Google This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online. It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you. Usage guidelines Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. We also ask that you: * Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes. * Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help. * Maintain attribution The Google *watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 4 Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. About Google Book Search Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web at[http://books.google.com PATRES APOSTOLICI | TEXTUM RECENSUIT ADNOTATIONIBUS CRITICIS EXEGETICIS HISTORICIS ILLUSTRAVIT VERSIONEM LATINAM PROLEGOMENA INDICES ADDIDIT FRANCISCUS XAVERIUS FUNK | VOLUMEN I EDITIO II ADAUCTA ET EMENDATA TUBING JE IN LIBRARIA HENRICI LAUPP MDCCCCI uU DIPATRES APOSTOLICI EDIDIT NA . FRANCISCUS XAVERIUS FUNK VOLUMEN I DOCTRINA DUODECIM APOSTOLORUM EPISTULAE BARNABAE CLEMENTIS ROMANI IGNATII POLYCARPI HUIUSQUE MARTYRIUM PAPIAE QUADRATI PRESBYTERORUM APUD IRENAEUM FRAG- MENTA EPISTULA AD DIOGNETUM PASTOR HERMAE | TUBINGJE IN LIBRARIA HENRICI LAUPP MDCCCCI IMPBIMATUR. ROTTENBURGI, DIE XXII. JULII 1901. PAULUS GULIELMUS DK KEPPLER, EPISCOPUS. Alle Rechte vorbehalten. EX OFFICINA H. LAU P P Jr. PRAEFATIO. integras, mox consentaneum esse mihi videbatur, eas addere, quarum fragmenta solum ad nos pervenerunt, breviores ex iis, quae tempore currente false patribus attribuebantur, ut epistulas Clementis de virginitate atque Ps.-Ignatii, cum libri ampli, ut Clementis Homiliae, Recognitiones ac Constitutiones, praetermit- tendi essent, et scripturas ad patres spectantes, scilicet Clemen- tis et Ignatii Martyria ac Polycarpi Vitam ; et volumini primo anno 1881 secundum adieci. [Interea insuper nonnullis scrip- turis testes novi exorti sunt, inprimis Clementis epistulae ad Corinthios versio latina vetus, etiam scriptura hucusque plane incognita in lucem prodiit, scilicet Doctrina duodecim aposto- lorum. Liber ergo adhuc magis transformandus fuit, ita ut cum opere Hefeliano nunc etiam minus commune habeat quam prius. Librum denuo edenti nonnullae scripturae mihi aliter dis- ponendae erant ac prius. Fragmenta Papiae et presbyterorum apud lrenaeum nunc in volumine I inserta sunt, Ignatii Mar- iyrium Colbertinum ceteris Actis in volumine II adiungitur. Praestat quidem hoc Martyrium reliquis, a nonnullis adhuc etiam authenticum vel a comitibus s. Ignatii compositum habetur; primo autem loco exhiberi non potuit, quoniam volumen II non iotum, sed quarta parte tantum recudendum erat. Scribebam Tubingae mense Iulio 1901. ELENCHUS. Prolegomena. Notitia generalis . . Prat tS RE Doctrina duodecim apostolorum. Historia scripturae . . . . . ...... . . VI Origo tempus patria . . . . . . . . . . . . IX Fides auctoris . . . . like 06 ἀξ ως der er KIM: Dispositio et ordo sententiarum WA USA vo Ao EVI Editiones et versiones . . . . . . . . . . . . XVII Barnabae epistula. Auctor epistulae . . . . e. XX "Tempus et patria epistulae, "conditio. lectorum . . XXIII Ordo sententiarum . . . . . . . . . . . . . XXVI Integritas epistulae... . . . . . . . . . . XXVIII Editiones, codices, versiones. . . . . . . . . XXX Clementis Rom. epistulae. Auctorepituae L . . . . . .. . . . . . . XXXI Tempus epistulae... ....... . . . XXXVI Ordo sententiarum . . EDD EP $9559 Usus et auctoritas epistulae TUE HERMES a1 Integritas epistulae... . . . . . . .. . . . XLV Editiones, codices, versiones. . . . . . . . . XLVII Epistula altera quae dicitur . . . . . . . ..L Epistulae ad virgines... . . . . . . . . . LIV Ignatii epistulae. Vita Ignatii. . . ἘΣ s... s... . LV Testes epistularum . . . VS iere qu $6 oe p DIX Historis controversiae Ignatianae . . . . . . . LXII Authentia septem epistularum . . . . . . . . . LXXIII Ordosententiaum . . . . . . τὸν . . . . . LXXX Editiones, codices, versiones. . . . . . . . . LXXXIII Polycarpi epistula. Vita Poycar . .. ... ....... . LXXXVIII Authentia epistulae... . . . ....... XC ELENCHUS. Ordo sententiarum . . Editiones, codices, versiones Martyrium Polycarpi. Annus martyrii Authentia et integritas Editiones, codices, versiones Papiae Fragmenta . Quadrati Fragmentum . Presbyteri apud Irengeum . Epistula ad Diognetum. Tempus epistulae $ Ordo sententiarum, integritas M Editiones, codex, versiones . Hermae Pastor. Usus et auctoritas libri . Tempus libri . . . Divisio et ordo sententiarum Doctrina de Christo Editiones, codices, versiones Textus Doctrina duodecim apostolorum . Barnabae epistula Clementis epistula L . Clementis epistula IL Ignatii epistulae . Polycarpi epistula . Martyrium Polycarpi . Papiae Fragmenta . Quadrati Fragmentum Presbyterorum Reliquiae Epistula ad Diognetum . Hermae Pastor . Index locorum S. Scripturae . Index vocabulorum Addenda et corrigenda . π PROLEGOMENA. ponendus, sed eliam probandus esse videtur. Itaque apparatus cribicus bextui subicibur. Ne autem fines huius editionis trans- grediar, in orthographia codicem principalem sequens non refero de v ἐφελχυστιχῷ, de c in vocabulo οὕτω apposito vel omisso, de assimilationibus in codicibus recentioribus usitatis (ἐνκύπτω, ἔγχύπτω) el aliis rebus eiusmodi, neque de vitiis scripturae mani- festis, ex itacismo vel de neglegentia vel de aliis causis similibus exortis. Praeterea etiam nonnunquam verborum positionem variam meglego. Lectiones veterum interpretum, testium secundae vel tertiae classis, quae cum lectionibus codicum graecorum con- sentiunt, ita ut breviter notari possint, vel quae maioris mo- menti esse videntur, exscribo; reliquas vero, quae innumerae quidem sunt, ad textum constituendum autem nihil conferunt, omitto. Loci bibliei in altera pagina sub versione latina indicantur, lineae vero non secundum versionem, sed secundum textum grae- cum. designantur. Auctores locum aliquem laudantes initio commentarii com- memorantur. Non exscribuntur, ita autem ad singula capita vel singulos versus ponuntur, ut facile cognoscas, quantum allegent. Exempli gratia Barn. 4, 11 scripsi: Clem. Al. Strom. Il, 7, 35 p. 447, i.e. Clemens Alexandrinus l. c. versum totum lau- dat; 2, 29—3: Olem. Al. Strom. Il, 6, 31 p. 445, i. e. Clemens hos duos versus allegat; l, 5: Clem. Al. Strom. Il, 6, 31 p. 445 (ἀφ᾽ οὗ x.) et 5, 9: Orig. C. Celsum 1, 68 (— ἀνομωτέρους), i. e ille versus citatur inde a verbis ἀφ᾽ οὖ, hic usque ad vo- cem ἀνομωτέρους, Doctrinum apostolorum, Pastorem Hermae et particulam epistulae Barnabae graece nuper detectam (1—5, 7) ego in la- linam linguam transtuli versionibus harum duarum scripturarum veteribus adhibitis. Versionem scripturarum reliquarum ex editio- mibus prioribus recepi atque passim correxi. Editionem Patrum apostolicorum principem J. B. Cotele- rius duobus tomis a. 1672 Parisüs instituit et inscripsit: SS. Patrum qui temporibus apostolicis floruerunt, Barnabae, Cle- mentis, Hermae, Ignatii, Polycarpi opera vera et suppositicia; wna cum Clementis, Ignatii, Polycarpi Actis atque Martyris. g IV PROLEGOMENA. ldem, Ze Apostolie Fathers. Editio minor, sed plenior, qunm post mortem auctoris curavit J. R. Harmer. Londini 1891. Denuo 1893, 1898. Quibus editoribus nonnulli adiungendi sunt, qui non syllogen quidem Patrum apostolicorum instituerunt, sed eorum scripturas omnes vel pluri- mas una eum aliis exhibent. Hi sunt: A. Gallandi, Bibliotheca veterum patrum antiquorumque scrip- torum ecclesiasticorum t. L Venetiae 1765, J. P. Migne, Patrologiae cursus completus, series graeca t. I, II, VW. Parisiis 1857. A. Hilgenfeld, Novum Testamentum extra canonem receptum. Lipsine 1866. Denuo 1876/84. Editores fere omnes textui graeco versionem latinam addiderunt, Lightfoot et Harmer versionem nnglicum. Alii scripturas patrum apo- stolicorum nonnisi in linguas recentiores translatas publicaverunt!, inter Germanos J. H. Reilz (9), Novi Testamenti Apocrypha. Schifbecae prope Ham- burgum 1710, J. O. Glüsing, Der apostolischen Máünner Briefe und Schriften. Ham- burgi 1723. S. Grynaeus, Jie echten. Werke apostolischer Münner. Basileae 1772. Liber a P. Vitale Mósl denuo editus est Augustae Vindel. 1774. R. Unterkircher, Die echten Schriften der apostolischen. Vüter. Oeni- ponti 1817. Bümiliche Werke der Kirchenváter vol. 1. Campiduni 1830. F. X. Karker, Die Schriften der apost. Vüter. Vratislavine 1847. H. Scholz, Die Schriften der apost. Vüter. Güterslohe 1865. J. Chr. Mayer, Die Sehrifien der apost. Vüter. Campiduni 1869. Bibliothek der Kirehenváter ed. Reithmayr vol I. inter Anglos G. Wake, Episiles of the Apostolical Fathers. Londini 1693. Denuo 1710, 1719, 1737, 1818, 1834, 1842, 1846, 1860. C. H. Hole, The Apostolic Fathers. Londini 1872. A. Roberts et J. Donaldson, in 7e Ante-Nicene Christian Library i. l Edinburgi 1866—72; editio in America parata 1884—86. inter Gallos Legras (Grassius), Ouvrages des S. Péres qui vécu du temps des -Apótres. Parisiis 1717. Ruchat, Leires et Monwmens des trois Peres apostoliques St. Clément, Bt. Ignace, St. Polycarpe. Lugduni Batav. 1738. Genoude (2), in Les Péres de l'église, Parisiis 1837/43. inter Italos 1 Pauene ex his versionibus mihi praesto erant; notitiam plurimarum debeo aliis libris, praesertim operi bibliographico subinde memorato. VI PROLEGOMENA. con — conicit. edd pr — editores priores. em — emendo, emendavit. praem — praemittit, praemittunt. pr— primum. pr m — prima manus, 5866 — secundum. see m — secunda manus, tert — tertium. PG — Patrologiae curs. completus ed. Migne series graeca, PL- latina. G. G. A. — Gótlingische gelehrie. Anzeigen, Winer — Winer, Grammatik des neutestamentlichen Sprachidioms ed. VII 1867; ed. VIII (pars I 88 1—16) cur. Sehmiedel 1894. Holl, Fragmente — K. Holl, J'ragmente der vornieümischen Kürchenvüter aus den Sacra Parallela 1899. Texte und Untersuchungen zur Ge- schichte der altehristlichen. Litteratur edd. O. de Gebhardt et A. Har- nack XX, 2, series nova V, 2. Ropes, Sprüche — 1. H. Ropes, Die Sprüche Jesu, die in den kanonischen JEvangelien. nicht "überliefert. sind. 1896, Texte. und. Untersuchungen. ete. XIV, 2. DOCTRINA DUODECIM APOSTOLORUM. 1. Hie libellus ante pauca lustra demum e tenebris bibliothe- carum in lucem prodiit, reliquas autem scripturas, quae disci- pulis apostolorum vel patribus apostolicis attribuendi sunt, ae- tate superare videtur et a veteribus maximi aestimabatur. XEu- sebius H. E. ΠῚ, 25, 4 eum scripturis sacris adiungit vel unn eum Actibus Pauli, Hermae Pastore, Apocalypsi Petri et Bar- nabae epistula inter scripturas Novi Testamenti apocryphas, àv τοῖς νόϑοις, commemorat. Eundem locum ei adsignant Atha- nasius in Epistula festali XXXIX vel anni 367 libris canonicis enumeratis dicens, praeter istos esse alios libros, non in canonem quidem redactos, sed iuxta patrum sententiam legendos eis, qui mecedunt ac de verbo pietatis erudiri volunt, scilicet Sapientium Salomonis, Sapientiam Sirach, Esther, Iudith, Tobiam, Doctri- nam quam vocant apostolorum et Pastorem (PG 26, 1438); Ru- VIIT PROLEGOMENA. turae, quam Germani Apostolische Kirchenordnung nuncupare solent, maiorem partem viae vitae vel 1—4, 8 et 4, 18", auc- tor Constitutionum apostolorum libro VII totam scripturam trans- scripsit, multa mutans ac plura addens. Schnudi abbas (T 451) monachos erudiens Doctrinae expositionem de duabus viis ad- hibebat?. Vestigia eiusdem partis libri inveniuntur in descrip- tione vitae christianae ac monasticae, quae Syntagmate doctrinae (PG 28, 835) et Didasealia COOXVIII patrum seu Fide Ni- caena (PG 28, 1638) exhibetur?; in tractatu de virginitate c. 19, qui aeque ac illae duae scripturae sub nomine Athanasii ad nos pervenit (PG 28, 251), particula orationis eucharisticae vel Doctrinae 9, 3—4 apparet. Particulam 9, 4 saeculo IV me- dio Serapion Thmuensis nonnullis verbis mutatis in sacramen- iario inseruit". Saeculo VII ineunte Dorotheus abbas Palaesti- nensis Doctr. XIII, 1; Ep. ΤΠ Doctrinam 3, 10 allegat (PG 88, 1761. 1840), nisi forte Barnabae epistulam 19, 6 vel Canones ecclesiasticos 11, 6 respexit. Inter Latinos scripturam in usum suum converterunt Lactantius Divin. instit. VI, 3—23; Epit. c. 59—64, et Severus quidam episcopus (Coloniensis?) in Doc- iria de sapientia, quam Pez in Thesauro anecdotorum IV, IT (1723), 1 edidit. Plures dictum singulare de eleemosyna 1, 6 laudant. Scriptura etiam in linguam latinam translata fuit. Particula versionis, amplectens c. 1—2, 6, codice saec. X traditur, qui numero 914 (olim Q 51) signatus in claustro Melk in Àu- stria inferiore sito asservatur, e& a Bernardo Pez l. c. p. 5, codice denno inspecto a me in Doctrinae editione 1887 p. 102—104 publi- cata est. Codex Monacensis lat. 6264 saec. XI, olim Frisingensis 64, partem scripturae priorem vel expositionem duarum viarum totam (c. 1—6, 1) continet, eamque I. Schlecht a. 1900 edidit *. 1 Iselin, ime bisher unbekannte Version des ersten Teiles der Apostel- lehre 1895, in. Texte und. Untersuchungen. zur Geschichte der alichristlichen Literatur edd. Ὁ. de Gebhardt et A. Harnack XIII 1*. Versio Vitae abbatis Sehnudi syriacà, quam F. Nau 1900 Parisiis edidit, nihil de hac re continet. 2 Cf. Batiffol, Studia patristica II (1890), 117—160. 8 Terie und Untersuchungen. Neue Folge II, 3^ (1898) p. 5. The Journal of Theological Studies I (1899), 106. 4 Doctrina XII apostolorum 1900 p. 7—10. I X "PROLEGOMENA. partienla illa auctam atque partem alteram adiectam fuisse con- iecit'. Nonnulli ei assensi sunt, praesertim Harnack? et Sa- , ille libellum iudaicum etiam restituere conatus est. Ise- lin* in expositione viarum duarum ab abbate Schnudi data vestigia illius libelli invenire sibi videbatur. Schnudi vero mi- mime testis textus a bradito diversi censendus est. Etiamsi par- ticula 1, 3—2, 1, verba ἐπεὲ οὗ πραεῖς χληρονομήσουσι τὴν γῆν 3, 7 ac nonnulla alia omittuntur, tamen vestigia fidei christianae luculenta in scriptura remanent, ita ut religio auctoris vix sit dubia. Ante omnia mandata amoris Dei ac proximi 1, 2 ex Novo Testamento repetenda sunt, quoniam auctor ea coniuncta proponit et praeterea vocibus πρῶτον et δεύτερον inducit, cum Vetus Testamentum his vocibus non utatur et mandata diversis locis exhibeat. 'lum auctor 2, 2 scripsit haud dubie respiciens Matth. 19, 18. Deinde verba οὖχ ἐπιορκήσεις 2, 9 sane Matth. 5, 33, nusquam autem in Vetere Testamento leguntur. Porro 5,1 quinque peccata commemorantur, quae et quidem eodem ordine, quamquam nonnulla alia intermiscens, Matthaeus 15, 19 enumerat. Quae denique 2, 7 de amore proximi et 4, 10 de vo- catione hominum dicuntur, ea certe doctrinam evangelicam, ne- que vero iudaicam sapiunt. Accedit, quod traditio scripturae illi sententiae ommino contraria est. Non solum nihil de libello iudaico compertum habemus, sed etiam minime verisimile est, Barnabam adversarium ludaeorum acerrimum scripturam ab eis 1 Taylor, The Teaching of the twelce Apostles with illustrations from ihe Talmud 1886 p. 291 sq. Idem in TAe Journal of Philology interea identidem de scriptura egit, XVIII (1890), 297—326 de ratione inter Doc- trinam et Hermae Pastorem intercedente; XIX (1891) 148—172 de ve- süigiis dicti de eleemosyna Doctr. 1, 6, ubi (p. 150) etiam lectionem ἱδρωτάτω traditam defendit et ad verbum ἱδρωτάω tanquam ἅπαξ λεγό- μενον refert; XXI (1893), 254—955 de eodem dicto; de sententia illa autem tacet, ita ut quaerere licent, num eam fortasse deseruerit. 2 Harnack, Jie Apostellehre und die jüdischen beiden Wege 1886 ; JDie Apostellehre, im Healencyklopádie für protest. Theologie und. Kirche, ed. III t. I (1896), 711—780. 8 Savi, La Dottrima degli apostoli, ricerche critiche sull origine del lesto con una nota all' eucaristia 1899 (Estratto dal periodico Studi e Documenti di storia e di diritto XIII). 4 Texte und. Untersuchungen. XIII, 1^. xn PROLEGOMENA. - iestes ei magis favent quam adversantur; nam non solum auc- ior libi VII Constitutionum apostolorum, sed etiam auctor Di- dascaliae apostolorum et Hermas eam agnoscunt. Particula igitur proxime ad scripturae aetatem accedit, et si Barnabas Hermae tempore etiam antecedit, initium scripturae valde trans- formans testis est minus fidelis. Itaque non solum licet, sed paene oportet nos concludere, particulam a posteriore tanquam ad catechumenos instruendos minus aptam omissam esse!. Versio latina versum primum (1, 1) ampliorem exhibet quam textus graecus traditus, vias duas non solum vias vitae et mortis, sed etiam aeque ae Barnabas vias lucis et tenebra- rum designans et de angelis eis praepositis loquens, Canones apostolorum ecclesiastici alias particulas cum Barnabae epistula communes habent, et hucusque illas scripturas ab hac depen- dere omnes iudicaverunt. E. Hennecke? nuperrime scripturas comparans animadvertere sibi visus est, versionem latinam for- mam Doctrinae apostolorum primogeniam repraesentare, Bar- nabam et Canones ecclesiasticos recensionem parallelam anti- quissimam etiam saeculo primo vulgatam. Equidem sententiam priorem rectam habeo. TII. Scripturam summae antiquitatis speciem prae se ferre ho- die nemo est qui neget. Ut autem eius tempus accuratius definiamus, investigandum est, quae ratio inter eam intercedat et Barnabae epistulam Hermaeque Pastorem. Supra vidimus, seripturas inter se convenire, et quaeritur, quae sit prior. Editor princeps, Doctrinam ab illis scripturis dependere censens, eam annis 120—160 adscripsit, et plures initio eum se- cuti sunt. Brevi omnes fere perspexerunt, expositionem dua- rum viarum principalem Doctrina tradi, Barnabae epistula se- cundariam, meque aliter sentiunt, qui illam partem a ludaeo compositam fuisse putant, cum Doctrinam c. 1—6, excepta par- ticula 1, 35—2, 1, et libellum iudaicum verbotenus fere inter se ΠῚ Funk, Kirehengesehichtliche Abhandlungen ΤΙ, 133—187. 9 Zeilschrift für die neutestamenll, Wissenschaft und. die Kunde des Urehristentuma ΤΙ (1901), 58—72. I" xiv PROLEGOMENA. eaput VIIL, ubi auctor, hypocritas, seu Pharisneos seu lu- daeos omnes, respiciens, medios inter ludaeos se esse prodit. IV. De fide auctoris, vel quo tendat scriptura, iudicia diver- sissima facta sunt. Auctor et Christianis e Iudaeis et Christianis € gentilibus et Ebionitis haereticis adnumeratus est?. Bryen- nius eum Gnostieos et Montanistas impugnare putavit; Hilgen- feld ex contrario in scriptura vestigia Montanismi invenire sibi visus est; alii aliter censuerunt. Revera Doctrina neque Montanismi neque Ebionitismi neque alius haeresis saeculi II indicia exhibet, et si, id quod certum esse videtur, ium saeculo I exeunte composita est, id solum vere quaeritur, num auctor Christianus e ludaeis sit an Christianus e gentilibus vel, ut voeatus est, Christianus e gentilibus vul- garis. Hanc sententiam praesertim Harnack tuetur, illam Sa- batier, Sehaff et plures alii. Iudicium maxime ex interpretatione vocis βρῶσις 6, 3 pendet. Estne vox de legibus Veteris Testa- menti cibariis intellegenda an de ascesi quadam ad cibos et in- primis esum carnium spectante? Cum illa interpretatio praefe- renda sit, scriptura a Christiano e cireumcisione exarata esse putanda est. Idem elucet ex 13, 3, ubi auetor officium primi- tiarum prophetis offerendarum eo probat, quod prophetae Chri- stiunorum ἀρχιερεῖς sint, et ex 13, 5, ubi idem officium, haud ERR eM UPbecissn Tubus -vel in petri Ohxstianorwm!€ ludaeis vixisset. Sim anctor autem Christianus e circumcisione erat, nequa- quam totam legem observari voluit. Minime enim est verisimile, verbis ζυγὸς τοῦ χυρίου 6, 3 legem Veteris Testamenti designari. Praeterea de circumcisione prorsus tacet. — Ne praecepta quidem ^ 1 ENomitum azctorem declaravit Krawutcky im Thewlog. Quartal- sehnifl 1884 p. 581—585; Kürehemderübea ΠῚ (18541 1568. το ESL —e—céEOLLLIL XVI PROLEGOMENA. lera (3, 1—6) mandata verbis τέχνον poo incipiunt, et prae- ceptis singulis ratio additur, ob quam peccata quaedam devi- ianda sint, scilicet quod alia ac maiora peccata ex eis proficis- cuntur. Haec peccata graviora sunt 1) homicidium, 2) forni- eatio et adulterium, 3) idololatria, 4) furtum, 5) blasphemia, et singulis bina peccata vel terna seu quaterna, eum secundo loco duo et nonnunquam tria peccata inter se propinqua una enumerentur, tanquam radices praemittuntur. Peccata autem illa respondent mandatis 2, 2—3 propositis; 1) non occides; 2) non adulterium facies, non pueros corrumpes, non fornica- beris; 3) non furaberis; 4) non incantabis; 5) non periurabis. Utroque igitur loeo eadem peccata maiora in eodemque ordine enumerantur; modo peccata idololatriae et furti invertuntur, id quod fortasse inde explicandum est, quod ordo prior vel 2, 2—3 exhibitus S. Scriptura statutus erat, idololatria autem, unum ex tribus peccatis ecclesiae veteris eapitalibus, auctori gravius erimen esse videbatur quam furtum. Ceteroquin 5, 1 furtum seque ae 2, 2 ante idololatriam vel magiam legitur. In tertia denique parte 3, 7—4, 14 forma prior iterum adhibetur, man- data autem non solum negative exprimuntur, ut in partibus dua- bus praecedentibus, sed etiam positive, ut in explicatione prima. Summa partis haec est. Primo loco (3, 7—10) leguntur officia Christiani erga se ipsum; secundo (4, 1—4) officia erga eccle- siam, cum praepositos tum alios fratres; tertio (4, 5—8) officia erga pauperes; quarto (4, 9—11) officia erga familiam, filios et servos, servorumque officium erga dominos; quinto denique (4, 12—14) praecepta nonnulla generalia exhibentur, praecipue devitandi omne quod non placet Deo, custodiendi mandata Do- mini ac confitendi peccata in ecclesia. Descripta via vitae ex- ponitur c. 5 via mortis. Animadvertendum est, initio eadem peecata graviora et in eodem ordine enumerari, quae 2, 2 et ordine paulisper mutato 3, 2—5 leguntur, seilicet 1) homicidia, 2) adulteria, cupidines, fornieationes, 3) furta, 4) idololatriae δὲ magine. Blasphemiae autem, quae 3, 6 distincte et 2, 3 ver- bis obx ἐπιορχήσεις expressa est, hic non amplius fit mentio. Postremo lector c. 6 monetur, ne ab hac doctrina abducatur, ut, si non totum Domini iugum possit portare, saltem faciat, quid- XVIII PROLEGOMENA. a princeps inscribitur: Διδαχη των δωδεχα αποστολὼν εχ τεκοὺῦ χειρογραφου νυν πρῶτον ἐχδιδομενὴ μετὰ προ- Nb. και σημειωσεων... Yzo Φιλοϑεου Βρυεννίου, μητρο- πολίτου Νικομηδειας, Ἐν Nearest 1883. Brevi post scripturam multi alii typis expresserunt, et qui- dem inter Germanos Adolphus Hilgenfeld, Adolphus Har- nack, F. X. Funk, E. de Renesse!, inter Gallos P. Sabatier, E. Jacquier *, inter Italos R. Majocchi, J. Minasi?, inter B a- Lavos J. 1. Prins*, inter Anglos H. de Romestin, C. Spence, J. Rendel Harris, inter Americanos R. D. Hitchcock et Fr. Brown, J. Fitzgerald, S. St. Orris, Ph. Schaf. lidem fere om- mes scripturam in linguam patriam verterunt. Majocchi et Funk latinam interpretationem textui graeco adiecerunt. Alias ver- siones publicaverunt in Germania F. X. Funk, G. Volkmar, N. Liebert?, in Hungaria G. Boros de Kolozswar, in Gallia L. Du- 1 Hilgenfeld, Novum 'l'estamentum extra canonem receptum, fasc. IV ed. II Lipsiae 1884, — Harnaek, Die Lehre der zulf Apostel, Lipsiae 1884. Jie Apostellehre und die jüdischen zwei Wege, Lipsiae 1886; ed, ἯΙ 1895. — Funk, Doctrinn duodecim apostolorum, Canones ecclesiastici ac reliquae doctrinae duarum viarum expositiones veteres, Tubingae 1887. — ἘΠ de Renesse, Die Lehre der zwólf Apostel, Giessae 1897. 2 Babatier, La Didaché ou l'enseignement. des douze apótres, Parisiis 1885. — Jaequier, La doctrine des douze apótres, Lugduni et Parisiis 1891. 53 Majocchi, La doltrina dei dodeci apostoli, Mediolani 1885. — Mi- nasi, La dottrina dei dodici apostoli, Romae 1891. 4 διδαχὴ τῶν δώδεκα ἀποστόλων ... im usum studiosae iuventutis, Lugduni Bat. 1884. 5 Romestin, The Teaching of ihe Twelee Apostles, Oxonii et Londini 1884. — Spence, The Teaching of the Twelre Apostles, Londini I885. — Rendel Harris, The Teaching of the Apostles, newly edited, with Facsinile Tert amd a. Commentary, Londini 1887. 6 Hitchcock et Brown, 7Ae Teaching of the Twelve Apostles, Neo- Eboraei 1884, ed. IT 1885. — Fitzgerald, Teaching of the Tw. Ap., Neo- Eboraci 1884, — Orris, Teaching of the Tw. Ap., Neo-Eboraci 1884. — Sehaft, The Teaching of the Tw. Ap., Neo-Eboraei 1885, ed. III 1889. 7 Funk, Theologische Quartalschrift LXVI, 881—993, Tubingae 1884. — VWolkmar, Jie neu entdeekte wrehristliehe Sehrift der Lehre der zwólf Apostel am die Volker, Lipsiae et Tiguri 1885, ed. ΠῚ 1887. — Liebert, JBibliothek der Kirchemwüter. Appendix. Campiduni 1885. XX PROLEGOMENA. tura egerint, cum editionibus et versionibus simul tractatus de Doctrina insigniores nominati sunt. Disputationes usque ad an- num 1887 publicatae in editione Doctrinae illo anno a me pa- rata fere ommes proferuntur. Bibliographiam usque ad annum 1891 pertinentem exhibet Jacquier in sua Doctrinae editione (p. 261—271). Dissertationes recentiores, quae maioris mo- menti sunt, iam supra inter editiones vel aliis locis commemora- tae sunt; reliquas vel omnes .À. Ehrhard in libro p. V laudato recenset. BARNABAE EPISTULA. L Haec epistula nomen neque auctoris neque lectorum indi- eat, traditur autem codicibus graecis et versione latina sub no- mine Barnabae, et codex Vatieanus in inscriptione Barnabam insuper apostolum et comitem Pauli apostoli designat. Eidem epistulam iam Clemens Alexandrinus, qui eam iterum iterumque laudat (cf. adnotationes ad 1, 5; 2, 2; 4, 11; 6, 5. 8. 10; 10; 11,9; 16, 7. 8; 21, 5. 6. 9) attribuit (Strom. II, 6, 31; 7, 35; 15, 67; 18, 84; 20, 116; V, 8, 52; 19, 64); et veteres reliqui, qui epistulae meminerunt, certe Barnabam apostolum spectaverunt, etiamsi nonnulli de Barnaba solo loquuntur, scilicet Origenes C. Celsum L 63 et tribus aliis locis (cf. Barn. 18, 1), Eusebius, Serapion Thmuensis saeculo IV medio (ef. 5, 5), Hieronymus pluribus loeis, uno (Adv. Pelag. IIl, 2) eam per errorem Ignatio adseribens. "Tacite epistula utebantur auctor Canonum aposto- lorum eeclesiasticorum et interpres Doctrinae apostolorum la- tinus; ille praesertim inscriptionem et c. 14 (— Barn. 21, 2—4), hie (1, 1) sermonem de duobus angelis viis. duabus praepositis Barnabae debet eumque praeterea sequitur vias vitae et mortis etiam vias lueis et tenebrarum designans?. Origenes 1. c. Cel- 1 Οὐ Doctrina duodecim apostolorum ed. Funk 1887 p. 50. 58. 102. E. Henecke, ut supra p. XII dixi, Barnabam et Canones ap. eccles. a forma Doctrinae apostolorum speciali dependere putat. XXII PROLEGOMENA. Cave!, Nicolaus Le Nourry?, A. Gallandi?, S. Grynaeus, V. Müsl, G. Rosenmüller*, L. E. Chr. Schmidt, I. C. L. Gieseler*, E. Henke?, L Chr. Rórdam?, L A. Móhler?, C. E. Franke "^, I. Alzog τς C. E. Freppel *, I. Sprinzl *, S. Sharpe, I. Nirschl '*, B. Jungmann 5, nec non Daniel Schenkel'* et C. Heydecke '*, qui magnam partem quidem authenticam esse contenderunt. Ceteri fere omnes eam Barnabae abiudicaverunt, et ego ad eo- rum sententiam accedo. Epistulam enim post Hierosolymam deletam exaratam esse ex 16, 4 intellegimus; Barnabam autem ante mortuum esse verisimillimum est!*. Auctor dicit 9, 6 om- nes Syros circumcisos fuisse; teste Ios. Flavio Antiq. VII, 10, 8 ium temporis nulli alii Syri in Palaestina circumcidebantur quam ludaei, et rem ita se habere Barnabam multos annos Antiochiae in Syria commorantem haud fugere potuit. Auctor denique c. 15 Chiliasmum docet et de veteri testamento tam iniustum faeit iudieium, ut comes s. Pauli vix putari possit. Dicit enim, foedus, quod Deus cum ludaeis inire voluit nun- quam valuisse, quia ab his statim violatum esset (c. 14), et praecepta, quae dedit Dominus de sacrificiis et ieiuniis (c. 2), ΠΤ Hislor. liter. script. eccl. 1088. : 2 Adparatus ad bibl. max. vet. Patmm 1708 I diss. 3. 3 Auctores, quorum scripta non commemorantur, supra p. III sq. inter editores patrum apostolicorum vel infra inter editores Barnabae epistulae locum obtinent. 4 Historia interpretationis librorum saerorum 1795 I, 42 sqq. 5 Handbuch der Kirchengeschichte 1801 I, 497 sq. 6 Lehrbuch der Kürchengeschichte 1824; ed. IIT 1831 I, 122. ^ De epistolae quae B. tribuitur authentia 1827. 8 De authentia epistolae Barnabae 1828. 9 Patrologie 1840 p. 85—90. 10 Zeitschrift für d. g. lutherisehe Theologie 1840 II, 90 sqq. 11 Patrologie 1866; ed. III 1877 p. 30 sqq. 12 Les pres apostoliques et leur époque ed. III 1870 p. 88 sqq. 13 Die Theologie der apostolischen Váter 1880 p. 14—21. 14 Patrologie I (1881), 58—57. 15 Revue catholique de Louvain 1882 t. 53 p. 271 sqq. 16 Theolog. Studiem εἰ. Kritiken 1837 p. 652—686. 17 Dissertatio qua Barnabae epistola interpolata demonstratur 1874. 18 Cf. Hefele, Das Sendschreiben des Apostels Barnabas 1840 p. 34 sqq. Braunsberger, Der Apostel! Barnabas 1876 p. 129 sqq. XXIV PROLEGOMENA. quam illi Templum novum, nisi forte spirituale est, haud du- bie potius Iudaeorum quam Romanorum est. Si Barnabas hoc respexit, sermo distinctior ei adhibendus fuit et haud dubie ad- lhibitus fuisset, eum id, quod sibi demonstrandum proposuit, sci- licet spem, quam ludaei in templo suo ponebant, inanem esse, eliam manifestius fieret, si locum templi Iudaeorum templum gentilium obtinere vel obtenturum esse dicere potuit. Schlatter! hoc recte contra illam sententiam statuit. Sin autem epistulam nihilominus ad annum 130 refert, non video, quo iure ita cen- seat. Chronologia ad annum 130 vel 131 spectans in interpre- tatione templi novi Harnacekiana nititur. Alter loeus, quo auctor ad res suo tempore gestas alludit, 4, 4—5 exstat. Barnabas hic Danielem laudat prophetantem, decem reges regnaturos vel decem cornua exortura et postea (ὄπισϑεν), ergo undecimo loco, parvum regem vel cornu exsur- recturum ac tres ex illis simul (ὑφ᾽ £y) humiliaturum esse, et pro- phetiam suo tempore impletam esse satis clare indicat. Itaque quaeritur, quis imperatorum et undecimus designari et tres prae- decessores simml deposuisse dici potuerit. Loman* quartum animal 4, 5 commemoratum pro Nerone habens et imperatores ab eius successore vel Galba numerans epistulam annis Hadriani 135—198 exaratam esse putavit. Quartum autem animal haud dubie imperium Romanorum, non imperatorem quendam denotat, ^ Wieseler? et Riggenbach' cornu parvum de Domitiano, Weizsücker? et Cunningham" de "Vespasiano interpretabantur. Domitianus profecto in catalogo imperatorum Romanorum usitato locum undecimum obtinet, Ve- spasianus cum ribus imperatoribus succederet, qui coniuncti nonnisi menses duodeviginti regnaverunt, facile tres reges depo- suisse declarari potuit. Hoc autem de Domitiano aegre enun- 1 Die Tage Trajans und Hadrians 1897 p. 61—67 (Beitrüge zur Für- derumg chwistl. Theologie 1, 3). 2. Theologisch Tijdschrift 1884 p. 189—926. 3 Jahrbücher für deutsche Theologie 1810 p. 603—014. 4 Der sogenannte Brief des Barnabas 1873. 5 Zur Kritik des Barnabasbriefes 1863. 8.4 disserlation on the Epistle of S, Barnabas 1877. XXVI PROLEGOMENA. stulam ad Christianos e ludaeis scriptam fuisse. N. Lardner' autem probare conatus est, lectores Christianos e gentilibus fuisse, et recentiori tempore fere omnes ad hanc sententiam accedebant. Oblocuti sunt C. Weizsücker?, R. A. Lipsius? ac Güdemann *, et mihi quoque interpretes priores non plane errasse videntur. Ex eo, quod Barnabas sese et lectores saepius ludaeis (Zjngig — ἐκεῖνοι vel αὖτοί cf. 2, 9; 3, 1. 8. 6; 4, 2. 6. 14; 8, 7; 10, 12; 13,1; 14, 4) opponit, non sequitur, eum fidelem e gentilibus fuisse, Eodem modo fidelis e circumcisione loqui potuit, prae- sertim si de Iudaismo tam severe sentiebat quam Barnabas. Ne- que ex 13, 7 et 16, 7 alteram sententiam probari posse in com- mentario demonstrasse mihi videor. Accedit, quod Barnabas tam amplam rituum iudaicorum cognitionem habet, quam in viro gentili haud facile inveneris, ita ut vix erraveris statuens, auctorem et magnam sane lectorum partem ex ludaeis oriundos fuisse, Ex 13, 7 id solum elucet, non ommes lectores Iudaeo- Christianos fuisse. Barnabas enim cum duce Paulo Rom. 4, 11 Abraham patrem gentium per praepnutium credentium appellet, indieat, non tam Iudaeos quam gentiles veros novi testamenti heredes futuros esse, neque dubium est, ecclesiam, ad quam litte- rae datae sunt, e fidelibus e circumcisione et praeputio con- stitisse. Sin autem res ita se habet, nihil obstat, quin conclu- damus, illos id egisse, ut fratres e gentilibus ad observandam legem Mosaienm perducerent dicentes, secus eos salvos non fieri, et epistulam seriptam fuisse, ut illi refutarentur. IV. Constat epistula e duabus partibus. In parte priori ae longiori c. 1—17 lectores monentur, ne in errores iudaieos in- currant, in altera parte c. 18—21 de duabus viis lucis et tene- brarum agitur. Ordo autem sententiarum hic est. Auctor postquam lectoribus gratulatus est de donis magnis, 1 Glaubwürdigkeit der evang. Geschichte. Aus dem Englischen etc. (1250 sq.) II, I, 5. 3 Zur Kritik des Barnabasbriefes 1863 p. 4—9. 3 Bibel-Lezicon ed. Schenkel 1869 I, 363 sq. 4 Religionsgeschichtliche Studien 1816 p. 99—131. p —- | XXVIII PROLEGOMENA. sabbato illo vero locutum esse, quod post sex annorum milia celebraturus esset, cum omnia consummata atque sol et luna mutati fuissent (15), et de corde nostro, in quo tanquam in templo habiturus esset (16). Parte prima finita (17) transit ad alteram (18) et describit viam lucis (19) οὐ viam tenebrarum (20), lectores exhortans, ut in illa ambulent, quae ducat in regnum Domini, ut salventur in die iudicii (21). v. Integritas epistulae non semel tantum in dubium voca- batur. Brevi postquam typis vulgata est, nonnulli quattuor ul- tima capita, quippe quae cum praecedentibus non artius cohae- rerent neque in versione latina exstarent, epistulae serius ad- iecta esse putaverunt. He vera interpres latinus cum verba ταῦτα μὲν οὕτως 17, 2 exprimat, quae partem priorem quidem terminant, simul vero sequentem adnuntiant, testis est totius epistulae. Deinde 1. Olericus? epistulam interpolatam esse con- tendit, οὐ viam, quam ingressus est, persecutus est Daniel Schenkel?, capita I—VI, XIIL XIV et XVII, quidem a Bar- naba originem traxisse, reliqua autem (VIL—XII, XV—XXI) a Therapeuta quodam adiecta esse. Cum Hefele? sententiam argumentis gravissimis refellisset, ita ut diu in oblivione iaceret, Ὁ. Heydecke * mutatam eam repetiit contendens, Barnabam qui- dem capita I—IV et XIII— XXI eaque in hoc ordine: 1—III, XIII—XVI (exceptis versibus 8—9 c. XV et. v. 3—4 c. XVI), IV (exceptis vers. 6—9*), XVII—XXI brevi post Hierosolymam de- letam a. 70 vel 71 scripsisse, non ut errores impugnaret, sed ut Christianos e circumcisione de interitu populi ac templi Iu- daeorum lugentes laetiores redderet docens, religionem iudaicam valuisse nonnisi usque ad Ohristum et ex woluntate Dei consti- lutum fuisse, ut tum temporis fide christiana abrogaretur; reli- qua vero capita Ethnico-Christianum. quendam ludaeis offensum 1 Historia eecles, 1716 p. 474. 2 Studien und Kritiken 1837 p. 652—686. 3 Theologische Quartalschrift 1839 p. 60 sqq. Sendschreiben des Bar- mabas p. 196 sqq. 4 Dissertatio qua Barnabae epistola interpolata demonstratur 1874. -] -— BARNABAE EPISTULA. XXIX ἃ. 119—122 interieeisse, ut demonstraret, instituta iudaiea ne ullius unquam veritatis fuisse neque aliam vim habuisse, nisi quibus Christus eiusque regnum typice praemonstrarentur. Sed discrimen eiusmodi in epistula non exstat. In omnibus parti- bus idem argumentum invenitur. Etiam auctor genuinae quae dicitur partis sacrificia et sabbata et ieiunia iudaica satis clare tamquam errores oppugnat (cf. 2, 9; 3, 6) et c. 14 expressis verbis docet, ludaeos iam tum temporis testamentum perdi- disse, quo id a Deo accepissent. Vox χαταργεῖν, qua Heydecke Barnabam usum esse putat, ut demonstraret, religiones iu- daicas valuisse usque ad id tempus, quo a Christus abrogatae essent, etiam in ea parte (9, 4) legitur, cuius auctor id egisse dicitur, ut probaret, instituta iudaica nunquam vere valuisse et Tudaeos Domini mandata ad litteram intellegentes semper errasse !. D. Vülter* etiam quattuor vel quinque manus in epistula dis- cernere posse sibi visus est. Auctorem censuit scripsisse I (praeter versum 6) —IV, 8; V. 1. 2; VIL 7—IX, 6. (exceptis yerbis ἀλλὰ καὶ πᾶς — αὐτῶν εἶσιν in IX, 6); X, 1—5. 9. 19; XV; XVI, 1. 2. 5—10; V, 3. 4; IV, 9*; interpolatorem primum capiti XVI adiecisse capita XVII— XX, fini epistulae auctoris vel IV, 9* particulam IV 9'—14, et in c. X versus 6—8 inse- ruisse; interpolatorem secundum addidisse VII, 2—11, VIII, 4 —6, XI—XIV et XXI vel conclusionem traditam, conclusionem. priorem vel particulam V, 3. 4; IV, 9—14 sectioni IV, 8; V, 1. 2 adiunxisse; tertium sectionem V, 1—4 in locum rede- grüsse, quem nunc obtinet, eique V, 5— VII addidisse nec non IX, 7—9 scripsisse; originem versuum I, 6, XVI, 3. 4 et parti- €ulae IX, 6 laudatae dubiam esse. Argumenta vero, quae pro- tulit, minime idonea sunt; sententia insuper subtilior est, quam quae vera esse possit, ei, nisi fallor, ab ommibus reiciebatur. L Weiss? probare conatus est, capita III, XVII, XVIII et prae- derea. coim particulas capitum reliquorum minores interpola- toris esse, Aeque autem ac Volter indolem Barnabae parum 1 Of. Jenaer Literaturzeitung 1875 p. 491 sq. — 9 Jahrbücher für protestantische Theologie XIV (18 88), 106—144. .8 Ber Barnabasbrief kritisch untersucht 1888. ΧΧΧ PROLEGOMENA. consideravit!'. Equidem persuadere mihi non possum, locos, qui ei suspicionem movent, auctori abiudicandos esse. Neque ordo epistulae turbatus vel a librario archetypi codicum nostro- rum, ut Hilzenfeld? censuit, particula IV, 1—6* per neglegen- tiam ante particulam IV, 6'—9* mihi posita esse videtur?. γι. Prelo epistulam nostram una cum lgnatii epistulis primus subiecit lacobus Ussher, archiepiscopus Armachanus, Oxonii 1642. Utebatur apographo codicis Casanatensis, quod Α. Schott S. J. exaraverat et Isaacus Voss ei communicaverat, et apo- grapho versionis veteris latinae, quod a Claudio Salmasio aece- perat. Sed ingens incendium, quod a. 1644 haud exiguam ur- bis Oxonii partem vastavit, omnia illius editionis exemplaria absumpsit. Nuperrime particula, viginti duas paginas vel Barn. 1—9* amplectens, in bibliotheca Bodleiana detecta est*. Editio princeps, quae ad nos pervenit, est ea, quam Hugo Menard, monachus Congregationis s. Mauri, vel post eius mortem (Ὁ 1644) Fr. Lucas Dachery, eiusdem Congregationis monachus, a. 1645 Parisiis instituit*. Emendatiorem epistulam L Voss a. 1646 edidit?, eumque sequebantur L L Mader 1655*, 1. B. Cotelier 1 Cf. Theologische Litteraturzeitung 1889 p. 595—599. 2 Barnabae epistula 1877 p. XIX sq. 3 Cf. Theologische Quartalschrift 1878 p. 156. 4 Versionem latinam weterem nuperrime Hugo Menard in codice Corbeiensi invenerat. 5 J. H. Backhouse, Zhe editio princeps of the epistle of Barnabas by archbishop Ussher, as printed at Oxford 1642 and preserved im am imper- fed form in. the Bodleian library 1888. Theol, Litteraturzeitung 1883 p. 604. 6 Ηφερομενὴ rov ayiov Βαρναβα Αποστολοῦ ἐπιστολὴ χαϑολιχη. Sancti Barnabae Apostoli (nt fertur) Epistola catholiea. Ab antiquis olim Ec- clesiae Patribus, sub eiusdem momine laudata et usurpata. Hanc pri- mum e tenebris eruit, Notisque et Observationibus illustravit R. P. dom- nus Hugo Menardus εἰς. Opus posthumum. 7 Epistolae genuinae S. Ignatii ete. Adhaec S. Barnabae epistola. Amstelodami 1646. Editio II Londini 1680. ΒΗ φερομένη tov ayiov Βαρναβα Amoctolov ἐπιστολὴ χαϑολικη. S. Barnabae etc. epistola. Helmestadii. ^ E XXXII PROLEGOMENA. erant, omnes a codice Vaticano gr. 859 dependere demonstrasse mihi videar?, tres libri manuscripti graeci ad textum recensen- dum nobis adhibendi sunt, Sinaiticus saec. IV. (signavi 8), Con- stantinopolitanus vel potius Hierosolymitanus a. 1056 (— H]), Vaticanus 859 saec. XI (— V). Quibus testibus accedit versio epistulae latina vetus (— L), quae codice Corbeiensi, tum. Pari- siensi, nunc Petropolitano traditur, quamque emendatissimam in suis epistulae editionibus Gebhardt 1875 (1878) et Hilgenfeld 1877 publicaverunt. "Testes omnes vitiis hand mediocribus la- borant. Codex Sinaiticus vero ceteris aetate adeo praestat, ut ei in textu recensendo primus locus attribuendus sit. Passim correctus est, et primam manum, «quae scriptoris ipsius est, signavi S*, alteram, quae saeculi VII esse videtur, $**; ubi autem error facile cognosci potest et discrimen non maioris mo- menti est, non notavi, quid sit librarii, quid correctorum *. De codice Vatieano, quem ipse excussi, accuratius retuli. Virorum, qui de epistula explicanda meriti sunt, maior pars iam commemorata est. Editores enim plerique et in commen- tario textum interpretati sunt et in Prolegomenis de epistulae authentia, integritate, origine, auctore, lectoribus ete. disputave- runt. Alios laudavi, ubi de authentia etc. tractavi. De epistulae doctrina praeter viros in Notitia generali nominatos inprimis disputaverunt Hefele?, Franke*, L. Kayser?, Cunningham *. EPISTULAE CLEMENTIS ROMANI 1. Quis primam Clementis epistulam scripserit, ex ea ipsa non apparet. Missa est enim ab ecclesia Romanorum ad ecclesiam 1 Theologische Quartalschrift 1880 p. 629—637. 2 Tischendorf in Novo Testamento Sinaitico 1809 p. XXIV agit de correctoribus, locos epistulae Barnabae p. LXXVI sqq. describit. 3 Das Sendschreiben des Ap. Barnabas 1840 p. 942—962. 4 Zeitschrift für luther. Theologie 1840. 1I, 671—892. 5 Ueber den sog. Barnabasbrief 1866 p. 85—147. 6 A dissertation on the Ep. of S. Barnabas p. 105—117. — "Tracta- tus Studier over Barnabasbrevet, quem J. P. Bang in Teolog. Tidsskrift 1900, II, 1. 2 publicavit, mihi non praesto fuit. cum veteres ad unum omnes de hac re consentiant. lam Dio- nysius Corinthius epistulae auctorem Clementem vocat (Eus. H. E. IV, 23, 13). Clemens Alexandrinus et Origenes epistulam tanquam ab illo confectam (ef. adnotationes ad 1, 2; 14,5; 17; 20,8; 21, 2; 36, 2; 38, 2; 40, 1; 41, 41 48, 1.4.6; 49,4; 53,8; 55, 1. 4). lrenaeus Adv. haer. ΠῚ, 3, 3 | seribit, epistulam exortam esse Clemente episcopatum ecclesiae Romanae gerente, et simile quidquam Hegesippus (Eus. H. E. IV, 22, 1) dixisse videtur. Eusebius H. E. ΠῚ, 38, 1 et Hiero- nymus Catal c. 15 tradunt, Clementem eam ex persona Ho- quibus Vülter! nuperrime epistulam ei abiudicavit, vanae sunt. Quae de Clementis nostri ortu et vita cognita habemus, perpauca sunt. lrenaeus Adv. haer. IIT, 3, 3. eum cum apostolis wixisse ac cum ipsis conversatum esse refert, eumque ecclesiae veteres unanimes iradunt. Origenes [πὶ loann. t. VI c. 36 (ed. Bened. IV, 153) insuper dici, eum eundem fuisse cum illo, quem Paulus Phil. 4, 3 laudibus effert, δὲ Eusebius H. E. III, 15, Epiphanius H. 27 c. 6, Hieronymus Üak. c. 15 δὲ alii veterum assentiuntur. Sed id coniecisse tan- | um videtur, eb adhuc magis a veri similitudine abhorret, quod tradunt Homiliae et. Recognitiones Clementinae, eum. Romanum ek e gente senatoria ac stirpe Caesarum oriundum fuisse. Etiam recentiores nonnulli eum eundem fuisse putant cum T. Flavio Clemente consule et Domitiani patruele, Sed obstat, quod de morte uiriusque Clementis traditum habemus (Flavius Clemens enim martyrium subiit; Clemens episcopus autem sua morte de- | functus esse videtur), et silentium scriptorum fide dignorum, qui certe narrassent, Domitiani patruelem, cuius filios imperator jam suecessores destinaverat, ecclesiae Romanae praefuisse, si mes ita se habuisset?, Tillemont? ex 4, 8, ubi Iacob, et ex 31, 2, Visionen. des Hermas , die;Sibylle wnd Clemens von Rom 1900 X. Funk, Kirchengeschichlliehe Abhandlungen wnd. Untersuthungen pour servir à l'histoire eccl. St, Clement art. 1. Ἂς, Patres apost, ed. II. δ —- XXXIV PROLEGOMENA. ubi Abraham appellatus est noster pater, collegit, Clementem e stirpe iudaiea editum fuisse. Nuperrime totam epistulam, di- cendi modum et argumenta, respiciens, idem Lightfoot? rectius contendit addens, eum libertum vel filium liberti et de domo Flavii Clementis consulis fuisse; et E. Nestle? plures epistulae loeos sermonem iudaicum exhibere demonstravit. Cf. adnotat. ad 12, 5. 7. . Teste Hieronymo plerique Latinorum priscis iam tempori- bus Clementem Petro successisse affirmarunt. Scribit enim Cat. e. 15: Clemens quartus post Petrum Romae episcopus, si- quidem secundus Linus fuit, lertius Anacletus, tametsi pleri- que Latinorum secundum post Petrum apostolum putent fuisse Clementem; et "Tertullianus De praescr. c. 32 addit, eum a Petro ipso fuisse ordinatum. Hieronymus ipse, qui l c. Cle- mentem Lino et Ànacleto postposuit, postea sententiam mutasse ceterisque Latinis aecessisse videtur, In Ies. 52, 13 (ed. Vallarsi IV, 612) dicens, Clementem, virum apostolicum, post Petrum Romanam ecclesiam rexisse. Adv. lovin. II, 12. Clementem suc- cessorem apostoli Petri appellat. Sed sententia non est plane eerta. lllo enim modo Hieronymus loqui potuit, etiamsi Cle- mentem apostolo non statim successisse putavit. Catalogus Li- berianus a. 354, Augustinus Ep. 53 ad Generos. n. 2, Optatus Milevitanus De schism. Donat. II, 3, Constitutiones apost. VIT, 46 primum Petri successorem Linum, secundum Clementem fuisse tradunt. lrenaeus denique Clementi quartum vel, si Petrus apo- stolus non numeratur, tertium inter episcopos Romanos locum assignat Adv. haer. III, 3, 8 (graece apud Eus. H. E. V, 6) scri- bens: ϑεμελιώσαντες οὖν xal οἰκοδομήσαντες οἱ μακάριοι ἀπό- στολοι τὴν ἐχχλησίαν Λίνῳ τὴν τῆς ἐπισκοπῆς λειτουργέαν ἔνε- χεΐρισαν. τούτου τοῦ Λίνου Παῦλος ἐν ταῖς πρὸς Τιμόϑεον ἐπι- στολαῖς μέμνηται. διαδέχεται δὲ αὐτὸν ᾿Ανέγχλητος- μετὰ τοῦτον δὲ τρίτῳ τόπῳ ἀπὸ τῶν ἀποστόλων τὴν ἐπισκοπὴν χληροῦται Κλήμης, ὃ καὶ ἑωραχὼς τοὺς μακαρίους ἀποστόλους καὶ συμβε- βληχὼς αὐτοῖς, xal ἔτι ἔγαυλον τὸ κῆρυγμα τῶν ἀποστόλων καὶ 1 δι. Clement of Rome I (1890), 58—61. 9 Zeitschrift für die neutestam. Wissenschaft und die Kunde des Ur- christentums 1 (1900), 178 — 180. XXXVI PROLEGOMENA. inde a Martyrologio Hieronymiano eum martyrem appellant. Gregorius Turonensis (Hist. Franc. L 25) eum Traiano impe- rante passum esse refert. Sed Eusebius et Hieronymus ll. cc. mortem commemorant nullam martyrii mentionem facientes, et lrenaeus l. c. inter episcopos Romanos a Lino usque ad Eleu- therum Telesphorum solum martyrem putare videtur. Traditio de eius martyrio inde origiem trahere potuit, quod tempore currente cum "Tito Flavio Clemente idem habebatur. Neque tamen silentio praetereundum est, etiam nuperrime nonnullis wiris doctis patrem martyrium subiisse visum esse!, IL. De tempore, quo epistula confecta est, multum disputa- batur. Omnes quidem consentiunt et ex epistula ipsa patet, eam tempore persecutionis vel brevi post scriptam esse. Sed quaeritur, quae sit illa persecutio. Si paucos illos exceperis, qui nuperrime argumentis invalidis epistulam Traiani vel Ha- driani temporibus vindicavere, duae sententiae expositae sunt, Hugo Grotius*, David Blondel?, L E. Grabe', H. Wotton, G. A. Orsi*, A. Gallandi, M. 1, Wocher *, D. Schenkel *, G. Uhl- horns, C. 1. Hefele, C, Wieseler", 1. Nirschl?^, et nonnulli alii epistulam brevi post Neronis persecutionem c. a. 68 exortam esse statuerunt, ex 6, 4 et c. 40—41 colligentes, Hierosolymam tum temporis nondum deletam fuisse et cultum iudaicum in templo Hierosolymitano adhuc viguisse. Sed argumenta non lJ, B. de Rossi, Zulleino di archeologia cristiana 1864/70; P. Al- lard, His. des persécutions pendant les dewr premiers siPeles 1885 p. 169 —176. Of. Duchesne, Liber pontificalis I (1886) p. XCI. 2 Epist. ad Gallos 154 apud Cotelerium 1. e. 1, 183 &q. 3 Ibidem p. 135. 4 Spicilegium SS. Patrum ed. II 1700 1, 254 sqq. 5 Isloria ecclesiastica 1747 1, 291 sq. 6 Die Briefe der apost. Vàter Clemens und Polycarpus 1830 p. 10 sqq. 7 De ecelesia Corinth. primaeva 1838 p. 105 sqq. 8 Zeitschrift für histor. Theologie 1851 p. 822. Aliter ibid. 1866 p. 33. 9 Untersuchungen über den Hebrüerbrief 1861 p. 9 sq.; Jahrbücher für deutsche Theologie 1877 p. 888—406. 10 Patrologie Y (1881), 68 —70. TW XXXVIII PROLEGOMENA. G. Lumper', F. Windischman?, 1. A. Méhler?, L Fess- ler*, Ad. Hilgenfeld*, Gundert*, Lipsius?, L B. Lightfoot, Donaldson?, Ph. Bryennius, Ad. Harnack, A. Brüll?, G. Cour- tois", Num vero epistula Domitiano an Nerva imperium te- nente scripta sit, difficillimum est diiudicatu, et alii aliud sta- tuere. Mihi Domitiano exstincto confecta esse videtur. Epistulae exordium potius de persecutione finita quam de aliquo temporis momento intellegendum est, quo imperator ille in fideles sae- vire desi, e£ preces, quae sub finem epistulae ad Deum mit- tuntur, principem Christianis benevolum produnt. Sententiam illam, epistulam brevi post Neronis persecutio- nem exaratum esse, Wieseler!' adhuc nuperrime defendit, con- tendens, locos, qui originem seriorem proderent, eam reverà non probare; vocem ἀρχαῖος legi etiam Act. 15, 7 (cf. Phil 4, 15), ubi de spatio temporis minore ageretur; 44, 3 et 63, 3 etiam ante Hierosolymam deletam scribi potuisse; persecutionem, post quam epistula brevi confecta est, non posse non esse persecu- tionem Neronianam; quae enim 1, l dicta essent, magis ad il- lam quadrare quam δὰ Domitianam, et auctorem, si post hane scripsisset, certe aliquot martyres nominaturum fuisse, qui tunc temporis passi essent. Optime sane de hac re disputavit. Ni- hilominus autem ad eius sententiam accedere non possum. Ne- quaquam enim plura de persecutione Domitiani dicenda vel ali- quot illius temporis martyres nominandi erant. Perpauca etiam de persecntione Neronis longe maiore dicta et ex multitudine ingenti (Tac. Annal. XV, 44), quae ab illo imperatore morti trade- batur, Petrus et Paulus tantum nominatim commemorati sunt, 1 Historia theologico-critica ete, 1783 I, 17. 2 Vindiciae Petrinae 1836 p. 54 sq. 3 Pairologie 1840 p. 51 sqq. Opus posthumum. * Institutiones Patrologiae 1850 1, 160 sq. 5 Die apostolischen. Váter 1858 p. 74 sqq. 6 Zeitschrift für die g. lutherische Theologie 1853 p. 642 sqq. 7 De Clementis Rom. epist. ad Cor. priore disquisitio 1855 p. 186 &qq. 8 The Apost. Fathers 1874 p. 190 sq. 9 Tüb. Theolog. Quartalschrift 1875 p. 359 sqq. 10 L'épitre de Clément de Rome 1894. 11 Jahrbücher für deutsche Theologie 1877 p. 388—394. τι - EPISTULAE CLEMENTIS ROMANI. XXXIX Persecutio autem Domitiana paucissimis tantum verbis aitacta e&t, quia teste Tertulliano (Apolog. c. 5) Domitianus nonnisi portio Neronis de crudelitate fuit, fortasse eliam, quia impe- rator adhuc inter vivos erat. Reliqua autem, quae Wieseler protulit, minoris momenti sunt. Concedo, locos supra laudatos mon stricte probare, epistulam decennio saeculi primi decimo exortam esse. Id autem certe ex iis apparet, Clementem verisi- miülius hoe tempore quam ante Hierosolymae excidium scripsisse. Hr. Üccasio scribendi haec fuit. Ecclesia Corinthiorum, quae tempore praeterlapso virtutibus egregiis excelluerat ac pace pro- funda erat fruita, eum iuvenes aliquot tumore inflati et honoris cupidi (cf. 1, 1; 3, 3; 21, 5; 47, 6) in presbyteros insurrexissent eosque deiecissent, in discrimen haud exiguum vocatum est. Forsan etiam controversia de resurrectione mortuorum (I Cor. 15, 12 sqq.) denuo exorta est. Ommia perturbari coepta sunt et gentiles quoque nomini christiano opprobria intulerunt (47, 7). Ttaque ecclesia Romana, cum de dissidiis certior facta esset, ob- ligata esse sibi videbatur, ut fratres ad pacem et concordium revocaret, et epistulam hanc luculentissimam Corinthiis misit. Constat epistula e prooemio et epilogo ac duabus partibus. In illo (c. 1—83) auctor exponit, quam bonus ecclesiae Corin- fhiorum status quondam fuerit, quam tristis nunc sit. Olim Dorinthios omnibus virtutibus ornatos fuisse (1—2); postquam zutem impletum fuerit, quod scriptum sit Deut. 32, 15, omnia perturbari e& unumquemque praeceptis Dei contemptis secundum '*omcupiscentias suas incedere (3). Invidiam fontem malorum illorum declarans Clemens transi& ad primam partem (4—36). Demonstrat, ex invidia δὲ zelo apud veteres (4) ae recentiores (5—96) maxima mala exorta esse, et adhortatur ad paenitentiam (7—8), ad oboedientiam et fidem erga Deum (9—12) et ad humilitatem (13), admonitiones dictis sacris et exemplis biblicis womprobans. Üorinthi magis Deo oboediant quam seditionis muctoribus (14) et adhaereant iis, qui pacem colant, nec vero wolere simulent (15). Christum esse eum humilibus, non eum superbis, et exemplum nobis proposuisse Abraham et alios patres Tm" XL PROLEGOMENA. (17—18). Quos sequantur ac Deum diligant, qui sit Dens pacis (19). Naturam universam in pace et concordia omnia perficere, et Deum hanc harmoniam instituentem clementissimum erga mos se praebere (20). Caveant, ne eius beneficia in condemna- lionem ipsis cedant, Faciant voluntatem eius, qui ommia videat el eogitationes quoque scrutetur (21) Eadem postulare fidem christianam, eum Christus per spiritum sanetum nos exhortetur, ut faciamus bonum ae quaeramus pacem (22). Deum benignum esse erga eos, qui ipsum timeant et simplici corde ad ipsum accedant. Ttaque ne dubitent. Fore ut verba eius impleantur (23). Vario modo eum resurrectionem futuram ostendere (24—25) et per spiritum sanctum eam praedixisse (26). Credant igitur Deo sperentque in eum, qui non mentiatur, sed exsequatur id, quod decreverit (27). Metuant eum, quem nemo effugere possit: (28); accedant ad eum in sanctitate cordis (29) faciantque, quae ei placeant, ut benedictionem eius consequantur (30), sicut Abraham et alii (31). Dona Dei non mereri nec iustificari nos per opera nostra, sed per fidem (32). Nihilominus bona opera nobis peragenda esse. Deum enim et ipsum opera perfecisse el per prophetam declarasse, se opera nostra remuneraturum esse. Magma revera et mirabilia eum promisisse exspectantibus ipsum (33—35) et datnrum esse per lesum Christum filium suum, infirmitatis nostrae patronum et auxiliatorem (36). In altera parte (37—61) Clemens propius ad rem accedit, et postquam ostendit, in exercitu alios imperare, alios oboedire et imperata exsequi, in corpore quoque alia membra aliis mi- nistrare et omnia capiti (37), Corinthios admonet, ut suum quisque locum obtineat (38—939) et omnes ordinem in ecclesia institutum servent (40) Singulis non omnia licere. Sacrificia Hierosolymae tantum offerri (41), et apostolos constituisse epi- ' scopos et diaconos, ut ecclesiae praeessent (42). Deum mira- culo ostendisse, qui ipsi essent sacerdotes (43), et apostolos pro- vidisse, ne ordo ecclesiae tolleretur (44). Qui legitime ecclesiae praefecti sint et gregi Ohristi inculpate deservierint, eos episco- patu non deiciendos, et qui illos persecuti sint removerintque, eos non iustos esse, sed improbos (45). Illis igitur, non his adhaerendum esse et seditionem terminandam, quae peior sit XLII Polycarpi epistula. 9, 1: &b .. δουλεύσατε τῷ ϑεῷ ἐν φόβῳ καὶ ἀληϑείᾳ ino- λιπόντες τὴν χενὴν ματαιολογίαν xa) τὴν τῶν πολλῶν πλάνην. 2, 8: μνημονεύοντες δὲ ὧν εἶπεν & κύριος διδάσχων: Μὴ κρίνετε, ἵνα μὴ κριϑῆτε" ἀφέετε, χαὶ ἀφεϑήσεται ὑμῖν ἐλεεῖτε͵ ἵνα ἐλεηϑῆτε᾽ ἔν d μέτρῳ με- τρεῖτε, μετρηϑήσεται ὑμῖν. 4, 2: ἔπειτα καὶ τὰς γυναῖκας ὑμῶν ἐν τῇ δοϑείσῃ αὐταῖς πίστει xal ἀγάπῃ καὶ ἁγνείᾳ, στερ- γούσας τοὺς ἑαυτῶν ἄνδρας ἐν πάσῃ ἀληϑείᾳ καὶ ἀγαπώσας πάν- πας ἐξ ἴσου ἐν πάσῃ ἐγχρατείᾳ, xal τὰ τέχνα παιδεύειν τὴν παι- δείαν τοῦ φόβου τοῦ ϑεοῦ. 4, 8: γινωσχούσας. .. ὅτι πάντα μωμοσχοπεῖται xal λέ- ληϑεν αὐτὸν οὐδὲν οὔτε λογισ- μῶν οὔτε ἐννοιῶν οὔτε τι τῶν κρυπτῶν τῆς καρδίας. 7, 8: διὸ ἀπολιπόντες τὴν ματαιότητα τῶν πολλῶν .... ἐπὶ πὸν ἐξ ἀρχῆς ἡμῖν παραδοθέντα λόγον ἐπιστρέψωμεν ... προσ- χαρτεροῦντες νηστείαις, δεήσεσιν αἰτούμενοι τὸν παντεπόπτην ϑεόν. 8, 2: μιμηταὶ οὖν γενώμεϑα PROLEGOMENA. Clementis epistula. 9, 1: διὸ ὑπαχούσωμεν τῇ μεγαλοπρεπεῖ xxi ἐνδόξῳ βου- λήσει αὐτοῦ... ἀπολιπόντες τὴν ματαιοπονίαν κτλ. 19, 1. 2: μάλιστα μεμνημένοι τῶν λόγων τοῦ κυρίου Ἶ., οὖς ἐλάλησεν διδάσχων . .. . ἐλεᾶτε, ἵνα ἐλεηϑῆτε: ἀφίετε, ἵνα ἀφεθῇ ὑμῖν... ᾧ μέτρῳ μετρεῖτε, ἐν αὐτῷ μετρηϑήσεται ὑμῖν. 1, 8: γυναιξίν τε ἐν ἀμώμῳ καὶ σεμνῇ καὶ ἁγνῇ συνειδήσει. πάντα ἐπιτελεῖν παρηγγέλλετε, στεργούσας χαϑηκόντως τοὺς ἄν- ὅρας ἑαυτῶν... . πάνυ σωφρονού- σας. 91, 6, 7: τοὺς νέους παι- δεύσωμεν τὴν παιδείαν τοῦ φόβου τοῦ ϑεοῦ, τὰς γυναῖχας ἡμῶν ἐπὶ τὸ ἀγαϑὸν διορϑωσώμεϑα, τὸ ἀξιαγάπητον τῆς ἁγνείας ἦϑος ἐνδειξάσϑωσαν. 21, 8: ἴδωμεν, πῶς ἐγγύς ἔστιν xal ὅτι οὐδὲν λέληϑεν αὖ- τὸν τῶν ἐννοιῶν ἡμῶν οὐδὲ τῶν διαλογισμῶν ὧν ποιούμεϑα. ἡ, ἃ: διὸ ἀπολίπωμεν τὰς χενὰς καὶ ματαίας φροντίδας καὶ ἔλθωμεν ἐπὶ τὸν εὐχλεῇῆ wal σεμ- γὸν τῆς παραδόσεως ἡμῶν κα- γόνα (cf. 19, 2. ὅδ, 6: διὰ γὰρ τῆς νηστείας καὶ τῆς ταπει- γνώσεως αὐτῆς ἠξίωσεν (sc. Y] Ἐσϑήρ) τὸν παντεπόπτην δεσπό- τῆν. 5, 7: ὑπομονῆς γενόμενος μέ- M-———— EPISTULAE CLEMENTIS ROMANI. XLII Polyearpi epistula. Clementis epistula. τῆς ὑπομονῆς ... τοῦτον γὰρ γιστος ὑπογραμμός. Cf. 16, 17; re οί ὑπογραμμὸν ἔϑηχε Bü 53, 8. ἕαυτοῦ. Of. 10, 1. 8, 2: ox εἷς κενὸν ἔδραμον, 6, 3: ἐπὶ τὸν τῆς πίστεως ἀλλ᾽ ἐν πίστει... εἰς τὸν ὄφει- βέβαιον δρόμον κατήντησαν. 5, 4: λόμενον αὐτοῖς τόπον siol παρὰ ἐπορεύϑη εἰς τὸν ὀφειλόμενον τῷ κυρίῳ, τόπον τῆς δόξης. Of. insuper Polyc. 3, 3 et Clem, 40, 1; 45, 2; 47, 1. 2; 53, 1; 62, ὃ: P. 3, 8 et Cl. 49, 5; P. 6,3 et CL 17, 1; P. 9, 1 eb ΟἹ. 5, 1,8; P. 10, 2. 8 et, Cl. 38, 1; 46, 8; 47, 7; P. 11,3 ek ΟἹ, 47, 2; P. 12, 1 et ΟἹ. 53, 1; P. 12, 2 et CI. 62, 2; P. 12, 3 et Cl. 59, 4; 60, 3. 4; 61, 1. 2; P. 14 et CI. 63, 3. lrenaeus epistulam scripturam luculentissimam vocat eius- exhibet. Scribit enim Adv. haer. III, 8, 8 (Eus. H. E. V, 6): Ἐπὶ τούτου οὖν τοῦ Κλήμεντος στάσεως οὐκ ὀλίγης τοῖς ἐν Κορίνϑῳ γενομένης ἀδελφοῖς ἐπέστειλεν ἡ ἐν Ῥώμῃ ἐχχλησία ἱκανωτάτην γραφὴν τοῖς Κορινϑίοις, εἰς εἰρήνην συμβι- βάζουσα αὐτοὺς καὶ ἀνανεοῦσα τὴν πίστιν αὐτῶν καὶ ἣν γεωστὲὶ ἀπὸ τῶν ἀποστόλων παράδοσιν εἰλήφει, annunliantem unum Deum omnipotentem, factorem caeli el terrae, plasmatorem hominis, qui. induzerit catlaclysmum οἱ adcocacerit Abraham, qui edu- «erit populum de terra. Aegypti, qui locutus. sil. Moysi, qui Fegem disposuerit et prophetas miserit, qui ignem praepara- rerit diabolo et angelis eius. Hunc patrem Domini nostri Jesu Christi ab ecclesiis. annuntiari, er ipsa scripiura, qui τοίη, discere possunt et apostolicam. ecclesiae traditionem intellegere; sit velustior epistula his, qui nunc falso do- cent et alterum Deum. super demiurgum et factorem horum omnium, quae sunt, commentiuntur'. Eusebius H. E. III, 16. S8 quoque epistulam magnis laudibus eifert eamque ab omni- Jus receptam esse testatur. Cyrillus Hierosol. ex ea allegat €. 25, Basilius M. 58, 2, Hieronymus 16, 2; 20, 8; 49, 2. Epi- -Θ᾽᾽ 3 Facile intellegis, in iis, quae latine tantum exstant, Irenaeum epi- (cher tre esse qnam ea, quae continet, paucis verbis . Demonstrare enim voluit, actiones singulas, quas Gnostici de- me: in epistula de Deo uno praedicari. δ" XLIV PROLEGOMENA. phanius citat 54, 2 et forsan respicit c. 24—25, Epistula in linguam latinam translata est, atque Lactantius et Ambrosius phoenicis fabulam (c. 25) narrantes versionem iam adhibuisse videntur. Saeculo VI loannes diaconus exscripsit 49, 6—44, 1. Eodem saeculo exeunte vel septimo ineunte Leontius et loannes laudant 33, 2—6, paulo post Maximus Confessor 48, 6, octavo saeculo loannes Damascenus 29, 2— 6, undecimo Nicon mona- chus Raithensis 14, 1; 15, 1. 2; 46, 2. 4; duodecimo Antonius auctor Melissae 48, 6 (cf. adnotationes ad hos locos). Photius, -quamquam aliquot loci (20, 8; 25; 36, 1) ei minus placuerunt, iudicavit, epistulam esse ἁπλοῦν χατὰ τὴν φράσιν καὶ σαφῆ καὶ ἐγγὺς τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ καὶ ἀπεριέργου χαρακτῆρος (Bibl. cod. 126) Syri quoque eam tanti aestimarunt, ut eam una cum altera quae dicitur Clementis epistula in linguam suam trans- ferrent !. Veteres epistulam etiam dignam habuerunt, quae publice in ecclesia praelegeretur, et Corinthi, cum Dionysius (Eus. H. E. IV, 23, 13) de prisca consuetudine loquatur, id inde ab initio factum esse videtur. Aliae ecclesiae Corinthios imitatae sunt. Teste Eusebio H. E. IIL 16, 2 in plerisque ecclesiis, teste Hie- ronymo Cat. c. 15 in nonnullis locis epistula publice legebatür, et verisimile est, Clementem Al. Strom. IV, 17, 107 p. 609 consuetudinem illam respicientem Clementem nostrum aposto- lum appellasse. Qui mos effecit, ut epistula cum sacris libris in uno volumine colligeretur. In codice Alexandrino, qui Con- stantino de Tischendorf? saeculo quinto scriptus esse videtur, duae Clementis epistulae libris Novi Testamenti subiunctae sunt, et ex eo, quod post Apocalypsin legebantur, concludere licet, eas non inter libros canonicos habitos fuisse. Eusebius in enu- merandis libris canonicis (H. E. ΠῚ, 3. 24. 25) eas omittit et priorem insuper libris ἀντελεγομένοις adnumerat (VI, 13, 6); auctor Stichometriae Nicephoro Constantinopolitano adscriptne, 1 Locos Clementis allegatos et testimonia veterum amplissime col- legit lightfoot I, 148—200. 9 Vetus Testamentum Graece iuxta LXX interpretes ed. IV. I p. LXV. Hilgenfeld eum aeque ac Sinaiticum saeculo sexto assignat. Cf. Zeitschrift für wissensehaftl. Theologie 1864 p. 211 sqq. EPISTULAE CLEMENTIS ROMANI. XLV qui inter libros ἀντιλεγομένους et apocryphos discrimen facit, eas inter hos recenset (PG 100, 1060). Saeculo IX autem eas in ecclesin graeca iam praelegi desiisse elucet e yerbis Photii Biblioth. eod. 113 dicentis, priorem apud multos dignam ex- istimatam fuisse, quae etiam publice legeretur, alterum quae diceretur ab iisdem spuriam haberi. Postquam epistulae in uno volumine una cum sacris libris colligi coeperunt, fieri potuit, ut ab hominibus procacibus vel meglegentibus illae his adnumerarentur. Auctor Constitutionum apostolorum in fine operis vel can. 85 revera Clementis epistulas duas inter libros canonicos, non post eos recenset. [n codice syriaco nuperrime detecto, in monasterio Edesseno a. 1170 con- scripto, epistulae non post Apocalypsin vel in fine voluminis, sed post epistulas catholicas exhibentur eodemque modo atque illae destinantur, ut in ecclesia praelegantur. In monasterio illo igitur eadem auckoritas iis attributa est ac libris canonicis. Sed an in aliis monasteriis vel ecclesiis eb quamdiu, nescimus. Auctor Constitutionum | apostolorum vel Ps.-Clemens magnam fidem non Anvenisse videtur. Neque in codicibus bibliorum saltem neque a scriptoribus graecis epistulae Clementis libris canonicis aequi- parantur. Modo librarius codicis Parisini Regii 2428, loannis JDaamasceni librum de fide orthodoxa describens, IV, 17 libris canonicis praeter Canones apostolorum etiam Clementis epistulas duas adiecit; et Coptitae teste Vanslebio! etiam saeculo XVII epistulas sacras habebant et in libris Novi Testamenti numera- bant, Y. Epistula vix typis publicata erat, cum integritas in "dubimm vocaretur. Hieronymus Bignon, advocatus regius Pa- Tisinus, iam a. 1633 seripsit Hugoni Grotio, oecurrere sibi vi- leri im ea quaedam a stylo apostolico aliena, praesertim fre- quentora epitheta, fabulam avis phoenicis et vocem λαιχός ; 5) ndquievit antem sententiae viri illius doctissimi obiec- m refutantis?. "Non mulio post eum Eduardus Bernardus —— 1 Histoire de l'église εἰ Alerandrie 1671 p. 839. . 2 €f. Cotelerius Patr. apost. ed. Cleriens 1724 1, 183 sq. ) — XLVI PROLEGOMENA. Anglieanus suspicatus esset, epistulam auctam fuisse ab im- postore, qui lacinias Clementis Alexandrini Romano adsuisset, Clericus quidem, quae obiecerat ille, digna esse putavit, quae diligentius a viris eruditis expenderentur'. Wotton vero iure dixit, eadem ratione actum esse de authentia et fide seriptorum omnium a Clemente Al. usquam laudatorum, quippe qui in ci- tandis auctoribus maxima libertate usus esset?. Sagacius qui- dem rem aggressus est saeculo XVIII Laurentius Mosheim* contendens, capita 11—12, 22—27, 40—45 et 55, quippe quae cum argumento epistulae non concinnerent, a posteriore intrusa esse, Sed erravit vir doctus, et bene respondit Hefele*: capita illa tum ommia cum praecedentibus optime cohaerere, tum non- nulla iam ab Origine (c. 55) et Cyrillo Hierosolymitano (c. 25) allegari; styli et orationis diversitatem nullibi inveniri nee ve- risimile esse, epistulam, quae publice in ecclesia praelecta fuisset, ab homine improbo foedatam esse. Saeculo XIX quoque non- nulli epistulam interpolatam esse voluerunt, e. g. À. Neander*. A. Schwegler" et F. Ch. Baur" non solum integritatem, sed etiam authentiam impugnaverunt contendentes, epistulam sae- culo seeundo procedente demum confectam esse. Sed ille sen- tentiam suam vix probare conatus est. Contra hos epistulam strenue defenderunt Ohr. C. L Bunsen? et A. Ritschl?, et ho- die vix unus est, qui iis assentiatur. Nec quisquam virorum doctorum sententiae adstipulatus est, quam I. M. Cotterill*? nuper 1 Ibidem, Praef. n. III. 2 In notis ad c, 9 p. 40 sq. 3 Institutiones historine ehristinnne maiores 1739 p. 214 sq. 4 Patr. apost. ed. IV p. XXX sq. 5 Allgemeine Geschichte der christ. Religion ed. ΠῚ 1856 I, 362. 6 Das nachapostolische Zeitalter 1846 IL, 125—133. 7 Die Ignatiamischen Briefe und ihr neuester. Kritiker 1848 p. 195 sq. 8 Ignatius von. Antiochien und seine Zeit 1847 p. 189 sqq. 9 Die Entstehung der altkatholischen Kirche 1850 p. 282—287. In ed. II 1857 auctor hunc locum omisit. 10 Peregrinus Proteus: An Investigation into certain relations subsisting belween De morte Peregrini, the two. epistles of Clement to the Corinthians, the epistle to. Diognetus, the Bibliotheca of Photius and other Edinburgi 1879. Exponens in The Journal of Philology XIX (1891), 980, Antiochum monachum saeculo VII epistulam Polycarpi componentem diligentia pervestigaverunt, ut aliis vix quidquam relinqu Sed codex ipse valde corruptus est^. Folium enim. deci quod finem capitis 57 et sex capita sequentia continet, excidit et reliqua folia, quae conservata sunt, tineis obesa vel a Todo corrupta sunt, ita ut plures loci legi nequeant. textus epistulae quamdiu e codice uno Alexandrino hauriendts folio deperdito exstiterat, nullo modo expleri poterat. In parmi lacunis ingenio editorum quidem restituta sunt, quae l ipse scripsisse videbatur. Sed haud raro alii alia conii et nonnumquam omnes errasse apparebat, cum Philotheus ennius e codice celeberrimo, cui Doctrinam apostolorum. bemus, a. 1875 Clementis epistulas integras typis vulgar 1 S. Clement of Home. The two Epistles to the Corinthians. €t Cantabrigiae 1869. 2 Codex N. T. deuterocanonicus seu Pntrea pos. 1 Todd IND 3. Clementis Rom. ad Corinthios epistula. Lipsiae. 4 Clementis Rom. epistulae. Ad ipsius codieis Alexandrini fidem. modum repetitis curis edidit etc, Lüpsiae. 5 Editio phototypica Novum Testzmentum et Clementis exhibens a. 1879 Londini parata est. 6 Τοῦ ἐν ἁγίοις πατρὸς ἡμῶν Κλήμεντος ἐπισκόπου Ῥώμης αἱ 866 Κορινϑέους ἐπιστολαὶ ἐκ χειρογράφου τῆς ἐν Φαναρίῳ Κωνσταντινουπόλεως Bd- λιοϑήχης τοῦ Παναγίου Τάφου νῦν πρῶτον ἐχδιδόμεναι πλήρεις μετὰ; C μένων xal σημειώσεων ὕπὸ Φιλοϑέου Βρυεννίου μητροπολίτου Ξερρῶν. ἢ ᾿Κωνσταντινουπόλει 1875. — Folia codicis, quae Clementis epistulas EPISTULAE CLEMENTIS ROMANI. XLIX Quae editio ab omnibus, qui antiquitati christianae operam na- vant, maximo cum gaudio excepta est, et Gebhardt-Harnack ac Hilgenfeld iam a. 1876 novas editiones instituerunt totum epi- stularum textum exhibentes. Eodem fere tempore in biblio- theca, quam lulius Mohl t 1876 reliquit, codex syriacus, a mo- macho Edesseno a. 1170 scriptus, inventus est, qui totum Novum. "Testamentum Apocalypsi excepta et inter epistulas ludae et Pauli ad Romanos Clementis epistulas duas continet, et nunc in bibliotheca Universitatis Cantabrigiensis, quae eum sibi com- paravit, asservatur ^, 1. B. Lightfoot a. 1877. in Appendice suae Clementis epistularum editioni adiectae lectiones epistularum va- Tienies iuris publici fecit; ego eas in editione Patrum apostoli- corum a. 1878 ad textum recensendum adhibui, a. 1890 etiam Lightfoot partem Patrum apost. primam emittens. Nuperrime 'G. Morin in codice bibliothecae Seminarii Namurcensis saec. XT exarato eliam versionem veterem latinam detexit et in volumine ΤΙ Anecdotorum Maredsolanorum a. 1894 edidit. Qua consulta -H. Knopf a. 1899 novam epistulae editionem instituit ". Testes epistulae quattuor nunc nobis praesto sunt, codices graeci Alexandrinus — A, Hierosolymitanus — H, versiones la- fina — L, syriaca — S, et quaeritur, quae sit eorum auctoritas. "Cum versio latina inm ante saeculum IV exarata esse videatur, certe ex exemplari graeco antiquissimo fluxerit, Knopf eam tri- ^bus testibus orientalibus auctoritate parem esse censuit eiusque Jectionem pluribus locis (6, 1; 8, 5; 10, 7; 20, 19; 21, 8; 27, 5; 37, 4; 42, 1. 4: 46, 7; 47, 2) lectionibus illorum praetulit. Con- siderans interpretem haud raro maiorem libertatem sibi usur- passe et textum exemplaris graeci ndhibiti saepe vix dignosei posse, equidem codicem A ducem sequor, nisi reliqui testes seu »mmes seu duo saltem consentientes se textum rectum tradidisse | partis I Patrum npostolicorum priori adiecit. ΟἹ Editionem versionis paravit R. L. Bensly et post eius mortem m L PROLEGOMENA. De doetrina S. Clementis disputarunt inprimis Lipsius !, Wrede?, L. Lemme ?. vir De altera quae dieitur Clementis epistula plura iam supra (c. IV) dicta sunt. Inde a saeculo quarto enim eius plerumque una cum priore a veteribus mentio fit eique, cum utraque a Clemente Romano scripta putaretur, eadem atque illi auctoritas attribuitur. Quae autem praeterea de ea cognita habemus, haec sunt. Cum Dionysius Corinthius (Eus. H. E. IV, 23, 13) Clementis epistulam, de qua adhue disputavimus, mpo- τέραν appellet non respectu secundae eiusdem auctoris epistulae, sed respectu epistulae Soteris Romani pontificis, quae pariter in ecclesia Corinthiorum publice legebatur, Eusebius primus eius meminit. Monet enim H. E. III, 38, 4, alteram quoque Cle- mentis epistulam circumferri, sed non perinde ae priorem no- iam esse, quoniam nec veteres ea usi fuerint. Hieronymus Cat. c. 15 ultro refert, eam a veteribus reprobari. Epiphanium quo- que epistulae testimonium praebere, quippe qui H. 27 c. 6; H. 30 e. 15 de pluribus Clementis epistulis verba faciat, pro- bari nequit. Cum enim verba, quae H. 30 c. 15 laudantur, e Ps.-Clementis epistulis ad virgines (cf. adnotat. ad I Clem. c. 17) desumpta sint, conicere licet, eum has respicientem de pluribus Clementis epistulis locutum esae. Photius Bibl cod. 118 Eu- sebii vel potius Hieronymi iudieium repetit. Postquam enim retulit, Clementem epistulam praeelaram ad Corinthios scripsisse, quae a multis digna haberetur, quae publice legeretur, pergit: ἡ δὲ λεγομένη δευτέρα πρὸς τοὺς αὐτοὺς ὡς νόϑος ἀποδοχι- μάζεται. Quibus ex verbis sequi videtur, eum dubitasse, num scriptura a Clemente confecta aut revera epistula esset. Sed nom liquet. Cod. 126 enim non de altera quae dicitur, sed simpli- citer de altera Clementis epistula loquitur, neque a verisimili- iudine abhorret, eum aeque ac Hieronymum Eusebii verba minus 1 De Clementis Rom. epist. ad Cor. priore disquisitio 1856 p. 16—107. 9 Untersuehungen zum ersten. Klemensbriefe, Gottingae 1891. 3 Das Judenchristentum der. Urkirche und der Brief. des Clemens von Rom, in Neue Jahrbücher für deutsche Theologie 1 1899. EPISTULAE CLEMENTIS ROMANI. L recte interpretatum esse, Nullus sane veterum scripturam Cle- menti disertis verbis abiudicavit. In codice Alexandrino epistula nostra Clementis epistulae priori adiuncta est. Sed cum, quae voces ϑῆλυ τοῦτο 12, ὃ se- quuntur, in codice illo deficiant, usque ad novissimos dies duae tantum epistulae partes cognitae fuerunt. Tertia pars demum in codice Constantinopolitano vel potius Hierosolymitano et in versione syriaca inventa est; versio latina nom exstat. Ex quo autem tempore totam scripturam habemus, patet, recte iudicasse Godofredum Vendelinum, Henricum Dodwell? et L E. Grabe ?, qui primi viderunt, eam non epistulam, sed homiliam esse. Epi- stulae enim formam non habet ipsaque inscriptione cum voto juncta im frontispicio caret, qualis tamen in ommibus apostolo- rum ἂς virorum apostolicorum litteris ad particulares ecclesias datis inque ipsa prima Clementis epistula plane exstat. Accedit, id quod nunc cognoscimus, quod scriptura revera in ecclesia aliqua tanquam homilia praelecta fuit, Cf. 15, 2; 17, 3; 19, 1. De tempore, quo scriptura confecta esset, alii alia statuere, Plerique eorum, qui eam epistulam esse putaverunt, eam Clementi Homano vindicaverunt, M. 1. Wocher? vero Dionysio Corinthio, Ad. Hilgenfeld in editione priore (p. XXXIX) Soteri Romano. H. * respiciens Hieron. Adv. lovin. 1, 12 et Epiph. H. 30 €. 15, ubi Clementi ἐπιστολαὶ ἐγχύχλιοι adscribuntur, contendit, eam fanquam epistulam encyelicam Clementi Romano suppositam et librum esse, quem Hermas Vis. II, 4, 3 Clementi mittere iubetur. Bed cum viri isti omnes de charactere scripturae sese fallerent, fieri non potuit, quin etium in constituendo tempore alii magis alii minus errarent, Grabe* auspicatus est, eam post Origenem, €ui eam nondum notam fuisse coniectare liceret, et aliquamdiu unte Eusebium vel saeculo tertio medio in lucem prodiisse. A. Ritschl* ex c. 9 collegit, eam temporibus Gnosticorum exaratam 1 Dissertat. in Irenaeum 1689 I 8 29. 9 Spicilegium 88. Patrum ed. II 1700 I, 968. 8 Je Briefe der apost. Váter etc. 1880 p. 204. Jheologische Quartalsehrift 1861 p. 509—581. Sententiae assensus 4 est I. Sprinzl, Die Theologie der apost. Vüter 1880 p. 294—839. 55 Spicilegium p. 369. δ Die Entstehung der altkathol. Kirche ed. II p. RT πὶ ῬΒΟΠΕΘΌΜΕΧΑ. ese. Ad. Hilgenfeld' eam tempori M. Aureli imperatoris (161—180) adscripsit. Nostro adhue tempore Bryennius * Cle- mentem Homanum homiliae auttorem esse contendit, sed non probavit? ek si eum exeeperis, ad unum ommes munc sibi per- suasum habere videntur, eam post aetatem Clementis Rom. ex- ortam esse. Hilgenfeld in editione altera (p. XLIX) suspicatus est, Clementem Alexandrinum iuvenem (M. Aurelio imperante) Corinthi versantem orationem sacram habuisse, quae primo Κιλή- μεντος πρὸς Κορινθίους inscripta, postea autem Clementis Rom. epistulae tanquam altera epistula addita esset. Lightfoot scrip- turam ad annos 120— 140 retulit. Harnack in editione scripturae altera (p. LXX sqq.) demonstrare conatus est, homiliam intra annos 130 et 160 vel potius 135 et 140 Romae exortam esse *. In editione priore (p. XCI) sententiae Hilgenfeldiauae priori as- sensus erat, e nuperrime^ eam paulo mutatam repetiit dicens, homiliam circiter anno 170 Romae confectam et tanquam scrip- turam ad Christianos aedificandos aptam a Romanis Sotere pon- tifice (165—174) Corinthiis seu sermonem consolatorium pos- centibus seu non desiderantibus verbis aliquot nuncupatoriis praemissis datam fuisse. Revera homiliam saeculi II esse vix dubium est. lmpugnantur enim (c. 9) qui non solum hanc carnem nostram resurrecturam esse negaverunt, sed etiam con- tendisse videntur, opera carnis non magni momenti esse, cum caro ipsa perire, neque erraverimus statuentes, illos Gnosticos fuisse. Praeterea auctor potius ante quam post medium saeculum se vixisse indicare videtur, quoniam quae c. 14 de ecclesia spi- rituali leguntur, postquam Gnostici errores suos per totum or- bem disperserunt, haud facile dici poterant. Considerantibus mutem, rationes ecclesiarum singularum maxime varias fuisse et auctorem homiliae non ecclesiam universam aut plures ecclesias, sed unam tantum respexisse, nobis cavendum est, ne nimium 1 Die apostolischen Váter p. 115 sqq. 2 Πρὸς Κορινθίους ἐπιστολαί. Prolegom. c. 24. 3 Cf. Theologische Quartalschrift 1876 p. 296 sqq. 4 ldem fere sentit L. de Sehubert in Gott. gelehrte Anzeigen 1899 p. 569—574. 5 Geschichte der altchristl. Literatur TL, I (1897), 488—450. LIV PROLEGOMENA. iudieemur. Diligamus ergo nos invicem et Domino demus lau- dem (9). Praeponamus gandia aeterna voluptatibus saeculi (10). Ne dubitemus, sed fidem habeamus promissis Dei, et mercedem. reportabimus (11). Regnum Dei cottidie exspectemus, quoniam adventum Domini ignoramus (12). am igitur paenitentiam agamus (13), ut voluntatem Dei facientes simus ex ecclesia spirituali e£ accipiamus bona vitae aeternae (14). Quod si fa- cimus, non paenitebit nos. Magnus fruetus nobis erit (15). Convertamur ad Deum, qui vocavit nos, ut in die iudieii lesu misericordiam consequamur (16). Neque solum nume, sed etium domum dimissi attendamus mandatis Domini, u£ ad vitam per- veniamus. Dominus enim secundum sua cuique opera retribuet (17). Simus ergo ex iustis, non ex improbis (18). Ne aegre feramus, neque si a presbyteris commonefimus neque si iniustos divites et iustos angustatos videmus. Praeceptis Domini ob- oedientes et miserias huius temporis patienter tolerantes beati erimus. Deus autem non cito dat mercedem, me lucrum, sed pietatem sectemur (19— 20). Homilia fere semper una cum Clementis ad Corinthios epi- stula tanquam altera epistula edita et versa est. Editio prin- ceps et editiones duae sequentes in titulo quidem priorem epi- stulam tantum promittunt, praebent autem etiam fragmentum alterius epistulae tune temporis notum. Cf. ergo, quae de edi- tionibus et versionibus supra c. VI dicta sunt. VIL Cireumferuntur denique (Homilias Clementinas et reliqua opera mere fictieia silentio praetereo) sub nomine Clementis duae epistulae ad virgines. Exstant in codice syriaco, qui a. 1470 conseriptus est a monacho et presbytero Kuphar quique nune asservatur in Bibliotheca seminarii Remonstrantium Amstelodamensis. Ll Wetstein primus epistulas syriace et la- tine a. 1752 edidit, et plures eas genuinas habuerunt, cum plerique rectius eas Clementi Romano abindiearent. Remitto lectorem ad volumen ΠῚ Patrum apostolicorum, in quo epistulas latine edidi atque illustravi. 8. IGNATII EPISTULAE. LV 5. IGNATII EPISTULAE. L Tgnatius vel Theophorus, ut graeco nomine vocabatur, sae- tulo primo exeunte et secundo ineunte ecclesiae Antiochenae praefuit!) et Traiano imperatore condemnatus est, ut Romae bestiis obiceretur. Origenes In Luc. hom. VI (ed. Bened. III, 938), Eusebius H. E. III, 22, Hieronymus Cat. c. 16 inter epi- seopos Antiochenos locum secundum vel, si Petrus numeratur, lertium locum ei assignant. Theodoretus Dial. I ed. Migne IV, 82 quidem narrat, eum de Petri ipsius dextera gratiam ponti- ficatus suscepisse, et Chrysostomus Hom. in s. Ignat. mart. c. 4 (ed. Bened. IL, 597) dicit, eum Petro successisse, cum hic esset Antiochia discessurus. Constitutiones apostolorum VII, 46 con- tendunt, Ignatium a Paulo, Evodium (teste Eusebio H. E. III, 22 primum Aniiochenorum episcopum) a Petro ordinatum esse, et Baronius Ann. 45, 14; 71, 11 ac Natalis Alexander? coniece- runi, primo propter Christianorum contentionem utrumque simul ecclesiae Antiochenae praefuisse, alterum fidelibus e gentilibus, alterum fidelibus e Iudaeis; postquam autem dissensionis paries sublatus δὲ utraque pars unum in coetum adunata esset, Igna- lium Evodio cessisse et post eius mortem tandem iterum se- disse *. Sed praeferenda sunt, quae Eusebius tradidit. Ad bestias Ignatium damnatum esse iam lrenaeus Adv. haer. V, 28, 4 narrat. Homae autem eum martyrium subiisse mon solum ex eius epistula ad Romanos (cf. Eph. 1, 2; 21, 2) elucet, sed etiam Origenes In Luc. hom. VI (ed. Bened. III, 938), Eusebius H. E. III, 36, 3 et omnes posteriores dicunt; Polycarpus saltem prodit rogans Philippenses (13, 2), quorum 1 Eusebius in Chronico (ed. Schóne IL 158. 162) eum inter annos Abrahne 2085 et 2123 et Vespasiani annum IX et Traiani ann. IX. posuit. 2 Historia ecclesiastica 1686, Saec. I diss, 13 concl. 1. 8 Aliam coniecturam proposuit Martialis Mastraeus, Ignntii epistolae 1608; Notae p. 9. Putat enim, Evodium Petro vivente obiisse, tuneque Tgnatium ab apostolo antea ordinatum, qui Evodio euecederet, arcessitum fuisse, ἰδ LVI PROLEGOMENA. civitas Smyrmaeo non versus Antiochiam, sed versus Romam sita erat, ut sibi significent, si quid de eo compertum habue- rint. Solus loannes Malalas, qui saeculo VI vixit, tempore ter- rae motus, quo Antiochia die 13. Dec. a. 115 p. Chr. vexata est, in hae urbe eum mortuum esse narrat (Chronogr. lib. XI ed. Bonn. p. 276), atque Volkmar!, Dierauer*, Aubé? et Vol- ter* ei fidem habuerunt. Haud dubie autem erravit. Syrus quidem fuisse videtur, sed minime semper testis locuples, et fide multo dignior est Chrysostomus Antiochenus, qui coram uni- verso populo Antiocheno enuntiavit, Ignatium Romae passum esse (1. c. c. 4 sq. ed. Bened. II, 598 sqq.). Fortasse ambi- guitas vocis μαρτυρεῖν causa illius erroris fuit . Quod ad pueritiam adolescentiamque attinet, Symeon Meta- phrastes et Menaea graeca apud Bollandum (Act. SS. 1. Febr. 1, 28) Ignatium parvulum illum fuisse volunt, quem Dominus apostolis de primatu litigantibus ad imitationem proposuit di- cens: Quieunque ergo humiliaverit se sicut parvulus iste, hie est maior in regno caelorum (Matth. 18, 4). Sed narratio ve- ieribus ignota e nomine Θεοφόρου (i. e. a Deo gestato) ortum labuisse videtur?. Martyrium Colbertinum (1, 1; 3, 1) narrat, eum una eum Polycarpo discipulum s. loannis fuisse, ac simi- liter Hieronymus (Chron. aun. Traiani XI) Papiae et Polyearpo, apostoli suditoribus, eum adiungit. Uterque autem testis er- rasse videtur. Ignatius enim ipse ad Polye. 1, l indicat, se Polyearpum mon prius vidisse quam eo tempore, quo Romam ductus est, et testes antiquiores, praesertim Eusebius, omnium 1 Handbuch der Einleitung im die Apokryphen 1, 49 sqq. 121 sqq. Cf. Zahn, Ignatius von Antiochien 1873 p. 66 sqq. 2 Beitrüge zw einer kritischen Geschichte Trajams. Cf. Büdinger, Untersuchungen zur rüm. Kaisergeschichte 1868 1, 171. 3 Histoire des persécutions de l'église 1 (1875), 280—247. 4 Die Ignatianischen Briefe 1892 p. 84—97. 5 Cf. Lightfoot, S. Ignatius Il, 435—444. 6 Alia fabula medio aevo ex hoc nomine orta est. — Vincentius Bellov. (Spec. hist. X, 57 ed. Bened. IV, 388) narrat: Huius cor cum minutatim. divisum esset, nomen Domini Iesu Christi, litteris aureis inscriptum (ut legitur), in singulis partibus invenium est. Dixerat enim, se habere Christum in corde. l τ morantur. Ephesum autem et Magnesiam et Tralles non venit. C — A——— — | LVIII PROLEGOMENA. Chronico quidem martyrium ad annum Traiani nonum adiungit, eo autem modo, ut accuratiorem temporis notitiam sibi defuisse satis distincte prodat. Quae cum ita sint, id solum certum ha- beri potest, Ignatium "Traiano regnante passum esse. Conicere vero licei, martyrium imperio neque ineunte neque exeunte, sed eo fere tempore factum esse, ad quod Eusebius mortem refert '. De itinere Martyrium Colbertinum (3, 1) dicit, Ignatium Seleucia Smyrnam mavi vectum esse. Epistulae autem pro- duni, terra eum in urbem illam pervenisse, et id tantum re- spectu Hom. 5, 1 concedendum est, Seleucia in Ciliciam aut Pamphyliam eum forsan navigasse. Rom. 9,3 enim Ignatius ecclesiarum meminit, quae in nomine lesu Christi eum recepe- runi e in singulas urbes eum praecesserunt. Eph. 9, 1 haereticorum mentionem facit, qui Epheso venientes ipsi occurrerunt. Philadelphiam eum transiisse, e pluribus epistulae nd Philad. locis elncet. De episcopo enim c. 1 eo modo lo- quitur, ut statuamus oporteat, ipsum eum vidisse cum eoque versatum esse. Deinde dicit, sese nullam apud Philadelphenses divisionem invenisse (3, 1) εὐ voce magna eos admonuisse, ut episcopo et presbyterio oboedirent (7, 1). Philadelphiae quo- que cum haereticis convenisse videtur, qui Eph. 9, 1 comme- Ecclesiae enim illae ei non ipsae, sed per eos tantum cognitae sunt, quos eum salutaturae Smyrnam miserunt. Qua in urbe aliquamdiu commoratus epistulas ad Ephesios, Magnesios, Tral- lianos, Romanos conscripsit Cum Troadem pergeret, ubi epi- stulas ad Philadelphenses, Smyrnaeos, Polycarpum exaravit, Burrhus, diaconus Ephesiorum eum comitatus est (Eph. 2, 1; Philad. 11, 2; Smyrn. 12, 1), et cum in urbem pervenisset, ad- venerunt Rheus Agathopus Syrus et Philo diaconus Üilix: Non enim ab initio hi viri eum comitati, sed secuti sunt idque, ut 1 Aeeuratius de tempore mnmrtyrii disseruit Lightfoot, S. Ignatius (pars II operis: The Apostolic Fathers) ll, 1, 489—470. Harnack, Die Zeit des Ignatius 1878, probare conatus est, Ignatium imperio Hadriani exeunte vel Antonino Pio imperatore passum esse, sed in libro: Ge- sehichte der altchristlichen Litteratur 1L, I (1897), 381—406 sententiam re- vocavit. 8, IGNATII EPISTULAE. LX videtur, ut eum de fine persecutionis certiorem facerent. Troade enim comperit, ecclesiam Antiochenam pacem obtinuisse, et Phi- ladelphenses monuit, ut diaconum ad eam mitterent et de pace restituta ei gratularentur (Philad. 10). Qua in urbe Neapolim profecturus navem conscendit (Polyc. 8, 1) et Philippis viam Egnatiam ingressus est (cf. Polyc. ad Philipp. 9, 1). De reliquo itimere nihil certi traditum habemus. Conicere autem licet, Macedonia et lllyria graeca peragrata Epidamni aut Apolloniae eum in navem ascendisse οὐ Brundusio Romam iterum pedibus perexisse. Acta, quae c. 5 referunt, Adriatico transnavigato eum mare Tyrrhenum navi ingressum esse et in Portu Romano in ierram exiisse; Puteolis eum e navi descendere voluisse, ut in eadem via qua Paulus apostolus Romam veniret, sed vento vehementi in altum repulsum esse, vix fide digna sunt. lgnatimm testibus epistulis non mari, sed terra Smyrnam pervenisse, iam Eusebius vidit. Scribit enim H. E. III, 36, 4 καὶ δὴ τὴν δι᾽ ᾿Ασίας ἀνακομιδὴν μετ᾽ ἐπιμελεστάτης φρουρῶν φυλαχῆς ποιούμενος τὰς κατὰ πόλιν αἷς ἐπεδήμει παροικίας ταῖς διὰ λόγων ὁμιλίαις τε καὶ προτρύπαῖς ἐπιρρωγγύς, ἐν πρώτοις μά- λιστὰ προφυλάττεσϑαι τὰς αἱρέσεις ἄρτι τότε πρῶτον ἐπιπολαζούσας παρΐνει, προὔτρεπέ τε ἀπρὶξ ἔχεσθαι τῆς τῶν ἀποστόλων mapu- δόσεως, ἣν ὑπὲρ ἀσφαλείας καὶ ἐγγράφως ἤδη μαρτυρόμενος δια- τυποῦσϑαι: ἀναγκαῖον ἡγεῖτο", IL Ignatium Smyrnae et Troade commorantem septem epistulas seripsisse iam Eusebius tradit, idemque duos (Rom. 5; Smyrn. 8, 1. 2) vel tres (cf. Eph. 19, 1) epistularum locos transseri- bens prodit, breviorem quae dicitur recensionem se manu ver- masse. Seribit enim H. E. III, 36, 5 sqq.: οὕτω δῆτα ἐν Σμύρνῃ γενόμενος, ἔνϑα & Πολύκαρπος ἦν, μίαν μὲν τῇ κατὰ τὴν Ἔφεσον ἐπιστολὴν ἐχχλησίᾳ γράφει, ποιμένος αὐτῆς μνημονεύων ᾿Ὀνησίμου, ἑτέραν δὲ τῇ ἐν Μαγνησίᾳ τῇ πρὸς Μαιάνδρῳ, ἔνϑα πάλιν ἐπι- σχόπου Adpa μνήμην πεποίηται, καὶ τῇ ἐν Τράλλεσι δὲ ἄλλην, ΠῚ De ilnere s. Ignatii ef. Th. Zahn, lgnatius v. 4. p. 250—995; Lightfoot S. Ignatius I 81—97; Funk, Kirchengeschich. Abhandlungen wr Untersuchungen 1I (1899), 338—347. E — LX PROLEGOMENA. ἧς ἄρχοντα τότε ὄντα Πολύβιον ἱστορεῖ, πρὸς ταύταις καὶ τῇ Ῥωμαίων ἐκκλησίᾳ γράφει, ἢ χαὶ παράκλησιν προτείνει, ὡς μὴ παραιτησάμενοι τοῦ μαρτυρίου τῆς ποϑουμένης αὐτὸν ἀποστερήσαιεν ἐλπίδος. ἐξ ὧν wal βραχύτατα εἰς ἐπίδειξιν τῶν εἰρημένων παρα- ϑέσϑαι ἄξιον. γράφει δὴ οὖν κατὰ λέξιν" sc. Rom. 5. καὶ ταῦτα μὲν ἀπὸ τῆς δηλωϑείσης πόλεως ταῖς καταλεχϑείσαις ἐκχλησίαις διετυπώσατο, ἤδη δὲ ἐπέκεινα τῆς Σμύρνης γενόμενος ἀπὸ Τρωάξος τοῖς τε ἐν Φιλαδελφείᾳ αὖϑις διὰ γραφῆς ὁμιλεῖ καὶ τῇ Σμυρναίων ἐχχλησίᾳ, ἰδίως τε τῷ ταύτης προηγουμένῳ Πολυχκάρπῳ, ὃν cla δὴ ἃποαστολικὸν ἄνδρα εὖ μάλα γνωρίζων, τὴν κατ᾽ ᾿Αντιόχειαν αὐτῷ ποίμνην οἷα γνήσιος καὶ ἀγαϑὸς ποιμὴν παρατίϑεται, τὴν περὶ αὐτῆς φροντίδα διὰ σπουδῆς ἔχειν αὐτὸν ἀξιῶν. ὁ δ᾽ αὐτὸς Σμυρναίοις γράφων cx οἰδ᾽ ὁπόϑεν ῥητοῖς συγχέχρηται, τοιαῦτά τινα περὶ τοῦ Χριστοῦ διεξιών" sequitur Smyrn. 3, 1. 2. Neque vero primus epistularum notitiam habuit. Epistulas ad Ephe- sios et Romanos iam Origenes et Irenaeus laudant (cf. adnota- tiones ad Eph. 19, 1; Rom. 4, 1; 7, 3). Auctor Didascaliae apostolorum (saec. III) sententias plures et adeo insignes eum lgnatio communes habet, ut eius epistulas legisse censendus sit!. Testis antem antiquissimus et loeupletissimus est Polycarpus, Smyrnaeorum episcopus, quocum lgnatius, cum Smyrnae com- moraretur, versatus est cuique Troade litteras dedit, et si verum est, quod dixit, dubitari nequit, quim Ignatius iter Romam fa- ciens plures epistulas scripserit. Ex epistula (13, 2) enim, quam brevi postquam Ignatius Philippos pervenit Philippensibus scrip- sit, elucet, eum illis rogantibus Ignatii epistulas misisse. 'Testibus veterrimis etiam Lucianus Samosatensis adnume- randus est, quippe qui in dialogo de morte Peregrini nonnulla scripserit, quae ex lgnatii epistulis desumpta esse videntur. Peregrinus enim in vineula conicitur (e. 12) idque, ut auctor alio loco (c. 14) prodit, Antiochiae, ac nihilominus etiam. eccle- sine Asine minoris captivo subsidia misisse dicuntur (c. 13). Nonne haec ex epistulis nostris hausta sunt, in quibus legimus, ecclesias Asiae episcopo Antiocheno eaptivo beneficia tribuisse? Si porro legimus, Christianos Peregrinum e vinculis liberare 1 Οὐ Funk, Die Apostolischen. Konstitutionen 1891 p. 70; Holzhey in Theologische Quarlalsehrift 1898 p. 380—885. LXII PROLEGOMENA. 5; Smyrn. 3, 1. 2), sed eos ex libris scriptorum aliorum, non ex epistulis ipsis hausisse videtur. Saeculis sequentibus plures locos allegarunt Theodoretus Cyrensis, Timothens Aelurus, Se- verus Antiochenus, Antiochus Monachus (qui praeter locos in commentario laudatos Hom. 93, PG 89, 1717, Magn. 6, 2 in usum suum convertit), loannes Damascenus, Antonius auctor Melissae, Syri incerti. quorum fragmenta quae exstant syriace et anglice ediderunt Cureton' εἰ Lightfoot, latine Th. Zahn. Paucos locos citaverunt Gelasius Romanus (Eph. 7, 2; 20, 2), Psendo-Dionysius Areopagita (Rom. 7, 2), Gildas Sapiens (Rom. 5), Anastasius Sinaita (Rom. 6, 3), Maximus Confessor (Smyrn. 11. 3), Andreas Cretensis (Eph. 19, 1), Theodorus Studites (Rom. 7, 2; Smyrn. 4, 1), Gregorius Barhebraeus (Rom. 4, 1). Colle- gerunt et exscripserunt testimonia Iacobus Ussher?, Cotelerius, Gallandi, Cureton, Zahn, Lightfoot. Ex verbis Polycarpi ad Phil. 13, 2 iam Baronius Ann. 109, 18. 19 conclusit, Smyrnaeorum episcopum Ignatii epistulas in unum collegisse, et posteriores ei assensi sunt. Modo L Ussher* et Th. Zahn* syllogen Polycarpianam nonnisi ex sex epistulis constitisse censuerunt, et ille epistulam ad Polycarpum, hic epistulam ad Romanos in ea defuisse putavit. Epistula vero ad Polycarpum, quam Üssher tanquam suppositiciam e sylloge exclusit, haud dubie aeque ac reliquae genuina est. Epistula ad Romanos non solum coniuncta cum reliquis, sed etiam sola circumlata esse putari potest. Altera autem ex parte eam etiam in sylloge Polycarpiana fuisse valde verisimile est atque e te- stimoniis apparet. Origenes, Eusebius, Ephraemus, Timotheus Aelurus, Severus Antiochenus cum epistulam ad Romanos tum reliquas epistulas cognitas habebant. Hr Eusebius septem tantum epistularum notitiam habuit. Circa 1 Corpus Ignatianum 1849 p, 197 sqq. 232 sqq. 2 Polycarpi et Ignatii epistolae 1644 p. 1—6. 3 Diss. c. 2. l. c. p. VIXI. Patr. ap. ed. Clerieus 1724. II Append. p. 201 sq. 4 Ignatius v. A. p. 115 sq. 161 sqq. Epistulae p. VII sq. 5 Cf. Vol. II p. XV; Lightfoot, S. Ignatius I, 409—414. LXIV PROLEGOMENA. nominibus, ita scribit: Senectus Ignatius im uma epistularum suarum ad saeratissimam virginem fervride rogat eandem, ut pro consolatione et confortatione sui et plurium neophylorum dignetur venire ad se, neque dubium est, eum epistulam legisse, ex qua etiam verba nonnulla allegavit. Cum epistulae veteribus plane ignota sint nee nisi latine exstent nec Graecismum redo- leant, paene ommes consentiunt, eas medio aevo a Latino con- scriptas esse. Contendit quidem Menas, episcopus urbis Arme- niae maioris Bagrevand, se exemplar graecum idque, ut Katergi Mechitarista addit', typis editum vidisse, quod praeter sex epi- stulas lgnatii interpolatas illas tres contineret. Sed quamdiu mon alii testes originis epistularum graecae produci possunt, eius verbis vix fides habenda est. Tribus annis post editionem illarum epistularum Faber Stapulensis versionem epistularum undecim (scilicet earum, quas recensio longior amplectitur, epistulis Ignatii et Mariae Casso- bolitae mutuis exceptis) latinam publicavit?. Symphorianus Champerius in editione, quam a. 1536 paravit?, praeter epistu- lam ad Mariam Cassobolitam Ignatii epistulas ad Ioannem mu- tuasque eiusdem et beatae Mariae virginis epistulas adiecit, eum- que secnti alii quoque has una cum illis ediderunt. Habuerunt eas genuinas, idemque tum temporis omnes Catholici sensisse videntur, δ, v. Marcus Michael, presbyter Cortonensis, in libro de viris illustribus*. Brevi autem sententia mulata est. Anno 1557 Valentinus Hartung, Frid sive Paceus appellatus?, et a. 1560 Andreas Gesner" textum recensionis longioris graecum 1 Zeitschrift für katholische Theologie, ed. Scheiner und Hüusler 1852, . 816. B 9 Dionysii Celestis hierarchia ... Ignacii undecim epistole. Poly- carpi epistola una. Parisiis 1498. Recusa Argentinae 1502; Parisiis 1515 etc. 3 Dionysii Carthusiani super omnes S. Dionysii Areopagitae libros commentaria, Coloniae 1536 fol. 857 sqq. 4 Cf. Champerius 1. c. fol. 858. 5 Beati inter sanctos Christi defunctos hieromartyris Ignatii ete. opuscula, quae quidem exstant, omnia, idque certe im originali, qua ab ipso primum perseripta sunt, lingua graeca. Dillingae 1557. 6 Ignatii beatissimi martyris et. archiepiscopi Antiocheni epistolae duodecim. loanne Brunnero Tigurino interprete. Inest in collectione LXVI PROLEGOMENA. spurias esse contenderunt aut suspieati sunt. Ex illorum nu- mero sunt L Calvinus! et Centuriatores Magdeburgenses*, ex horum numero Abr. Scultetus? οὐ Nic. Vedelius*, Hie inpri- mis non solum contra Mastraeum et Baronium probavit, Igna- iium non duodecim epistulas exarasse neque eas, quae a nobis legerentur, incorruptas esse, sed etiam authentiam epistularum. 2b Eusebio et Hieronymo memoratarum bene defendit et eas ipsas multis locis interpolatas esse demonstravit. Vedelii vestigia pressit Iac. Ussher ac probare conatus est, quae epistulis a falsario inserta essent. Cum enim videret, lo- cum a Theodoreto ex epistula ad Smyrnaeos (7, 1) depromptum in vulgatis nostris tum. graecis tum latinis Ignatii exemplaribus non legi, laudari autem a Roberto Lincolniensi episcopo c. amn. 1250 et a duobus aliis Anglis, cireumspicere coepit, num forte adhue in Anglia reperiri possent Ignatii exemplaria aliqua, ex quibus ille nostrorum codieum defectus suppleri possel. Neque spes eum prorsus fefellit. Libros enim manuscriptos duos nac- ius est, alterum in publica Collegii Gunwelli et Caii apud Can- tabrigienses, alterum in privata D. Richardi Montacutii, Nor- wicensis nuper episcopi, bibliotheca repositum, qui Ignatianarum epistularum interpretationem continebant a vulgata latina di- versissimam. Cum animadvertisset, locum illum a Theodoreto laudatum in hac versione verbotenus translatum esse, reliqua testimonia a patribus antiquioribus ex Ignatio citata conferre coepit eaque et cum suo interprete consentire et a vulgatis tum. graecis tum latinis Ignatii codicibus ut plurimum dissidere de- prehendit? Itaque cum dubium non esset, quin versionem in- venisset, quae ad textum genuinum proxime accederet, et ver- sionem uteunque alias barbaram atque inconditam typis publi- cavit eb epistularum iam vulgaiarum editionem paravit, in qua, 1 Institutio ehrist. religionis I c. 13, 29. 2 Centur. II c. 10 ed. Norimb. Il, 177 sq. 8 Medullae theologiae patrum syntagma. 1609. 4 Apologia pro Ignatio c. 3. 4 (praemissa Ign. epistularum editioni. Genevae 1023). 5 Dissert. c. 8 p. XV sq. LXVI PROLEGOMENA. nysius Petavius', L B. Cotelerius, E. Dupin*. Proximo tem- pore L Morin? solus contendisse videtur, antiquam epistularum editionem seu recensionem longiorem, quamvis ipsa non omnis mendae pura esset, genuinum textum mobis exhibere. Nec vero defuerunt, qui recensionem breviorem aeque ac longiorem lg- natio abiudicarent, quamquam concessere, illam ante hanc con- seriplam esse, eamque sententiam inprimis Claudius Salmasius *, David Blondel* et 1. Dallaeus? tuiti sunt. Dallaeus non solum contra septem epistulas, de quarum authentia tum temporis agebatur, sed etiam contra recensionem longiorem et epistulas latinas pugnavit eb sexaginta sex argumenta contra Ignatium protulit. Concessit quidem, episcopum Antiochenum epistulas scripsisse et recensionem breviorem Eusebio notam fuisse, nega- vit autem, eam ante finem saeculi tertii exortam esse. Argu- menta, quae produxit, L Pearson egregie diluit. Controversia. vero lgnatiana remansit. Hecensionem quidem breviorem lon- giori praehabendam esse paene ad unum omnes affirmarunt. Oontrarias partes paucissimi tenuerunt, sive totam recensionem longiorem, exceptis tantum mutuis Ignatii et Mariae Cass. epi- stulis, authenticam habuerunt*, sive recensionem septem epistu- 1 De theolog. dogmatibus lib. V de eccles. hierarch. c. 8, 1. ed. Venet. 1745 IV, 158. 2 Nouvelle bibliothéque des auteurs ecol. 1686 ed. ΠῚ 1688 1, 122 sqq. 8 De sacris eccles. ordinationibus 1655. P, ΠῚ Exerc. 8 c. 3 m. 11. 4 Apparatus ad libros de primatu papae 1645 p. 56 sqq. 5 Apologia pro sententia Hieron. de episc. et presb. 1646. Praefatio. Refutavit eum et Salmasium H. Hammond in altera ex Dissertationibus quattuor, quibus episcopatus iura ex S. Scripturis et primaeva antiqui- tate adstruuntur; cf. eius opera Londini 1684 edita IV, 744—774. & De scriptis, quae sub Dionysii Areop. et Ignatii Ant. nominibus cireumferuntur. Genevae 1666. 7 Vindieiae Ignatianae. Cantabrigiae 1672. Repetierunt tractatum Olericus in Patr. ap. opp. t. II, Migne, Patr. gr. t. V, Eduardus Churton: Windieiae epistolarum S. Ignatii, uuctore Ioanne Pearson, Episeopo Cestriensi;, editio nova annotationibus et praefatione ad hodiernum controversiae statum accommodata, Oxonii 1852. In prooemio Pearson agit de ortu, progressu et hodierno statu controversiae. Sjlta Gul Whiston, .4 disseriatwom upon the Epistles of Ignatius, in Primitive Christianity revivd. Vol 1. Londini 1711. Cui respondit 1, Clericus in dissertatione de epistulis Ignatianis altera. &. IGNATII EPISTULAE. LXIX larum longiorem non plane quidem integram ac genuinam, lbreviori famen longe praeferendam esse putarunt!, sive neutri recensioni laudem sinceritatis praebentes statuerunt, utramque ex immutatione genuini cuiusdam exemplaris ortam esse Ὁ. Sed adhuc quaerebatur, num epistulae brevioris recensionis genuinae essent, et ali, Catholici omnes et Protestantes plerique, affir- marunt, alii, Protestantes non pauci, negaverunt. Ex horum numero proximis temporibus sunt Samuel Basnage* et Casimirus in*, ex illorum numero Nic. Le Nourry*, Remigius Ceillier *, Thomas Maria Mamachi". Saeculo XIX quaestio nova orta est. Anno 1839 H. Tat- ium in monasterio Nitriae syriaco codicem antiquissimum (saec. VI) detexit, qui versionem epistulae ad Polycarpum syriacam et nonnullos aliarum epistularum locos a pluribus scriptoribus laudatos continet. Anno 1842 multos alios monasterii illius Codices pro Museo Britannico emit, inter quos versio syriaea irinm epistularum ad Polyearpum, ad Ephesios et ad Romanos (suec, VIE vel VIII) una. cum pluribus Ignatianarum epistularum fragmentis reperta est^. Versio non modo a longiore, sed etiam a breviore recensione diserepat; multi versus et etiam plura ea- pit» desunt, in epistula ad Polycarpum eapita duo posteriora exceptis verbis Χριστιανὸς — σχολάζει VIL, 3 et ἀσπάζομαι τὸν μέλλοντα --- πορεύεσϑαι VIII, 3; in epistula ad Ephesios IT—III, 1, IV— VIII, 1" (— ὄντες ϑεοῦ), IX, 1^ (— ναοῦ πατρός), 2, X, 8" (ἵνα μὴ κτλ!) — XIV, 2" (— ὀφϑήσονται), XV, 1" (χαλὸν 1 Τὰ Fr. C. Meier in Theolog. Studien und Kritiken 1836. p. 340—382, quem refutaverunt Rich. Rothe, Die Anfánge der christl Kirehe 1837 q* 789 sqq.; Arndt in Stud. τι. Kritiken 1889 p. 136—180; Düsterdieck, TDe lgnatinnarum epistolarum authentia 1843 p. 90—98. 2 Ita E. Chr. Schmidt in Magazin für Religionsphilosophie ed. Henke TIL 91 sqq. 1795, et G. C. Netz in Theol. Stud. und Kritiken 1885 p. 881 —906. Schmidt postea (Kirchengeschichte 1, 209 sq.) de sententia decessit, 3 Annales politico-eceles. 1706 ann, 107, 13—23. 4 Commentarius de scriptoribus eccles. Dissert. de vita et epist. s lgnatii c, 5—13. 5 Apparatus ad Biblioth. max. patrum Ἵ, 78 sqq. 6 Histoire générale des auteurs eccl. 1, 623 sqq. 7? Origines et antiqu. christ, ed. II. IV, 319 sqq. B Cf. Cureton, Corpus Ignatianum. Introductio p. XXVI sqq. — LXX PROLEGOMENA. 3), 3" (— τέλειος ἢ), 8, XVI—XVII, XVIII, 1" (ποῦ σοφὸς x1:.) 2, XIX, 2, 8" (ἔνϑεν χτλ), XX—XXI; in epistula ad Romanos praeter tres particulas inscriptionis IT, 1" (— ἀρέσκετε), II, 1" (ἐγὼ x:1), VI—VII, 2 duabus sententiis brevibus ex- ceptis, VIII—IX, 2, X, 1—3*^, et sub finem huius epistulae vel ante clausulam X, 8" capita IV—V epistulae ad Trallianos inserta sunt. Cureton, qui scripturam a. 1845 una cum versione anglica in vulgus edidit', eam textui lgnatiano genuino quam accuratissime respondere et omnia, quae in nostro textu graeco plura inveniuntur, saeculo quarto addita esse contendit et intro- ducta, ut doctrina catholica de trinitate et hierarchia ecclesia- stica per testem antiquissimum comprobaretur ac confirmaretur. Rud. Chr. Wordsworth * quidem confestim oblocutus est dicens, versionem epitomen esse ab haeretico quodam Eutychiano in favorem erroris sui confectam. —Cureton autem sententiam suam. defendit*, ek postquam tertium codicem (saec. VI vel VII) nac- tus est, qui aeque ac secundus tres tantum et easdem Ignatii epistulas δὲ in eadem forma exhibet, novam et amplissimam editionem paravit a. 1849*. Tam a. 1847 Chr. Car. 1. Bunsen, tune temporis regis Borussiae orator apud Anglos, cum textum demuo recensuerat^ tum disputationem vulgaverat? eo consilio, ut illi sententiae inter Germanos asseclas conduceret, et A. Ritschl", Weiss*, R. Lipsius*, Fr. Bohringer!? ac pauci alii 1 The ancient Syriac version of the Epistles of St. Ignatius to St. PPolycarp etc. Londini. ὦ The English Heview 1845. Mensis Iulius, 3 Vindiciae Ignatianae. Of the genuine writings of St. Ignatius ete. 1846. 4 Corpus lgnatianum, Londini Denuo scripturam addita versione anglien et fragmenta epistularum syriaea reliqua Wright publieavit in editione Patrum apost. Lightfootiana II, II, 657—687. 5 Die drei üchten und die vier unüchten Briefe des Ignatius eon. An- tiochien./ Hamburgi. 6 Ignatius v. A. und seine Zeit. Sieben Sendschreiben an Dr. A. Neander. 7 Entstehung der altkathol. Kirche 1850 p. 118 sqq. 577 sqq. ed. II 1857 p. 403 sq. 8 Reuter, Hepertoriwm 1852, ΠῚ, 169—197. 9. Zeitschrift für histor. Theologie 1856 p.8—160. Abhandlungen für die Kunde des Morgenlandes 1859. 10 Kirchengeschichte in Biographien ed. II 1878 I, L, 16. 8. IGNATII EPISTULAE. LXXI assensi sunt. Plerique vero Germanorum contradixerunt. C. 1. Hefele iam in tertia Patrum apost. editione a. 1847 contendit, wersionem syriacam nonnisi epitomen lgnatianarum epistularum esse, 1 monacho syriaco in proprios usus pios confectam, idque ex eo conclusit, quod iidem codices, quos Tattam detexit, et alia plura excerpta ex epistulis Ignatianis nec non alios libros ascelicos continent, quodque nexus sententiarum in versione xuimus artus docet, monachum illum non tam interpretis quam epitomatoris partes egisse. Eandem vel similem sententiam propugnaverunt H. Denzinger!, G. Uhlhorn? et R. Rothe?, nec non Baur* et Hilgenfeld *, quamquam hi epistulas omnes Tgnstio adscripias spurias habuerunt. lL. H. Petermann* et Ad. Merx* praeterea probaverunt, versionem syriacam ab initio tredecim wel septem epistulas easque non decurtatas complexam et eas, quas Cureton edidit, ex antiqua illa versione excerptas esse, eorumque vestigia nuperrime pressit ΤῊ, Zahn* nova argumenta proferens ac praesertim demonstrans, Syros non duas epistu- larum lgnatianarum versiones, ut Merx statuit, sed unam tan- tum habuisse. Postea Ignatium syriacum nemo defendit. Plures potius, qui quondam à parte Gulielmi Cureton steterant, sen- tentiam dereliquerunt, et iam Zahn dicere potuit, recensionem illam brevissimam quasi insomnium suave tandem evanuisse. Cum autem de recensione syriaca paulatim ommes consen- tirent, de recensione graeca breviore dissensus remansit. Acer- xime eam F. Chr. Baur impugnavit statuique, epistulas saeculo seeundo medio Romae a falsario quodam in favorem episcopatus 1 Ueber die Aechtheit des bisherigen Textes der gnat. Briefe. Wir- ceburgi 1849. 2. Zeitschrift f. hist. Theol, 1851 p. 8—85. 3. Zeitschrift f. toisenschaftl. Theologie XXXIV (1891), 500—519 (Opus ). 4 Die Ignat. Briefe und ihr neueste Kritiker. Eine Streitschrift gegen Herrn Bunsen. Tubingae 1848. 5 Je apostolischen Váter 1853 p. 974—979. 8. Ignatii epistolae 1849 p. VI sqq. E DL Jgnatius v, Ant. p. 101—241. Jgn. epistulae p. V. - 4 Φῷ - δ. r - LXXII PROLEGOMENA. ideae confectas esse', eique accesserunt Alb. Schwegler?*, Ad. Hilgenfeld? nec pauci alii. Defenderunt epistulas e. g. R. Rothe*, 1 Ed. Huther*, Fr. Düsterdieck*, G. Uhlhorn?, Th. Zahn*, Funk*, Lightfoot (L, 315—414). Neque nostris diebus quidem defuerunt, qui eas Ignatio abiudiearent. ΨΥ. D. Killen!* eas Callisto papae (217—22) attribuit. L van Loon? et R. C. Jenkins?* eas saltem post Ignatium fictas fuisse censuerunt; alii Occasione data idem statuerunt. Attamen numerus adversariorum diminutus est. Harnack'?, qui eas olim ad tempus Hadriani vel Antonini Pii retulit, nuperrime eas tempore Traiani scriptas esse agmovit. Hucusque epistulae septem ab Eusebio commemoratae om- mes aut genuinae aut falsae habitae sunt. Nuper vero nonnulli respicientes epistulam ad Romanos alio modo traditam esse ac reliquas atque putantes eam etiam alium auctorem prodere ac ceteras, saltem aut illam aut has Ignatio abiudicaverunt. Primus hane viam ingressus est E. Renan!* et epistulam ad Romanos solam Ignatii esse censuit. D. Vülter!* ex contrario hane epi- 1 Die sogenannten Pastoralóriefe des Apostels Paulus 1835 p. 8T. Ταῦ. Zeitschrift für Theologie 1836 II, 197 sqq.; 1838 ΠῚ, 148—185. 2 Das machapostolische Zeitalter 1846 IL, 159—179. 3 Die apostolischen Váter 1853 p. 915 sqq. 4 Die Anfünge der christl. Kirche 1837 p. 715—139. 5 Zeitschrift f. histor, Theologie 1841 IV, 1— 78. ὃ De Ign. epist. authentia 1843 p. 42—91. 7 Zeitschrift f. hist. Theologie 1851 p. 947—941. 8 Ignatius von Antiochien 1878. p. 491—541. 9 Die Echtheit der Ignatianischen Briefe 1883. 10 The lgnatian epistles entirely spurious, Edinburgi 1886. 11 Theologiseh Tíjdsehrift 1888 p. 490—445; 1893 p. 975—816. 12 lgnatian difficulties and historical doubts, Londini 1890. Cf. Ehr- hard, Die altehristl, Litteratur 1900 p. 92—94. 18 Die Zeit des Ignatius und die Chronologie der antiochenischen Bi- sehüfe 1878. (Geschichte der altehristl. Litteratur 1L, I (1897), 881—406. 14 Les Évangiles. Parisiis 1877 p. XVI—XXVIII. 15 Die Lósung der lgnatiamischem Frage, Theologisch Tijdsehrift 1886 p. 114—196; lgnatius-Peregrinus, ibid. 1887 p. 272—820; We Ignatia- mischen Briefe auf ien Ursprung untersucht, Tubingae 1892. Anonymus auclor libri: Antiqua mater, 4 slwdy of Christian origins, Londini 1887, hypothesin singularem etiam absurdiorem reddidit. 8. IGNATII EPISTULAF. LXXIII stulam suppositiciam esse declaravit, sex reliquas genuinas vel potius veteres, cum a Peregrino Proteo a Luciano Samosatensi adumbrato scriptae atque postea (annis 160—170), cum auctor ad Cynismum descivisset, sub nomine Ignatii vulgatae esse ipsi viderentur. Ed. Bruston! epistulas ad ecclesias Asiae Ignatio quidem restituit, epistulam ad Romanos vero a posteriore, non ante finem saeculi II confictam esse denuo contendit. Altera ex parte A. Stahl* demonstravit, illam epistulam non ita a reliquis discedere, ut alii auctori atque hae attribuenda sit, et iure eam ab Ignatio scriptam haberi. Kevera id solum agi- tur, num epistulae septem Eusebio cognitae genuinae sint an non. IV. Postquam historiam controversiae lgnatianae paucis adum- bravimus, restat, ut argumenta praecipua consideremus, quae Ignaiii adversarii contra epistularum authentiam protulerunt. Dicunt primum, quae de iudicio e£ morte Ignatii narrentur, ea ad Traiani i imperium plane non referenda nec verisimile esse, imperatorem, qui Plinio scripserit, Christianos quidem, si deferan- tur et arguantur, puniendos, conquirendos vero non esse, episco- pum Antiochenorum condemnasse, ut bestiis obiceretur idque Homae, postquam in itinere innumeros cruciatus sustinuisset. Ad bestias quidem Christianos Marco Aurelio imperatore dam- natos, Romam vero, ubi mortem paterentur, neque tunc tem- poris missos esse neque Traiano imperante, cum Symeon Hie- rosolymitanus in sua urbe martyrium subierit?. Sed epistulae, mt iam vidimus, non tantum non dicunt, Traianum ipsum lgna- fium iudieasse vel ecclesiae universae persecutionem intulisse, sed potius produnt, proconsulem sententiam tulisse et in Syria tantum fideles inquietatos esse. Ecclesiae Asiae enim pace tam profunda fruebantur, ut Ignatius, quamquam ob fidem damnatus ———— δ Jgnace d' Antioche, ses épitres, sa vie, sa théologie, Monte Albano 1897. 2 Ignatiamische Untersuchungen. 1. Die Authentie der sieben Ignatius- brizfe, Gryphiswaldae 1899. S Baur, Ueber dem Ursprung des Episcopates im der christl. Kirche, im Tub. Zeitschr. für. Theologie 1838 ΠῚ, 149—154. — 4 | COEM LXXIV PROLEGOMENA. era, cum iis earumque antistibus versari posset. Christianos . Lugdunenses imperatore M. Aurelio Romam non missos esse — concedendum est. Damnatos vero profecto saeculo secundo ex provinciis in urbem missos esse testis est L. 31 Dig. de poenis 48, 19. Severus et Antoninus quidem illa lege iusserunt, ad bestias damnatos, nisi eius roboris vel artificii essent, ut digne populo Romano exhiberi possent, aut inconsulto principe Ro- mam non transduci. Nequaquam autem eos Romam mitti pror- sus vetuerunt, et abusum prohibentes produnt, favore populi Romani antea nonnullos im urbem transductos esse, qui nec robore nec artificio excelluerunt. Non est igitur, cur dubite- mus, Ignatium Romae cum bestiis pugnasse!. Deinde opponunt, ea plane absurda esse, quae de Ignatii itinere narrantur: episcopum, quamquam captivus fuerit, amicos suscepisse cum iisque libere collocutum esse et absentibus epi- stulas scripsisse *, eumque in tanto circuitu per Smyrnam, "Tro- adem, Neapolim, Philippos, Epidamnum Romam ductum esse*. At Lucianus, qui saeculo secundo vixit, ut iam vidimus, aut illam narrationem fide tam dignam habuit, ut dialogum de morte Peregrini scribens nonnulla ex ea hauriret, aut, si eum. lgnatii epistulas legisse dubitaveris, paene eadem tradidit. Prae- terea nonne Paulus quoque apostolus in vinculis Christum prae- dicavit (Act. 28, 16. 30. 31)? Nonne Christiani saepissime adi- ium ad martyres et incarceratos argento a militibus emerunt? Nonne martyres in vinculis litteras et scripserunt, e& acceperunt?* Quo iure ergo narrationem illam in dubium vocamus? Quod autem ad iter attinet, quod Ignatius fecit, eum multo rectiore ac breviore via Homam navigare potuisse haud infitior. Sed quid nos impedit, quin credamus, eum Asiam minorem δὲ via 1 Cf. Funk, Die Echtheit der Ignatianischen Briefe p. 108—107; Lightfoot, S. Ignatius 1, 341—359. 2 Baur l. c. p. 154—156. 3 Centur. Magdeburg. II e. 10 de Ignatio ed. Norimberg. II, 177. Basnage, Annales polit. eccles. ad ann. 105 c. 10. 4 Cf Act. Perpet. et Felicitatis c. 3. 5. 16; Cypr. Ep. 5 c. 2; 15 €. 1 ed. Hartel. 5 Cf. Cypr. Ep. 10; 15; 17 c. 8; Eus. H. E. V, 3, 4; VI, 11, 5. 6 Cf. Funk, Die Echtheit p. 108. 8. IGNATII EPISTULAE. LXXV Egnatia, vulgari Romanorum via militari, Macedoniam per- agrasse? Si ocensio recto itinere in Italiam navigandi defuit, eur eum aliam viam ingressum esse statuere non liceat? Cum- que capitis damnatus esset, nonne fieri potuit, ut pedibus ire cogeretur, ut cruciatus augerentur? Concedendum quidem est, a verisimilitudine abhorrere, quod Martyrium refert, eum Epi- damno non Brundusium, sed ltalia circumnavigata in portum Ttomanum profectum esse. Sed epistulae, de quibus solis agi- tur, de illo eircuitu nihil referunt, et mihi s. martyr Brundusio in via Appia Romam ductus esse videtur. "Tum occurrunt, in epistulis occasionem scribendi praeter- mitti nec vel divinare licere, quare potissimum ad hanc vel illam ecclesiam litteras voluerit mittere, praesertim ad ecclesias Ephesiorum, Magnesiorum et Trallianorum, quorum cum legatis Smyrnae collocutus sit. Sed aliud est, ad ecclesiam ipsam, aliud, ad eam per alium verba facere, maxime si quis ab ea magna beneficia acceperit. Profecto ecclesiis illis primum. pro caritatis officiis, quae in ipsum contulerunt, gralins agit et de- inde occasione data easdem monet, ut haereticos caveant, qui iunc temporis Ásiam peragrabant, ut fideles in suas partes tra- herent. Smyrnaei (8, 2) autem et Philadelphenses (10, 1) ro- gantur, ut nuntium Antiochiam mittant et de pace restituta, de qua nuperrime certior factus est, cum Antiochenis congau- deant. His etiam gratiae agendae erant pro caritate, cum qua -Agathopodem Antiochenum et Philonem Cilicem, qui eum se- xuti sunt, susceperant (11, 1), et nonnulla verba facienda de schismate, quod paulo postquam s. martyr eorum urbem transiit exortum esse videtur (cf. 7; 8, 1). Polycarpus rogatur, ut ταῖς ἔμπροσϑεν ἐχχλησίαις litteras det, quia Ignatius profectione su- bita impeditus est, quominus ipse iis scriberet (8, 1). Romanis denique Ignatius scripsit eos rogans, ne martyrio ipsum eri- perent seu ad Caesarem appellantes seu, ut,alii statuerunt, pe- eunia aut dolo aut alia quadam ratione a morte eum liberantes. 1 Cf. Tafel, de via militari Romanorum Egnatia, qua Illyricum, Macedonia et Thracia imngebantur. Dissertationes duae. 1837 et 1841. 2 Cf. Zuhn, Jgnatiws v. 4. p. 250 sqq. Funk, Die Echtheit p. 107. 3 Centur. Magdeburg. L c. Baur 1. δ. Ρ. 155 not. jtreitschrift p. 61. LXXVI PROLEGOMENA. Porro dicunt, in epistulis haereticos impugnari, qui saeculo II ineunte nondum fuerint, et provocant inprimis ad Magn. 8, 2, ubi auctor ad haeresim Valentini alludat dicens: λόγος ἀΐδιος οὖκ ἀπὸ σιγῆς προελϑών. Sed primo respondere licet, Ignatium ita scripsisse non esse certum. Namque verba ἀΐδιος ox in versione armeniaca eb apud Severum Antiochenum desunt et a librario textui inserta esse videntur. OCf. adnotat. ad h. l. Bed elsi ab auctore ipso scripta essent, non sequeretur, eum Valen- linum Gnosticum prae oculis habuisse. Recte iam Ussher ani- madverlt, teste lrenaeo Adv. haer, 1, ll, 1 Valentinum non primum de Sige fabulatum esse', et e Philosoph. VI, 18 ap- pareb, praesertim Simonem Magum in systemate suo gnostico τῇ σιγῇ locum dedisse. Accedit, quod verba Ignatii ad Valen- tini systema plane non quadrant, quippe qui τὴν σιγὴν non τὸν λόγων, sed τὸν γοῦν gignere doceat (Iren. L 1, 1). Neque praetermittendum est, nonnullos Gnosticorum doctrinam illo loco respici ommino dubitasse, statuentes, verbis οὖκ &mb σιγῆς mpo- ελϑὼν verba praecedentia ὅς ἔστιν αὐτοῦ λόγος ἀΐδιος breviter explicari, ita ut sensus sib: verbum, inquam, aelermum mom à silentio proveniens, u& verbum seu sermo ommis, qui aeternus non est?. Interpolator profecto locum eodem modo intellexit verbis οὖχκ ἀπὸ σιγῆς προελϑιὼν haec substituens: οὖ δητός, ἀλλ᾽ οὐσιώδης- οὐ γάρ ἔστι λαλιᾶς ἐνάρϑρου φώνημα, ἀλλ᾽ ἐνεργείας ϑεῖκῆς οὐσία γεννητή. Utcumque autem res se habet, locus minime est causa, ut epistulam Ignatio abiudicemus. Ex con- trario verisimillimum est, si falsarius post medium saeculum secundum eam confecisse idque eo animo, ut episcopatu insti- iuto vel corroborato ecclesiam catholicam contra haereseum impetus defenderet?, fore ut plane alio modo de haereticis dixisset. Si Ignatium audis, paucissimi haereticis aures dederunt ek Philadelphiae tantum evenit, αὐ nonnulli in eorum partes trans- irent et ab unitate ecclesiae se separarent. Ephesios (δ, 2) autem laudat Onesimus episcopus, quod ommes secundum veri- tatem ambulant nec ulla haeresis in ipsis inhabitat. Magne- 1 Appendix Ignatiana. Praefatio. 2 Dionysius Petavius et Pearson, Vindiciae II e. 4. 8 Baur, Ueber den Ursprung des Episcopats l c. p. 178 sq. 8. IGNATII EPISTULAE. LXXVH sios (11), Trallianos (8, 1), Smyrnaeos (4, 1) hucusque fidem rectam servasse Ignatius testatur, ac iure quaerere licet, an falsarius, qui ecclesiam contra haereticos tueri voluit, haec seripsissel, postquam Gnostici errores suos per universum mun- dum sparserunt? Accedit, quod nullus error memoratur, qui progrediente demum saeculo secundo in lucem prodiit, sed hae- resis, de qua in epistulis sermo fit, ad Ignatii aetatem potius quam ad tempus posterius referenda est. Duos enim vel tres errores tenebant haeretici, quos Ignatius oppugnavit. Non so- lum iudeizabant (Magn. 10, 3; Philad. 6, 1), seeundum legem vivebant (Magn. 8, 1), sabbatum colebant (Magn. 9, 1), sed etiam. Christum vere carnem assumpsisse negabant (Magn. 11; Smyrn. 5, 9) eontendentes, secundum apparentiam tantum vel putative (cf. Iren. Adv. haer. I, 24, 2; III, 16, 1; 18, 6; IV, 33, 5) eum. ex Maria natum (ef. Eph. 18, 2) et passum esse (Trall. 10; Simyrn. 3), ae praeterea repugnaverunt hierarchiae ecclesiasticae, sine episcopo et presbyterio sacra sua peragentes (Magm. 4. 7; ΤΑΙ. 7; Philad. 7. 8; Smyrn. 8) putantesque, absque unitate eum episcopo se Deo uniri posse. Complectebantur itaque duos errores, qui saeculo ΠῚ medio alter alterum aeriter impugnabant, ar de Christo praeterea quam maxime spiritualiter sentiebant, eum haeretiei posteriores eius naturam humanam magis minusve agnoscerent !. Opponunt insuper, episcopatui in epistulis tantam vim mitribui quantam lgnatii tempore sine dubio non habuerit, quo inter episcopos et presbyteros nullum discrimen fuerit?. Sed brevi postquam lgnatius scripsit, Polycarpus (Phil. inser.) episcopus, a presbyteris se satis clare discernit. Tustinus saeculo II medio ita περὶ τοῦ προεστῶτος loquitur (Apol. L 65. 67), ut episcopum proprie dictum facile agnoscas. Hege- sippus (Eus. H. E. IV, 22, 3) brevi post medium saeculum se- cundum tabulam successionis episcoporum Romanorum confecit (ita verba διαδοχὴν ἐποιησάμην vertenda esse contextus evidenter Tuc——— 1 CK Zahn, lgnatiws v. A. p. 356—399; Funk, Die Echtheit p. 64 —100; Lightfoot 1, 359—375. 2 Baur L c. p. 170 sqq. Die Ignatianischen Briefe p. 16 sqq. LXXVIII PROLEGOMENA. docet!) idque haud dubie, quia aeque ac lrenaeus Adv. haer. IV, 26, 2 persuasum sibi habuit, successores apostolorum una cum episcopatus successione charisma veritatis certum secun- dum placitum Dei accepisse et (ib. III, 3, 3) successionem epi- sceoporum legitime ordinatorum traditionem apostolicam. irans- mittere. Episcopatus ergo si iam medio saeculo eam vim ob- linuit, quo iure eum saeculo ineunte fuisse dubitare licet, prae- sertim cum Polycrates Ephesius clare prodat, Ephesiorum eccle- siae iam tunc temporis episcopum praefuisse. Cum enim c. ann. 190 scribat (Eus. H. E. V, 24, 6), ante ipsum iam septem cognatos Ephesiorum episcopatum gessisse, sequitur, primum ex illis, si singulos duodecim tantum amnos ecclesiam admini- strarunt, Traiani tempore vixisse. Itaque iure dicere licet, quod de episcopatu certe cognitum habemus, id epistulis Igmnatianis non esse praeiudicio ?. Denique contendunt, auctorem epistularum talem se prae- bere, ut apostolici viri vestigia nullibi detegantur, ficta vero persona facile reperiatur. Non minus eum superbum esse quam humilitatem affectare, et tanto martyrii desiderio inflammari, quantum saeculo II ineunte frustra quaeratur. Quanta arro- gantia iam in eo sit, quod nomen τοῦ Θεοφόρου ipse sibi tri— buat?! Sed erraverunt putantes, Ignatium ipsum eo nomine sese ornasse ac dixisse, se Deum portare. Auctor Martyrii quidem nomen ita explicavit et posteriores eum seculi s. martyrem τὸν ϑεοφόρον nuncupabant. E. g. Severus Antiochenus (cf. Zahn, lgnat. et Pol. epp. p. 352—356, Lightfoot, S. Ignatius I, 169— 185), Ephraemius Antiochenus (apud Phot. Bibl. cod. 228 ed. Bekker p. 246; cod. 229 p. 258), Iobius Monachus (Phot. Bibl. cod. 222 p. 196), Stephanus Gobarus (Phot. Bibl cod. 282 1 €f Funk, Kirehengeschichtl. Abhandlungen Y (1897), 381—890. Ali- ter Harnack, Geschichte der altchris. Literatur ML, I (1897), 180—187; Zahn, Forschungen zur Geschichte des meutestamentl. Kanons VI (1900), 243—946; A. Ehrhard, JDie alichristliche Litleratur 1900 p. 255, verba Hegesippi false tradita esse sentientes. 2 Cf. Zühn, Jgnatius v. A. p. 295—332; Funk, Die Echtheit p. 43—84; Lightfoot I, 875—887. 8 Dallaeus, De scriptis ete. Il c. 24. Baur l c. p. 159—164. €f. Funk, Die Echtheit p. 112—114. 8. IGNATII EPISTULAE. LXXIX p. 291) scribunt modo Ἰγνάτιος ὃ ϑεοφόρος modo ὁ ϑεοφόρος Ἰγνάτιος. lgnatius vero ipse nunquam τὸν ϑεοφόρον se nomi- navit, sed semper Θεοφόρον, et verba ὃ καὶ Θεοφόρος, quae in inscriptionibus omnium epistularum leguntur, eandem vim ha- bere ae verba ὁ λεγόμενος vel ἐπικαλούμενος Θ. (cf. Act. 12, 12; loann, 1l, 16; Luc. 6, 14), iam Pearson (Annot. ad Smyrn. inscr) vidit et locis plurimis probari potest. Vox Θεοιρόρος itaque nihil aliud est quam nomen proprium, quod praeter la- tinum (Ἰγνάτιος) s. martyr gestabat. Cf. adnot. ad Eph. inser. Sin autem dicunt, auctorem epistularum maiorem sui ipsius ama- torem et admiratorem esse, quam qui vir apostolicus haberi pos- sit, videant, an recte eum intellexerint. Non enim iam superbus est, qui de cognitione rerum eaelestium gloriatur (Trall. 5. Cf, ΤΙ Cor.12, 1 sqq.). Quaeritur, quemadmodum quis glorietur, et Cotelerius recte dixit, maiore eum demissione Ignatium non po- fuisse loqui. Sin eontendunt, eum tum episcopum quemeumque tum semet ipsum aeque ac Deum et Christum honorari velle, respondeo, aliud esse dicere, episeopum in terra vicem Dei ge- rere eique oboediendum esse, aliud, episcopo eundem honorem ae Deo vindicare, quem honorem Ignatius episcopo nunquam íribuit Semeltantum (Smyrn. 9, 1) de episcopo honorando lo- quitur; reliquis locis omnibus de loco agit, quem episcopus te- meat, et de oboedientia, qua fideles ei subiectos esse oporteat. Si sese minorem nominat quam lectores (Magn. 11) vel mini- mum fratrum Syriae (Smyrn. 11, 1) vel conservum diaconorum (Eph. 2, 1; Magn. 2; Philad. 4), cur humilitatis affectatae ac- eusandus sib? Nonne eadem vel similia et Paulus apostolus dixit? Sin denique cupidus est martyrii gaudetque, brevi ex hoc mundo se exiturum esse, nonne idem apostolus mortem lucrum declaravit desideravitque, ut dissolveretur et esset cum Christo (Phil 1,21. 23)? Sin cum quodam impetu martyrium appetit, considerandum est, eum, quo tempore epistulas scripsit, morti jam addictum fuisse ideoque facile fleri potuisse, ut quam ce- lerrime mori cuperet. Christo credidit, qui promisit (Matth. 10, 89; 16, 25), qui animam suam propter ipsum perdidisset, eum animam inventurum esse, ac praeterea sollicitus erat, ne honor, quo afficiebatur, eum superbum redderet (Trall. 4, 1) οὐ timor ΠΡ -. LXXX PROLEGOMENA. cruciatus palmam martyrii ei eriperet (cf. Rom. 7, 1). Si autem putant, eum non tam animo, quo subitur martyrium, quam mar- tyrio ipsi tamquam operi mortis operato vim attribuisse, in magno errore sunt. S. martyr martyrium identidem donum Dei benigni et misericordis declarat (Rom. 1, 2; 9, 2; Philad. 5, 1) et an eo dignus sit ignorat (Trall. 4)". tut autem res se habet, sive auctor placet nobis sive dis- plice£, non id est, de quo agitur, sed hoc potissimum quaeritur, num viri fide digni epistulas ab Ignatio scriptas esse testentur, ei iam vidimus, testibus neque antiquitatem neque auctoritatem deesse. Üontendunt quidem *, nullum testimonium exstare, quod non ex epistulis ipsis haustum sit; Irenaeum, Origenem, Euse- bium epistulas sine dubio legisse easque lgnatio attribnisse; quaeri autem, num lgnatio profecto ea contigerint, quae in iis narrentar numque ab eam causam epistulas scripserit; conce- dendum esse, Polycarpum (Phil. 9, 1) Ignatii martyrium testari; pro epistulis autem testimonia firma proferri non posse. Bed idem Polycarpus non martyri tantum, sed etiam (Phil 13, 2) epistularum testimonium perhibet, et de Ignatio plura refert, quam quae in epistulis leguntur, ita ut appareat, eum non om- nino ab his dependere, sed testem plane idoneum esse?. ltaque ne minima quidem causa est, ut authentiam epistularum lgna- lianarum in dubium vocemus, cui nec pauciores nec infirmiores testes quam ulli patrum apostolicorum operi patrocinentur. VI. Oecasio epistularum scribendarum iam supra p.LXXV est exposita. Ordo sententiarum hic ist. Ephesiis scribit: se suscepisse eos ipsos in Onesimo episcopo (c. 1) ek reliquis | viris, quos in caritale ad ipsum miserint. Oboediant episcop? | el presbyterio (2). Amore, non alia re ductum se eos ad uni- | 1 Of. Zahn, Ignatius v. A. p. 400—494; Funk, Jie Echtheit p. 115 —124. Quoad sermonem Ignatii hic animadverto, vocem ἐξεμπλάριον, Eph. 9,1 adhibitam nuper in inscriptione graeca saec. II inventam esse- Cf. The Journal of Hellenic Studies X. (1889), 219. 9 Baur, Ueber den Ursprung des Episcopates 1. c. p. 167—169. 8 Cf. Funk, Dic Echtheit p. 100—103. S. IGNATII EPISTULAE. LXXXI tatem adhortari (3). Consentaneum et utile esse, eos cum epi- scopo uniri (4). Qui non intra altare Dei sit, eum pane Dei privari (Ὁ). Episcopum respieiendum esse ut Christum. One- simum eos laudare, quod mulla haeresis in iis inveniatur (6). Haereticos caveant. Christum Deum et hominem esse (7) Ne sedueantur, sed secundum Deum vivant (8) 8e non ignorare, eos falsis doctoribus aures obstruxisse, et gratulari sibi, quod €um ipsis colloqui possit, qui Deum solum diligant (9). Orent quoque pro gentilibus, ut ad Deum convertantur (10). No- wissima tempora esse. Attendant, ut in Christo lesu inve- miantur, et pro ipso orent (11). Haud sese fugere, symmystis Pauli apostoli se scribere (12). ltaque erebri in unum con- veniant. Mercedem futuram esse paeem ac concordiam (13). Quod ita esse ipsos intellegere, si fidem perfectam et caritatem habeant (14). Non loquentes solum, sed etiam silentes Domi- mum profiteantur. Deum nihil latere (15). Ne errent. Haere- tieos im ignem aeternum ituros esse (16). Fugiant doctrinam principis huius saeculi, ne vitae propositae expertes fiant (17). Sese gloriari in eruce, quae fidelibus sit salus (18). — Principem. mundi quidem mysteria salutis latuisse, saeculis autem miro modo ea annuntiata atque omnem malitiam et ignorantiam abo- litam esse (19). Si lesus velit, plura de eo se scripturum esse (20). ipsius meminerint orentque pro ecclesia Syriae (21). Magnesiis scribit: de eorum caritale certiorem factum. se decrevisse eos alloqui (1) Gaudio se affici videntem, cle- ricos in pace οὐ concordia esse (2). Ipsi ne aetate episcopi abutantur (3) neque Christiani vocentur, sed potius sin, sine episcopo nihil facientes (4), ne pereant, sed vitam consequantur (5) Cum igitur in legatis totam eorum ecclesiam conspexerit, sese adhoríari eos, ub teneant concordiam (6), ne quid agant sine episcopo et presbyteris (7) neque seducantur doctrinis lu- daizantium (8) — Prophetas in Christum sperasse: quomodo ipsi sine Christo salutem consequi possint (9)? Vivant ergo se- cundum Christianismum (10). Se scribere haec, non ut castiget, med ut praemuniat eos (11), quibus ipse non sit comparandus (12) Confirmentur itaque in fide et unione (13) orentque pro Punk, Pares apost, ed. II. f LXXXII PROLEGOMENA. ipso et ecelesia Syriae (14). Ephesios ac ceteras ecclesias eos salutare (15). Trallianis scribit: glorificasse se Deum, postquam eorum laus per Polybium episeopum sibi innotuerit (1), quippe qui secundum lesum Christum vivant nec quidquam agant sine epi- scopo et presbyteris (2), sine quibus mulla ecclesia sit (3). Magna se sapere, sed modum adhibendum esse; namque ti- mendum esse, ne gloriando pereat (4) aut ipsi eaelestia seri- bentem non capiant (5). Christiano tantum utantur alimento, abstineant ab haeresi (6— 7). Sese non novisse tale quid inter eos, sed amore duetum se praemumnire eos. Virtutem sectentur (8), neque eos mudiant, qui Christum vere mortuum esse ne- gent (9) Num vincula frustra ferat (10)? Fugiant itaqne mortiferas doctrinas (11). Maneant in unitate orentque pro ipso et ecclesia Syriae. Sese et Smyrnaeos et Ephesios ipsis salutem dicere (12—13). Romanis scribit: gratia Dei se dignum factum esse, qui eos videret, et sperare, se ad Deum perventurum esse, nisi ipsi nolint (1). Ne martyrio ipsum eripiant (2), sed potius orent, ut vere Christianus inveniatur (3). Lubentem se ferarum cibum fier (4). Iam in itinere se eum bestiis pugnare et cito Iesum assequi eupere (5). In Christo mori melius esse quam mundum lucrari (6). Etiamsi postea forte eorum auxilium petat, ne precibus indulgeant. Se panem Dei seu carnem Christi velle (7). Faveant ipsi. Ex eorum voluntate vitam vel mortem ipsi pendere (8). In precibus meminerint ecclesiae Syriae eosque, qui Antiochia Romam praecesserint, bene suscipiant (9— 10). Philadelphenses adhortatur, ut cum episcopo, viro praestantissimo (1), teneant unionem, fugiant pravas doctrinas (2), eaveant sehismatieos (3), una utantur eucharistia (4), non solum apostolos, sed etiam prophetas diligant (5), Tudaizantibus wero aures obstruant. Se Deo gratins agere, quod neminem eorum gravaverit (6). lam eo tempore, quo inter eos versatus fuerit, se eos admonuisse, ut episcopo oboediant fugiantque dis- sidia (7). Deum odisse divisionem, propitium esse paeniten- tibus. Nihil eontentiose agant. Archiva, ad quae nonnulli provocaverint, sibi esse Christum ipsum (8). Vetus testamentum 8, IGNATII EPISTULAE. LXXXIII bonum esse, melius autem novum. Prophetas quoque Dominum annuntiasse (9). Cum autem ecclesia Syriae pacem obtinuerit, diaconum Antiochiam mittant, qui cum Antiochenis de fine persecutionis eongaudeat (10). Denique gratias se agere, quod Agathopodem et Philonem bene susceperint (11). Bmyrnaeis scribit: se glorificare Iesum Christum propter fidem perfectam quam habeant in Dominum, qui vere passus sik ac resurrexerit (1) Propter nos autem Dominum passum esse; vere eum passum esse (2) atque post resurrectionem et adhue in carne esse (3). Alia docentes fugiant. Cur ipse vin- cula ferat (4)? Qui Christum abnegent, fore ut potius a Chri- sto abnegentur (5). Etiam angelos, nisi in Dominum credant, in iudieium ineursuros esse. Illos autem ex fructibus quoque eognosei (6). Ab iis, qui sb eucharistia et oratione ecclesiae abstineant, recedant (7), neque quidquam sine episcopo per- agant (8), episeopum potius honorent (9, 1). Gratia Dei iis bona retribuat, quae in ipsum contulerint (9, 2) et in comites suos (10). Mittant legatum Antiochiam ob paeem restitutam. (11). Fratres, qui sint Troade, et semet ipsum episcopo et fratribus omnibus salutem dicere (12—13). Polyearpo, postquam sibi gratulatus est, quod eius fa- ciem vidisset, epistula ineunte plura consilia ac praecepta de ecclesia regenda dat (1—5) et intermiscet additque (6) aliqua praecepta ad populum. Tum Smyrnaeos et episcopum denuo mdhortatur, ut legatum Antiochiam mittant (7) Denique Po- lycarpum rogat, ut alias ecclesias per litteras admoneat, ut idem faciant, quoniam ipse impeditus sit, quominus illis scribat. VI Epistulas Ignatii genuinas primus Isaacus Voss prelo sub- iecit a, 1646. Descripsit eas e codice Mediceo-Laurentiano plut. LVIE n. 7 (saec. XI) et edidit una cum versione veteri latina, quam 1. Ussher in codicibus Montecutiano et Caiensi vel 1 Epistolae genuimne S. Ignatii martyris, quae nunc primum lucem ident ex bibliotheca Florentina. Adduntur S. Ignatii epistolae, quales -ulgo eireumferuntur. Adhaec S. Barnabae epistola. Accessit universis ranslatio vetus. Amstelodami. Recusa est editio a. 1680 Londini. — LXXXIV PROLEGOMENA. Cantabrigiensi repererat et annis duobus ante publici iuris fe- cerai. Vide supra p. LXVIL Textum, quem exhibuit, recuden- dum curaverunt L Ussher a. 1647!, L B. Cotelerius a. 1672, L Clericus a. 1698, Th. Ittig a. 1699. Epistulam ad Romanos "Voss e recensione longiore desumpserat. "Textum praestantiorem Th. Ruinart in codice Colbertino 460 (nunc in magna bibl. Parisiensi 1451) reperit et a. 1689 publicavit ?. Üum editio, quam Voss paravit, pluribus erroribus labo- raret, brevi alii viri docti codicem Mediceum aut contulerunt, ut L Ledgard, aut descripserunt, ut A. M. Salvinus. Hic apo- graphon a. 1707 exaratum in Angliam transmisit et Carolus Aldrich a. 1708 typis expressit?. Ille quidem se codicem ex- acte fideliterque descripsisse contendit. Editio nihilominus non sine vitiis est. Denuo epistulas anno sequenti Th. Smith in publicum emisit, adiciens adnotationes, quas 1. Pearson reli- querat, et schedas complexas varietates lectionis, quas Ledgard illius rogatu e collatione editionis Vossianae olim Florentiae vomparaverat, οὐ adnotationes criticas οὐ exegelicas a semet ipso factas*. "Textum ex omnium editionum collatione emen- datum a. 1746 vulgavit R. Russel. Alii hunc vel illum priorum textuum recudi iusserunt: Gul. Whiston a. 1711 Aldrichianum 5, À. Gallandi a. 1765 Smithianum, IL. C. Thilo a. 1821 Vossia- num*. L L. Frey editionem Smithianam integram denuo a. 1741 repraesentavit. Hornemann a. 1829 epistulam ad Poly- carpum ex recensione longiore edidit et epistulas ad Magnesios et Philadelphenses penitus omisit. 1 Appendix Ignatinna. Londini. 2 Acta primorum martyrum sincera. 3 S, martyris Ignatii Antioehensis epistolae septem gemuinae, quas mimirum collegit 8, Polycarpus suaeque ad Philippenses epistolae sub- iecit. Oxonii. 4 S. Ignatii epp. genuinae, iuxta exemplar Mediceum denuo recen- gitae, una eum veteri latina versione etc. Oxonii 1709. 5 Primitive Christianity reviv'd. Londini. t. I p. 102—391 utraque recensio legitur. 6 Ignatii epistolae. Halae. 7 Nonnullis editionibus in hac sectione enumeratis destitutus ex- positionem secutus sum, quam fecit Iacobson, Patr. apost. 1838 I p. LXVH sqq. 8, IGNATII EPISTULAE. LXXXV - Codices tum graecos, scilicet Mediceum et Colbertinum, tum latinum Caiensem (codicem Montecutianum post lacobum Ussher nemo vidil) denuo inspexit Gul. Tacobson et textum emenda- tiorem edidit a. 1838, post eumque epistulas publicaverunt C. L Hefele a. 1839, F. X. Reithmayr a. 1844, A. Grenfell a. 1844, Ch. C. L Bunsen a. 1847', Gul. Cureton a. 1849", A. Dressel a, 1857. Hic locos praecipuos codicis Medicei aut ipse contulit aut per alios inspiciendos curavit et primus codicem Casanatensem (saec. XVI) et apographon cod. Medicei adhibuit, quod Lucas Holstenius fortasse ante editionem Vossianam ex- aravit. Novam viam ingressus est L Ἡ. Petermann*. Contulit etiam recensionem longiorem, versiones veteres ac citationes seriptorum, ei etsi testes minus consuluit quam collegit, tamen im monnullis locis recta coniectavit. Viam autem maiore cum diligentia persecuti sunt Th. Zahn a. 1876 et 1, B. Lightfoot a. 1885. ' Quod ad fontes attinet, ex quibus textus epistularum na- tivus hauriendus est, primus est recensio brevior. Exstat ium in textu graeco tradito tum in versione latina. Textus graeci (— G) duo testes sunt: codex Colbertinus vel Parisinus 1451 saec. XI tradit epistulam ad Romanos, codex Laurentianus plut. LVIL n. 7 saec. XI epistulas reliquas. Contuli libros a. 1879/80. Codex Casanatensis G. V 14 saec. XVI easdem quidem epistulas continet, quas Laurentianus; eum autem ex hoc fluxerit, nullius est momenti. Versio autem latina (— L)* eandem vim habet ae codex graecus. Singula enim verba in eodem ordine, l Die drei üchtem uw. d. vier wunáchtem Briefe des Ign. v. A. Ham- burgi Cf supra p. LXX. 2 Corpus [gnatianum: a complete collection of the lgnatiam epistles, » interpolated and spurious etc. Londini. 8 S. Ignatii patris apost. quae feruntur epistolae una cum eiusdem Martyrio. Lipsiae 1849. 4 Postquam Ussher, Voss, Cotelerius, Smith, Frey, Jacobson, Zahn versionem im suis epist Ign. editionibus publicaverunt, ego codice Cai- ensi diligenter collato novam editionem institui in appendice libri: Die JGEehtheit der Ignatianischen Briefe 1883, postea Lightfoot, S. Ignatius II, 589—052, LXXXVI PROLEGOMENA. quem in exemplari graeco obtinebant, in latinum translata sunt, ita ut non tam versionem, quam codicem graecum verbis latinis iransscriptum habeamus. Ne particulam ἄν (uique) quidem interpres omisit, et verba εἰς τὸ εὑρεϑῆναξ με Polyc. 7, 1 e. g. vertit im inveniri me, εἰς τὸ μὴ παραδέξασϑαι Eph. 9, 1 ad non recipere, οὖσιν ἀχωρίστοις ϑεοῦ Trall 7, l ezsistenlibus inse- parabilibus a Deo. Versio cum nusquam misi in Anglia codi- Cibus tradatur vel cognita fuerit, in Anglia confecta esse videtur, et quidem tempore Roberti Grosseteste, episcopi Lin- ecolniensis T 1253, qui primus eius notitiam prodit et non solum ipse Testamentum XII patriarcharum latine interpretatus esl, sed etiam curavit, ut ali libros graecos in linguam latinam verterent '. Alterum locum obtinent versiones orientales, scilicet syriaca (— S) et armeniaca (— A). lla circa saeculum IV me- dium confecta est; namque iam Ephraemio Syro T 373 et Cyril- lonae poetae nota fuisse videtur?, ac saeculo quinto fortasse iam ex ea fluxit versio armeniaca?. Primum septem lgnatii epistu- las genuinas complexa est; mox sex illae epistulae Ignatio et Mariae Cassobolitae suppositae adiectae atque omnes in linguam armeniacam translatae sunt, Ceterum versionis syriacae frag- menta tantum conservata sunt eaque in duas partes dividuntur- In altera sunt epistulae ad Ephesios, Polycarpum et Romanos decurtatae, quas nonnulli epistulas Ignatii genuinas habuerunt. Ediderunt eas Cureton, Bunsen, Lipsius?, Wright. In altera 1 Of. Funk 1. c. p. 142—144; Lightfoot 1. c. 1, 76 sq. Versio etiam. codice 247 riscellaneo bibliothecae 'luronensis saeculo XIII confecto f. 488 traditur et Roberto Grosseteste ipsi nttribuitur, librario epistulis haec praemittente: Has epistolas transtulit de greco in latinum magister Grossa Testa, Linconiensis (sic) episeopus. €f. Catalogue général des Manuscrits des .Bibliothéques publiques de France XXXVII (1900), 180. Quaeritur autem, num hie codex versionem totam exhibeat. Fol 4&4 sultem iam alia scriptura incipit. 2 Of. Zahn, Ignatius v. A. p. 2183; 187; 183 sq. 3 Petermann l c. p. XXVL Cf. autem Lightfoot, I, 85 sq. 4 Of. Zahn, Ignatius v. .4. p. 101—240. Prolegom. p. XXX. 5 Ueber das Verháliniss der drei. syrischen Briefe. des Ign. zu. dem übrigen Hecensionen der gnat. Litteratur p. 184—303, in Abhandlungen für d. Kunde des Morgenlandes 1859. LXXXVIII PROLEGOMENA. De doetrina Ignatii disputaverunt L Nirschl*, Th. Zahn, Th. Dreher?*, E. von der Goltz*, E. Bruston*. 8. POLYCARPI EPISTULA AD PHILIPPENSES. L De patria et genere s. Polycarpi nihil compertum habe- mus. Natus autem esse videtur a. 69. Dixit enim a. 155, quo martyrium passus est*, octoginta sex annos se Christo ser- vire, οὐ mihi dicere videtur, se totidem annos vivere. Cf. Mart. Polyc. 9, 9 not. Quomodocumque autem haec verba interpre- tamur, de annis vitae aut de tempore vitae christianae in sensu siricliore seu post baptismum exactae: ab apostolis s. pater edoctus et episcopus Smyrnaeorum ordinatus est. Scribit enim lrenaeus Adv. haer. ΠῚ, 9, 4: xai Πολύχαρπος δὲ ob μόνον ὑπὸ ἀποστόλων μαϑητευϑεὶς xal συναναστραφεὶς πολλοῖς τοῖς τὸν Χριστὸν ξωρακόσιν, ἀλλὰ xal ὑπὸ ἀποστόλων χατασταϑεὶς εἰς τὴν ᾿Ασίαν, ἐν τῇ ἐν Σμύρνῃ ἐχχλησίᾳ, ἐπίσκοπος, idemque tradit Eusebius H. E. III, 36,1 dicens: τῶν ἀποστόλων ὁμιλητὴς Πολύ- καρπος, τῆς κατὰ Σμύρναν ἐχχλησίας πρὸς τῶν αὐτοπτῶν καὶ ὑπηρετῶν τοῦ χυρίου τὴν ἐπισχοπὴν ἐγχεχειρισμένος. Inter disci- pulos Domini, quorum consuetudine Polycarpus usus erat, ἴτϑ- naeus (Eus. H. E. V, 20, 6) insuper loannem" speciatim nomi- nat, et Tertullianus De praescript. c. 32. atque Hieronymus 1 Die Theologie des hl. Ignatius v. A. 1868. 2 Ignatius v. A. 1878 p. 422—194. 3 S. Ignatii ep. Ant. de Christo Deo doctrina. 1877. 4 Ignatius von Antiochien als Christ und Theologe 1894 (Terte und. Untersuchungen XII, 3. Liber etiam s&ynopsin copiosissimam locorum parallelorum Ignatii et S. Scripturae continet). 5 Ignace d'Antioche, ses épitres, sa vie, sa théologie 1897, 6 Cf. quae in Prolegomenis ad Martyrium Polycarpi ad finem ca- pitis I adnotata sunt. "| Keim, Geschichte Iesu von Nazara 1867 1, 162 sq., Polycarpum discipulum Ioannis non apostoli sed presbyteri quem dicunt fuisse com- iendit. Sed argumenta, quae protulit, non digna sunt, quae in hoc libro refatentur. Cf. Hilgenfeld, Zeitschrift f. wiss. Theologie 1874 p. 310 sqq. 8. POLYCARPI EPISTULA. LXXXIX Catal. c. 17 ab hoc apostolo eum episcopum Smyrnaeorum or- dinatum esse tradunt. Quo tempore episcopatum acceperit, ac- curate definiri nequit. Nonnulli quidem eum angelum S8myrnae ecclesiae esse putaverunt, euius Àpoc. 2, 8S—11 mentio fit. Sed Tosnuem apostolum l.c. de eo locutum esse demonstrari nequit, et hoc solum constat, saeculo IT ineunte eum episcopum fuisse. Praefuit enim ecclesiae Smyrnaeorum eo tempore, quo Ignatius Romam proficiscens Smyrnam transit, et si "Tertullinmus et Hieronymus eum a loanne apostolo episcopatum accepisse recte dixerunt, c. ann. 100 ordinatus esse putandus est, cum loannes paulo post (a. 104. cf. Chron. pasch. ed. Bonn. I, 470) mortuus esse dicatur. Ex Martyrio elucet, Polycarpum prophetiae dono praedi- tum fuisse (16, 2) atque plurimum ad propagandam fidem con- tulisse (12, 2). Adversarii eum accusaverunt, quod esset Asiae magister, Christianorum pater, destructor deorum gentilium, quod mmltis ne sacrificarent persuasisset. Irenaeus Adv. haer. HL 3, 4 autem, qui eum adhuc adolescens viderat, ea semper eum docuisse testatur, quae ab apostolis didicerit, quae et ec- clesia tradat et quae sola vera sint, ac (cf. Eus. H. E. V, 20, 6) de miraculis Domini et de doctrina, prout ab iis, qui Verbum vitae ipsi conspexerint, acceperit, eodem prorsus modo eum re- tulisse, in omnibus eum Scriptura Sacra consentientem, et Flo- rino condiscipulo, ut ei probet, doctrinam, quam provectiore aetate professus est, non eam esse, quam magister praedica- verit, non solum sermones in memoriam revocat, quos ille ad populum habuerit, ac familiarem consuetudinem, quae illi eum losnne et cum reliquis, qui Dominum ipsum viderint, inter- cesserit, sed etiam locum, in quo beatus episcopus sedens dis- meruerit, processus quoque eius et ingressus, vitae totius formam δὲ eorporis speciem, addens, quae tunc temporis gesta sint, ea se melius memoria tenere, quam quae nuper acciderint. Tradit quoque Adv. haer. ΠῚ, 3, 4, Polycarpum Marcioni aliquando sibi occurrenti et dicenti: ἐπιγινώσχεις ἡμᾶς ; respondisse: ἔπι- γινώσχω τὸν πρωτότοχον τοῦ σατανᾶ, el conicere licet, eum con- wenisse illum haereticum Romae, ubi multos Valentinianos et Marcionitas et alios haereticos ad ecclesiam reduxisse dicitur - ΧΟ PROLEGOMENA. (Iren. l c. ef, Eus. Chron. ed. Schóne IL, 170). Eodem enim teste (l c. Eus. H. E. IV, 14; V, 24, 16. 17) Aniceto ec- clesiam gubernante, cum de pluribus rebus ac praesertim de Paschate celebrando controversia esset, in urbem profectus est, et uterque id egit, ut alter alteri persuaderet, ut a more suo discederet. Retinuerunt quidem ambo morem, quem ab Apo- stolis acceperant. Nihilominus autem sibi invicem commumi- carunt, et Anicetus in ecclesia consecrandi munus Polycarpo honoris cansa concessit. Paulo post s. pater mortuus est, Mar- tyrium enim subiit a. 155, ut infra videbimus, Anicetus autem c. ann. 154 ecclesiam. Romanam gubernandam suscepit!. IL. Non solum verbo et exemplo, sed etiam scriptis Polycarpus evangelium praedicavit, et Irenaeus (Eus. H. E. V, 20, 8) plures epistulas commemorat, quas partim ad vicinas ecclesias, ut eas confirmaret, partim ad quosdam ex fratribus misit, admonens eos et exhortans. Sed una tantum ad mos pervenit, epistula ad Philippenses, quam scripsit brevi post mortem s. lgmatii. Persuasum enim sibi habuit, episcopum Antiochenorum mar- tyrium iam. subiisse (c. 9), nuntium vero de morte nondum ac- ceperat (13, 2). Quae epistula cum epistulis Ignatianis testimonium prae- beat luculentissimum, saepius iam de ea nobis dicendum erat, Eadem de causa vero eius authentia a nonnullis aut in dubium vocata aut negata est. lam Centuriatoribus Magdeburgensibus (ed. Norimberg. II, 186) suspicionem movit, cum causa, ob quam scripta esset, non satis expressa esset eiusque partes nimium confusae minimeque cohaerentes viderentur, eumque tota serip- tura vix tam docilem, sedulum ac praestantem Ioannis apostoli discipulum, immo etiam tam excellentem spiritum repraesen- taret, quali Polyearpus diceretur fuisse praeditus. L Dallaeus? eontra authentiam ad Nicephori Stichometriam provocavit, in qua epistula apocrypha iudicata esset, et saeculo XIX denique adversarii Ignatii ex aliquot locis concluserunt, epistulam con- 1 Of. Lipsius, Chronologie der rüm. Bischófe 1869 p. 189 sq. 968. 2 De seriptis Dionysii Areop. et Ignatii Amt, p. 426 sq. XCII PROLEGOMENA. sumptis (cf. 1, 3; 2, 1.2; 5,3; 7, 2; 8,1: 10,3) Cat. c. 17 Ua ds utilem dicar: DRE eam us- que ad ipsius tempus in Asiae conventu legi. Antiochus mo- nachus (saec. VII) epistulam, similiter atque Ignatii epistulas et. Hermae Pastorem, ad homilias componendas adhibuit. Pho-. tio denique (Bibl. cod. 126) epistula γέμουσα πολλῆς νουϑεσίας, μετὰ σαφηνείας καὶ ἀπλότητος χατὰ τὸν ἐχχλησιαστικὸν τῆς ἕρμη-, γείας τύπον esse videtur, eiusque testimonium prioribus adiungo, quia recentiores epistulam compilationem locorum communium. levem et celeberrimo Smyrnaeorum episcopo plane indignam | declaraverunt?. Scriptura ergo, quae tanti nestimabatur, ut in ecclesiis Asiae publice legeretur, quaeque c. ann. 180 tam late vulgata erat, ut lrenaeus dicere posset, quicumque salutis suae curam gereret, eum et formam fidei Polyearpi et praedieatio-- mem veritatis ex ea cognoscere posse, quo iure post medium saeeulum secundum confecta esse iudieatur? An verisimile est, ad eam provocasse lrenaeum, qui praeter ceteros Florinum impugnavit, qui una eum ipso episeopi Sm; discipulus fuit et facillime eum aut errare aut mentiri probare poterat, si epistula a magistro non erat scripta? Revera, εἰς testimonium ab illo prolatum nullius ponderis esse pulsum quale testimonium mobis aufficit? Quae eum ita sint, plurimi epistulam genuinam esse agno-- verunt?. Nonnulli autem dubitaverunt, num integra ad mos 1 Tacite exscripsit, ut L M. Cotterill in Τῆς Journal of XIX (1891), 241—285 exposuit, 2, 9 ἐὰν ποιῶμεν — ránmosw Hom. 114 PG 89, 1789, 9,9 ὁ γὰρ ἔχων --- ἁμαρτίας ibid. et H. 96 p. 1795, 5,9. ὁμοίως διάχονοι — συμβασιλεῦσομεν αὐτῷ H. 123 p. 1817 sq., 5,8 καλὸν — στρατεύεται H. 74. p. 1648, 6, 1-- καὶ οἱ προσβύτεροι — ὀῳϑαλμῶν H. 193. p. 1817, 6,8 δουλεῦσωμεν — εὐλαβείας H. 114 p. 1789. Locos parallelos hie indieo, quoniam in commentario epistulae eos non commemoravi. Cotterill p. 252. verba Polycarpi 6, 1: εἰδότες ὅτι πάντες ὀφειλέται ἐσμὲν, ἅμαρτίας, ad librum Henochi referre videtur. Vix recte. Auctor huius libri 6, 8 ungelum Semeinzam dicentem faciens: xai ἔσομαι ἐγὼν μόνος, ὀφειλέτης ἁμαρτίας μεγάλης (cf. Das Buch Henoch edd. 1. Flemming et L. Radermacher, Lipsiae 1901 p. 24), de peccato et peccatore singulari loquitur, Polycarpus autem homines peecato in genere obnoxios esse dicit. 2 Cf. Schwegler, Nachapost. Zeitalter 1I, 154. 3 Hucusque fere ommes, qui epistulae authentiam impugnaverunt, xolv PROLEGOMENA. | | G. Volkmar et A. Hilgenfeld interpolatas esse censuerunt, iis- que resectis etiam epistulam typis excuderunt!. At loci alle- gati, ut infra patebit, non solum cum reliquis epistulae partibus — non contendunt, sed potius occasio scribendi deficit si resecan- — tur. Ritschl Polycarpum lapsu Valentis presbyteri ub scriberet commotum esse putat, e concedendum est, Philippenses in epi- stula, quam ei miserant, illius mentionem fecisse. Certe autem illa res eos ad scribendum nom compulit, neque Polycarpus re- — spondisset, si de ea sola certior factus esset. Aut verisimile est, eum de re principali nihil aliud dixisse, quam se contristari pro presbytero infelici? Accedit, quod testimonia veterum om- nino prohibent, quominus ad illam sententiam accedamus. Kpi- stula enim teste lrenaeo c. ann. 180 vulgatissima fuit; teste Hieronymo in ecclesiis Asiae praelegebatur, neque erraverimus statuentes, hoc honore eam iam circa medium saeculum ll vel brevi post obitum Polycarpi dignam habitam fuisse. Si scrip- iura autem tanti aestimabatur, haud facile interpolari potuit nec interpolata putanda est, nisi rationibus certis eam. corrup- ium esse probari potest. Denique nec praetermittendum est, in locis qui dicuntur interpolatis aeque ac in reliquis epistulae partibus plura inveniri, quae e Clementis Rom. epistula ad "Corinthios desumpta sunt?. Viros illos terminum rectum super- gressos esse etiam D. Volter? agnovit. Sin autem ipse praeter voces Ἰγνατίῳ xo) 9, 1 caput 13 a posteriore additum esse censuit, quippe quod notitiam epistulae Clementis non proderet, parum consideravit, particulam illam scripturam maxime epi- siulam efficientem etiam minus desiderari posse quam ceteras, el auctori eam componenti Clementis epistulam non adhibendam fuisse, cum de occasione scribendi agens non scriptura uti pos- sei, cuius auctor rationibus plane diversis ad scribendum com- motus fuerat*. 1 G. Volkmar, Epistula Polycarpi Smyrnaei genuima, Turigi 1885; ef. Theolog. Zeitschrift aus der Schweiz 1886 p. 99—111, ubi sententiam suam defendit. — Hilgenfeld, Zeitsehrift für wissenschaft. Theologie 1886 p. 185—194. 9 Cf. p. XLI sq. 3 Die Ignatianischen Briefe 1892. p. 931—983. 4 Cf Denzinger in TAeolog. Quartalechwift 1851 p. 309—409; Zahn, XCVI PROLEGOMENA. certiorem faciant (13), et Crescentem, per quem haec scripserit, eiusque sororem bene suscipiant (14). IV. Epistula cum in ommibus codicibus graecis ita cum Bar- | nabae epistula conglutinata sit, ut Polycarpi verba καὶ δι᾽ ἡμᾶς | ὑπό (9, 2) Barnabae verba τὸν λαὸν τὸν καινόν (δ, 7) excipiant, i extus graecus non integer ad nos pervenit. Lacuna quidem versione latina veteri expletur, ac praeterea unum ex quinque capibulis postremis (18) ab Eusebio conservatum est, cum Anti- | ochus monachus (cf. p. XCII) haec capita non respexerit. Nihil- ominus autem dolendum est, epistulam mautilatam fuisse, eoque magis, quod interpres latinus munere suo tam neglegenter func- " ius es, ut imaginem textus graeci valde imperfectam tantum exhiberet. Cum corpus pseudoignatianum eodem fere modo iranslatum sit cumque epistula in omnibus codicibus latinis post epistulas Ignatii vel potius post laudem Heronis illis adiectam. et in nonnullis quoque codicibus graecis eodem loco legatur, versio Polycarpi ac Pseudoignatii haud dubie ab uno eodemque confecta est. Primus versionem latinam una cum epistulis Ps.-Ignatii edidit Iac. Faber Stapulensis a. 1498?, idque e codice Parisino (Biblioth. nat) 1639 collato codice 229 Collegii Baliolensis Oxoniae?. "Textus saeculo XVI saepius recudebatur. Novam et fideliorem editionem paravit L Ussher adhibitis tribus codi- Cibus, scilice& Petaviano (in bibliotheca Alex. Petavii, senatoris Parisiensis, hodie ut videtur Regio 81 in bibliotheca Vaticanu), Baliolensi e& Magdalenensi (in collegiis Bal. e& Magd. Oxoniae)", eamque Cotelerius et alii repetierunt. Libros manuscriptos de- nuo adhibuerunt lacobson et Dressel, ille codicem Mediceo- Laurentianum plut. XXHIT n. 20 (saec. XV), hic codices Regium 81 (saec. IX) et Palatinum 150 (saec. XIV), sed non multum 1 Vide p. LXIV n. 2. 2 Cf. quae dixi in Patr. apost. t. II p. XVII sqq. $ Polycarpi et Ignatii epistulae: una cum vetere vulgata interpre- tatione latina ex trium manuscriptorum codicum collatione integritati suae restituta. Oxoniae 1644. 8, POLYCARPI EPISTULA. XCVII profecerunt, eo praecipue meriti, quod lectiones illorum eodicum publicaverunt. "Textum revera emendavit Zahn (1876), ea qua par est diligentia omnes libros impressos pervestigans et in usum suum vertens. Cum autem libri manuscripti ab eo non inspeeti δὲ plures codices, praesertim Parisinus et Baliolensis, nondum satis cogniti essent, in eius editione non acquievi et codicibus quattuor excussis, Parisino, Baliolensi, Regio, Palatino, textum recensui'. Lightfoot eam epistulae partem quidem solam edidit, quae latine tantum tradita est, sc. capita X, XI, XII, XIV. ek versum ullimum capitis XIII, plures autem codices adhibere potuit, praeter quinque iam nominatos Trecensem 412, Bruxel- lensem 5510, Vindobonensem 1068, Oxon. Magdalenensem 78. Eandem partem Hilgenfeld libris impressis usus edidit? Quae vum ita sint, editio totius epistulae perfecta adhuc desideratur. Attamen illa pars scripturae satis cognita esse videtur, Edi- *iones recentiores inter se magis consentiunt quam differunt. "Wersionem capitum X— XIV denuo recensens in notis de illis editionibus refero, lectiones autem codicum singulorum paucis locis exceptis non exscribo. fextum graecum primus invenit Fr. Turrianus et, quia co- dex Polyearpi et Barnabae epistulas quasi in unam conglutinatas exhibuit, prolixiorem epistulam, quam quae hucusque latine edita erat, habere sibi visus est?. Primus eum edidit a. 1633 Petrus Halloix* ex apographo exemplaris Turriani a lacobo Sirmond descripto, collato cum altero sive eiusdem sive similli- 3mi eodicis apographo, quod ab Andrea Schott acceperat, idem- «ue codicem non aliam epistulae recensionem quam versionem latinam, sed potius duas epistulas mutilatas continere vidit. "Novam editionem instituit a. 1644 Iac. Ussher ex apographo exemplaris Schottiani, quod Salmasius descripserat et Is. Voss ipsi eommaunienverat?. Quos secuti sunt praeter editores operum 71-In appendice libri: Die Echheit der Ignatianischen Briefe 1888. 2 Zeitschrift für wissenschaft. Theologie 1886 p. 180—194. 3 €f. Baron, Martyrolog. Rom. adnot. ad 26. Ian. ^4 Illustrium ecclesiae orient. seriptorum vitae et doeumenta. Duaci 1683. 1, 595—530. 5 Ibid p.596. Exemplaria Turriani et Schotti haud dubie e co- dice Vaticano vel Ottoboniano fuxerunt. νακ, Patres apost, ed, II. g 4 XCVIII PROLEGOMENA. patrum apostolicorum et epistularum lgnatianarum Steph. | Moyne a. 1685? et M. L Routh a. 1823". (Codices denuo i spexerunt Iacobson et Dressel et quidem Vaticanum 859 (saec. 3 et Mediceo-Laurentianum plut. VII num. 21 (saec. XVI), i praeterea Parisinum 937, olim Colbertinum (saec. XVD), hie t1 Romanos, scilicet Ottobonianum 348 (saec. XVI), Casanatenst G. V. 14 (saec. XVI) et Barberinum 7 sive apographum d sumptum a Luca Holstenio e codice monasterii s. Sylvestri Quirinali, nunc Alexandrino-Vaticano 11*. Nostris denique dieb Ὁ. de Gebhardt animum ad codicem Borbonicum Π. A. 17 ( bibliotheca Neapolitana) advertit, εὐ Zahn in sua editione (p. XLI not. 3) paucas lectiones variantes publicavit. Codices ommes | uno archetypo fluxisse eo apparet, quod in unoquoque pars ey stulae posterior deest. Cum quattuor libri, sc. Vaticanus, Ott bonianus, Florentinus, Parisinus, praeter Polycarpi ac Barnab epistulas conglutinatas etiam Ps.-Ignatii epistulas exhibeant, n que vero reliqui, sc. Casanatensis, Barberinus, Neapolitanus, Ales Vaticanus, Zahn codices in duas familias divisit e& hanc illa d teriorem esse censuit (p. XLIV). Lightfoot etiam librum Vatic num fontem illius familiae esse perspexit (II, 901). Equide non dubito, reliquos quoqne codices e Vaticano fluxisse. Qu autem eorum origo fuit, certum est atque omnes consentiunt, e ceteris prelio adeo inferiores esse, ut sine dammo praetermil possint. Idem dicendum est de codice Andrio, de quo AeAxb τῆς ἱστορικῆς καὶ ἐϑνολογικῆς ἑταιρίας τῆς Ἑλλάδος 1, 309 s (Athenis 1883) retulit'. Itaque inter codices graecos Vatici num solum adhibeo, eius lectiones vero, cum de aliis libris rat non sit danda, diligentius exscribo, modo menda ad accentus | spiritus spectantia omittens. Praeter eum versio latina veb respicienda est, quae vero ad textum recensendum paucissin tantum confert, cui Hilgenfeld in sua editione? nimiam fiducia 1 Varia Sacra. Lugd, Bat. 3. Seriptorum ecclesiasticorum opuscula. 8 Of. Duchesne, De codicibus mes. graecis in bibliotheca Alexa drino-Vaticamo 1880 p. 10. 4 Of, Zeitschrift für wissensch. Theologie 1886 p. 188; Lightfoot I, 5 5 Ibidem p. 180—194. e PROLEGOMENA, mont! et Masson? ad a. 166, Valesius? ad a. 167, Baronius (Ann. 169, 2) οὐ Ussher* ad a. 169. Longum est, rationes di- versas enumerare omnes, quibus singuli in constituendo mar- iyri tempore usi sunt. Sufficit de via nonnulla dicere, quae sola nos ad verum perducere possit. Proconsulem Statium Quadratum in Martyrio commemora- ium eundem esse atque eum, cuius Aristides rhetor in orationi- bus sacris mentionem facit, iam Valesius censuit, et ex oratione IV collata cum Eusebii Chronico eum a. 167 Asiam admini- strasse conclusit. Masson proconsulatum illum ad annos Christi 165 ac 166 pertinere et Polycarpum, cum proconsules a mense Maio usque nd idem tempus anni proximi munere fungerentur, 23. die Februarii a. 166 mortuum esse statuit^, et plerique ad eius sententiam accesserunt. Nuper vero Gul. H. Waddington* adiutus novis inscriptionibus et cognitione administrationis rei publicae Romanae ampliore demonstravit, eum in errorem haud parvum lapsum et Statium Quadratum undecim annis ante, scil. a. 154—155, provinciae Asiae praefectum fuisse, Polycarpum autem a. 155 mortem obiisse, quo anno 23. dies Februarii pro- fecto, sicut Mart. 8, 1; 20 traderetur, sabbatum fuisset. Non defuerunt quidem, qui ei contradicerent et computationem Mas- sonianam defenderent. Plurimi autem ei adstipulati sunt; modo nonnulli considerantes, Quadratum provinciam Asiam etiam amno 155—156 administrare potuisse, Polycarpum a. 156 mortuum. esse censuerunt aut inter annos 155 et 156 haesitaverunt; ne- que vero satis respexerunt, diem 23. mensis Februari, diem marlyris natalem, a. 155, non autem a. 156 sabbatum fuisse. 1 Mémoires etc. St. Polycarpe art. 6 sqq. 2 Colleetanea historica ad Aristidis vitam, praemissa editioni Ari- slidis Iebbianae 1722, repetita in editione Dindorfiana 1829 t. ΠΤ. 3 Not. ad Eus. H. E. IV, 15 ed. Mogunt. 1672 p. 71. 4 Ign. et Polycarpi Martyria 1647 p. 70 not. 105. 5 Dies non est dubius, etiamsi nliquot Martyrologia 96. diem Ianu- arii tradunt, Cf Egli in Zeitschrift für wissenschaft. Theologie XXXIV. (1891), 96—102. 6 Vie du rhéteur Aelius Aristide: Mémoires. de PInstitut. impériale de France; Avadémie des inscript. et belles-lettres 1807, XXVI, 803—968. Fastes des provinces asiatiques 1872. I, 219 sq. MARTYRIUM 8. POLYCARPI. er ccuralissime de quaestione egit Lightfoot! et similiter ac Waddinglon ad annum 155 pervenit. Nuperrime huius chrono- logiam ad vitam Aristidis spectantem Gul. Schmid? correxit aique ex parte Massonianam restituit. Sin autem Waddington de illo rhetore sese fefellerit, tempus mortis Polycarpi errore non tangitur. Cum Statius Quadratus, qui in Martyrio locum proconsulis Asiae obtinet, haud dubie idem sib cum eo, qui ἃ, 142 consul fuit, cumque hic proconsulatu certe inter annos 151—160 fungeretur ac Polycarpus die 23. Februarii et quidem sabbato moreretur, iure meritoque illius proconsulatum ad annum 194—155 et huius mortem ad annum 155 referimus, quo &olo illo temporis spatio dies 23. Februarii in sabbatum incidit. Schmid quidem coniecit, proconsulem in Martyrio commemora- Lum fortasse A. Avillium Urinatium Quadratum esse, qui a. 156 eonsul suffectus fuit, et a. 165—166 provinciam Asiam ad- münistrasse putari posset, ita ut chronologia Massoniana confir- maretur. Non est autem, eur dubitemus, proconsulem Statium Quadratum fuisse, quamquam testes illud nomen non omnes reete tradunt, unus omittit, vel statuamus, auctorem Martyrii :e nomine gentiliio sese fefellisse. — Altera ex parte C. H. Tur- mer? invenire sibi visus est, festum ludaeorum Purim, quod lempore martyri celebratum fuisse inde colligitur, quod dies mortis sabbatum magnum appellatur (cf. Mart. 8, 1), non a. 155, sed a, 156 in partem Februarii tertiam incidisse, et secundum Inensjs Xanthiei diem (ef. Mart. 21, 1) anno intercalari etium diem 22. Februarii esse, Polycarpum ergo hoc die a. 156 mor- uum esse videri. Mihi quidem non persuasit, relinquo autem hanc quaestionem iis, qui in rebus calendariis operam mavant. ΠΤ. Martyrium iam Eusebius legit οὐ maiorem partem, scilicet praeter inscriptionem et initium eam, in qua exitus s. Poly- 1 The Apost. Fathers IL, I, 629—702, Auctores, qui chronologiam respicientes tempus martyrii antea inquisierunt, ibid, p. 650 commemorati sunt. 2. Rheinisches Afuseum fr Phiologie 1899 p, 59—83. 3 Studia biblica II (1890), 105—129. Cn PROLEGOMENA. carpi narratur (c. 8—19, 1), ad verbum, reliquam autem par- iem vel eam, in qua alia martyria et comprehensio s. episcopi describuntur (c. 1—7), summatim Historiae ecclesiasticae IV, 15, 3—45 inserui. Quae cum ita sint, nom est dubium, quin ea Acta, quae etiamnunc habemus, manu versaveri, nec nisi paucissimi idque tempore recentissimo eorum authentiam aut, si nonnullas lacinins exceperis, quae imm antea nonnullis in- sertae esse videbantur, integritatem denegaverunt. E. Schiürer' verba ὄντος σαββάτου μεγάλου 8, 1; 16,2, οὕτως τε ἡμεῖς χτλ. 18,1, 2 eb τοιαῦτα — λαλεῖσϑαι 19, 1 a posteriore adiecta esse censuit Nonnulli authentiam totius scripturae in dubium vo- caveruni; Lipsius? iis offensus, quae 5, 2 de visione Polycarpi, 9, 1 de voce caelesti, 15, 2 de igne s. martyrem non tangente ac de suavi odore, 16, 1 de columba referuntur, quae secundum codices de corpore morientis processit, Martyrium ad tempus Decii imperatoris, Th. Keim? ad tempus Gallieni vel ad annos 260—268 retulit. Sed argumenta, quae protulerunt viri illi, nihil probant. Nuperrime plures inscriptiones inventae sunt. quae viris in scriptura nominatis, praesertim Philippo Asiarchae, lucem afferunt aique omnino cum Martyrio consentiunt. Làp- sius* ipse palinodiam cecinit, et paulatim alii quoque dubita- iones dereliquisse videntur *. Id solum quaeri potest, num duo capita ultima genuina sint. C. 1. Hefele" ultimam epistulae partem, quae de Pionio loquitur (82, 3), spuriam esse censuit et ab illo confectam, qui, ut ex καϑὼς δηλώσω κτλ. appareret, Acta s. Polycarpi suppositicia Pionio false adscripta epistulae Smyrnaeorum genuinae mala fraude adiunxis- set. G. E. Steitz? et Th. Zahn? duo capita ultima additamentum. 1 Zeitschrift f. d. histor. Theologie 1810 p. 202—904. 2 Zeitschrift f. wissenschaft. Theol. 1514. p. 199 sq. 3 Celsus Wahres Wort 1878. p. 145; Aus dem Urchristentum 1878 p. 980—170; Rom und das Christentum 1881 p. 586—600. 4 Jahrbücher für protest. Theologie VII (1881), 574—526. 5 Cf. Lightfoot, The Apostolic Fathers II, I, 588—610, ubi authentia. scripturae amplissime ac doctissime probatur. 6 Patr. ap. ed. IV p. LXXXIV. 7 Jahrbücher für deutsche Theologie 1861 p. 196—133. B Ign. et Polyc. epist. Martyria p. XLIX sq. pr——— MARTYRIUM 8. POLYCARPI. III posterius declaraverunt, quippe quae non essent epistula, sed mota quasi chronographi, et hic inprimis dixit, fore ut Smyrnaei, ssi omnino animum induxissent, aliis ecclesiis diem Polycarpi natalem sedulo indicare, eo sane loco de hac re dixissent, ubi huius diei ab ipsis celebrandi mentionem fecerunt (18, 2); ac proconsulis nomen, quo opus non fuisse& eodem quo res gestae essent anno narrantibus et in Asia degentibus, non in appendice tandem postscripta memorassent, postquam octies in epistula omisissent (8.1; 4; 9,2. 8; 10,2; 11, 1; 12, 1; 17, 3). Cum Chronici paschalis auctor, qui pauca e Polycarpi Martyrio exseripsisset, taput 21 non neglexisset, non verisimile esse, Eusebium, tem- porum exploratorem non minus curiosum, qui H. E. IV, 15, 1. 46 de tempore huius martyrii satis ignarum se ostenderet nec certi quid se scire simulare, in Chronico martyrium false ad annum septimum imperii M, Aurelii referret, hanc ansam non aen lurum fuisse, si quis ipsi talem praebuisset. Sequi quidem 22, 1, quae ad epistulam pertinere viderentur; sed codicis praestan- tissimi eonsensum eum versione latina, a quibus absunt, demon- praecedentia se descripsisse diceret, vel etiam Socratis, quem pulo ante Pionius eadem profitentem faceret. A Pionii enim Teensione omnes huius Martyrii codices graecos nee non ver- sonem latinam pendere. Eum autem in finem vota illa, epi- oam ium exstinetum resuscitantia, inserta esse, ut ea quoque, quae in c. 21 legerentur, epistulae Smyrnaeorum per Üsium, Socratem, Pionium fideliter descriptae pars esse vide- tentur. Quae argumenta equidem olim satis idonea habui. Interea *t Lightfoot! postscriptum chronologicum seu c. 21 genuinum δὲ αὖ auctore Martyrii profectum esse luculenter demonstravit. Puxa exponenda sunt. Simili modo etiam in multis aliis scrip- imis tempus martyrii indicatur, in Actis Scillitanorum c. 5, Pini c. 23, Achatii c. 5, Maximi c. 3, Petri Andreae elc. c. 6, lacami ek Marciani c. 8, Cypriani c. 6, Claudii eic. c. 6, etc. *. 1 The Apostolic Fathers ΤΊ, 1, 610—621. 29 Cf. Ruiart, Acta martyrum ed. Galura 1, 191. 347. 356. 361. 367. 85; Il 48. 144. ev PROLEGOMENA. Eusebius cum scripturam nonnisi usque ad 19, 1 respiceret, si- €ut partem reliquam totam ita facile illam particulam neglegere potuit, eoque potius, eum ei catalogus proconsulum Asiae de- fuisse videatur, quo adhibito de tempore martyrii certior fieret. Particula tot indicia historica eaque verissima continet, ut viro martyrii gnarissimo attribuenda sit, atque hune eundem esse cum auctore seripturae inde iure colligimus, quod particula aeque ac inseriptio Martyrii ad similitudinem Clementis epistulae ad Corinthios reddita est. Particula 22, 1 codicibus unam familiam efficientibus solum iraditur, in codice Mosquensi vero et in versione latina deest. ltaque quaeritur, num ab illis testibus inserta an ab his prae- ierita fuerit. Res difficilis est ad definiendum. Cum particula Ὁ duobis testibus neglegatur, ab uno solum agnoscatur, addi- íamentum habendum esse videtur. Altera ex parte eam tan- quam superfluum facillime omitti potuisse liquet, eum verba similia et praecedant et sequantur. Lightfoot eam a Philo- meliensibus scripturam secundum mandatum 20, 1 aliis ecclesiis mittentibus adiectam fuisse censet, Num autem haec eius origo sit, inde praesertim dependet, utra doxologia genuina sit, bre- σίου (codice p tradita) an longior (codd. b p). Lightfoot, cui autem codex h nondum cognitus erat, illam fide digniorem esse judicavit. Mihi non solum testes, sed etiam initium doxologiae (μεϑ᾽ c5) longiorem formam auctoris esse probare videntur, et si recte indico, particula non brevi postquam Martyrium com- positum est, sed aegre ante saeculum IV exorta esse censeri potest. Partieulae sequentes vel 22, 2—3 non tam ad martyrium pertinent, quam de historia Martyrii seu epistulae Smyrnaeorum agunt. Versum extremum Pionius quidam se scripsisse declarat, i e. auetor, cui Vitam Polycarpi, in volumine Patrum apost. altero a me pnublicatam, debemus. Cf. nota ad 22, 3. Par- iem versus 2 alterum Socrates Corinthius quidem se scripsisse profitetur. Nisi autem ommia fallunt, Pionius sicut versum 3 ita eliam versum 2 exaravit idque, ut successionem scripturae quandam a Polycarpo ad se descendentem fingeret. Pionius vero parte saeculi IV. altera vixit, eumque versus 1 eiusdem fere tem- CVI PROLEGOMENA. excalcentorum Parisiensium aliam versionem vidit, quae non publicata est !, Editionem emendatissimam paravit Th. Zahn. Versio autem ad textum graecum restituendum parum valet, Interpres enim, misi forte aliam textus recensionem habuit, li- berrime vertit, modo omittens, modo addens, et saepe magis metaphrasin quam versionem exhibens. Codices graeci in duas familias dividuntur, quarum unam b (saec. XI) h (saec. X) p (saec. X) v (saec. XI—XII) efficiunt, alteram m (saec. XIII). Ad hos libros accedit Historia eccle- siastica Eusebii, cumque hie sif testis antiquissimus, lectio, quam cum una ex illis familiis vel etiam cum uno vel altero codice communem habet, universe recta haberi potest. Ubi Eusebius deest, interpres latinus tanquam arbiter consulendus, sed ex ratione iam allata caute adhibendus est. Codex m, ut textus Eusebii testatur, haud exigua auctoritate eoque pluris nestimandus est, cum solus familiam repraesentet. Attamen vitiis haud paucis laborat, et codices alterius familiae consen- tientes ei plerumque anteponendi esse videntur. Cum codices b h p v unius familiae sint, eorum lectiones universe non notavi, nisi duo concinnunt, excepto codiee h, qui nune primum ad textum recensendum adhibetur, et codice p, ubi locum aliter legi ac Lightfoot. Additamenta, quibus eodex v scatet, fere omnia omisi. PAPIAE FRAGMENTA. Papias episcopus ecclesiae Hierapolitanae in Phrygia fuit. Quo tempore episcopatum susceperit, non constat. Omnes autem fere veteres tradunt, eum discipulum loannis apostoli fuisse. lrenaeus V, 33, 4 quidem eum loannis tantum auditorem vocat (cf. Fragm. I); haud dubie vero de Ioanne apostolo cogitat, cum loannem paulo ante (n. 3) discipulum Domini appellet neque alius loannis praeter apostolum mentionem faciat. Idem re- ferunt Eusebius in Chronieo (cf. Fragm. XIV), Hieronymus in Epist. 75 μὰ Theod. (Fragm. XVII) nec non alio loco, ubi 1 Acta ed. Galura 1, 73 not. 93. Disputavit de usu Martyrii apud Latinos Ad. Harnack, Die Zeit des Ignatius 1878 p. 77—90. PAPIAE FRAGMENTA. €VII simplieiter de Ioanne loquitur (Fragm. XV), Anastasius Sinaita (Fragm. VE sq.), Maximus Confessor (Fragm. IX). Solus Euse- bius in Hist. eccles. III, 39 (cf. Fragm. II) aliter sentit. E prooemio enim in Papiae libros colligendum esse putat, episco- pum Hierapolitamum apostolos non vidisse neque loaunis apo- stoli, sed potius loannis presbyteri discipulum fuisse. Sed non solum sibi ipsi repugnat, cum in Chronico contrarium dicat, sed etiam nimium probat. Papias nequaquam indieat, se apostolo loanne magistro non fuisse usum, et Eusebius hae in re eo minus fide dignus est, eum in Historia ecclesiastica manifeste 3d ageret, ut auctoritatem episcopi Hierapolitani diminueret. Praeter loannem apostolum Papias eum Aristione, discipulo Do- mnini, conversatus esse videtur. Eusebius eum etiam tempore ppi eiusque filiarum vixisse refert (cf. Fragm. Π, 9), Phi- lippi apostoli, ui dicit, potius vero illius, qui ex septem erat euiusque filiae dono prophetiae florebant. Irenaeus eum insuper contubernalem (ἑταῖρον) Polycarpi et virum veterem vocat (Fragm. I. 4). et Sic dicens ei eandem fere aetatem attribuit ntque hnie. fortasse illa verba in mente habuit Irenaeum disci- gpulum Papiae appellans (Fragm. XVII). Cum Papias igitur fere aequalis Polycarpi fuerit neque vero ται Εἴ summam senectutem, quam hic assecutus est, pervenisse iudi- e-xndus sib, eius vitam annis 60—140 vel 70—150 circumscribere Hcet. Chronicon paschale eum eodem tempore Pergami mar- teworium subiisse refert, quo Polycarpus Smyrnae defunctus esset; |rzend dubie false; nititur enim in Eusebii H. E. IV, 15, 48, ubi Papiae locum obtinet Papylus. Neque Papiam palmam mar- Vw consecutum esse constat, cum Eusebio aliisque veteribus Lacentibus maxime dubium sit, num Photius, qui eum martyrem. Xoeat (Fragm. X), traditionem certam habuerit. — Beripsit Λογίων κυριακῶν ἐξηγήσεως συγγράμματα vel βιβλία πέντε, Hic certe teste Eusebio H. E. III, 89 (cf. Fragm. II) δας. operis fuit. Hieronymus (Catal. c. 18) vertit: Ezplana- Τὰ sermonum. Domini. Maximus Confessor titulum haud dubie primum et quartum librum τῶν κυριακῶν ἐξηγήσεων Allegsns (cf. Fragm. VIII et IX). Seriores voci λογίων sub- Sülernt vocem λόγων (cf. Fragm. III). CVIIT PROLEGOMENA. De tempore, quo liber exortus est, SU GP EE est. Attamen omnes fere unanimes sentiunt, eum vita fini appropiante conscriptum esse. E fragmento nuper eum non ante Hadriani regnum (117—138) exaratum esse μεν paret (cf. Fragm. XI). Altera ex parte non est, quod hoe reg- | num iransgredimur. Itaque liber ad annum 130 circiter m ferendus esse videtur. Liber paucis fragmentis exceptis nunc deperditus est. Multa autem saecula in ecclesia legebatur. Non solum Eusebius, sed eliam Anastasius Sinaita (cf. Fragm. VI et VII) et Maximus | Confessor (Fragm. VIII et IX) eum manibus tractaverunt. Etiam. medio aevo adhuc exstabat. Dubium quidem est, num Nice-. phorus eum legerit, cum ea, quae scripsit H. E. III, 20: Ilz-- miae .. πολλὰ συγγράμματα τῇ ἐκκλησίᾳ κατέλιπε“ πέντε δ᾽ οὖν αὑτῷ μόνα ἐφέρετο, ἃ λογίων κυριαχῶν ἐπέγραψεν ἐξηγήσεως, ex Eusebio H. E. III, 39, 1 (cf. Fragm. II, 1) hausisse videatur. At in Occidente saeculis XIII οὐ XIV adhuc exstabat. Legimus enim in catalogo librorum ecclesiae Nemausiensis e. annum 1218. confecto: /fem inveni in claustro — librum Papiae de verbis. Domini^, e& in catalogo librorum coenobii Stams in Tiroli siti: a. 1941 confecto: Papías cum sermonibus dirersis?. Plures. eliam Trithemium librum ante oculos habuisse putaverunt. Scripsit enim De script. eccles. c. 8: Papias, auditor sancli: Johannis atque discipulus, Hierapolitanus in Asia. episcopus, fidei christianae canstantissimus propagator et defensor sane- torumque apostolorum discipulus et studiosus imitator, scripsil non spernendae auctoritatis opuscula. E quibus ez stat opus insigne quinque voluminibus distinctum, quod praenotavit. sic : Ecplanationem sermonum Domini. Alia, quae scripsit, non vidimus. Hic novitatem mille annorum primus invenit elc. Quaeritur autem, num illi verba recte intellexerint. Mihi Trithemius id solum dicere videtur, se titulum unius tantum libri invenisse, atque eo potius verba ita interpretor, quod Tri- 1 Catalogum descripsit Menardus in Hist. civil eccles. et litteraire de la ville de Nismes. 1, 67 Paris. 1750. Cf. Fabric. Biblioth. ed. Harles VII (1801), 153. 2 Of. Bickell in Zeitschr. für kath. Theol. 1879 p. 799—808. €x PROLEGOMENA. IV, 3 mentio fit Auctorem hoc loco Eusebius nomine solo designat, cum fere ubique viros, de quibus agit, nonnullis sal- tum auctorem apologiae ei eundem visum esse cum eo, de quo iam H. E. ΠΙ, 37 locutus est, quem cum filiabus Philippi pro- phetica gratia illustrem atque primae post apostolos aetatis fuisse memoravit, aequalem Clementis, Ignatii, Polycarpi, Papiae, quos, cum non singuli ommes recenseri possent, c. 398—399 ex- empli gratia distincte nominavit. Cum horum monumenta apo- stolicam ipsorum doctrinam continentia adhuc superesse addat, haud dubie etiam Quadratum scripturam confecisse vel prophe- tam cum apologeta eundem fuisse annuit. Quod autem hiec illo loco (c. 38—39) praetermittitur, id inde explicatur, quod iam paulo ante (c. 37, 1) nominatus fuerat atque, cum apologiam Hadriano obtulisset, etiam in ea sectione, in qua de hoe impera- tore sermo fiebat (IV, 3 sq.), memorandus erat. Itaque Quadra- tum aetatis discipulorum apostolorum fuisse non est dubium, idque eo minus, cum ipse nonnullos eorum, qui a Domino ἃ mortuis resuscitati fuerint, ad sua usque tempora pervenisse profiteatur. Accuratius de his temporibus non dicit; cum au- tem omnino verisimile sit, eum non iuvenem, sed aetate pro- vectum coram imperatore rem Christianorum defendisse, eius aetatem usque ad annum 60 circiter pertingere concludere licet. Discipulum apostolorum quidem Quadratus ipse non se appellat. Eusebius vero in Historia ecclesiastica tam arte eum cum disci- pulis apostolorum coniungit, ut eum ex illis fuisse iudicasse censendus sit. In Chronico ann. Abr. 2140 eum distincte etiam apostolorum auditorem appellat, cumque versiones Hieronymi et armeniaca atque Syncellus locum reddentes consentiant, non est dubium, Eusebium revera ita scripsisse. Ubi Quadratus vixerit, inde npparet, quod Eusebius H. E. IIL, 37, 1 eum ita eum filiabus Philippi memorat, ut concludere liceat, eum illis vieinum fuisse, ex Antimontanista anonymo, qui eum illis et Ammiae Philadelphensi adiungit (Eus. V, 17, 3), atque inde, quod Montanistae eum et Ammiam tanquam prophetas praedi- cabant, cum vix eius notitiam habnissent, si procul ab ipsis fuissent. linque iure statuimus, eum in provincia Asia vixisse CXII PROLEGOMENA. sibi visus est, eloquia ommia ad illum librum referenda esse. Sententia vero minime constat. Protinus primum argumentum, quo probatur, non est validum. — Harnack enim certum esse pu- tat, dietum de fertilitate terrae in regno futuro non aliunde nisi e Papiae libro haustum esse. Rem autem aliter se habere in adnotatione ad Papiae Fragm. | ostendi. Neque firmiora sunt ea, quae Harnack de Fragmentis presbyterorum I—IV exposuit. Ex contrario, e verbis, quibus lrenaeus haec dicta inducit, cla- rissime apparet, ea non e libro exscripta esse. Distincte enim pater dicit, se ea a presbytero audivisse (L 1), et verba: Talia quaedam enarrans de antiquis presbyter reficiebat nos etc., ommino non aliter nisi de sermone orali intellegenda sunt. De- nique considerandum est, quod οἱ πρεσβύτεροι Papiae sunt disei- puli Domini, cum presbyteri Irenaei sint discipuli apostolorum, ek quo iure censemus, lrenaeum aut librum Papiae non intel- lexisse aut adeo neglegenter exscripsisse, ut nihil dicens disci- pulis Domini discipulos apostolorum substitueret ? ! Praeter presbyteros Irenaeus ad testes provocat, quos aliis verbis inducit, se. Adv. haer. I praef.: quemadmodum a meliore nobis (ὑπὸ τοῦ χρείττονος ἡμῶν) dictum est; 1, 18, 8 similiter; III, 17, 4: sicut quidam dixit superior nobis; III, 38,8: ex veteribus quidam; V, 17, 4 similiter; IV, 41, 1: quidam ante nos; IV praef.: hi qui ante nos fuerunt et quidem multo nobis meliores; IV, 4, 2: et bene qui dixit; 1, 15, 6: divinae aspira- tionis senior et praeco veritatis, 6 ϑεῖος πρεσβύτης καὶ κήρυξ τῆς ἀληϑείας, Editores priores illos viros presbyteros seu disci- pulos apostolorum habuerunt eorumque dicta inter horum frag- menta receperunt. Vix recte. Irenaeus eos non solum non no- mine πρεσβύτεροι insignit, quo discipulos apostolorum vocat, sed etium nusquam eos apostolos vidisse vel audivisse dieit, et ea, quae a praeeone veritatis deprompsit, quippe quae sint metrice composita, haud dubie e libro aliquo descripsit. Itaque dicta illorum virorum nune mihi praetermittenda esse videntur. Collegerunt hucusque Fragmenta Routh?, Migne*, Har- 1 Cf Zahn, Forschungen Vl, T8—94. 9 Of. Harnack 1, e. p. 334; Zühn 1. c. p. 53—60. 8 Reliquiae sacrae, Ed. It. I, 41—065. Ed. lI t. I, 47—68. wu EPISTULA AD DIOGNETUM. ΟΧΠῚ — ^c: Versionem germanicam vulgavit E. EPISTULA AD DIOGNETUM. L Haec scriptnra praestantissima neque Eusebio neque Hie- ronymo neque Photio nota fuit neque ab alio veterum memo- ratur. In codice, in quo ad nos pervenit, s. Iustino. philosopho ek martyri attribuitur, et editores priores ommibus assentienti- bus verbis codicis fidem habuerunt. Tillemont? vel potius Àno- nymus quidam, cuius sententiam proposuit, primus aliter iudi- um enim animadverteret, auctorem stilo uti longe δὲ puleriore quam lustinum ac vocare et sese discipu- lum apostolorum (11, 1) e religionem christianam plane no- (c. 1), eumque dénique e c. 3 et 4 apparere putaret, cul- ium iudaicum adhuc viguisse, epishulam lustino abiudicandam ve imd εἰ plerique ei adstipulati sunt. De tempore au- confecta esset, alii aliud statuere. Tillemont ipse ex luudatis colligere voluit, epistulam ante Hierosolymam deletam. iig esse, eb idem fere senserunt Baralier? ac andi', qui epistulam insuper alter Clementi Romano, alter -adscripserunt, cuius mentio fit Act. 18, 24—28 et lor 1, 12. G. Bohl* epistulae tempora ad apostolorum ae- luem prope accessisse opinatus est. L A. Mühler*, cui praeter alios adstipulati sunt Hefele", Permaneder*, Alzog?, respiciens B. gr tV ἀπε 1986—1402. Antilegomena 1901. m Mémoires etc. Perséeulion de Niron not. 1. »* 3 Disquisit. Chronol de success. antiq. episcoporum Rom. 1740 p. - 4 Bill. vet. Patrum I Proleg. p. LXX. eds selecta 1826 1, 118. Theol. Quartalschrift 1825 p. 444 &qq. — Gesammelte. Schriften itze 1899 L 19—91. Patrologie 1840 p. 165 sq. τ. apost, ed. IV p. LXXXVI sqq. specialis 1842 p. 53 sq. a der Patrologie ed. III 1876 p. 58. k, Pires apost. ed. II, h CXIV PROLEGOMENA. ea, quae de Christianorum persecutione dicta sunt (1; 6, 9; 7, 7. 8), eam ad aetatem Traiani retulit. Grossheim!, Tzschir- ner?, Semisch? et alii eam non a lustino quidem, sed lustini iempore conscriptam esse censuerunt, ac similiter iudicavit Bunsen* contendens, eam ex primis libellis esse, quos confe- cisset Marcion, Dorner eam a Quadrato regnante Hadriano exaratam esse opinans. Ed. Zeller* eam ultimis saeculi secundi decenniis exortam esse putavit. Neque vero defuere, qui sen- tentiam priorem defenderent et epistulam Iustino vindicarent, e. g. Remigius Ceillier", Hoffmann?, Otto?. Alii, quorum ex numero sunt Grabe!?^ et Prudentius Maran!!, rem in medio re- liquerunt. Lardner!* id tantum asserere voluit, epistulam ante Constantinum M. confectam esse, et 1. Fessler!? contendit, in- dicia scripturae interna primum vel secundum ecclesiae saecu- lum innuere. . Cum viri hucusque memorati unanimes sentirent, epistu- lam eo tempore, quo scripta esse vult, i. e. tempore persecu- tionis religionis christiange exortam esse, nuperrime alia sen- tentia proposita est. Cum scriptura in uno tantum codice ad nos pervenisset, Donaldson!* suspicatus est, Henricum Stepha- 1'De epistula ad Diogn. quae fertur Iustini M. 1818. 2 Der Fall des Heidenthums 1829 I, 217 sq. 3 Iustin der Martyrer 1840 I, 186. 4 Ignatius v. A. und seine Zeit 1847 p. 244. Hippolyt und seine Zeit 1852 I, 138 sq. 5 Lehre von der Person Christi I (1845), 178—180 n. 32. 6 Tüb. Theol. Jahrbücher 1845 p. 619 sq. 7 Histoire générale des auteurs sacrés et ecclés. 1I, 89 sq. 8 lustinus des Máürt. Brief an. Diognetus 1851 p. 1—9. 9 De epistola ad Diognetum 1844. Epistola ad Diognetum ed. II 1852 p. 11 sqq. 10 Spicilegium patrum 1700 II, 165 sq. 11 Iustini opp. 1742 p. LXXIV sq. 12 Glaubwürdigkeit der evang. Geschichte. Βετοῖ. et, Lips. 1750 I, IL, 204 sq. 15 ostitotionés Patrologiae 1850 I, 193 sq. Alia iudicia exhibet. Otto 1. c. d 14 A critical history of christian literature etc. 1866 II, 196 sq. Cot- terill, Peregrinus Proteus 1879, hanc quoque epistulam societati faleari- orum adiudicavit, quam detexisse sibi visus est. Cf. supra p. XLVI 8q. EPISTULA AD DIOGNETUM. CXV mm primum editorem vel, id quod verisimilius esset, nonnullos e Graecis, qui (saec. XV) in Europam transmigraverunt, eam confecisse idque ut librum more veterum conscriberent, neque vero ut eam lustino supponerent. Simile iudicium Fr. Over- bek! fecit et ex epistula probare conatus est. .Putavit enim, xripturam ad saeculum secundum vel ad aetatem apologetarum Cdrisianorum plane non quadrare. Neminem patrum tam arro- galer de gentilibus et Iudaeis iudicasse, et praesertim argu- mentum deesse, quod patres ex effatis prophetarum pro Chri- Siansmo protulerunt. Quae in c. 5 de Christianis dicta essent, *» ad saeculum secundum vel tertium non posse referri. Fide- ls tunc temporis ad hoc saeculum. non tam prope accessisse, quam auctor diceret, neque verum esse, illorum mores non alios fue ac mores reliquorum hominum. Sed vix uni vel alteri rem ita se habere persuasisse videtur. Plures sententiam prio- rem defenderunt et id solum concesserunt, epistulam non multo ane finem saeculi secundi scriptam esse. Keim? eam refert τὲ tempus M. Aurelii et quidem ad finem imperii vel ad annos 1/8—180, putans, auctorem 7, 4 alludere ad imperatorem Com- mohm filium in regnum assumentem, Lipsius? ad tempus, quo vis persecutionis Aurelianae iam confracta erat, vel ad an- mm 180 et annos sequentes; Zahn* ad annos 250—310; Gus? ad alteram saeculi Il. partem; Harnack? ad annos 170 —390. I. Draeseke? epistulam ab Apelle Gnostico ad Diog- Tum magistrum Marci Aurelii datam fuisse censuit. Neque eto defuerunt, qui etiam epistulam antiquiorem esse iudicarent. Cm fragmentum Ápologiae Aristidis nuper detectum? similem 3ülum et plures similes sententias exhibere videretur, H. Doul- READ É 1 Ueber den. pseudoiustinischen Brief an Diognet 1872; Studien eur Godickte der alten. Kirche 1875 I, 1—92. 3 Protestantische Kirchenzeitung 1873. N. 18 et 14. 3 Literarisches. Centralblatt 1818 N. 40. 4 Güttingische gelehrte. Anzeigen. 1873 p. 106—116. 5 Zeitschrift für wissenschaftliche Theologie 1814 p. 474 -- 418. ὃ Prolegomena 8 2. Geschichte der. alichristl. Litteratur 1I, I, 518—515. 7 Der. Brief an. Diognetos 1881. 8. Aristidis, Philosophi Atheniensis, Sermones duo edd. PP. Me- "hiristae congregationis S. Lazari. Venetiis 1878. ^ h * 0 — 2XKREEROWR CXVI PROLEGOMENA. cet? et H. Kihn?* epistulam illi auetori attribuendam esse cen- suerunt, et postquam Aristidis Apologia syriace versa tota* inventa est, G. Krüger eandem sententiam defendit, sed etiam revoeavit'. Revera auctor epistulae definiri nequit, et Iustinum. inprimis eam non scripsisse nunc fere omnes consentiunt, cum testes luenlenti desint et scriptura quoad stilum ae sententias ab operibus illius patris genuinis maxime divergat. Neque tempus epistulae artioribus finibus certe circumseribi potest. "Non dubium quidem est, eam aetate persecutionis Christianorum exortam esse. Sententia Overbeckiana, ni fallor, ab omnibus reprobatur. Altera ex parte epistula ad partem saeculi TI pri- orem aegre referenda est. Scribens 6, 9; 7, 8, numerum Ohri- stianorum persecutione augeri, auctor spatium aetatis christianae maius respicere videtur. Idem saltem inter auctores nobis cog- mitos Tertullianus primus animadvertit. Itaque colligere licet, epistulam vix ante saeculum II medium, fortasse saeculo IIl conscriptam esse, Argumenta, quibus nuperrime Heinzelmann* et Baljon? scripturam annis 135—150 vel saeculo II medio ex- ortam esse demonstrare conabantur, non sunt idonea. Ad Diognetum quendam epistulam scriptam fuisse ex c. 1 apparet, et Petrus Halloix* non paucis? approbantibus illum eundem fuisse putavit, quo magistro usus est M. Aurelius. Kestner?? etium suspicatus est, Diognetum a M. Aurelio iuvene impulsum fuisse, ut lustinum (quem pro auctore epistulae ha- l.Hevue des questions historiques 1880 XXVIII, 601—812. 93 Der Ursprung des Briefes an. Diognet. 1882. 3 Edd. R. Harris et L A. Robinson im Tests amd Studies 1 1891. 4 Zeitschrift für wissenschaftl. Theologie XXXVII (1894), 206—223 ; XXXIX (1896), 169—174. 5 Cf. quae disputavi in Listerarische Rundschau VIII (1882), 641— 647. 6 Der Brief an Diognet, die Perle des echristl. Altertums, übersetzt wnd gewürdigt 1896, 7 Theologische Studien 1900 p. 43—84- 8 Illustr. eccles. orient. scriptor. II, 281. 9 Ex eorum numéro sunt Cave, Script. eccles. hist. literaria 1694 p. 98; Rem. Ceillier, Histoire générale etc. IL, 89 sq.; Otto, De epist. ad Diogn. p. 18—83; Epist. ad Diogn. ed. II. p. 48—56; Draeseke l. c. p. 130—132. 10 Die Agape oder der geheime Wellbund der Christen 1819 p. 894 κῳ. CXVIII PROLEGOMENA. ximum vere diligens, mortem contemmens, illos admirans, qui pro iustitia ignem patiuntur temporarium (c. 10). In capitibus duobus, quae sequuntur, primum de divitiis scientiae οἱ virtutis agitur, quas Dei filio debemus (c. 11), et deinde exponitur, certam cognitionem δὲ veram vitam alteram sine altera non consistere; in paradiso lignum vitae et lignum cognitionis in propinquo plantatum fuisse, et iuxta verba apo- stoli cognitionem inflare, caritatem aedificare. Sed quaeritur, num haec capita pars sint epistulae. lam Henricus Stephanus ea subditicia esse putavit eiusque sententiam Sylburg et Tille- mont repetierunt, Bohl', Grossheim?, Semisch?, Otto*, Hoff- mann?, alii novis argumentis eomprobarunt. Hefele postquam in prima Patrum apostolieorum editione partem illam posterio- rem genuinam esse contendit, in editionibus sequentibus re sub- tilius et aerius perpensa de eius authentia dubitavit, et mihi quoque illa eapita spuria esse videntur. Namque primo argu- mentum epistulae, ut ex expositione sententiarum apparet, quam supra dedimus, iam capite 10 ad finem perductum est. Tum eapita 11 et 12 cum antecedentibus minime tam arte cohaerent, quam haec inter sese connexa sunt. Quid, inquit Bóhl, sibi volunt verba οὗ ξένα ὁμιλῶ οὐδὲ παραλόγως ζητῶ Quid hue attinet eum asserere, sese οὗ παραλόγως ζητεῖν, cum per totam epistulae expositionem in tradenda fidei evangelicae. summa & subtilioribus quibuscumque, nedum ab ineptis disputationibus plane abstinueri ideoque intellegere debuerit, hac excusatione se prorsus non indigere? Neque etiam verba illa, quae proxime sequuntur : τίς γὰρ ὀρϑῶς διδαχϑεὶς xrÀ. huic epistulae consen- iaxea esse videntur. Cum enim appareat e verborum contextu, pronomine τίς significari μαϑητὴν aliquem, cognitiones ab apo- stolis traditas, de quibus modo dixit auctor, sibi ministrari cu- pientem: videmus hic designari discipulum in doctrina fidei recte edoctum iamque süblimiore quadam de rebus divinis cognitione 1 Opuscula patrum selectà I, 115—123. 9 De epistola ad Diognetum p. 30 sqq. 3 Iustin der Mártyrer L, 174. 4 De epistola ad Diogn. p. 84—92. Epist. ad Diogn. ed. II p. 56—81. 5 Tustinus des Márt. Brief an. Diognet p. 3. EPISTULA AD DIOGNETUM. CXIX istrendum, id quod huic epistulae haud congruum esse vide- hr. Etenim haud verisimile est, Nostrum in eo versantem, ut geüllem instituat fide christiana demum imbuendum, eorum se diorem profiteri, qui in doctria fidei iam recte edocti ad ior provehi studeant!. Porro si quae 8, 6 de fide dicta wm, cum iis comparaveris, quae in c. 12 de cognitione seu Tóc: sunt disputata, sententias inter sese non esse consentaneas ἐμεῖο perspicies. Neque praetermittendum est, auctorem partis peris longioris nullum S. Scripturae locum diserte allegare, xriorem vero partis posterioris brevioris 12, 5 apostolum sive Padum loquentem facere. Accedit, quod particula 12, 7—9 metrice composita est? et distincte tanquam clausulam homiliae vd similis scripturae se exhibet. Denique nec codex capita ulims ab auctore capitum priorum profecta esse testis est lo- cle. Decimo enim capite finito lacunam habuit, et cum res ἴδ e habeant, capita 11 et 12 subditicia esse nunc omnes fere nsntiunt. Kihn* quidem nuperrime ea partem epistulae in- legam esse ostendere conatus est, neque vero demonstravit. De origine particulae epistulae adiectae nihil certi definiri Pet. Harnack* quaerit, num homilia Methodio vel eius di- *ipuis attribuenda sit. Lightfoot-Harmer eius auctorem Pan- lem Alexandrinum habet. ΤΠ]. Typis epistulam primus expressit Henricus Stephanus a. 1592*. et ab. eius editione per longum tempus editores sequentes ΤΟΥ Bóhl, Opuscula patr. selecta I, 116. 3 Cf. Zeitschrift für. Kirchengeschichte Ὑ (1882), 198—200. 3 Der Ursprung des Briefes an. D. p. 48—55. 4 Geschichte der. altchristl. Literatur 1L, I, 515. ὅ Ἰουστίνου τοῦ φιλοσόφου καὶ μάρτυρος Ἐπιστολὴ πρὸς Διόγνητον, καὶ λόγος πρὸς Ἕλληνας. Ταβέϊπὶ philosophi et martyris Epist. ad Diognetum * Üratio ad Graecos, nunc primum luce et Latinitate donatae ab Henr. Stplano. Eiusdem H. Stephani annotationibus additum est Io. Iacobi Bereri de quorundam locorum partim interpretatione partim emenda- lime iudiium, Tatiani, discipuli Iustini, quaedam. Excudebat H. Ste- Phanus Anno M.D.XCII. Parisiis. ΟΧΧ PROLEGOMENA. pependerunt, scilicet Frid. Sylburg?, Fed. Morel?, Prudentius Maran?, A. Gallandi, Fr. Oberthür*, Herm. Olshausen5, Geor- gius Bóhl*, C. 1. Hefele, Alg. Grenfell 1. P. Migne. Codicis, quem exscripsit, Stephanus non reddidit rationem. Sed vix dubium est, eum eundem fuisse, qui teste inscriptione quondam loannis Reuchlin fuit, postea in Maurimonasterium in Alsatia superiore situm, denique in urbanam Argentorati bibliothecam pervenit. Editionem emendatiorem a. 1843 paravit L C. Th. Otto?, postquam Ed. Kunitz* in ipsius usum codicem (saec. XIII) diligenter contulit, eumque secuti sunt Hefele in editionibus recentioribus, Hoffmann?, Hollenberg!?, Bunsen"', G. B. Lind- ner!*, Max. Krenkel!5, Gebhardt et Harnack, Gildersleeve!*, Lightfoot-Harmer. Capita 11 et 12 insuper ediderunt Bunsen!* et Credner!*, οὐ bene de textu emendando meritus est Lachmann, cuius con- iecturae vulgatae sunt in editione Bunseniana. 1 8. Iustin phil et mart. opera. Heidelbergae 1593. 2 S. Iustini phil et mart. opera. Parisiis 1615, denuo 1636 et Co- loniae 1686. 9 S. Iustini opera etc. ed. opera et studio unius ex Monachis Con- gregationis S. Mauri. Parisiis 1742, denuo Venetiis 1746. 4 Opera patrum graecorum. Vol. II. Wirceburgi 1777. 5 Historiae eccles. veteris monumenta praecipua. Vol. 1. P. II. Be- rolini 1822. 6 Opuscula patr. selecta. P. 1. Berolini 1826. 7 S. Iustini phil. e& mart. opp. tom. II. Ienae 1843 (— Corp. Apo- logetarum christ. saec. sec. vol III) ed. II 1849; ed. III 1879. Epist. ad Diogn. lustini phil. δὲ mart. nomen prae se ferens. 1852 ed. II. 8 Descriptionem codicis exhibet Otto in suis editionibus. Editionem instituens recentissimam, in editione Corporis Apolegetarum III a. 1879 publicata, collatione codicis usus est, quam E. Reuss a. 1861 ipsi paraverat. 9 Iustinus des Mártyrers Brief an. Diognetus, griechisch und deutsch. Neissae 1851. 10 Der Brief an. Diognet. Berolini 1858. 11 Analecta Ante-Nicaena. Vol L Londini 1854. 12 Bibl patr. eccles. selectissima. Vol. L Lipsiae 1857. 18 Epist. ad Diognetum. Lipsiae 1860. 14 Iustinus Martyr, The Apologies etc. Neo-Eboraci 1877. 15 Hippolytus und seine Zeit. 1852. 1, 189—142. 16 Geschichte des neutestam. Kanon ed. Volkmar 1860 p. 58—66. ΟΧΧΠ PROLEGOMENA. Tn sermonem latinum epistulam transtulit Henr. Stepha- nus eiusque versionem posteriores, inprimis Maran et Otto, emendaverunt. Ego versionem illam emendatam recepi ae pau- cis locis eastigavi. In sermonem germanicum epistulam ver- terunt praeter viros in Notitia generali nominatos praesertim L M. Sailer', Hoffmann *, Kihn?, Heinzelmann*. HERMAE PASTOR. T Auctor libri, qui inscribitur Pastor, ipse nomen Hermae Sibi attribuit (cf. Vis. L, 1, 4; 2, 2; 4, 3; I1, 2, 2 etc.). Orige- nes, qui scripturam saepissime laudat (cf. adnotationes ad Vis. 1,1, δ; 1,4, 3; III, 2, 6; Mand. 1, 1; I, 3; VL 3, 1; XII, 5, 9; Sim. I, 1; III; VL3,2; 4,4; VII, 2, 1; 3,3; IX, I5) eum eundem fuisse cum illo conicit, qui a Paulo apostolo Rom. 16, 14 salutatur; dicib enim in ep. ad Rom. comment. X, 31 (ed. Bened. IV, 683): Puto tamen, quod Hermas iste sit. scrip- lor libelli illius, qui Pastor appellatur, quae scriptura valde mihi wlilis videlur et ut. puto. divinitus. inspirata. Ekiumsi autem primus Hermam Pastoris auctorem aequalem apostolorum. nominavit, iam lrenaeus et Clemens Alexandrinus eiusdem sen- lentiae fuisse videntur. Ille enim laudans Mand. L 1 (Adv. haer. IV, 30, 2 ed. Stieren, cf. Eus. H. E. V, 8, 7) librum γραφήν i e. Scripturam Sacram appellat; hic librum saepius quasi scripturam divinam? allegat (cf. adnot. ad Vis. IT, 1, 3; III, 3, 1 Briefe aus. allen. Jahrhunderten der christlichen Zeitrechnung. Fasc. ]. Monaci 1800. 2 Cf. p. CXX not. 9. 3. Der Ursprung des Briefes an Diognet. Wirceburgi 1882 p. 155—168, 4 Der Brief an. Diognet. Exfordine 1896. 5 Animndverte praesertim Strom. I, 29, 181 p. 426: ϑείως colvov ἢ δύναμις ἢ τῷ Ἕρμᾷ κατὰ ἀποκάλυψιν λαλοῦσα vk δράματά φησι καὶ τὰ ümo- καλύμματα διὰ τοὺς διψύχους κτλ. (Vis. III, 4, 3). Strom. II, 1, 8 p. 480: φησὶ γὰρ ἂν τῷ ὁράματι τῷ "Eph ἢ δύναμις ἢ φανεῖσα" ὃ ἐᾶν ἐνδέχηται κτλ. (Vis. III, 8, 4). Strom. VI, 15, 131 p. 800: 7j γὰρ οὐχὶ καὶ à? τῇ δράσει πῷ Ἕρμᾷ ἢ δύναμις ἐν τῷ τύπῳ τῆς ἐχχλησίας φανεῖσα ἔδωχεν τὸ βιβλίον εἴς. μεταγραφὴν κτλ. (Vis. IL, 1, 3). CXXIV PROLEGOMENA. eum inter ὁμολογούμενα vel receptae auctoritatis libros recenseri non posse iudicat (H. E. IIT, 3, 6); alio loco (H. E. III, 25, 4) eum τοῖς νόϑοις adnumerat. Athanasius quoque librum magni aestimat. Adhibe& eum ad probanda dogmata (cf. adnot. ad Mand. 1, 1; IX, 9)', et quamquam librum e canome excludit (De decret. Nic. c. 18), tamen inter eos recenset, qui secundum. decreta patrum. catechumenis legendi sint (Ep. 39 ed. Patav. 1777 I, 768), sc. Sapientia Salomonis, Sapientia Sirach, Esther, Tudith, "Tobias, Doctrina apostolorum. Simili auctoritate Pastor apud Didymum Alexandrinum (cf. Vis. ΠῚ, 2, 8 not.) et auctorem Operis imperfecti (saec. IV exeunte; cf. Sim. IX, 15) fruitur?, el in codice Sinaitico una cum epistula Barnabae post libros N. T. locum obtinet. Inde a saeculo quinto autem in ecclesia orientali auctoritatem perdidisse videtur. Exscripserunt quidem librum tacite Pseudo-Athanasius in Praeceptis seu Doctrina ad Antiochum ducem (saec.?) et Antiochus monachus Laurae s, Sabae (saec. VII. Maximus Confessor (saec. VII)? et Nicetas Serronius (saec. X exeunte; cf. Mand. 1,1 not.) Pastoris etiam mentionem fecerunt, Nicephorus Callisti (H. E. Il, 46) ad ver- bum fere repetiit, quae Eusebius de eo retulit. In Stichometria. Nicephoro adscripta autem liber non solum e libris canonicis, sed etiam e libris ἀντιλεγομένοις excluditur et inter dmóxpuma recensetur. In codice Alexandrino et in Synopsi S. Seripturae nomen Athanasii ferente5 prorsus deest. Interpres aethiopieus (cf. infra c. IIT) sibi soli stat. "Tantum enim sapientiae abyssum. in libro invenire sibi visus est, ut non solum aequali aposto- lorum, sed nisus in Act. 14, 12 Paulo ipsi eum adiudicaret*. Quod ad libri usum in ecclesia occidentali attinet, Ter- ? 1 De incarn. Verbi c. 3 Mand. I, 1 laudans haec praemittit: ἢ δὲ ἔνϑεος διδασκαλία καὶ ἢ κατὰ Χριστὸν πίστις... φησὶ διὰ μὲν Μωσέως . lo. διὰ δὲ τῆς ὠφελιμωτάτης βίβλου τοῦ Ποιμένος" πρῶτον κτλ. 2 Uterque enim πὰ eum provocat, et hic quidem nddens: si famen. placet. illa. scriptura omnibus. Christianis. 3 Schol. in Dionys. Areop. de divin. nom. lib. Opp. Dionysii Areop. ed. Venet. 1755 II, 196. 4 Zahn, Geschichte des meutest. Kanons 1L, 301. 5 Zahn ibid. II, 317. 6 Abhandlungen für die Kunde des Morgenlandes II (1862) 1, 181 sq. CXXVI PROLEGOMENA. Pastorem inter ἀπόχρυφα ponit et respiciens Vis. IV, 2, 4 (cf. not.) eum stultitiae condemnandum esse censet. Alio quidem loco paulo mitius iudicat (cf. Vis. IIT, 10, 8 not); sed in libro de viris illustribus c. 10, postquam testimonia Origenis et Eu- sebii reddidit, librum apud Latinos paene ignotum esse asserit. In Decreto denique Gelasiano Pastor commemoratur inter libros apocryphos, qui non recipiuntur! . Prorsus autem neque in Occidente liber in desuetudinem abiit. In indice versuum Scripturarum Sanctarum codice Claro-. montano (saec. VI) apposito, cuius origo autem valde dubia est, una cum Actis Pauli et Revelatione Petri locum in appendice obtinet?. Auctor Vitae s. Genovefae, qui c. ann. 530 scripsisse videtur, allegat Sim. IX, 15 (cf. not), et Sedulius Iunior seu Scotus (saec. IX)?, Origenem sequens, Pastorem scripturam valde utilem et divinitus inspiratam putat. Multi librum vel versionem eius latinam vulgatam descripserunt et nonnulli te- stibus codicibus S. Germanensi (saec. IX), Bodleiano, Vindobo- nensi (ann. 1434) posuerunt eum inter illos V. T. libros, quos Athanasius, Rufinus, Hieronymus apocryphos habuerunt, librarius codicis Dresdensis (saec. XV) inter Psalmos et Proverbia Salo- monis. Similem locum etiam Petrus Comestor (c. 1170), Ioan- nes Saresberiensis (c. 1170), Hugo de St. Caro vel de Vienna (c. 1240), Ioannes lanuensis (c. 1280) ei attribuerunt*. Alii medii aevi scriptores Hermae sententiam de muliere adultera (Mand. IV, 1, 4—10, cf. not.) receperunt. IL De tempore, quo Pastor confectus est, duae sunt tradi- tiones. Orientales Hermam apostolicum auctorem habent, Oc- cidentales Pii I episcopi (140—154) fratrem. Huic in Frag- mento Muratoriano librum atiribui iam vidimus. Eundem auc- torem putavit Hippolytus, e cuius Chronico desumpta esse 1 Harduin, Acta concil. II, 941. Thiel, Epist. Rom. pont. 1868 p. 468. 2 Zahn, Geschichte des neutest. Kanons 11, 157—162. 3 Collectan. ad Rom. 16, 14. Migne, PL 108, 124. 4 Testimonia exscripserunt Credner, Geschichte des meulest. Kanons 1860 p. 312—316; Harnack, Prolegom. p. LXIX sq. HERMAE PASTOR. CXXVII videntur, quae in Catalogo Liberiano ad pontificatum Pii adiecta lguntur: Sub huius episcopatu frater eius Ermes librum atripsit, in quo mandatum continetur , quae ei praecepit an- gei, cum. venit ad illum in habitu pastoris!. Quae verba mpéit saeculo VI ineunte auctor Libri pontificalis addens: e precepit ei, ut. Pascha (vel potius, ut Catalogi Felicianus et Ümonianus exhibent: sanctum Paschae) die dominica celebra- Tüur; eumque secutus est Ps.-Isidorus Pio decretum de Pa- Xlate die dominica celebrando attribuens et referens, praecep- &m papae per angelum Domini in habitu pastoris Hermae ap- paentem corroboratum fuisse?. Etiam Ps.-Tertullianus vel autor poematis adversus Marcionem III, 9 (PL II, 1078) Her- mam fratrem Pii vocat, sed fortasse a Catalogo Liberiano de- pande, cum post saeculum IV medium potius quam ante sripssse videatur ?. Inter viros doctos, qui saeculis XVI et XVII et XVIII imunte de Pastore scripserunt, plerique Hermam apostolicum "dorem habuerunt, et alii insuper librum ante Hierosolymam ideam scriptum esse contenderunt, e. g. Cave*, Baratier5; ἢ ex quorum numero sunt Le Nourry?^, Tillemont?, Remi- gus Ceillier*, Lardner? librum ad annum 92 retulerunt; alii lique tempus non accuratius definierunt, e. g. Cotelerius!?, 1 Mommsen, Ueber den Chronographen v. J. 354 (Abhandlungen d. po, hist. Classe d. k. süchs. Gesellsch. d. Wissensch. 1850 p. 685. Lip- siu, Chronol. d. róm. Bischüfe p. 266. Duchesne, Liber pontificalis I, 4. 2 Cf. Duchesne, Liber pontificalis I, 58. 132. Hinschius, Decretales Prieudo-Isidori 1868 p. 116. 3 J. Waitz, Das pseudotertull. Gedicht Adv. Marc. 1901, carmen Com- πράϊαπο attribuit. 4 Script. eccles. histor. literaria 1694 p. 15. Intellexerunt hi scrip- rs τὴν ϑλῖφιν τὴν μέλλουσαν τὴν μεγάλην Vis. IV, 2, 5 de excidio Rierosolymitano. 5 Disquisitio chronologica ete. 1740 c. III 8 8 p. 39 sq. ὃ Apparatus ad bibl. maximam. De vita et scriptis s. Hermae art. IV. 7 Mémoires pour servir à l'histoire eccl. art. S. Hermas not. 1. In- lerpretati eunt, hi scriptores tribulationem illam magnam superventuram de persecutione Domitiani. ^ ὃ Histoire. générale etc. III c. 9 axt. 2, 1. 9 Glaubwürdigkeit der evang. Geschichte ed. Berol. 1750 II, 76—79. 10 Patr. apostol. opp. ed. Clericus 1724 11, 73 sq. CXXVIII PROLEGOMENA. Dupin!. Baronius (Ann. 159, 4) Hermam apostolicum etiam eundem cum fratre Pii habuit. Bellarminus? vero et Tille- mont? eum refutarunt provocantes ad temporis distantiam et differentiam nominis; in Libro pontificali enim et apud Ps.-Pium hic vocatur Hermes. Adeo autem vulgata erat sententia illa, ut Remigius Ceillier* dicere posse sibi videretur, eam paene ab omnibus teneri. Sed nonnulli saltem aliter senserunt. Basnage (Ann. 157, 2) e. g. Pastorem Hermae apostolico abiudicat, cum Pauli discipulo non sit dignus etc. Mosheim?* fratrem Pii auc- lorem declarat, primus ut videtur provocans ad testimonium Fragmenti Muratoriani, quod tribus lustris ante publicatum erat*; et Schróckh? nunc paene certum esse contendit, illum librum confecisse. Nihilominus sententiam priorem plures defenderunt, e quorum numero sunt Gallandi? et Lumper? nec non Jach- mann'^, qui librum Hermae apostolico adiudicavit, de tempore autem id tantum statuit, Hermam inter persecutionem Neronis ei persecutionem Traiani vel inter annos 64 et 105 scripsisse. Hefele vero fratrem Pii auctorem esse probare studuit, οὐ multi assensi sunt. Tertiam sententiam !" nostris diebus E. Gaàb!? proposuit εὐ Th. Zahn!* novis argumentis confirmavit. Contenderunt enim, librum neque ab Herma apostolico neque ab fratre Pii, sed, ut ipse vellet (cf. Vis. II. 4, 3), a tertio Herma, aequali Clementis episcopi, e& quidem Nerva imperatore vel imperio Traiani ineunte 1 Nouvelle bibliothéque des auteurs eccl. ed. II 1688 I, 82 sqq. 2 De scriptoribus eccles. Colon. 1657 p. 35. 3 Mémoires etc. 1. c. 4 Histoire générale etc. III c. 9 art. 1, 1. 5 Institut. hist. eccles. 1755 p. 51. 6 Antiquit. ital. med. aevi III (1740), 854. 7 Christliche Kirchengeschichte ed. sec. II (1715). 214. 8 Biblioth. vet. Patrum I Proleg. p. XXVIII. 9 Historia theologicp-critica 1783 I. 94— 104. 10 Der Hirte des Hermas 1835 p. 29—84. 11 De nonnullis aliis, quae memoria minus dignae sunt, vide Ittig, Dissertatio de patribus apostolicis c. 59. 12 Der Hire des Hermas 1866. 18 Der Hirt des Hermas 1863. — CXXX PROLEGOMENA. moLos esse, ut scripturam genuinam haberent; Hermam prae- terea veritatis magis amantem esse, quam ut visiones finxisse pulari posset (L c. p. 87—93). Sin autem testes librum pro- fecto saeculo ΠῚ medio adscribunt, quid tunc dicendum est? Num Pastor fortasse illis scripturis adnumerandus est, in quas ex- ceptio cadit quaeque veteribus adeo placuerunt, ut iis uterentur, quamquam erant pseudographae? Fragmentum vero Muratoriamum non ralio est, ob quam librum ad saeculum II medium referimus. Accedunt τὰν tiones internae quae dicuntur. Auctor hic illuc iam Gnosticos respicit (cf. Vis. III, 7, 1; Sim. VIII, 6, 5; IX, 22, 1) et de per- secutione ita loquitur, u& verba ad imperium Traiani, non Do- mütiani, referenda sint (cf. Sim. IX, 28 not). "Tum apostolos mortuis adnumerat: (cf. Sim. IX, 15, 4; Vis. III, 5, 1). Ecclesie condicionem denique, quod ad religionem moresque attinet, c0- lore tam nigro depingit, ut Heyne (l c. p. 27) valde dubitan- dum esse iure dicat, num ecclesia iam primo saeculo exeunte iantopere perturbata et corrupta fuerit, quomodo in Pastore sive per imaginem sive sine imagine accurate describitur, b polius miretur, quod ea iam medio saeculo II tantam pristinae. sinceritatis et integritatis iacturam fecerit. ltaque nulla causa est, cur Fragmento fidem denegemus e. Pastorem alii auctori adscribamus quam fratri Pii episeopi vel. alii tempori quam annis 140—154, quibus Pius cathedram &- clesiae Romanae obtinuit. Contendit quidem Behm (l. c.p 67—71), auctorem esse ignotum; quae enim de sese ac de domo sua narrasseb, ea eiusmodi esse, ut vix de se ipso dixisse pu- tandus esset; et concedendum est, illa non esse verisimilia. Sed. etiamsi haec finxit, non est, cur librum fratri Pii episcopi ab- iudicemus. Nomen solum in dubium vocari posse videtur. να δῖ Pii fortasse aliud nomen gestavit, scriptor Fragmenti autem Hermae nomen ei attribuit, quia auctor Pastoris ipse se Hef- mam appellat Si vero quaesieris, quo fere episeopatus PU tempore Pastor scriptus sit, considerans, Gnosticos iam. respicie sed nondum neque validiores neque ecclesiae infestiores esse (οἷν Sim. IX, 22, 4), librum rectius ad initium quam, ut Hagemann" 1 Tüb. Theolog. Quartalschrift 1860 p. 94. HERMAE PASTOR. (CXXXI voluit, ad fem episcopatus referes. Harnaek! librum circa ompositum esse censet, non ante annum 135 neque 1455. Ἐπ τς auctor dieit, se servum fuisse et a domino Rhodae cuidam Romanae venditum, ab hac autem, ut eonicere lieet, libertum factum esse. Post multos annos cum rursus cum δὰ convenisset, ipsum amasse eam quasi sororem et, cum ali- quando eam lavari vidisset, desiderasse uxorem habere tam pul- KRhoden mortuam ei apparuisse eumque propter «desiderium illud vituperasse (cf. Vis. 1, 1). Porro e libro ap- arel, Hermam uxorem duxisse et negotiationibus magnas divi- -tomparasse, eas nutem postea propter peccata domus e (cf. Vis. 1, 3, 1; II, 3, 2; III, 6, 7); filios paren- ie δὲ peccata adiecisse peccatis (cf. Vis. IT, 2, 2). quoddam solum ei relictum esse videtur; bis enim de uo loquitur et uno loco prodit, se alicas in eo coluisse IH, 1,2; IV, 1, 2). Filii autem non semper in iniqui- : unt. Auditis verbis, quae Ecclesia ipsis dixit is IL 2), paenitentiam egerunt ex toto corde (Sim. VII, 4). auctor ipse de sese refert, οὐ Zahn (Ll c. p. 77—84) et secuti sunt hanc narrationem agnoscunt veram. Qui m ficticium habent vel visiones ab auctore non tam ii esse censent, narrationem illam potius esse iudicabunt, qua Hermas usus est, ut sententias on! et in medio relinquent, in quantum auctor vi- descripseri. Cum ea, quae Sim. IX, 1 de Arcadia nd regionem urbis Orchomeni quadrare videantur, Ho- | haec plagula imprimeretar, liber: Patristische Untersuehungen, "wie Brief des rümischen Clemens, 1L Ignaliws von Antiochien, .Hiri" des Hermas, (Lipsiae 1901), ad me pervenit, quo A. Stahl conatur, Hermam mandata Montanistarum impugnare atque is 165—170 scripsisse, eodem tempore etium Clementis epi- um vulgatam fuisse vel homiliam nomen Clementis feren- Hermum Vis. Il, 4 3 respicere putat. Mihi testimonium oriami plus valere videtur quam argumenta, quae Stahl 24mrimTBRYETSST UT. it CXXXII PROLEGOMENA. binson! Hermam ibi natum fuisse conclusit. Altera ex parte Nirschl * Hermam episcopum Cumarum fuisse e libro apparere putavit. Mihi illud dubium (cf. Sim. IX, 1, 4 not.), hoc omnino falsum esse videtur. Etiam magis sententia reprobanda est, quam H. Lisco? nuperrime proposuit, scilicet ea, quae de ec- clesia Romana antiquissima nobis tradita sunt, non de urbe Italiae, sed de regione urbis Ephesi occidentali vel versus por- tum sita, quam etiam Romam appellatam fuisse opinatur, in- tellegenda atque ad hanc Hermae Pastorem referendum esse. IL Editores priores scripturam, quippe quae visiones, mandata, similitudines contineat, in tres libros diviserunt et secundo libro vel Mandatis Visionem quintam tamquam prooemium praemise- runt. Auctor ipse aliter dividit. Si enim Vis. V, 5. 6 et Sim. IX, 1, 1; X, 1, 1 respexeris, invenies, eum Visiones I—IV par- tem libri priorem, Mandata et Similitudines I-IX una cum Visione V tamquam praefatione partem alteram habuisse et Similitudinem X velut epilogum adiecisse. In illa parte Ecclesia erudit Hermam, in hac pastor vel angelus paenitentiae. Prae- terea pars altera ipsa dividitur. Mandatis et Similitudinibus I— VIII tamquam parti priori Similitudo IX velut pars posterior adiungitur. Fortasse etiam pars prima, ut Zahn contendit (l. c. p. 276 sq), ab auctore in duas dividitur, quarum prima Vi- siones I et IL. altera Visiones III et IV complectitur. Sed hoc mihi non certum esse videtur. Duae partes artissime inter se cohaerent et unum eundem- 1 A Collation of the Athos Codex 1888 p. 30—36. 3 Lehrbuch der Patrologie 1 (1881), 84—84. Nirschl Hermam insuper virum apostolicum vel a Paulo salutatum et aequalem Clementis Ro- mani habet. 3 Roma peregrina, Berolini 1901. Addo, librum singularem, qui eo demum tempore, quo hae paginae typis exprimebantur, ad me pervenit, Ad alias quoque patrum apostolicorum scripturas spectare. Lisco enim Clementem presbyterum Romae quam vocat Ephesinae habet, et in hac urbe eius epistulam ad Corinthios atque homiliam eius nomen ferentem compositam, in eadem Ignatium passum fuisse. ΟΧΧΧΙΥ PROLEGOMENA. tertio addidisse Vis. IV vel redegisse Vis. I—IV; tum compo- suisse Vis. V — Sim. VIII, deinde hanc scripturam vel Pastorem. cum libro Visionum coniunxisse et Sim. IX adiunxisse; denique hoc opus Similitudine X auctum edidisse. Argumenta, quibus misus est, mihi nom persuaserunt. Equidem non video, cur Vi- siones non eo ordine, quo traditae sunt, scriptae fuerint. Haud quidem prorsus negaverim, scripturam successive exortam, par- tem seeundam inprimis, vel Visionem V et Mandata ae Simili- tudines, aliquanto post primam confectam fuisse; attamen rem mon esse certam silentio praeterire nequeo. Sententiam prorsus novam nuperrime Fr. Spitta* pronun- tiavit. Animadvertere sibi visus est, librum Claudio imperatore (41—54) vel antea à ludaeo compositum, a Christiano autem c. 8. 130 multis locis interpolatum fuisse, eique plus minus assensi sunt D. Volter? et H. À. van Bakel' Equidem* ar- gumenta, quae Spitta protulit, diligenter examinavi, minime vero ea valida esse cognovi. Sententia haud dubie ommino repro- banda est. / L M. Cotterill Cebetis Tabulam imaginem esse censuit, quam Hermas imitatus fuerit. Paucissimos locos dixit in Pastore esse, in quibus auctor non plus minus illam scripturam in mente habuerit, et C. Taylor", quem de hac re certiorem fecit, scrip- turis duabus comparatis animadvertere sibi visus est, in Pastore locos esse, qui nonmisi ex "Tabula explicari possint. Ego non eam rationem inter scripturas intercedere perspicio, ut altera ab altera dependere putanda sit. Quae in eis similia sunt, non tam alicui auctori propria quam veteribus communia fuisse wi- dentur. 1 €f. Baljon in Theologische Studién 1901 p. 102—113. 2 Zur Geschichte und. Litteratur des Urchristentums ΠῚ 1896. 8 Die Visionen des Hermas, die Sibylle und Clemens von Rom 1900. 4 Je Compositie van den Pastor Hermae 1900. 5 Theologische Quartalschrifi 1899 p. 821—360. Cf. Reville, La va- leur du témoignage hist. du Pasteur d'Hermas 1900; Revue de lhistoire des religions 1897 p. 117—122. 6 Of. Literarische Rundschau 1900 p. 335; Theolog. Litteraturzeitung 900 p. 533. 7 The Journal of Philology XXVII (1901), 216—819. ———————À CXXXVI PROLEGOMENA. summabitur, οὐ deinde erit finis. Hermas, addit Ecclesia, haec omnibus manifestet e& sanctis praedicet, quae ipsa post tres dies mandatura sit (c. 8, 9—11), sc. ut pacem inter se habeant, πὸ possidentes dent indigentibus ete. (c. 9). Quae cum dixisset, 4 sex iuvenibus ad turrim ablata est. Hermas autem rogat eam, ut tres figuras ipsi explicet, in quibus apparuerat, et posi- quam Ecclesia iubente unum diem ieiunavit, apparet ei nocte iuvenis (c. 10) et revelat ea, quae quaesivit (c. 11—18). — Viginti diebus post ambulans in agrum aliam accipit visionem. (Vis. IV). Videt bestiam maximam et horribilem habentem in capite quattuor colores, neque tamen mali aliquid patitur (c. 1) Postquam autem cetum praeteriit, Ecclesia ei apparet, ornata quasi virgo de thalamo procedens, et laudat fidem eius. Per hanc enim, ait, periculum eum effugisse; bestiam esse figu- ram persecutionis magnae futurae; enuntiet electis Dei, eos illam. effugere posse, si vere paenitentiam egerint et Domino sine vi- *uperatione servierint (c. 2). Denique colores explicat, quos bestia habuit, et nbit (c. 3), non amplius reversura. Postquam Ecclesia Hermam erudivit, venit ad eum angelus paenitentine in habitu pastoris, missus nb angelo venerabilissi- mo, ut iterum ei ostenderet, quae viderat, communicaretque mandata et similitudines (Vis. V). Mandat autem, ut firmiter in Deum credat (Mand. D), ut detrectationem fugiat et simpli- citer det omnibus indigentibus (II), ut semper verum dicat (III), mt castitatem custodiat (IV; agit auctor etiam de divortio in casu adulterii c. 1, 4—11; de paenitentia c. 3; de seeundo ma- irimonio c. 4j), ut longanimis sit et ab iracundia se abstineat (V), ut iustitiam exerceat, nequitiam fugiat (VI), ut Deum ti- meat, diabolum non timeat (VII), ut a malo se abstineat, neque vero a bono (VIII), ut auferat a se omnem duplicitatem vel dubietatem et animo simpliei confidat in Deum (IX), ut fugiat iristitiam induatque hilaritatem (X), ut devitet pseudoprophetam (XI), ut tollat a se omne desiderium malum et serviat desiderio bono. In his mandatis ambulet et audientes hortetur, ut paeni- tentiam agant. Ea facilia esse, si credat, ea custodiri posse. Diabolum non timendum esse iis, qui sperent in Deum. Luc- iari quidem eum posse, neque vero vincere. Timendum esse CXXXVIII PROLEGOMENA. annos erucietur (c. 4. 5). — Post paucos dies (Sim. VII) Her- mas videt pastorem in eodem campo rogatque, ut angelum poe- nàe iubeat e domo sua recedere. Pastor autem dicit, propter peccata domus suae angelo glorioso iubente eum ecruciari, sed exiguum solum tempus. — Deinde (Sim. VIIT) pastor Hermae ostendit salicem magnam, sub euius umbra erant ommes vocati. Angelus autem Domini gloriosus caedebat falee magna ramos dabatque singulis virgulas. Postquam ommes acceperunt, ange- lus virgas repetiit consideravitque, inveniens tredecim. diversa genera (c. 1), et eos, qui virgas virides et fructiferas reddide- runt, dimisit in turrim (c. 2, 1—4), ceteros, qui virgas aridas habebant, tradidit pastori in muros mittendos. Pastor autem virgas eorum plantavit, sperans, fore ut nonnullae reviviscerent, et abiit (c. 2, 5—9), Hermae similitudinem explicans et ange- lum gloriosum Michaelem declarans (c. 3). Paucos post dies reversus virgas consideravit (c. 4—5), et cum omnes explicasset (c. 6—10), Hermae mandavit, ut omnes ad paenitentiam adhor- taretur (c. 11). — Qui cum Mandata et Similitudines scripsisset, pastor venit (Sim. IX), ut accuratius ei explanaret, quae spiri- tus sanctus in figura Ecclesiae ipsi dixerat, dicens, propterea a glorioso angelo se ad eum missum esse, ut ommia fortiter vi- deret, et ndduxit eum in Arcadiam ostenditque campum mag- num, circumdatum duodecim montibus (c. 1) Medio in campo erat petra magna et vetus, novam portam habens, circa quam. stabant duodecim virgines (c. 2). Venerunt autem sex viri ex- celsi et multi alii, et illi hos turrim supra petram et supra por- iam aedificare iusserunt; virginibus mandaverunt, ut omnes lapides per portam portarent (c. 3). Aedificabatur igitur turris, et lapides afferebantur cum de profundo tum de montibus. Post- quam in structura positi sunt, omnes candidi facti sunt praeter nonnullos, qui neque per portam allati neque a virginibus por- recti erant (c. 4). Finito die illo desierunt aedificare, quam- quam turris non erat consummaía, et omnes praeter virgines recesserunt. Post paucos dies eum pastor et Hermas reversi essent (c. 5), venit yir excelsior turri, circumdatus magna turba virorum, et consideravit turrim. Lapides, qui non candidi erant meque integri, auferri iussit et alios et quidem de campo alferri. o OXL PROLEGOMENA. cognitam haberent. Orthodoxe Hermam sensisse et filium Dei personam divinam. ei a spiritu sancto distinctum habuisse statuerunt praesertim Jachmann?, Hefele (adnot. ad Sim. V, 5; ed. IV p. 386 sq.). Dorner?, Gaüb?, Zahn*, Donaldson (p. 353—358), L Sprinzl (p. 129—133), Rambouillet, A. Brüll*, 1. Schwane?, R. See- berg*. A. Hilgenfeld? iudicavit, Hermam Judaismum christia- mum quamvis iam valde mitigatum defendisse, unicum Deum wnieam fidei materium (Mand. I) plane eodem modo praedicasse quo Ps.-Clemens (Recogn. I, 7. 35; Hom. II, 12), unici Dei filium agnovisse, sed endem ratione, qua etiam acerrimi Ludaismi chri- stiani propugnatores uni Deo spiritum sanctum adiunxissent, praeter filium denique Dei unigenitum, qui esset idem cum spi- ritu sancto, alium Dei filium induxisse videri, qui esset princeps angelorum (Sim. IX, 12, 8), sicut teste Epiphanio H. 30 c. 16 Ebionaei quidam Christum negassent e Deo patre genitum esse, ἀλλὰ ἐκτίσϑαι, ὡς ἕνα τῶν ἀρχαγγέλων wal ἔτι περισσοτέρως, αὐτὸν δὲ χυριεύειν καὶ ἀγγέλων xal πάντων τῶν ὑπὸ τοῦ παντο- κράτορος πεποιημένων. Τάρεϊαβ ᾽5 putat, fllium Dei et spiritum sanctum Hermae unum eundemque ei quidem summum archan- gelum fuisse, οὖ Harnack (cf. adnotat. ad Vis. V, 2; Sim. V, 5, 2: 6. 5; VIII, 1, 2; IX, 1, 1) iudicavit, Hermam filium Dei seu spiribum sanctum eundem habuisse cum Michaele archangelo 1 Der Hirle des Hermas 1835 p. 68—78. 2 Lehre von der Person Christi ed. II 1845 I, 190—205. 3 Der Hirle des Hermas 1868 p. T1—85. 4 Der Hirt d. H. 1868 p. 253—282; cf. Jahrbücher für deutsche Theo- logie 1870 p. 901 sq. 5 L'Orthodoxie dw livre du Pasteur d'Hermas 1880. Un dermier mot sur lorthodoxie d'Hermas 1880. 6 Der Hirt des Hermas 1882, 7 Dogmengeschichte der vornicaenischen Zeit 1862 p. 61; ed. II 1892 p. 61. B Lehrbuch der Dogmengeschichte 1 (1895), 22. 9 Ed. 1 1866 proleg. p. XV ; Apostolische Váter p. 145—147; 168—171; Zeitschrift für wissenschaftl. Theologie 1858 p. 498 sqq. 10 Zeitschr. f. wiss. Theol. 1865 p. 277—982; 1869 p, 279—985. CXLII PROLEGOMENA. a scriptore haud feliciter explicari; neque vero satis considera- vit, parabolam ab Herma ipso excogitatam, a nemine ei sup- Porro Hermas Michaeli in negotio salutis eundem fere lo- cum attribuit ac filio Dei. Uterque populi christiani dominari dicitur (Sim. V, 6, 4: VII, 3, 3); uterque peccatores tradit an- gelo paenitentiae (Sim. VIII, 2, 5; 3,5: IX, 7, 1. 2 cf. Vis. V, 2, 3); uterque iudicium de fidelibus facit (Sim. VIII, 3, 3: IX, 5,2. 6. 7; 6, 3—6; 10, 4). Unde sequi videtur, Hermam etiam Michaelem eundem cum filio Dei habuisse, idque eo magis, cum non septem archangelos vel angelos primos numeret, ut alii veleres (Tob. 12, 15; Apoc. 1, 4; 8, 2), sed sex tantum, ita ut conicere liceat, septimum et principem eorum Michaelem fuisse. Altera ex parte animadvertendum est, Michaelem Sim. VIII semper angelum vocari, filium Dei autem Sim. IX semper aut hoc nomine nuncupari au dominum turris appellari; Hermam Sim. IX minime indicare, filium Dei sub alio nomine et alia imagine idem agere, quod Sim. VIII de Michaele refertur, ne- que sperare potuisse, lectores brevem notitiam Similitudinis VIII ad Michaelem spectantem de filio Dei intellecturos esse, qui Sim. IX nusquam Michael vocatur, inter Michaelem et filium Dei potius discrimen facere, illum tanquam minisirum vel ad- aministratorem, hunc tanquam dominum (Sim. V, 6, 4; IX, 5, 6; 7, 1; 18, 4) repraesentare. Concedendum quidem est, haec ar- gumenta non prorsus valida esse. Non enim est obliviscendum, Hermam non id egisse, ut Christologiam accuratius exponeret; et discrimina illa fortasse e discrimine similitudinum explicari possunt. Attamen id saltem liquet, contrarium minime esse certum. Accedit, quod Hermas Vis. ΠῚ, 4, 1 primos angelos vel archangelos creatos fuisse dicens haud dubie Michaelem inter creaturas habuit, cum Bim. V, 6, 5 spiritum sanctum prae- exsistentem et Sim. IX, 12, 2 filium Dei omni creatura anti- quiorem designet. ltaque iure concludimus, eum filium Dei alium ac Michaelem atque hoc superiorem habuisse, Cum Michael Sim. VIII, 3, 3 angelus gloriosus vocetur, eum eundem esse coniecerimus cum illo angelo glorioso, a quo an- gelus paenitentiae ad Hermam missus est. Plura autem obstant, CXLIV PROLEGOMENA. e codicibus emendatum edidit!. Sed neque haec editio adeo perfecta est, ut non emendatior valde desideretur. Namque duos lantum codices, scilicet Dresdensem (saec. XV) et Vaticanum (saec. XIV) ab Alberto Dressel collatum Hilgenfeld adhibuerat ei nonnunquam iis dimissis textum vulgatum praetulerat, non quaerens, num codicibus traditus esset an non. Duas quidem partes, sc. Mand. XIL, 3 — 5, 3, ubi versio altera seu Palatina lacunam habet, et Sim. IX, 30, 3 usque ad finem, ubi textus graecus desideratur, O. de Gebhardt e sex codicibus edidit et decem alios codices descripsit. Editio autem versionis totius critica adhuc deest. Versio latina altera codice tradita est Palatino (saec. XIV), nune Vaticano, et vulgo Palatina vocatur. Dzessel primus eam ex illo codice edidit. Plures locos emendaverunt Hollenberg?, Hilgenfeld, Gebhardt, et hie versionem denuo prelo submisit. L. Schnell codicem iterum excussit, et ego lectiones ἃ lextu Dresseliano divergentes publicavi. Quod autem ad aetatem versionum latinarum attinet, olim omnes censuerunt vulgatam brevi post Hermae tempus exara- tam, iam Tertulliano cognitam fuisse De orat. c. 16. dicenti, li- brum Pastorem (non Ποιμένα) inscribi, saltem. Ps.-Cypriano vel suctori libelli De aleatoribus saeeulo ΠῚ exeunte, qui c. 4 Sim. IX, 31, 5—6 allegans certe ea usus est. Versionem Palatinam Harnack (p. LXV sqq.) saeculo V exaratam fuisse coniecit, et Gebhardt (p. XXIV) eius auctorem versionem vulgatam in usum suum convertisse ostendit, praecipue in Similitudinibus, cum in Visionibus (excepta Vis. V) Mandatisque (praeter Mandatum I) l Hermae Pastor. Veterem latinam interpretationem e codicibus edidit A. H. Lipsiae 1873. 2 Hermae Pastor, Lipsiae 1877 p. XIV—XXIL Interea etiam alii Codices versionem tradentes detecti sunt. Cf. Ehrhard, Die alichristliche Literatur 1900 p. 104. 3 Pastorem Hermae emendavit, indicem verborum addidit Guil. Hol- lenberg. Berolini 1868. 4 Zeitschrift für die üsterreichischen. Gymnasien XXXVI (1885), 245 —949. Harnack, Geschichte der altehristl. Literatur I (1898), 51, de se- cundo codice Romano hanc versionem continente loquitur, eum autem mon accuratius designat. CXLVI PROLEGOMENA. orum attribuenda esse videantur. In appendice versionis, in qua Hermas propheta vocatur idemque declaratur cum Paulo apostolo, praeterea legimus: Finitae sunt visiones et mandata et similitudines Hermae pro- phetae, qui est Paulus, anno CXCI. misericordiae, mensis nocte XXIII, die XXII; et quaeritur, quomodo haec intelle- genda sin, num verba indicent, quo anno versio confecta, an quo anno codex monasteri Guindaguindensis exaratus sit, et qui sit annus 191 misericordiae. Dillmann verba ad codicis aetatem referri vult et olim iudicavit, annum illum esse annum 1539 p. Ohr, nisi forte subscriptio ex codice antiquiore repe- tita esset!, Postea in litteris, quas ad Harnack dedit, compu- tavit, annum 191 misericordiae esse annum aut 543 aut 1075 aut 1607 p. Chr, et codicem ad annum 1607 retulit?, Rectius autem Gebhardt verba illa ab interprete profecta esse statuit, nisus inprimis in fine appendicis, ubi de inferpretatione huius Hermae sermo est, id quod potius in translatorem quam in librarium saeculi XVII quadrare videtur, Appendix igitur, cum versio hand dubie antiquissima sit, potius ad annum 543 quam 1607 referenda est. Versionem autem revera illo anno eonfec- tam esse vix contenderim, eum notitia, quam de aera miseri- cordiae habemus, nimis parva et incerta sit. Textus graecus in duobus codicibus exstat, Alter (saec. XIV) olim in monte Atho asservatus est et pars etiam- mune asservatur, alter est Sinaiticus. Tria codicis Athensis folia autem, scilieet 5, 6, 9, ea, quae continent Mand. XII, 4, 7 — Sim. VII, 4, 3 et Sim, IX, 15, 1 — 30, 2, et apographum partium antecedentium et intermediarum Constantinus Simonides Symensis bibliothecae academieae Lipsiensi vendidit, et textum, quem exhibent, anno 1856 Rudolphus Anger typis expressit?. 1 Zeitschr. d. D. morgenl. Gesellsch. XV, 119. 2 Cf, Gebhardt-Harnack, Hermae Pastor p. XXVII sqq. 3 Hermae Pastor graece. Primum edidit R. Anger. Praefationem et indieem adiecit Guil Dindorf. Lipsiae, — Editor textum graecum genuinum habuit, et omnes fere assensi sunt, Cf. Lslerarisches Central- Matt 1856 p. 745—748 (Lipsius); Leipziger Repertorium. 1857 I, 1—8, e (00 aum—— CXLVIII PROLEGOMENA. tur. Corrector alter (seu. Novi Testamenti tertius; N. T. cor- rector secundus Pastorem non attigit), quem insignivit Tischen- dorf Ca, aliquot saeculis postquam ex auctorum manibus pro- diit, ad codicem aecessit!, et textum procul dubio alio exem- plari adhibito emendavit, nonnunquam autem etiam male mu- tavit?, Equidem correctores non discernendos esse putavi, sed ambos signavi Sc. Inter scriptores ecclesiasticos, qui ad textum xrecensendum aliquid conferunt, praesertim Ps.-Athanasius et An- tiochus Monachus (cf. supra p. CXXIV) nominandi sunt, qui multos Pastoris (praesertim. Mandatorum) locos operibus suis tacite in- sernerunt. Notandum vero est, illius Praecepta ad Antiochum in duobus codicibus exstare valde inter se divergentibus. Pa- risiensem (saec. XIV) primus Bernardus Montfaucon in Atha- masii operum editione Parisiensi a. 1698 edidit; Guelferbytanum (saec. X) nuper Dindorf typis expressit idemque Parisiensem accurate collatum denuo publieavit?. ^ Codex Guelferbytunus partem Praeceptorum priorem tantum (c. 1—11) eamque ab epitomatore in formam compendii redactam continet. Epito- mator autem exemplari non solum multo antiquiore, sed etiam emendatiore usus est quam librarius codicis Parisiensis, et non- numquam etiam servavit, quae in hoc codice omissa sumt, e. g. Mand. VIL 4; VIIL 12. $Signavi utrumque codicem Ath; ubi alter ab altero diserepat, signavi Guelferbytanum Ath!, Pa- risiensem Ath *. Omnes illos fontes primus diligenter Adolphus Hilgenfeld adhibuit*. Oscarus de Gebhardt? autem rem denuo tractandam suscepit in eaque hoe modo versatus est. Ubi codex Sinai- iieus superest, hune quasi ducem secutus est, eum non deserens misi reliquorum testimoniorum consensu vel alia quadam neces- lta iudicat Tischendorf, Novum Testamentum Sinaitieum 1863. p. XXIII sq. 2 CF. Gebhardt 1, e. p. VI sq. 3 Athanasii Alexandrini Praecepta ad Antiochum. Ad codices duos recensuit Guil Dindorf. Lipsiae 1857. 4 Hermae Pastor. Graece e codicibus Sinaitico et Lipsiensi scrip- torumque eeclesinstieorum excerptis ete. Lipsiae 1866. 5 Hermae Pastor graece etc. Lipsiae 1877 p. XXX VIII sq. Patrum apost. editionis Lipsiensis tertiae fasc. III. CL PROLEGOMENA. manuscriptorum in monasteriis montis Athonis asservatorum con- ficeret, in monasterio Gregorii sex folia vidit partem Pastoris continentia, e£ cum paulo post folia describenda curaret, anim- advertit, ea codicis Simonidi propositi et fontem apographi Lipsiensis esse. Anno 1887 L A. Hobinson codicis detecti no- litiam nactus est, et a. 1888 eius lectiones in libro iam saepius laudato publicavit. Ita codex pretiosus, cui scripturam fere totam graece debemus, postquam diu maioris partis apographum solum habuimus, ipse in lucem prodiit. Folia adhuc in monte Atho asservata sunt 1, 2, 3, 4, 7, 8, folia Lipsiam allata 5, 6, 9!, Harmer Patres apostolicos a. 1891 edens primus subsidiis, quae Lambros et Robinson nobis paraverant, uti potuit. Eodem denique anno, quo illa editio apparuit, U. Wileken? folium papyraceum antiquissimum (saec. IV ut videtur) duas particulas Pastoris eontinens, sc. Sim. IL, 7—10; IV, 2—5, publicavit. Folium, Faiumi inventum et a Museo Berolinensi comparatum nique eo inprimis pretiosum, quod versiculum tradit, qui in co- dice Áthensi exciderat, in hae editione primum ad textum con- stituendum adhibetur. Clausula seripturae vel Sim. IX, 30, 3—X, eum textus a Simonide vulgatus non codice aliquo traditus sit, etiamnunc graece deest. Hilgenfeld in editione Pastoris tertia (p. 126—130) particulam graece restituere conatus est. Pro meo libro suffi- cere videtur, lacunam versionibus veteribus explere. Versiones eliam ad textum recensendum, praesertim in ea parte, quae graece codice Athensi tantum traditur, permultum contribuunt. Saepissime autem textus, quo nituntur, vix definiri potest. Quare earum lectiones non omnes notantur, sed nonnisi eae, quae cer- iae vel maioris momenti sunt. Ubi testibus discedentibus in apparatu critico una vel altera versio desideratur, id inde expli- catur, quod eius lectio non liquet. Denique haec monenda sunt. 1 Folia 1* et 95 arte photographica reddita exstant in Byzantinische Zeitschrift 11, 1898. 9 Tafen sur ülierem. griechischen Palaeographie, Lipsiae et Berolini 1891. Tab. ΠῚ. Fragmentum repetierunt et illustrarunt Diels et Harnack in Sitsungsberichte der Berliner Akademie der Wiss. 1891 p. 427—431; Ehrhard in TAeolog. Quarlalschrift 1892. p. 294—308. HERMAE PASTOR. CLI In parte priore seu ea, quae etiam in codice Sinaitico legitur, de litteris et verbis. quae iniuria temporis in codice Athensi eva- nuerunt, ratio non redditur, nisi ad textum intellegendum neces- sarium est. Versus vel verba. quae non per testes graecos, sed per interpretes veteres solum traduntur, uncinis includuntur. Versionem germanicam praeter interpretes in Notitia gene- rai laudatos instituerunt Valentinus Kobian! etc. 1. Chr. Neh- ringen?. 1 Ein prophetisch gsatzbuch mit 5 gsichten, mit 12 gbotten, und 10 gleichnissen, Des Pastors oder hirten, der da gewest ist, eyn Englischer bot, oder verkünder der buss. Welches ist uberreicht worden dem Hermas, tywem. Junger des heyligen Apostels Pauli. Volateranus schreibt, dass diser Hermas eyn bischoff zu Philippen gewest sei. Hagenoviae 1589. 2 Des Heiligen Hermas des Jüngers Pauli und Bischoffs zu Philip- popolis Sámmtiliche Geistreiche. Schriften zum erstenmahl (Ὁ) nebst. einem Vorbericht in. teutscher Sprache herausgegeben εἰς. Halae Magdeburg. 1718. PATRUM APOSTOLICORUM OPERA. AIAAXH ΤῺΝ AQAEKA AIIOXTOAQN. Διδαχὴ κυρίου διὰ τῶν δώδεκα ἀποστόλων τοῖς ἔϑνεσιν. 1. Ὁδοὶ δύο εἰσί, μία τῆς ζωῆς καὶ μία τοῦ ϑανάτου, δια- φορὰ δὲ πολλὴ μεταξὺ τῶν δύο ὁδῶν. δ 2. Ἡ μὲν οὖν ὁδὸς τῆς ζωῆς ἐστιν αὕτη" πρῶτον ἀγαπήσεις τὸν ϑεὸν τὸν ποιήσαντά σε, δεύτερον τὸν πλησίον σου ὡς σε- αὐτόν" πάντα δὲ ὅσα ἐὰν ϑελήσῃς μὴ γίνεσθαί σοι, καὶ σὺ ἄλλῳ μὴ ποίει. cod — codex Hierosolymitanus, L — versio latina, Br — Bryennius, Barn — Barnabae epistula, Can — Canones apostolorum ecclesiastici, Const — Constitutiones apostolorum. 1 δώδεχα!» L 8 εἰσί -|- in saeculo L | μία . . μία» L | ϑανάτου -- lu- cis et tenebrarum; in his constituti sunt angeli duo, unus aequitatis, alter iniquitatis L cf. Barn 18 | 6 ϑεὸν -]- aeternum L Tit. Codex duos exhibet titulos, de quibus magna controversia exorta est. Quaeritur, num uterque genui- nus sit, et si non, uter auctori sit attribuendus. Plerique, qui unum authenticum putant, secundum prae- ferunt, cum minus sit verisimile, posteriores breviori titulo longiorem substituisse, et si recte sentiunt, vox ἔϑνη de Christianis e gentilibus in- tellegenda est, quem sensum in lit- teris christianis veteribus saepius habet, praesertim. Gal. 2, 12. 14; Eph. 3, l. Altera ex parte in in- Bcriptionibus epistulae ad Hebraeos et Evangelii secundum Hebraeos Christiani ex Iudaeis appellantur He- braei, ita ut titulus Doctrinae alter titulis illarum scripturarum compa- rari possit. Cum vero pars acrip- turae prior seu ea, quae titulum protinus sequitur, de catechumenis instituendis agat, vox ἔϑνη potius de gentilibus ad Christianam reli- gionem se convertentibus quam de Christianis e gentilibus intellegenda videtur. Inde autem, quod titulus ad partem scripturae tantum refertur, non est colligendum, scripturam olim ex capitibus I—VI solis constitisse ut, titulum longiorem a librario ad- jectum esse. Cum dimidia fere scrip- turae pars catechumenis erudiendis inserviret, auctor ipse titulum lon- giorem priori addere potuit, ut in- dicaret, quibus pars illa destinata 4 DOCTRINA 3. Τούτων δὲ τῶν λόγων ἢ διδαχή ἔστιν atm" εὐλογεῖτε τοὺς καταρωμένους ὑμῖν χαὶ προσεύχεσϑε ὑπὲρ τῶν ἐχϑρῶν ὑμῶν, νηστεύετε δὲ ὑπὲρ τῶν διωκόντων ὑμᾶς" ποία γὰρ χάρις, ἐὰν ἀγαπᾶτε τοὺς ἀγαπῶντας ὑμᾶς; οὐχὶ καὶ τὰ ἔϑνη τὸ αὐτὸ 5 ποιοῦσιν; ὑμεῖς δὲ ἀγαπᾶτε τοὺς μισοῦντας ὑμᾶς, καὶ οὔχ ἕξετε ἐχϑρόν. 4. ἀπέχου τῶν σαρκικῶν χαὶ σωματιχῶν ἐπιϑυ- μιῶν. ἐάν τίς σοι δῷ ῥάπισμα εἰς τὴν δεξιὰν σιαγόνα, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην, καὶ ἔσῃ πέλειος" ἐὰν ἀγγαρεύσῃ σέ τις μίλιον £v, ὕπαγε μετ᾽ αὐτοῦ δύο" ἐὰν ἄρῃ τις τὸ ἱμάτιόν σου, 1 δὸς αὐτῷ καὶ τὸν χιτῶνα" ik» λάβῃ τις ἀπὸ σοῦ τὸ σόν, μὴ ἀπαΐτει" οὐδὲ γὰρ δύνασαι. ὅ. παντὶ τῷ αἰτοῦντί σε δίδου καὶ 1 εὐλογεῖτε --- διδαχῆς p. 6, 977 L, cf. autem. p. 12, 11 | 6 σωματικῶν : κοσμικῶν Const sententia vel regula quae vocatur aurea persaepe apud veteres exstat, Iren. Adv. haer. III, 12, 14; Cypr. Ad Quirin, III, 119 (Hartel I, 184): Theoph. Ad Autol II, 34; Clem. Recogn. VIII, 58; Constit. apost. I, 1; II, 15; Lactant. Instit, VI, 23, 32; Didym. De spiritu sancto c. 39 (PG. 39, 1068); S. Bened. Regula o. 4; Ps-Aug. De vita christ. c. 10 (PL. 40, 1089); Ps.-Hieron. Ep. 12 (PL. 30, 149) Auctor Operis imperfecti in Matth. 8, 4; 91, 2; 93, 4 regulam duplici forma, positiva ac negativa, exhibet (Chrysost. opp. ed. Bened. Paris. 1886 VI, 837, 896, 929). Plu- res alios locos collegi in editione Doctrinae 1887 p. 4—5. Cf. Resch, Agrapha 1889 p. 95. 272. 8. τούτων δὲ τ. A. ἡ ide] Indica- tur explicatio verborum praeceden- tium, et quidem omnium, cum auctor unum vel alterum mandatum solum explicare se velle non dicat. Si pars sequens, εὐλογεῖτε — διδαχῆς 2, 1, interpolata esset, verba illa ad 2, 9—71 referenda essent. Cf. de par- tieula 1, 3—2, 1. Prolegomena c. 2, — εὐλογεῖτε --- διωχόντων ὑμᾶς} V erba. omnia leguntur Matth. 5, 44. Modo ψηστεύετε deest in S. Scriptura; vo- eem ἐχϑρῶν evangelista nom post προσεύχεσϑε posuit, ubi habet ἐπηρεα- ζόντων, sed ante εὐλογεῖτε, verba nonnulla praemittens. — ποία --- &ya- πῶντας ὑμᾶς] Haec scribens auctor non solum Matth. 5, 46 respexit, sed. hunc locum et Luc. δ, 82 in unum conflavit. Voces γὰρ ἐὰν habet Mat- thneus, eum Lucas scribat χαὶ gl. Verba mole χάρις exhibet hie, cum Matthaeus dicat: τίνα μισϑὸν ἔχετε: Membra sententiae apud utrumque evangelistam | invertuntur. — oby? χτλ] Matth. δ, 46. 47. Versu 47 haec leguntur: οὐχὶ καὶ οἱ ἐϑνιχοὶ οὕτως ποιοῦσιν; Verba τὸ αὐτὸ exhibet ver- sus 46, in quo locum gentilium ob- tinent publicani. Lueas 6, 89. 33 de peccatoribus dicit. — ἀγαπᾶτε T. it. ὑμᾶς] Verba leguntur, modo aliter disposita, Matth. 5, 44 et Luc. 6,27. 38. — καὶ οὐχ xti] Haee verba ita antecedentibus adinnguntur, ut 8. Scripturae esse videantur. Didasca- lia apostolorum, quae praeter Doc- 6 DOCTRINA μὴ ἀπαίτει" πᾶσι γὰρ ϑέλει δίδοσϑαι ὃ πατὴρ ix τῶν ἰδίων χα- ρισμάτων. μακάριος 6 διδοὺς κατὰ τὴν ἐντολὴν. ἀϑῶος γάρ ἐστιν. οὐαὶ τῷ λαμβάνοντι εἰ μὲν γὰρ χρείαν ἔχων λαμβάνει τις, ἀϑῶος ἕσται- ὁ δὲ μὴ χρείαν ἔχων δώσει δίκην, ἱνατί ἔλαβε xal εἷς τί" ὁ ἐν συνοχῇ δὲ γενόμενος ἐξετασϑήσεται περὶ ὧν ἔπραξε, καὶ οὐκ ἐξελεύσεται ἐκεῖϑεν, μέχρις οὗ ἀποδῷ τὸν ἔσχατον κοδράντην. 6. ἀλλὰ xal περὶ τούτου δὲ εἴρηται" “Ἰόρωσάτω ἢ ἐλεημοσύνη gov εἰς τὰς χεῖράς σου, μέχρις ἂν γνῷς, τίνι δῷς. TL Δευτέρα δὲ ἐντολὴ τῆς διδαχῆς" 2. οὐ φονεύσεις, οὐ 19 μοιχεύσεις, ob παιδοφϑορήσεις, οὐ πορνεύσεις, οὐ χλέψεις, οὗ 7 δὲ: δὴ Br | ἱδρωσάτω em. Br : ἑδρωτάτω cod | 10 οὐ χλέψεις;» L gitur Luc. 6, 80, ubi autem pars altera ita amplificata est: ze) ἀπὸ τοῦ αἴροντος τὰ σὰ μὴ ἀπαίτει. Mat- thaeus δ, 49. nee secundam partem nec vocem παντὶ habet, Hune ver- sum et 4 7 exscripsit Hermas in Mandato ll, 4—6. -- μαχάριος — ἐντολήν] Cf. Matth. 5, 7, ubi mi- sericordes beati praedicantur. Hunc loeum auctor fortasse unte oculos habuit. Werisimilius autem est eum mandatum respexisse, quod versu ineunte legitur, sc. παντὶ τῷ αὐ- tobvri σε δίδου. Sirach 99, 11 seri- bit: ϑὲς τὸν ϑησαυρόν cov κατ᾽ ἐν- τολὰς ὑψίστου, suh λυσιτελήσει σοι μᾶλλον ἢ τὸ χρυσίον. -- οὐαὶ τῷ λαμβάνοντε κτλ.}] Didascalia apost. ed. Hauler p. 58, postquam beatum praedieavit eum, qui potest se iu- vare, ita ub non tribulet locum or- phani, peregrini et viduae, pergit: Vae autem his, qui habent et cum dolo accipiunt aut qui possunt se iuvare et accipiunt ; unusquisque vero de accipientibus dabit rationem Do- mino Deo in die iudicii, quare ac- ceperit. Quae scribens auctor haud dubie iterum Doctrinam &nte ocu- los hnbuit. — £v συνοχῇ] εἰς φυλαχήν. Matth. 5, 25; Luc. 12, 58. — olx ἐξελεύσεται κτλ] Matth. 5, 96. 6. εἴρηται] sc. in Seriptura. Cf. 16,7. Quae sit Scriptura, quam auctor re- spexit, nescimus, cum de verbis Gen. 3, 19 non sit cogitandum. Dictum vero laudant Augustinus in Ps. 102 n. 12; Ps. 146 n. 17 (PL. 37, 1398. 1910), Gregorius M. Regula past. III, 90 (PL. 77, 84), Cassiodorus Expos. in Ps. 40 (PL. 70, 995), Bernardus Claravalleneis Ep. 95 (PL. 189, 998), Petrus Comestor Hist. Deuteronomii e. 5 (PL. 198, 1951). — μέχρις ἂν γνῷς v. &] His verbis auctor man- datum diminuit, quod supra verbis παντὶ τῷ αἰτοῦντί σε δίδου κτλ. pro- posuerat, Attamen non plane sibi repugnat. Non distincte saltem di- eit nonnullis forte eleemosynam non esse dandam. Praeterea verba cum alterius sint, non auctoris, non nimis urgenda sunt. IL 1. Plurimi δευτέραν ἐντολὴν τῆς διδαχῆς de mandato secundo vel. de mandato amoris proximi intellexe- runt. Cum autem in parte praece- dente non de mandato primo vel de mándáto àmoris Dei agatur, verba. aliter explananda sunt. Auctor in 8 DOCTRINA μαγεύσεις, οὗ φαρμακεύσεις, οὐ φονεύσεις vixvoy ἐν φϑορᾷ οὐδὲ γεννηϑὲν ἀποχτενεῖς͵ οὐκ ἐπιϑυμήσεις τὰ τοῦ πλησῖον, 8, oix ἐπιορκήσεις, οὗ ψευδομαρτυρήσεις, οὗ κακολογήσεις, οὔ μνησι- καχήσεις, 4. οὐκ ἔσῃ διγνώμων οὐδὲ δίγλωσσος" παγὶς γὰρ ϑα- 5 vátou ἡ διγλωσσία. ὅ. obw ἔσται ὁ λόγος σου ψευδής, οὐ κενός, ἀλλὰ μεμεστωμένος πράξει. 6. οὐκ ἔσῃ πλεονέχτης οὐδὲ ἅρπαξ οὐδὲ ὑποχριτὴς οὐδὲ χακοήϑης οὐδὲ ὑπερήφανος, οὗ λήψῃ βου- λὴν πονηρὰν κατὰ τοῦ πλησίον σου, 7. ob μισήσεις πάντα ἄν- ϑρωπον, ἀλλὰ οἷς μὲν ἐλέγξεις, [οῦς δὲ ἐλεήσεις], περὶ δὲ ὧν 10 προσεύξῃ, οὖς δὲ ἀγαπήσεις ὑπὲρ τὴν ψυχήν σου. TIL Τέκνον μου, φεῦγε ἀπὸ παντὸς πονηροῦ χαὶ ἀπὸ παντὸς ὁμοίου αὗτοῦ. 9. μὴ γίνου ὀργίλος, ὁδηγεῖ γὰρ Y, ὀργὴ πρὸς τὸν φόνον, μηδὲ ζηλωτὴς μηδὲ ἐριστιχὸς μηδὲ ϑυμικός" ἐκ γὰρ ob- τῶν ἁπάντων φόνοι γεννῶνται. 8, τέκνον μου, μὴ γίνου ἐπιϑυμητῆς, τ ὁδηγεῖ γὰρ fj ἐπιϑυμία πρὸς τὴν πορνεΐαν, μηδὲ αἰσχρολόγος μηδὲ ὑψηλόφϑαλμος" ἔχ γὰρ τούτων ἁπάντων μοιχεῖαι γεννῶνται, 2 γεννηθὲν Barn Const: γεννηθέντα cod | 0 ἀλλὰ μεμ. πράξει» L| 7 οὐδὲ ὑπερήφανος» L |9 ἀλλὰ — προσεύξῃ;» L | ος δὲ ἐλεήσεις Can Ὁ» cod | 11 τ. μου : fili L | 12 ὀργῖλος cod | 14 τέκνον — ἐπαοιδὸς μηδὲ 10, 55» 1, μαγεύσεις] Cf. Act. 8, 9. 11; 18, 6. 8, — φεαρμακχεύσεις) Cf. Exod. 22, 18; Sap. 12, 4; Gal δ, 20; Apoc. 9, 21; 18, 28; 91, 8; 22, 15. Vox cum wene- ficium tum incantationem seu artes magicas significat. Magia et prae- stigiae in V. T. praeter locum lau- datum condemnantur Levit. 19, 26; 90, 6; Deut. 18, 11. 12. — οὐ φον, τέχνον χτλ.] Etiam hoe erimen npud gentiles usitatissimum erat vixque eis illicitum esse videbatur. — yrv- γνηϑὲν ἔπιοκτ.) Cf. Sap. 12, 5. — οὐκ ἐπιϑυμήσεις τ. τ. 13.] Hoc mandatum. Matth. 19, 18 non legitur; ab auc- tore ex Exod. 20, 17 vel Deut. 5, 21 ndiectum est et verba S, Seripturae abbreviata sunt. 3. οὐκ ἐπιορκήσεις] Verba exstant Maith. 5, 33; sententia Exod. 20, 7; Levit. 19, 12; Deut. 5, 11. Periurio 3, 7 blasphemia respondere videtur, — χαχολογήσεις] Cf. Prov. 20, 30; Matth. 5, 22, 4. δίγλωσσος) Cf. Prov. 11, 13; 8i- rach 5,9. 14; 6, 1; 28, 18. Vox διγνώμων in S. Seriptura non exstat. — παγὶς . . 9aváxov] Habes haec ver- ba. Prov. 14, 27; 21, 6. 5. μεμεστωμένος πράξει Christia- nus non solum dicere, sed etium fa- cere debet. Cf. Matth, 98, 3; Tac. 1, 92; I Ioann. 3, 18; I Clem. 38, 2; Ign. Eph. 15, 1. 9. 6. πλεονέχτης ... ἅρπαξ] Utraque vox simul legitur I Cor. 5, 10. 11 et 6, 11. I Clem. 35, δ᾽ πλεονεξία, καχοήϑεια, ὑπερηφανία unà nominan- tur. 7. ἐλέγξεις} Cf. 4, 8; 15, 8. — οὕς, δὲ ἐλεήσεις] Of. Iud. 23: καὶ οὖς μὲν ἐλεεῖτε. — obs δὲ dy. ὑπὲρ τ. ψυχήν 10 DOCTRINA. 4. τέκνον μου, μὴ γίνου οἰωνοσκόπος, ἐπειδὴ ὁδηγεῖ εἰς τὴν εἴδω- λολατρίαν, μηδὲ ἐπαοιδὸς μηδὲ μαϑηματικὸς μηδὲ περικαϑαίρων, μηδὲ ϑέλε αὐτὰ βλέπειν μηδὲ ἀχούειν- ἐκ γὰρ τούτων ἁπάντων εἰδωλολατρία γεννᾶται, 5. τέχνον μου, μὴ γένου ψεύστης, ἐπειδὴ 5 ὁδηγεῖ τὸ ψεῦσμα εἰς τὴν χλοπήν, μηδὲ φιλάργυρος μηδὲ κενόδοξος. ἐκ γὰρ τούτων ἁπάντων κλοπαὶ γεννῶνται, (6. τέκνον μου, μὴ γίνου γόγγυσος, ἐπειδὴ ὁδηγεῖ εἷς τὴν βλασφημίαν, μηδὲ αὐϑάξης μηδὲ πονηρόφρων" ἐκ γὰρ τούτων ἁπάντων βλασφημίαι γεννῶνται, 7. lat δὲ πραῦς, ἐπεὶ οἱ πραεῖς κληρονομήσουσι τὴν γῆν. 8. γίνου τὸ μαχρόϑυμος καὶ ἐλεήμων καὶ ἄχαχος καὶ ἡσύχιος καὶ ἀγαϑὸς καὶ τρέμων τοὺς λόγους διὰ παντός, οὺς ἤκουσας. 9, οὐχ ὑψώσεις σεαυτὸν οὐδὲ δώσεις τῇ ψυχῇ σου ϑράσος, οὔ κολληϑήσεται Y, Ψυχή σου μετὰ ὑψηλῶν, ἀλλὰ μετὰ δικαίων καὶ ταπεινῶν ἄνα- στραφήσῃ. 10. τὰ συμβαίνοντά σοι ἐνεργήματα ὡς ἀγαϑὰ προσ- 35 δέξῃ, εἰδώς, ὅτι ἄτερ ϑεοῦ οὐδὲν γίνεται. IV. Τέκνον μου, τοῦ λαλοῦντός cot τὸν λόγον τοῦ ϑεοῦ μνησϑήσῃ νυχτὸς καὶ ἡμέρας, τιμήσεις δὲ αὐτὸν ὡς χύριον" ὅϑεν γὰρ ἡ κυριότης λαλεῖται, ἐκεῖ χύριός ἔστιν. 2. ἐχζητήσεις δὲ 2 περικαϑαίρων -]- quae res ducit ad vanam superstitionem L ex l. 1 84. | 3 μηδὲ ἀκούειν 1, Oan:7» cod | 3 sq. Zx γὰρ — γεννᾶται!» L | 4 τέκνον μου» L, item 6 οὐ 16 9 τὴν γῆν : sanctam terram L | 10 Zie- due» — &ye9óg:tui negotii bonus L | 12 σεαυτὸν -- nec honorabis te apud homines L cf. Barn. 19, 3 | 16 ϑεοῦ : domini dei L 4 οἰωνοσχόπος .. ἐπαοιδός)] Cf. Lev. 19, 26. 31; Deut. 18, 10. 11. In Testam. patriarch. IV, 59 Iudas di- cit: ἡ φιλαργυρία πρὸς εἴδωλα ὁδηγεῖ. 5. Priorem huius versus partem laudat Clemens ΑἹ, Strom. I, 20, 100 p. 977 tanquum locum Soeripturae, Scribit enim: Οὗτος (sc. qui ea, quae sunt barbarorum, sumpsit et tan- quam sua praedicavit) κλέπτης ὑπὸ τῆς γραφῆς εἴρηται" φησὶ γοῦν" υἱὲ μὴ γίνον ψεύστης, ὁδηγεῖ γὰρ τὸ ψεῦσμα πρὸς τὴν χλοπήν. 8, γόγγυσος] Cf. Prov. 16, 28; Iud. 16; Philipp. 2, 14; I Petr. 4, 9; I Cor. 10, 10. — αὐϑάδης] Cf. Tit. I, 7; II Petr, 2, 10. 7—10. Hic auctor nd formam prio- rem redit. Particulam autem arcte cum praecedente connexam esse vox δὲ indicat. Versibus quattuor Chri- stianus maxime ut virtutem tempe- rüntine exerceat admonetur, Man- data officia Christiani erga se ipsum continere dici possunt. 7. npabc] Cf. Col. 8, 15; Eph. 4, 32; I Thess, 5, 14. 15. Vox vocibus γόγγυσος et αὐϑάδης v. ὃ opposita est. — ol πραεῖς κτλ] Verba in Te- stamento utroque leguntur. Con- textus autem satis clare iudicat, quam scripturam auctor respexerit. Verba. [59e πραὺῦς verbis Domini ua- χάριοι οἱ πραεῖς Matth. 5, 5 respon- 1: DOCTRINA xai ἡμέραν τὰ πρόσωπα τῶν ἁγίων, ἵνα ἐπαναπαΐς τοῖς λόγοις αὐτῶν, 8. οὔ ποιήσεις σχίσμα, εἰρηνεύσεις δὲ μαχομένους" κρινεῖς δικαίως, οὐ λήψῃ πρόσωπον ἐλέγξαι ἐπὲ παραπτώμασιν. 4. οὗ δυψυχήσεις, πότερον ἔσται ἢ οὔ. 5 5. Μὴ γίνου πρὸς μὲν τὸ λαβεῖν ἐχτείνων τὰς χεῖρας, πρὸς δὲ τὸ δοῦναι συσπῶν. 6. ἐὰν ἔχῃς διὰ τῶν χειρῶν σου, δώσεις λύτρωσιν ἁμαρτιῶν σου. 7. οὗ διστάσεις δοῦναι οὐδὲ διδοὺς γογγύ- σεις" γνώσῃ γάρ, τίς ἔστιν ὃ τοῦ μισϑοῦ καλὸς ἀνταποδότης. 8. οὖκ ἀποστραφήσῃ τὸν ἐνδεόμενον, συγχοινωνήσεις δὲ πάντα τῷ 10 ἀδελφῷ σου καὶ οὔχ ἐρεῖς ἴδια εἶναι" εἰ γὰρ ἐν τῷ ἀϑανάτῳ κχοι- γωνοί ἐστε, πόσῳ μᾶλλον ἐν τοῖς ϑνητοῖς ; 9. Οὐχ ἀρεῖς τὴν χεῖρά σου ἀπὸ τοῦ υἱοῦ σου ἢ ἀπὸ τῆς ϑυγατρὸς σου, ἀλλὰ nb νεότητος διδάξεις τὸν φόβον τοῦ ϑεοῦ, 10. οὐχ ἐπιτάξεις δούλῳ σου ἣ παιδίσκῃ, τοῖς ἐπὶ τὸν αὐτὸν ϑεὸν 15 ἐλπίζουσιν, ἐν πικρίᾳ σου, μήποτε οὐ μὴ φοβηϑήσονται τὸν ἐπ᾽ ἀμφοτέροις ϑεόν o) γὰρ ἔρχεται wavk πρόσωπον καλέσαι, ἄλλ᾽ ἐφ᾽ οὖς τὸ πνεῦμα ἡτοίμασεν. 11. ὑμεῖς δὲ οἱ δοῦλοι ὑποταγή- 1 χαϑ᾽ ἡμέραν» L | 2 ποιήσεις L Barn Can Οοπβὲ : ποϑήσεις cod | σχίσμα cod Barn Optatus : σχίσματα L (dissensiones) Can Const | 3 δικαίως -l- sciens quod tu iudicaberis L | 6 δώσεις» L et οὐ διστόσεις δοῦναι v. T eum versu 6 coniungit | 8 ὁ em : ἡ eod | 11 ἐν τοῖς ϑνητοῖς : hinc. initian- les esse debemus ? Omnibus enim dominus dare vult de donis suis L cf. 1, 5 | 12 ἀπὸ — ϑυγατρὸς cov:a filiis L neam sec man 2. ἁγίων i. e. fratrum christinno- rum, ut saepe in S, Scriptura. 3. ob ποιήσεις σχίσμεῆ Optatus De schism, Donatistarum 1, 21 (ed. Ziwea p. 23, 11—14) scribit: Deni- que inter cetera praecepta etiam haee tri iussio divina prohibuit: non occides, non ibis post deos alie- mos, et in capitibus mandatorum: mon facies scisma. Cf. I Cor. 1, 105 11, 1& — εἰρηνεύσειεϊ Cf. Marc. 9, 50; Rom. 12, 18; II. Cor. 13, 11, ubi autem verbum sensu intramsitivo nd- hibetur. — οὗ 4. πρόσωπον χτλ.} Cf. Deut. I, 17; Prov. 24, 28. 4. ob διψυχήσεις κτλ] Verba ob- 17 πνεῦμα -ἰ- humilem L supra li- scura eunt. De qua re nom est du- bitandum? Qanones eccl. c. 18 et Constitutiones apost. VII, 11 addunt. dv προσευχῇ aov, ità ub verba de ex- sudiendis precibus intellegenda sint. |Similia scribit Hermas Mamnd, IX, 1—8; Ps.-Ignatius Her. 7, I. Cf. Si- rach I, 28; Iac. 1, 8; 4, 8; I Ioann. 5, 14. 15. 5—8, Officia Christiani erga pau- peres. 5, Fere idem legitur Sirach 4, 81: μὴ ἔστω ἡ χεὶρ σου ἐχτεταμένη εἰς τὸ λαβεῖν καὶ ἐν τῷ ἀποδιδόναι συν- εσταλμένη. Of. Aet. 90, 85; I Clem. 2,1. 14 DOCTRINA σεσϑε τοῖς χυρίοις ὑμῶν ὡς τύπῳ ϑεοῦ ἐν αἰσχύνῃ καὶ φόβῳ. 12. Μισήσεις πᾶσαν ὑπόχρισιν x) πᾶν ὃ μὴ ἀρεστὸν τῷ χυ- pip. 18. οὐ μὴ ἐγκαταλίπῃς ἐντολὰς κυρίου, φυλάξεις δὲ ἃ παρ- ἐλαβες, μήτε προστιϑεὶς μήτε ἀφαιρῶν. 14. ἐν ἐχχλησίᾳ ἔξομο- s λογήσῃ τὰ παραπτώματά σου, xal οὗ προσελεύσῃ ἐπὶ προσευχήν σου ἐν συνειδήσει πονηρᾷ. αὕτη Boy ἡ ὁδὸς τῆς ζωῆς. V. Ἡ δὲ τοῦ ϑανάτου ὁδός ἐστιν αὔτη" πρῶτον πάντων mo- γηρά ἐστι καὶ χατάρας μεστή φόνοι, μοιχεῖαι, ἐπιϑυμίαι, πορνεῖαι, κλοπαί, εἰδωλολατρίαι, μαγεῖαι, φαρμαχίαι, ἁρπαγαί, ψευδομαρτυ- 10 φίαι, ὑποχρίσεις, διπλοχαρδία, δόλος, ὑπερηφανία, κακία, αὐϑάδεια, πλεονεξία, αἰσχρολογία, ζηλοτυπία, ϑρασύτης, ὕψος, dAatovela, ἀφοβία“ 2. διῶκται ἀγαϑῶν, μισοῦντες ἀλήϑειαν, ἀγαπῶντες ψεῦδος, οὗ γινῴσχοντες μισϑὸν διχαιοσύνης, οὗ κολλώμενοι ἀγαθῷ οὐδὲ χρίσει δικαίᾳ, ἀγρυπνοῦντες οὐχ εἷς τὸ ἀγαϑὸν, ἀλλ᾽ εἰς τὸ mo- 18 γηρόν" ὧν μακρὰν πραύτης xal ὑπομονή, μάταια ἀγαπῶντες, ub κοντες ἀνταπόδομα, οὖχ ἐλεοῦντες πτωχόν, οὗ πονοῦντες ἐπὲ 1 ὑμῶν ἵν: ἡμῶν cod | 2 πᾶν!» L | 2 sq. χυρίῳ -Ἐποπ facies L cf. Const | 8 οὐ μὴ --- xvplov;» L | δέ : ergo fili L 4 προστιϑεὶς -I- illis con- traria L | 4 sq. ἐν ἐχχλ. ἐξ. τὰ mx. σου καὶ!» L| 6 σου L| Τ αὕτη : illi contraria L | B/Il φόνοι — ἀλαζονεία — XXI vitia, L habet totidem ac fere eadem, nisi quod nonnulla transposuit, ὀιπλοχαρδία δόλος non expressit | 12. ἀφοβία Const Barn (hie -]- 9:05): non timentes (supra lineam. praem deum sec man) L, 2» cod | 15 ὑπομονή : superbia proxima L | μά- ταῖς dy. 22 b 12—14. Mandata generalia ad viam vitae spectantia. 12. μισήσεις x. ὑπ] Cf. Ps. 118, 198: πᾶσαν ὁδὸν ἄδικον ἐμίσησα. --- μὴ ἀρεστὸν τῷ κυρίῳ] Formula in B, Scriptura senrper positive expressa. esse videtur. Deut. 6, 18 legimus: ποιήσεις τὸ ἀρεστὸν καὶ τὸ καλὸν ἔναντι κυρίου τοῦ ϑεοῦ σου. Similia verba exstant Deut. 12, 25. 28; 19, 18. 18. ob μὴ ἐγκ. ἐντολὰς χυρίου] Etiam hoc mandatum in 8. Seripturà fere semper positive expressum est verbis: φυλάξετε tà προστάγματά μου (Lev. 18, 30) vel τὰς ἐντολάς μου (Lev. 21, 81) vel φυλάσσεσϑε τὰς ἐν- τολὰς χυρίου (Deut. 4, 9. 40; 8, 6; 10,18 etc) Auctorigitur tria man- data, quae in 8. Scriptura modo po- sitivo pronuntiata sunt (cf. 1, 2; 4, 19), in formam negativum redegit. De tertio mandato cf. autem Prov. 4, 2. 5. — ἐντολὰς x. φυλάξεις κτλ Deut. 4, 2: οὐ προσϑήσετε πρὸς τὸ ῥῆμα, ὃ ἐγὼ ἐντέλλομαι ὑμῖν, καὶ oig ἀφελεῖτε ἀπ᾿ αὐτοῦ" φυλάσσεσθε τὰς ἐντολὰς χυρίου. Deut. 12, 82: gw λάξῃ ποιεῖν" 0b προσϑήσεις ἐπ᾽ αὐτό, οὐδὲ ἀφελεῖς ἀπ᾿ αὐτοῦ. Of. Prov. 80, 6; Eccles, 8, 14; Apoc. 22, 18, 19; Eus. H. E. V, 16. ML. ἐν ἐκκλησίᾳ] Cf. infra 14, 1. cmm 16 DOCTRINA χαταπονουμένῳ, o) γινώσχοντες τὸν ποιήσαντα αὐτούς, φονεῖς πέχνων, φϑορεῖς πλάσματος ϑεοῦ, ἀποστρεφόμενοι τὸν ἐνδεόμενον, κχαταπογοῦντες τὸν ϑλιβόμενον, πλουσίων παράκλητοι, πενήτων ἄνο- μοι χριταί, πανϑαμάρτητοι" ῥυσϑείΐητε, τέχνα, ἀπὸ τούτων ἀπάντων. VI. Ὅρα, μή τίς σε πλανήσῃ ἀπὸ ταύτης τῆς ὁδοῦ τῆς δι- δαχῆς, ἐπεὶ παρεκτὸς ϑεοῦ σε διδάσχει. 2. εἰ μὲν γὰρ δύνασαι βαστάσαι ὅλον τὸν ζυγὸν τοῦ κυρίου, τέλειος ἔσῃ" εἶ δ᾽ οὗ δύνασαι, ὃ δύνῃ, τοῦτο ποίει. 8. περὲ δὲ τῆς βρώσεως, ὃ δύνασαι: βάστασον᾽ ἀπὸ δὲ τοῦ εἰδωλοϑύτου λίαν πρόσεχε. λατρεία γάρ ἔστι ϑεῶν 30 γεχρῶν. VIL. Περὶ δὲ τοῦ βαπτίσματος, οὕτω βαπτίσατε" ταῦτα πάντα 3 sq. πενήτων — πανϑαμ» L | 5 τῆς ὁδοῦ» L| 6 διδάσκει: ἵ, ter- zainaí: Hnec in consulendo si cottidie feceris, prope eris vivo deo. Quod si non feceris, longe eris a veritate. Haec omnia tibi in animo pone, et non deciperis de spe tua, sed per haec sancta certamina per- venies ad coronam, per dominum lesum Christum regnantem et domi- nantem cum deo paire et spiritu sancto in saecula saeculorum. Amen. 31. 31. — οὐ γινώσχοντες v. π. αὐτούς] Cf. Sap. 15, 11: ἠγνόησε τὸν πλά- σαντα αὐτόν. les. 1, 8, Os. 5, 4. — ἀποστρεφόμενοι τ. iyó.] Cf. adnot. ad 4, 8. — καταπονοῦντες τ. 924.] Bap. 2, 10 improbi loquuntur: xcr«- δυναστεύσωμεν πένητα δίχαιον. — πλουσίων z.] Cf. Lev. 19, 15. — πε- νήτων ἄν. zprrai] Cf. Ps. 81, 9—4. — πανϑαμάρτητοι! Cf. IT Clem. 18, 2. — ῥυσϑείητε κτλ] Cf. Sap. 2, 19. ΥΙ. 1. διδαχῆς d.e. doctrina tota in parte praecedente exposita. Eo- dem sensu Barnabas 18, 1 voce uti- tur, doctrinam duarum viarum in- dicans, — παρεκτὸς ϑεοῦ] i. e. aliter uc Deus, vias vitae et mortis tibi proponens. Of. Rom. 16, 17. 2. βαστάσαι .. ζυγόν] Act. 15, 10 Petrus de iugo loquitur, quod neque patres neque iuniores portare pote- rant, seilicet de lege Mosis, quam quidam Christiani ex cireumcisione Christianis Antiochenis imponere vo- lebant. Matth. 11, 29. 30 Christus doctrinam vel praecepta sua iugum appellat idque ζυγὸν χρηστόν. Hoe loco vox ζυγός, ut connexus docet, praecepta euneta significat, de qui- bus in parte antecedente sermo est, praesertim praecepta vitam Ohristia- norum perfectam spectantia, quae 1, 3—6 leguntur. Versus, ut par- licula γὰρ indicat, ita cum. antece- dente coniunctus est, ut aeque atque verba ταύτης τῆς ὁδοῦ τῆς διδαχῆς de doctrina supra exposita interpre- iandus sit. Vix recte Schaff de lege V. T. ceremoniali cogitat, Harnack de consilio virginitatis, — τέλειος] Auctor respieit Matth. 19,21. — εἰ δ᾽ ob δύνασαι] Auctor annuit, non om- nin mandata, quae proposuit, were praecepta et omnino ommibus ser- vanda esse; qui vero non omnia mandata implere possunt, eos adhor- iatur, ut faciant, quidquid possint, 3. περὶ δὲ, Similiter 18 DOCTRINA προειπόντες, βαπτίσατε εἰς τὸ ὄνομα τοῦ πατρὸς χαὶ τοῦ υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος ἐν ὕδατι ζῶντι. 2, ἐὰν δὲ py ἔχῃς ὕδωρ ζῶν, εἷς ἄλλο ὕδωρ βάπτισον" εἰ δ᾽ οὗ δύνασαι ἐν ψυχρῷ, ἐν ϑερμῷ. 8. ἐὰν δὲ ἀμφότερα μὴ ἔχῃς, ἔκχεον εἰς τὴν κεφαλὴν α τρὶς ὕδωρ εἰς ὄνομα πατρὸς καὶ υἱοῦ καὶ ἁγίου πνεύματος. 4. πρὸ δὲ τοῦ βαπτίσματος προνηστευσάτω ὃ βαπτίζων wal ὁ βαπ- τιζόμενος καὶ εἴ τινες ἄλλοι δύνανται " κελεύεις δὲ νηστεῦσα: τὸν βαπτιζόμενον πρὸ μιᾶς ἢ δύο. ὙΠ]. ΑἹ δὲ νηστεῖαι ὑμῶν μὴ ἔστωσαν μετὰ τῶν ὑποκριτῶν" 19 γηστεύουσι γὰρ δευτέρᾳ σαββάτων καὶ πέμπτῃ ὑμεῖς δὲ νηστεύ- cute τετράδα χαὶ παρασχευῆν. 9. μηδὲ προσεύχεσϑε ὡς οἵ ὕπο- χριταί, ἄλλ᾽ ὡς ἐχέλευσεν & κύριος ἐν τῷ εὐαγγελίῳ αὐτοῦ, οὕτω προσεύχεσϑε" Πάτερ ἡμῶν ὃ ἐν τῷ οὐρανῷ, ἅἁγιασϑήτω τὸ ὄνομά σου, ἐλϑέτω ἡ βασιλείᾳ σου, γενηϑήτω τὸ ϑέλημά σου 14 γενηϑήτω em : γεννηϑήτω cod mes ergo fideles baptizare poterant. Neque tamen inde concludendum est, omnes ubique sacramentum admini- strasse. Ordo postulavit, ut in eccle- sia constituta praepositi aut ipsi baptizarent aut de baptismate con- sulerentur. Cf. Ign. Smyrm. 8, 2; "Tert. De bapt. c. 17. Iustinus quoque Apol 1, 61 certum sacramenti mi- mistrum non nominat. — r. πάντα] scilicet quae in capitibus sex prio- ribus exposita sunt. --- βαπτίσατε κτλ] Iustinus Apol 1, 61 bis ani- madvertit, baptismum dari in no- mine patris et. filii et spiritus saneti. — ἐν ὕδατι ζῶντι] in aqua fluente, i e. in fluvio vel fonte. Of. Lev. 14, 5. 6. 50—52; Num. 19, 17; loann. 4, 10. 11; Clem. Hom. Contest. c. 1; Hom. XI, 26. Sin autem Doctrina in univereum saltem aquam vivam postulat, Tertullianus De bapt, c. 4 scribit: Nulla distinetio est, mari quis an stagno, flumine an fonte, laeu an alveo diluatur. 9. εἰς ἄλλο ὕδωρ) sc. lacum. sive à natura siye ab hominibus effossum, eisternam vel similem aliam aquam, modo sit frigida. Quod attinet prae- positionem εἰς, considera, verbum βαπτίζειν denotare immersionem. — ob δύνασαι i. e, si. valetudo minus firma vel tempus anni usum aquae frigidae in baptismo administrando non permittit. 3. ἀμφ. μὴ ἔχῃς] seilicet. tantam. Aquae vivae vel alius, sive frigidae sive calidae, ut immergere possis. — ἔκχεον εἰς T. s] Habes hie testimo- nium vetustissimum formae effusio- mis vel aspersionis in baptismo ad- ministrando, idque certius quam alia, quae e tempore priorum saeculorum. ad nos pervenerunt. Animadverte etiam, auctorem formam illam eum certitudine validam habere, cum posteriorum nonnulli de eius validi- iate dubitarent, ut Magnus Africa- nus, euius errorem Cyprianus Ep. 69, 12—14 correxit. Cf. Cornel. Ep. ad Fab, Antioch. apud Eus. H. E. VI, 43, — τρὶς] Ter aqua. effundenda, 20 DOCTRINA ὡς £v οὐρανῷ xal ἐπὶ γῆς" τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον, καὶ ἄφες fuiv τὴν ὀφειλὴν ἡμῶν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν, καὶ μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν, ἀλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ ὅτι σοῦ ἔστιν sj δύναμις καὶ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. 8. τρὶς τῆς ἡμέρας οὕτω προσεύχεσϑε. IX. Περὶ δὲ τῆς εὐχαριστίας, οὕτως εὐχαριστήσατε- 2. πρῶ- τον περὶ τοῦ ποτηρίου: Εὐχαριστοῦμέν σοι, πάτερ ἡμῶν, ὑπὲρ τῆς ἁγίας ἀμπέλου Δαυὶδ τοῦ παιδός σου, ἧς ἐγνώρισας ἡμὲν διὰ Ἰησοῦ τοῦ παιδός oou- σοὶ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας, el τὴν ὀφειλήν Matthaeus exhibet ἐν roig οὐρανοῖς, ἐπὶ τῆς γῆς et τὰ ὀφειλήματα. --- ὅτι σοῦ xri] Eadem doxologia infra 9, 4 (additis verbis διὰ "T. Χριστοῦ) et 10, 5 legitur, bre- Υἱοῦ (sine ἡ δύναμις xai) 9, 2. 3; 10, 2.4. Additamenta codicum bibli- corum et, versiones 8. Seripturae, ex- cepta versione Sahidica, doxologiam maiorem exhibent, post ἐστὲν verba. ἡ βασιλείᾳ καὶ inserentes, Verba non. esse Domini eum codices vetustissimi ium ali testes probant. Doctrina autem docet, quomodo doxologia in lextum S, Beripturae irrepserit. Cum Christiani oratione Domini velut for- mula orationis uterentur, preces do- xologia concludebant, et usu longaevo doxologia eum preeibus paullatim adeo in unum concaluit, ut tempore posteriore librarii nonnulli eam in S. Scriptura recipere non dubitarent. 3. τρίς] Similiter Daniel 6, 10. 18 ter per diem orasse traditur. Sed quibus horis oratio fiebat? Haud dubie horis tertia, sexta et nona, quae in S. Seriptura et ab autoribus posterioribus saepius velut horae orationis commeinorantur. Cf. Aet. 9, 15; ὃ. 1; 10, 9. 30; Tert. De orat. €. 95; De ieium. e. 10; Clem. ΑἹ. Strom. VII, 7, 40 p. 854. 9. περὲ δὲ τοῦ IX—X. In his capitibus formulae orationum in sacra cena adhibendae proponuntur, et quidem duae, quae communioni praecedunt, una, qune corpore et sanguine Domini sumto pronuntianda erat. Orationes tam prope ad eas accedunt, quibus teste tractatu Beracoth libri "l'almud Iu- daei die vel vigilia sabbati vinum et panem benedicebant (cf. Sabatier, La Didach? 1885 p. 99 sqq.), ut vix dubitari possit, auctorem eas secun- dum has formasse, Altera ex parte auctor eucharistiae christianae qui- dem rationem habuit, de pane bene- dicendo autem tam late locutus est, ui eius oratio ad hune pertinens tempore posteriore ad panem beme- dicendum communem adhiberi pos- set (cf. adnot. ad 9, 4). Orationes longe àb iis discedunt, quae nobis alias traditae sunt, atque non solum summám antiquitatem, sed etiam ritum quemdam singularem produnt. lam lustinus Apol. I 65—67 saeenlo II medio liturgiae multo prolixioris et distinctioris testis est, IX, 1. εὐχαριστίας] i. e. epularum mnysticarum, quae constant ex vino et pane, vel orationis eucharisticae. Infra v. 5 vos distincte elementa consecrata designat, Similiter lu- DOCTRINA χλάσματος᾽ Εὐχαριστοῦμέν cot, πάτερ ἡμῶν, ὑπὲρ τῆς ζωῆς καὶ γνώσεως, ἧς ἐγνώρισας ἡμῖν διὰ Ἰησοῦ τοῦ παιδός cou- σοὶ jj δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. 4. ὥσπερ ἦν τοῦτο τὸ κλάσμα διεσκορ- πισμένον ἐπάνω τῶν ὀρέων xal συναχϑὲν ἐγένετο ἕν, οὕτω συν- 5 αχϑήτω cou ἡ ἐχχλησία ἀπὸ τῶν περάτων τῆς γῆς εἰς τὴν σὴν βασιλείαν: ὅτι σοῦ ἐστιν d δόξα καὶ ἡ δύναμις διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ εἷς τοὺς αἰῶνας. ὅ. μηδεὶς δὲ φαγέτω μηδὲ πιέτω ἀπὸ τῆς εὖ- χαριστίας ὑμῶν, ἀλλ᾽ οἱ βαπτισϑέντες εἷς ὄνομα κυρίου " καὶ γὰρ περὶ τούτου εἴρηκεν ὁ χύριος'" Μὴ δῶτε τὸ ἅγιον τοῖς κυσί. 10 X. Μετὰ δὲ τὸ ἐμπλησϑῆναι οὕτως εὐχαριστήσατε' 8, Eb- χαριστοῦμέν σοι, πάτερ ἅγιε, ὑπὲρ τοῦ ἁγίου ὀνόματός σου, οὗ χατεσχήνωσας ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν, καὶ ὑπὲρ τῆς γνώσεως καὶ πίστεως καὶ ἀϑανασίας, ἧς ἐγνώρισας ἡμῖν διὰ Ἰησοῦ τοῦ παιδός σου" σοὶ ἡ δόξα εἷς τοὺς αἰῶνας. 8. σύ, δέσποτα παντοχράτορ, i» ἔχτισας τὰ πάντα ἕνεχεν τοῦ ὀνόματός σου, τροφήν τε καὶ ποτὸν ἔδωκας τοῖς ἀνθρώποις εἰς ἀπόλαυσιν, ἵνα σοι εὐχαριστήσωσιν, ἡμῖν δὲ ἐχαρίσω πνευματικὴν τροφὴν καὶ ποτὸν χαὶ ζωὴν αἰώνιον διὰ τοῦ παιδὸς σου. 4. πρὸ πάντων εὐχαριστοῦμέν σοι, ὅτι δυνατὸς el * 8 τοῦτο τὸ em : τοῦτο cod | 12 ἡμῶν em : ὑμῶν cod 3. χλάσματος] i. e. panis euchari- stici seu corporis Christi revera in cruce, typice in eucharistia fracti. Cf. Act. 2, 42; 1 Cor. 10, 16; 11, 24. — ζωῆς xul γνώσεως fr. infra. 10, 2; 11,2; I Clem. 36, 2; II Clem. 20,5, 4. χλάσμα .. £y] Cf. 1 Oor. 10, 17;| Ign. Eph. 90, 2. — συναχϑήτω i| €f. 10, 5. Matth. 24, 31. — βασιλείαν) Haec vox cum voci ἐκκλησία opposita. sit, regnum Christi futurum denotat. Auctor igitur in oratione eucharistica. res extremas in memoriam revocat, ut Dominus ipse Matth. 96, 29 et Paulus apostolus 1 Cor. 11, 26. Ea- dem fere gratiarum actio, quae hic fit pro accepto pane eucharistico, a Pseudo-Athanasio De virginitate c. 18 et quidem pro pane communi enun- tianda exhibetur. (Migne, PG 98,266.) δ, μηδεὶς xtÀ.] Similiter dicit Iu- stinus Apol I, 66: τῆς εὐχαριστίας οὐδενὶ ἄλλῳ μετασχεῖν ἐξόν ἐστιν ἢ τῷ πιστεύοντι ἀληϑῆ εἶναι τὰ δεδιδαγ- μένα ὑφ᾽ ἡμῶν καὶ λουσαμένῳ τὸ ὑπὲρ ἀφέσεως ἁμαρτιῶν καὶ εἰς ἀναγέννησιν λουτρόν — βαπτ. εἰς ὄνομα κυρίου! Similiter Act. 19, 5 legimus, disci- pulos Ioannis Ephesi baptizatos esse in nomine Domini lesu. Teste autem Doctrina inde nequaquam iam colli- gendum est, in sacramento admini- strando nonnisi verba εἰς ὄνομα κυ- olov olim adhibita esse. Supra 7, 1. 3 enim Doctrina distinetis verbis praecipit, αὖ homo in nomine trini- tatis baptizetur. X. 1. ἐμπλησϑῆναι] Cf. loanm. 6, 12, dbi vox de quinque milibus ho- minum a Domino satiatorum δα}. betur. Vox indieat, tempore ortus Doctrinne cum sacra cena etiam 24 DOCTRINA σοὶ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. 5. μνήσϑητι, κύριε, τῆς ἐχχλησίας σου τοῦ ῥύσασϑαι αὐτὴν ἀπὸ παντὸς πονηροῦ χαὶ τελειῶσαι αὐτὴν ἐν τῇ ἀγάπῃ σου, καὶ σύναξον αὐτὴν ἀπὸ τῶν τεσσάρων ἀνέμων, τὴν ἁγιασϑεῖσαν, εἰς τὴν σὴν βασιλείαν, ἣν ἡτοίμασας αὐτῇ" ὅτι ᾿ς σοῦ ἔστιν y, δύναμις καὶ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. 6. ἐλϑέτω. χαὶ dc ὁ *Qaa»và τῷ avió. εἴ τις w, ἐρχέσϑω - εἴ τις οὖχ ἔστι, μετανοείτω" μαρὰν ἀϑά" ἀμήν. τοῖς δὲ προφήταις ἐπιτρέπετε εὐχαριστεῖν, ὅσα ϑέλουσιν. ΧΙ. Ὃς ἂν οὖν ἐλϑὼν διδάξῃ ὑμᾶς ταῦτα πάντα τὰ προειρη- 10 μένα, δέξασϑε αὐτόν - 2. ἐὰν δὲ αὐτὸς ὁ διδάσχων στραφεὶς διδάσχῃ ἄλλην διδαχὴν εἷς τὸ καταλῦσα!, μὴ αὐτοῦ ἀχούσητε'" εἷς δὲ τὸ 1 σοὶ em. Br:gb cod | 6 ὡσαννά : ὡς ἀννὰ cod | ϑεῷ cod: wig edd plures | 7 μαρὰν 49d : μαραναϑὰ cod 5. ῥύσασθωι κτλ. Cf. Matth. 6, 13; loann. 17, 15. — τελειῶσαι κτλ. Cf. loann. 17, 23; I Ioann. 2,5; I Clem. 50, 3 (ol ἐν ἀγάπῃ τελειωθέντες). --- σύναξον κτλ.) Ies. 11, 12: x«l συνάξει τοὺς ἐπολομένους ᾿Ισραῆλ., χαὶ τοὺς διεσπαρμένους ᾿Ιοὐδα συνάξει ἐκ τῶν τεσσάρων πτερύγων τῆς γῆς. Oratio indaica Schmone-Esre vel Duode- viginti exhibet v. 10 verba: et col- lige nos a quattuor finibus terrae. Cf. Sehürer, Geschichte des iüdischen. Volkes ed, IL t. Π (1898), 461. Doc- trina propius ad Matth. 24, 31 accedit: quam ad illos locos — τὴν ἁγίασ- ϑεῖσαν)] sc. sanguine Christi. Cf. loann. 17, 19; Eph. 5, 25; Hebr. 10, 10. — Οἡτοίμασας] Cf. Matth. 95, 94. Hebr. 11, 16. 6. ἐλϑέτω xtX] Veteres Christiani non solum hune mundum brevi tem- pore praeteriturum esse credebant, sed etiam pro accelerando eius fine ndventuque Christi orabant. Of. Apoc. 92, li: χαὶ τὸ πνεῦμα καὶ ἡ νύμφη λέγουσιν " ἔρχου, zal ὁ ἀκούων siná- τω ἔρχου, 90: ἔρχου, κύριε ᾿Ιησοῦ. Tertullianus Apolog. e. 39 quidem scribit: Oramus pro mora finis, Si- militer De orat. e. 5 in explicando secundo orationis dominicae artieulo commemórat, quosdam protraetum quemdam (in) saeculo postulare, Ipse autem eodem loco censet, regnum Dei, quod ut adveniat oramus, ad consummationem saeculi tendere et. cum aliis Christianis optat maturius regnare et non diutius servire. — χάρις] Cf. I Petr. 1, 139: ἐλπίσατε ἐπὶ τὴν φερομένην Bu£v χάριν ἐν ἀπο- καλύψει Ἴ. Χριστοῦ. — 2] Cf. Matth. 5, 18; I Cor. 7, 31; II Petr. 3, 10; Apoc. 21, 1. — ὡσαννὰ κελ] | Verbis ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυὶδ lesus | Hierosolyma intrans a turbis populi salutatus est, eisdemque teste He- gesippo (Eus. H. E. II, 23, 14) multi testimonio lucobi ad fidem adducti. |vel in fide confirmati Iesum glori- ficaverunt. Verba aptissime hoe loco posita sunt, ubi Christus rediturus exspectatur. Sin auctor Christum Deum David appellat, non filium, considerandum est, Lucam 19, 28 de Iesu Hierosolyma intrante di- centem totum loeum, Mareum 11, 9. 26 DOCTRINA προσϑεῖναι δικαιοσύνην xal γνῶσιν χυρίου, δέξασϑε αὐτὸν ὡς κύριον. 3. Περὶ δὲ τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν, κατὰ τὸ δόγμα τοῦ εὐαγγελίου οὕτω ποιήσατε. 4. πᾶς δὲ ἀπόστολος ἐρχόμενος πρὸς ὑμᾶς δεχϑήτω ὡς κύριος: 5. οὗ μενεῖ δὲ εἰ μὴ ἡμέραν μίαν - ὁ ἐὰν δὲ jj χρεία, καὶ τὴν ἄλλην ^ τρεῖς δὲ ἐὰν μείνῃ, ψευδοπροφήτης ἐστέν, (6. ἐξερχόμενος δὲ ὁ ἀπόστολος μηδὲν λαμβανέτω εἰ μὴ ἄρτον, ἕως οὗ αὐλισϑῇ" ἐὰν δὲ ἀργύριον aiv, ψευδοπροφήτης ἐστί. 4 εἰ μὴ addidi respiciens 12, 9 nivqv. — mogüstwu .. γνῶσιν x] Cf. Prov. 2, 5. 6; Eccles. 1, 18: ὁ προστιϑεὶς γνῶσιν. — ὡς χύριον] Cf. 4, 1. 11: 11,4; Matth. 10, 40; Ioann. 18, 20; Tgn. Eph. 6, 1; Ps.-Ath. De virg. c. 22. 8. ἐποστόλων Vox ab auctore sen- su ampliore adhibetur; non denotat duodecim apostolos a Domino electos, sed universe praedicatores evangelii, qui religionem christianam. anun- tinntes inprimis nd infideles se con- ferunt. Similiter eodem nomine in S. Seriptura comites et socii aposto- lorum vel etiam alii praedicatores evangelii appellmntur. Cf. Act. 14, 4.14; Rom. 16,7; I Cor. 15, 7; Apoc. 9, 9. In ceteris litteris christianis veteribus vox illo sensu raro adhi- bita esse videtur, Cf. Eus. H. FK. I, 12; ΠῚ, 37; V, 10; Iren. Adv. haer. 15,21, 1; IV, 12, 5; Tert. Adv. Marc. IV, 94; Orig. In Ioann. t. 32, 10; C. Cels. IIT, 9. — προφητῶν} Praeter &postolos auctor igitur prophetas eognitos habet. Eodem modo apostoli ac prophetae simul commemorantur I Cor.12,28,29; Eph. 2, 20: 3,5; 4, 11; Apoc. 18, 90, Praeterea prophetarum christianorum $8. Seriptura mentio- nem facit Act. 11, 27. 28; 18,1; I Cor. 14, 29 - 39. — χατὰ τὸ δόγμα T. εὐαγγελίου] Vox dóyu« decretum vel mandatum denotat etiam Luc. ἘΦ cod 2, 1; Act. 16, 4; 17, 7; Eph. 2, 15. Auctor Matth. 10, 5—12; 7, 15—993; 10, 40—42; Luc. 9, 1—6; 10, 4—21 ante oculos habere videtur, Paulus quoque I Cor. 14, 87 dicit, quae de prophetis et spiritualibus scribat, ea esse mandata vel mandatum (ἐντολή, ut legunt Wescott et Hort) Domini. 4. ὡς χύριον] Cf. 4, 1 ; Ign. Eph. 6, 1. 5. ἡμέραν μίαν] Infra 12, 9. Doc- trina cuique fratri peregrinanti chri- stiano permittit duos vel tres dies in ecclesia manere eiusque hospitio uti. Apostolis unus vel ad summum | duo dies conceduntur, cum eis non inter fideles, sed inter infideles opus |ineumbat. Ut ex sequentibus patet et Lucianus in libro testatur, qmi inscribitur Peregrinus Proteus, plu- res jure hospitii sbusi erant. — ψευδοπροφήτης! Cum de apostolis sermo sit, vox ψευδαπόστολος desi- deratur, quae legitur II Cor. 11, 13. Vox ψευδοπροφήτης autem non solum | in 8 Scriptura saepius exstat (Matth. | 7, 15; 24, 11. 24. Apoc. 16, 13; 19, 20; 20, 10), sed etiam falsum doc- torem designat. I Ioann, 4, 1 pseu- doprophetae nominantur, falsi doc- tores autem intellegendi sunt. 6. Cf. Matth. 10, 9. 10; Marc, 6, 8; Lue. 9, 3, ubi Dominus apostolis &d evangelium praedicàndum ex- euntibus praecipit, ne possideant an- 38 DOCTRINA 7, Kai πάντα προφήτην λαλοῦντα ἐν πνεύματι οὗ πειράσετε οὐδὲ διαχρινεῖτε' πᾶσα γὰρ ἁμαρτία ἀφεθήσεται, αὕτη δὲ f ἁμαρτία οὐκ ἀφεϑήσεται. 8. οὗ πᾶς δὲ & λαλῶν Év πνεύματι προφήτης ἐστίν, ἀλλ᾽ ἐὰν ἔχῃ τοὺς τρόπους κυρίου. ἀπὸ οὖν τῶν πτρόπων γνωσθήσεται & ψευδοπροφήτης καὶ ὃ προφήτης. 9. xal πᾶς προφήτης ὁρίζων τράπεζαν ἐν πνεύματι, οὗ φάγεται ἀπ᾽ αὐτῆς, εἰ δὲ μήγε φευδοπροφήτης ἐστί. 10. πᾶς δὲ προφήτης διδάσχων τὴν ἀλήϑειαν, εἰ ἃ διδάσκει οὗ ποιεῖ, ψευδοπροφήτης ἐστί. 11. πᾶς δὲ προφήτης δεδοχιμασμένος, ἀληϑινός, ποιῶν εἰς μυστήριον κοσμι- κὸν ἐχχλησίας, μὴ διδάσκων δὲ ποιεῖν, ὅσα αὐτὸς ποιεῖ, οὗ κριϑνή- σεται ἐφ᾽ ὑμῶν᾽ μετὰ ϑεοῦ γὰρ ἔχει τὴν κρίσιν: ὡσαύτως γὰρ ἐποίησαν καὶ οἱ ἀρχαῖοι προφῆται, 6 ὁρίζων em : à ῥίζων cod 7. ἐν πνεὐματῆ i. e. ἐν ἐκστάσει, αὖ ex sequentibus apparet. Cf. I Cor. 12,3; 14,2; Apoc. 1,10; 4,2; 17,8; Herm. Vis. I, 1, 8; I1, 1, 1; Sim. IX, 1,4 "Tempore igitur Doctrinae li- cebat in ecstasi loqui. Saeculo autem seeundo ad finem vergente Miltiades leste Eusebio H. E. V, 17 peculiari opere adversus Montanistas confecto | docuit, μὴ δεῖν προφήτην ἐν ἐκστάσει λαλεῖν, — οὐ πειράσετε κτλ} Auctor hoc loeo de propheta probato agit, €um versibus sequentibus de falso propheta et de modo dieat, quo cog- noscendus sit. Itaque hic prophe- tam tentari vetat, eum Paulus I Cor. 12, 10; 14, 29 prophetas diiudicari velit et Ioannes 1, 4, 1 admoneat, ne quis omni spiritui eredat, sed spiritus probet, an ex Deo sint, quoniam multi pseudoprophetae exierunt in znun- dum. — πᾶσα ἁμαρτία κελ] Matth. 12, 31 peccatum, quod nom remit- titur, spiritus blasphemia (ἡ τοῦ πνεύματος βλασφημία) appellatur. B. ἀλλ᾽ ἐὰν srA.] Cf. Matth. 7, 31} —898. — (à οὖν τῶν τρόπων κτλ.] Cf. Matth. 7, 16. 20; Herm. Mand. 12. ὃς δ᾽ ἂν εἴπῃ ἐν πνεύ- XI, 7. 16. 9. Sensus est: si propheta im spiritu loquens iusserit mensam pn- rari, pauperes satiabuntur, ipse au- iem nihil sumet, ne videatar sua curare; sin autem, pseudopropheta habebitur. 10. ῥιδάσχει .. ποιεῖ] Verus pro- pheta id, quod docet, etiam facit. Similiter Matth. 23, 8 Dominus vult, "ut homines faciant, quod docentur, et Pharisaeos vituperat, quod dicunt. quidem, neque vero faciunt. Cf.Matth. 5, 19; lgn. Eph. 15, 1. 2. ll. Hie versus difficillimus est ad interpretandum. Quaeritur ante om- nia, an textus genuinus sit. Nom- nulli locum emendare studuerunt. Zahn praepositionem εἰς ante ἐκκλη- σίας posuit, ita ut sensus sit: faciens mysterium saeeulare vel terrenum in ecclesiis. Hilgenfeld (Zeifschrift für. lwiss. Theol. 1885 p. 98; im editione Doctrinae pro ποιῶν insuper uv posuit) pro κοσμικὸν legens κοσμικῶν interpretatur: omnis propheta verax probatus, qui per mysterinm facit. ecclesias cosmicorum vel gentilium DOCTRINA ἀργύρια 3| ἕτερά τινα, οὖκ ἀκούσεσϑε αὐτοῦ- ἐὰν Πᾶς δὲ ὁ ἐρχόμενος iv ὀνόματι χυρίου δεχϑήτω " ἔπειτα δὲ δοκιμάσαντες αὐτὸν γνώσεσϑε, σύνεσιν γὰρ ἕξετε δεξιὰν ὁ χαὶ ἀριστεράν. 2. εἰ μὲν παρόδιός ἔστιν ὁ ἐρχόμενος, βοηϑεῖτε αὐτῷ, ὅσον δύνασϑε- οὐ μενεῖ δὲ πρὸς ὑμᾶς εἰ μὴ δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας, ἐὰν ἢ ἀνάγκη. 8. εἰ δὲ ϑέλει πρὸς ὑμᾶς καϑῆσϑαι, sey νίτης ὥν, ἐργαζέσϑω καὶ φαγέτω. 4. εἰ δὲ οὐκ ἔχει τέχνην, κατὰ τὴν σύνεσιν ὑμῶν προνοήσατε, πῶς μὴ ἀργὸς μεϑ᾽ ὑμῶν ζήσεται 1 Χριστιανός. ὅ, εἰ δ᾽ οὗ ϑέλει οὕτω ποιεῖν, χριστέμπορός ἔστι" προσέχετε ἀπὸ τῶν τοιούτων. XIIL. Πᾶς δὲ προφήτης ἀληϑινός, ϑέλων καϑῆσϑαι πρὸς ὑμᾶς, ἄξιός ἐστι τῆς τροφῆς αὐτοῦ. 2. ὡσαύτως διδάσκαλος ἀληϑινός 7 καϑῆσϑαι cod, item 1. 12 : χαθῆσαε Br, χκαϑίσαι edd plures hic generationem prophetarnm chri- stianorum in mente habuisse, scilicet Agabum, Iudam, Silam, Philippi filias, Ammiam Philadelphensem, Quadra- tum, quos seriptor ignotus circa annum 199 apud Eusebium H. E. V, 17 recenset, et si Doctrina cirea vel post saeculum II medium exorta est, de his cogitari potest. Sin autem. scriptura ad finem saeculi I referen- da est, verba potius de prophetis Ve- teris Testamenti interpretanda sunt. 12. δὸς uo: xr4.] Dominus enim Matth. 10, 8 dixit: Gratis accepistis, gratis date. Of. Act.8, 18—20; Mich. 9, 11. XII Postquam auctor exposuit, quomodo apostoli et prophetae in ecclesiam vel ad fratres advenientes gusi ndi sint, docet, qua ratione re- liqui advenae christiani accipiantur. 1. δεχϑήτω] i. e, hospitaliter eu- scipiatur, e& quidem, ut ex sequen- tibus patet, confestim et priusquam probatur. — ἔπειτα xrÀ.] Sensus non est dubius. Quaeritur autem, num verba δεξεὰν xal ἀριστεράν constru- enda sint cum γνώσεσϑε, ita ut verba. σύνεσιν γὰρ ἕξετε in parenthesi po- menda sint, an eum σύγεσεν, ita ut locus vertendus sit: intellectum enim habebitis diiudieantem dexteram et sinistram. llla constructio quidem minus dura est. Attamen haee prae- ferenda esse videtur. Constitutiones mpost. VIL, 98 post ἔχετε inserunt: καὶ δύνασϑε γνῶναι $c. δεξιὰν κτλ. — δεξιὰν χτλ.] Cf. Ion. 4, 11; II Cor. 6, 7. 2. Teste lustino Apol. I, 67 dona in ecclesia collecta etiam ad subve- niendum advenientibus peregre hos- pitibus (παρεπιδήμοις οὖσι ξένοις) ad- hibebantur. Cf. I Clem. 1, 2; Ign. Rom. 9, 8. 3. ἐργαζέσϑω κτλ] Cf. IT Thess. 9,10. 4. μὴ ἀργός] Animadverte, quan- topere Doctrina otium condemmet atque officium laboris inculcet, — Apireevó;] Haec vox hoc tantum Doctrinae loco exstat. 5. χριστέμπορος] Vox etiam ab Hippolyto In Ruth (Opp. edd. Bon- wetseh et Achelis I, II 1897 p. 190), à Ps-Ignatio Trall. 6, 2 et Magn. 82 DOCTRINA ἐστιν ἄξιος καὶ αὐτὸς ὥσπερ ὁ ἐργάτης τῆς τροφῆς αὐτοῦ" 3. πᾶσαν οὖν ἀπαρχὴν γεννημάτων ληνοῦ καὶ ἄλωνος, βοῶν τε καὶ προβάτων λαβὼν δώσεις τὴν ἀπαρχὴν τοῖς προφήταις" αὐτοὶ γάρ εἶσιν οὗ ἀρχιερεῖς ὑμῶν. 4. ἐὰν δὲ μὴ ἔχητε προφήτην, δότε τοῖς ὃ πτωχοῖς. b. ἐὰν σιτίαν ποιῇς, τὴν ἀπαρχὴν λαβὼν δὸς κατὰ τὴν ἐντολήν. 6. ὡσαύτως κεράμιον οἴνου ἢ ἐλαίου ἀνοίξας, τὴν ἀπαρχὴν λαβὼν δὸς τοῖς προφήταις “ 7, ἀργυρίου δὲ καὶ ἱματισμοῦ καὶ παντὸς χτήματος λαβὼν τὴν ἀπαρχὴν ὡς ἄν σοι δόξῃ, δὸς κατὰ τὴν ἔν- πολήν. πὸ XIV. Κατὰ κυριακὴν δὲ κυρίου συναχϑέντες κλάσατε ἄρτον καὶ εὐχαριστήσατε, προεξομολογησάμενοι τὰ παραπτώματα ὑμῶν, ὅπως χαϑαρὰ ἡ ϑυσία ὑμῶν T. 2, πᾶς δὲ ἔχων τὴν ἀμφιβολίαν μετὰ τοῦ ἑταίρου αὐτοῦ μὴ συνελϑέτω ὑμῖν, ἕως οὗ διαλλαγῶσιν, ἵνα μὴ κοινωϑῇ ἡ ϑυσία ὑμῶν, 3. αὕτη γάρ ἐστιν ἡ ῥηϑεῖσα ὑπὸ τὸ κυρίου" "Ev παντὶ τόπῳ καὶ χρόνῳ προσφέρειν μοι ϑυσίαν xa- ϑαράν' ὅτι βασιλεὺς μέγας εἰμί, λέγει κύριος, καὶ τὸ ὄνομά μου ϑαυμαστὸν ἐν τοῖς ἔϑνεσι. XV. Χειροτονήσατε οὖν ἑαυτοῖς ἐπισχόπους καὶ διακόνους 11 προεξομολογησάμενοι em : προσεξομ. cod | 12 ὑμῶν em : ἣ μῶν eod | 13 τὴν cod : τινὰ fortasse et munus docendi magis magiave per praepositos ecclesiae ipsos exerceba- tur. Cf. Vincent. Ler. Commonit. c. 40. 3. De lege V. T, qua Iudaei pri- mitias sacerdotibus dare iubentur, cf Exod. 22, 29; 28, 19; 34, 36; Num. 18, 12; Deut. 18, 3. 4; 26, 9; Ezech. 44, 80; Nehem. 10, 35—37. Hane legem Doetrina Christianis quoque imponit, tacet autem de de- eimis, quae Iudaeis praeter primitias solvendae erant. Similiter Irenaeus Adv. hner. IV, 17, 5—18, 4 Christia- nis primitias offerendas esse Deo ex ipsius creaturis docet. — αὐτοὶ yàp xrÀ.] His verbis auctor V. T. respi- Cit. Obhristiani iubentur primitias dare prophetis, quia hi apud eos lo- eum sacerdotum obtinent, 86. eun- dem locum, quem apud ludaeos pri- mitias solventes sacerdotes obtine- bant. Similiter Didascalia et Con- stitutiones apostolorum II, 95 (Ana- leeta Antenicaenn ed. Bunsen 1854 IL, 957 sq. 260). 4. Prophetae ergo non in omnibus ecclesiis erant. 5. σιτίαν] Of. Num. 15, 20, 21. — κατὰ τὴν ἐντολὴν] Vox primo de man- dato Mosis intellegenda est. Deinde etiam ad praeceptum Domini Matth. 10, 10 referri potest. 6. Cf. Nehem. 10, 37. 7. ὡς ἄν σοι δόξῃ] Haec verba fortasse ndduntur, quia in hoc versu primitiae postulantur rerum, quarum in S. Seriptura non fi mentio. XIV—XV. Postquam auctor in enpitibus XI—XIII de apostolis vel praedicatoribus evangelii, de pro- 34 DOCTRINA ἀξίους τοῦ χυρίου, ἄνδρας πραεῖς wal ἀφιλαργύρους wal ἀληϑεῖς καὶ δεδοκιμασμένους " ὑμῖν γὰρ λειτουργοῦσι καὶ αὐτοὶ τὴν λειτουργίαν τῶν προφητῶν καὶ διδασχάλων. 2. μὴ οὖν ὑπερίδητε αὐτούς " αὐτοὶ γάρ εἰσιν οἵ τετιμημένοι ὑμῶν μετὰ τῶν προφητῶν καὶ διδασχάλων. 5 8, ᾿Ἐλέγχετε δὲ ἀλλήλους μὴ ἐν ὀργῇ, ἄλλ᾽ ἐν εἰρήνῃ, ὡς ἔχετε ἐν τῷ εὐαγγελίῳ" καὶ παντὶ ἀστοχοῦντι κατὰ τοῦ ἑτέρου μηδεὶς λαλείτω μηδὲ παρ᾽ ὑμῶν ἀκουέτω, ἕως o5 μετανοῆσῃ. 4. τὰς δὲ εὐχὰς ὑμῶν καὶ τὰς ἐλεημοσύνας καὶ πάσας τὰς πράξεις οὕτω ποιήσατε, ὡς ἔχετε ἐν τῷ εὐαγγελίῳ τοῦ χυρίου ἡμῶν, DL XVL Τρηγορεῖτε ὑπὲρ τῆς ζωῆς ὑμῶν οἱ λύχνοι ὑμῶν μὴ σβεσϑήτωσαν, καὶ αἱ ὄσφύες ὑμῶν μὴ ἐχλυέσϑωσαν, ἀλλὰ γίνεσθε ἕτοιμοι" οὐ γὰρ οἴδατε τὴν ὥραν, ἐν ἢ ὃ κύριος ἡμῶν ἔρχεται. 2, πυχνῶς δὲ συναχϑήσεσϑε ζητοῦντες τὰ ἀνήκοντα ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν' cb γὰρ ὠφελήσει ὑμᾶς & πᾶς χρόνος τῆς πίστεως Ou, 6 ἑτέρου οοὰ : ἑταίρου con Harris | 7 ἀκουέτω οοὰ : ἀχουέσϑω for- lasse | 10 ὑμῶν pr em : ἡμῶν cod licet liturgiam eucharisticam. Doc- trina igitur episcopis et diaconis idem munus attribuit, quod Clemens Romanus, qui I Cor. c. 42—44 eorum munus eum munere sacerdotum Ve- teris "'estumenti comparat atque 44, 4 eos dona offerre (προσενεγχόντας τὰ δῶρα) distincte dicit. 1. χειροτονήσατε! Cf. Act. 14, 23; Π Cor. 8, 19; Ign. Philad. 10, 1; Smyrn. 11,2; Polyc. 7,2. Vox hic designat electionem. Tempore poste- riore denotat etiam consecrationem electi vel ordinis initiationem. Of. Constit. apost. VI, 17; VIII, 27. 98. 46. — ξαυτοῖς] i. e. singulis ecclesiis vel parochiis, — ἐπίσκοποι xal διά- xovoi] eodem modo quo hie simul commemorantur Phil.1,1 et I Clem. 42, 4. 5. T'Tim. 3, 2—18 Paulus vir- futes exponit, quibns episcopos ac diaconos praeditos esse oportet. Act. 20, 17—28 et Tit. 1, 5—7 voces πρεσ- βύτεροι οὐ ἐπίσχοποι promiscue ad- hibentur. — πραεῖς καὶ ἀφιλαργύ- ρους] Paulus scribit I Tim. 8, 8: δεῖ τὸν ἐπίσχοπον εἶναι μὴ πλήχτην, ἀλλ᾽ ἐπιεικῆ, ἄμαχον, ἀφιλάργυρον, 8, 8: διιχόνους μὴ αἰσχροχερδεῖς. Cf, Tit. 1, 7; Polycarp 5,2. — δεδοκιμασμένους] Cf. I Tim. 3, 10; I Clem. 42, 4; 44, 3, Non ergo eli- gendi sunt, qui virtutem sectari mo- do ineipiebant vel neophyti (I Tim. 3, 6), sed viri spectati. — ἡμῖν yàp λειτουργοῦσι κτλ] Auctor rationem | profert, ob quam viri spectati mini- | stri ecclesiarum eligendi sunt, atque episcopos et diaconos cum prophetis |et doctoribus comparans aliud mu- nus illis incumbens commemorat, munus docendi atque aedificandi ec- clesiam, quod perhos praecipue ex- | ercebatur. | 2. μὴ οὖν ὑπηρίδητε xri] Respi- ciens ὁ, 13 et Canon. apostolorum. eccles. 12, 3 tibi persuaseris supplen- | dum esse: in victu praebendo. Par- lieula autem versus ultera illi inter- pretationi minus favere videtur. ι- 86 DOCTRINA ἐὰν μὴ Ev τῷ ἐσχάτῳ χαιρῷ τελειυϑῆτε. 8. ἐν γὰρ ταῖς ἐσχά- ταις ἡμέραις πληϑυνϑήσονται οἱ ψει t χαὶ οἵ φϑορεὶς, xal στραφήσονται τὰ πρόβατα εἰς λύκους, καὶ ἡ ἀγάπη στραφήσεται εἷς μῖσος! 4. αὐξανούσης γὰρ τῆς ἀνομίας μισήσουσιν ἀλλήλους 5 καὶ διώξουσι xa) παραδώσουσι, καὶ τότε φανήσεται 6 χοσμοπλανὴς ὡς υἱὸς ϑεοῦ καὶ ποιήσει σημεῖα καὶ τέρατα, val ἡ γῆ παραδοϑή- σεται εἰς χεῖρας αὗτοῦ, καὶ ποιήσει ἀϑέμιτα, ἃ οὐδέποτε γέγονεν ἐξ αἰῶνος. 5. τότε ἥξει ἡ χτίσις τῶν ἀνϑρώπων εἰς τὴν πύρωσιν τῆς δοχιμασίας, καὶ σχανδαλισϑήσονται πολλοὶ wal ἀπολοῦνται, 1 οἱ δὲ ὑπομείναντες ἐν τῇ πίστει: αὐτῶν σωθήσονται ὕπ᾽ αὐτοῦ ποῦ χαταϑέματος. 6. xal τότε φανήσεται τὰ σημεῖα τῆς ἄλης- ϑείας" πρῶτον σημεῖον ἐχπετάσεως ἐν οὐρανῷ, εἶτα σημεῖον φωνῆς σάλπιγγος, καὶ τὸ τρίτον ἀνάστασις wexpüv* 7. οὗ πάντων δέ, ἀλλ᾽ ὡς ἐρρέϑη" "Héer ὃ κύριος καὶ πάντες οἱ ἅγιοι μετ᾽ αὖ- τοῦ. 8, τότε ὄψεται ὃ κόσμος τὸν κύριον ἐρχόμενον ἐπάνω τῶν νειελῶν τοῦ οὐρανοῦ. B xai cod: con χρίσις Hilgenfeld, πίστις Harris | 10 iz? cod : ἀπ᾿ edd nonnulli χτλ] Barnabas 4, 9 eadem fere verba exhibet, 3. ἐσχάταις ἡμέραις) Of. Il Petr. 3,2 sq. Tud. 17 sq. — πληϑυνϑήσονται oi w.] Of. Matth. 24, 11. 12. 24. — στραφήσονται xrA.] Sententiam ex- libet Matthaeus 24, 10 his verbis: καὶ τότε σχανδαλισϑήσονται πολλοί, χαὶ ἀλλήλους παραδώσουσιν χαὶ μισής σουσιν ἀλλήλους. Vix dubium est, Auctorem hunc loeum mntasse ante oenlos habentem Matth. 7, 15, ubi Dominus pseudoprophetas vestimen- tis ovium indutos, intrinsecus autem. lupos rapaces esse dicit. 4. αὐξανούσης κτλ. CE. Matth, 94, 12. — χοσμοπλανής] Cf, Apoc. 12,9: ὁ πλανῶν τὴν οἰχουμένην. Iloann. 7: ὁ πλάνος καὶ ἀντίχριστος. --- ὡς υἱὸς ϑεοῦ! Cf. II Thess. 2, 4. Hoc modo de Antichristo loquens auctor se Chri- stum filium Dei putasse prodit. — γῇ παραδοϑήσεται Cf. Apoc. 18, T. — ἀϑέμετα! TI Thess, 2, 4 legimus, An- tichristum extolli supra Deum et 1n templo Dei sedere, — ἃ οὐδέποτε κτλ] Cf. Matth. 24, 21. 5. πύρωσιν τ. δ1 Cf. Zach. 13, 8. 9; I Petr. 4, 12: μὴ ξενίζεσϑε τῇ ἐν ὑμῖν πυρῶσει πρὸς πειρασμὸν ὑμῖν γενομένῳ. Iustinus Apol. II, 7: τὸ πῦρ τὸ τῆς χρίσεως et τὴν ἐκπύρωσιν commemorat. Cf. Hipp. De Chr. et Antichr. c. 5; Bas. De spir. &. δ. 15. n. 36. — ὑπ᾽ αὐτοῦ τοῦ χαταϑέματος Si lectio codicis servatur et prae- positio ὑπὸ vertitur: a vel per, non sub, vox χατάϑεμα, quae idem sig- niücat ac χασανάϑεμα vel ἀνάϑεμα (cf. Zach. 14, 11; Apoc. 93, 3) ad Christum referenda est, et sulvator illo nomine appellari potuit, quia eum anathematizabunt, qui in eo seandalizati fuerint, et teste Paulo 88 ΒΑΡΝΑΒΑ EIIIETOAH. 1. Χαίρετε, υἱοὶ καὶ ϑυγατέρες, ἐν ὀνόματι κυρίου τοῦ àya- πήσαντος ἡμᾶς, ἐν εἰρήνῃ. 2. Μεγάλων μὲν ὄντων καὶ πλουσίων τῶν τοῦ ϑεοῦ δικαίω- «μάτων εἰς ὑμᾶς, ὑπέρ τι xxl xz ὑπερβολὴν ὑπερευφραίνομα: ἐπὲ τοῖς μακαρίοις καὶ ἐνδόξοις ὑμῶν πνεύμασιν" οὕτως ἔμφυτον τῆς δωρεᾶς πνευματιχῆς χάριν εἰλήφατε. 8. διὸ καὶ μᾶλλον συγ- χαίρω ἐμαυτῷ ἐλπίζων σωϑῆναι, ὅτι ἀληϑῶς βλέπω ἐν ὑμῖν ἔχχε- χυμένον ἀπὸ τοῦ πλουσίου τῆς πηγῆς χυρίου πνεῦμα ἐφ᾽ ὑμᾶς. 10 οὕτω με ἐξέπληξεν ἐπὶ ὑμῶν ἣ ἐμοὶ ἐπιποϑήτη ὄψις ὑμῶν. 4. πε- πεισμένος οὖν τοῦτο καὶ συνειδὼς ἐμαυτῷ, ὅτι ἐν ὑμῖν λαλήσας πολλὰ ἐπίσταμαι, ὅτι ἐμοὶ συνώδευσεν ἐν ὁδῷ δικαιοσύνης κύριος, xal πάντως ἀναγχάζομαι χἀγὼ εἷς τοῦτο, ἀγαπᾶν ὑμᾶς ὑπὲρ τὴν ψυχήν μου, ὅτι μεγάλη πίστις καὶ ἀγάπη ἐγχατοιχεῖ ἐν ὑμῖν ἐπ’ τὸ ἐλπίδι ζωῆς αὐτοῦ. 5. λογισάμενος οὖν τοῦτο, ὅτι ἐὰν μελήσῃ μοι περὶ ὑμῶν τοῦ μέρος τι μεταδοῦνα: ἀφ᾽ οὗ ἔλαβον, ὅτι ἔστα: Η -- codex Hierosolymitanus, S — Sinaiticus, S* prima correctoris manus, S** manus correctoris altera, V — Vaticanus, L — versio latina vetus. 5 ὑμᾶς 81): ἡμᾶς H | ὑπερβολὴν S : ὑπεροχὴν H | θ ὑμῶν : ἡμῶν H | οὕτως L:ovro S, οὗ τὸ H | τῆς,» H | 9 πηγῆς HL: ἀγάπης 8} 10 ἐμοὶ Hi 8 10 ἐκιποϑήτη S cf. I Olem. 05, 1: ἐπιπόϑητος Η | 18 ἀναγκά- ἕομαι x. εἰς τοῦτο S : εἰς τ. x. dvayx. H | 14 ἐπ᾽ H: 75 8 1 1. Fereeandem salutationem ex- | 2. μέν] Non sequitur dé. Sed ef. hibent Canones apostolorum eccle-| v. 5. — δικαιωμάτων] Haec vox, quae siastici. Of. Doctrina duodecim apo-|in 8. Seriptura saepissime, e. g. in. stolorum ed, Funk 1887 p. 50. — |Ps. 118 octies et vicies, in epistula υἱοὶ «. 8vy.] sc. nuetoris. Cf. I Cor. | nostra octies legitur, modo significat 4, 14. 15. 17; Gal 4, 19. Harnack| mandatum vel praeceptum (cf. Ps. respiciens 1, 8; 4, 6; II Cor. 6, 18| 104, 45; 118, 5. 8. 112. Barn. 10, 2. supplet τοῦ ϑεοῦ, 11; 16, 9; 21, 1. 5), modo, ut hic et 39 EPISTULA BARNABAE. l Avete, filii et filiae, in nomine domini, qui dilexit nos, in pace. 2. Quoniam magnae et divites sunt iustitiae, quas deus fedt vobis, plus quam de ulla re ac supra modum gaudeo de* spiritibus vestris beatis et praeclaris. Sic enim gratiam doni spiritualis insitam accepistis. 3. Propter quod magis mihimet ipsi gratulor, sperans me salvari, cum revera videam in vobis effusum ex abundantia fontis domini spiritum super vos. lta me Obsupefecit propter vos aspectus vester mihi desideratissimus. 19 4 Pemuasum igitur mihi habens mihique conscius, inter vos loquentem me multa scire, quoniam dominus in via iustitiae me comitatus est, atque omnino ad hoc etiam ego cogor, ut vos diligam plus quam animam meam: magna enim fides et "arias inhabitat in vobis per spem ritae illius. 5. Considerans 15 tgo hoc, quod, si propter vos mea intersit, eorum quae accepi 89 cf. Tit. 3, 5 sq. — 14 Tit. 1, 2; 8, 7. 21; 4,11, sensum ampliorem habet|ob quam lectores diligit, auctor di- laotatque decretum spectans ad|cere incipit, sc. ὅτι μεγάλη πίστις "luem hominum. Vulgata vertit|xri. Prima est, quia ipse magnos Plerumque iustificatio vel iustitia. — | fructus. percepit verbum Dei inter πνεύμασιν sc. lectorum; cf. v. 5. — | eos praedicans. --- χἀγώ] sc. sicut ἔμφυτον] Cf. 9, 9; Sap. 12, 10; Iac. nlii. — ὑπὲρ τ. ψυχήν] Cf. 4, 6; 19, 1.21. Latinus vertit naturalem. 5; Doctr. 2, 7. 5. Clem. Al. Strom. II, 6, 31 p. 445 ; m ᾿ E Miei pups. is [ed. Potter (ἀφ᾽ οὗ ar) — Auctor ἘΣ ΩΝ τ n postquam de gratia Dei et de vir- Abas respicit Tit. 3, 5—6: πνεύμα- | tutibus lectorum locutus est, tandem τὸς ἁγίου ov ἐξέχειεν ἐφ᾽ ἡμᾶς πλου- ος ἁγίου οὗ ἐξ addit. se de fide aliqua disserturum «ως διὰ ᾿Ιησοῦ χτλ. esse, ut et illis et sibimet ipsi pro- 4. xal πάντως] Rationem alteram, 81}. Cf. Rom. 1, 11—12. — ὅτι] Par- 40 BARNABAE μοι τοιούτοις πνεύμασιν ὑπηρετήσαντι εἷς μισϑόν, ἐσπούδασα κατὰ μικρὸν ὑμῖν πέμπειν, ἵνα μετὰ τῆς πίστεως ὑμῶν τελείαν ἔχητε τὴν γνῶσιν. 6. τρία οὖν δόγματά ἐστιν κυρίου " ξωῆς ἐλπὶς ἀρχὴ χαὶ τέλος πίστεως ἡμῶν, καὶ δικαιοσύνη χρίσεως ἀρχὴ καὶ τέλος, 5 ἀγάπη εὐφροσύνης χαὶ ἀγαλλιάσεως ἔργων δικαιοσύνης μαρτυρία, 7. ἐγνώρισεν γὰρ fiv ὁ δεσπότης διὰ τῶν προφητῶν τὰ παρε- ληλυϑότα χαὶ τὰ ἐνεστῶτα, καὶ τῶν μελλόντων δοὺς ἀπαρχὰς ἡμῖν γεύσεως. ὧν τὰ xad" ἕκαστα βλέποντες ἐνεργούμενα, χαϑὼς ἐλάλησεν, ὀφείλομεν πλουσιώτερον χαὶ ὑψηλότερον προσάγειν τῷ vw φόβῳ αὐτοῦ. 8, ἐγὼ δὲ οὐχ ὡς διδάσχαλος, 8227 ὡς &u ὑμῶν ὑποδείξω ὀλίγα, δι᾿ ὧν ἐν τοῖς παροῦσιν εὐφρανϑήσεσϑε, IL Ἡμερῶν οὖν οὐσῶν πονηρῶν καὶ αὐτοῦ τοῦ ἐνεργοῦντος ἔχοντος τὴν ἐξουσίαν, ὀφείλομεν ἑαυτοῖς προσέχοντες ἐχζητεῖν τὰ δικαιώματα κυρίου. 2, τῆς οὖν πίστεως ἡμῶν εἰσὶν βοηϑοὶ φόβος 1 χαὶ ὑπομονή, τὰ δὲ συμμαχοῦντα ἡμῖν μαχροϑυμία καὶ ἐγχράτεια - 9. τούτων οὖν μενόντων τὰ πρὸς κύριον ἁγνῶς, συνευφραίνονται αὐτοῖς σοφία, σύνεσις, ἐπιστήμη, γνῶσις, ἡμῖν διὰ πάντων τῶν προφητῶν, μάτων οὔτε προσφορῶν χρύζει, λέγων ὁτὲ μέν' 8 ζωῆς HL : ζωη S | ἐλπὶς à. v. καὶ τελὸς ἡμῶν 8. | 5 εὐφροσυνὴ 8 4, πεφανέρωχεν γὰρ ὅτι οὔτε ϑυσιῶν οὔτε ὁλοχαυτὼ- 5. Tt μοι πλῆ- rm. ἡμῶν Ἡ : πιστις ελπις᾽ ἀρχῇ διχαιοσυνῆς em : δικαιοσύνη H, εν δι- χαιόσυναις 8 | 6 ἡμῖν S : ὑμῖν Ἡ | 10 φόβῳ SH : ΦΊ, [Π| εἰ tok ς 816 ἡμ ἡμῖν Ἡ | 10 φόβῳ SH : βωμῷ L | 11 εὐφρανϑήσι 81: -ϑησόμεϑα H | 12 οὖν 81,::» H Ἡ Clem : 7» SL ticula repetitur — τελείαν τ. γνῶ- σιν] Cf. 13, 7; I Clem. 1,2. Γνῶσις auctori est profundior cognitio oeco- nomiae et mandatorum veteris testa- menti. Cf. 6, 9; 9, 8; 10, 1—19. 6. τρία δόγματα! Barnabas huic mumero studet; quater eum repetit, sc, 9, 7; 10,1, 9. 10, οὐ dogmata. appellat sententins vel praecepta, in quibus sensus aliquis arcanus inest; dogmata autem tria, quae profert, denotant: spe vitae homines ad fidem pervenire et im fide perseverare, in- slitiam operantes in iudicio probari, opera in earitate cum hilaritate nc laetitia facientes habere testimonium | 15 χαὶ pr Clem L:7» 8H | 16 οὖν iustitiae. Virtutes illas Barnabas iam 1, 4 commemoravit, ac deinde saepe de eis ngit, ut index vocabu- lorum docet. — ζωῆς ἐλπὶς zt] Tgnatius Eph. 14, 1 fidem principium. et caritatem finem vitae appellat. — δικαιοσύνη χτλ.] Cf. Ps. 7, 9; 9, 9; Prov. 10, 2; 11, 65 16, 5: ἀρχὴ ὅδοῦ ἀγαϑῆς τὸ ποιεῖν τὰ δίχαιει. — ἀγάπη κτλ] Rom. 18, 10: πλήρωμα νόμου ἡ ἀγάπη, les. 82, 17: τὰ ἔργα τῆς δικαιοσύνης εἰρήνη. --- egg. καὶ ἀγαλ- λιάσεως] Hae voces in 8. Scriptura saepissime una adbibentur, cf. Ps. 44, 16; 50, 10; 67, 4; 99, 2; Ies. 22, 13; 35, 10; 51, 11. 42 BARNABAE Sos τῶν ϑυσιῶν ὑμῶν; λέγει κύριος. πλήρης εἰμὶ ὁλοκαυτωμά- των, καὶ στέαρ ἀρνῶν καὶ αἷμα ταύρων καὶ τράγων οὐ βού- ἄομαι, οὐδ᾽ ἂν ἔρχησϑε ὄφϑῆναί μοι. τίς γὰρ ἐξεζήτησεν ταῦτα ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν; πατεῖν μου τὴν αὐλὴν οὐ προσ- 5. ϑήσεσϑε. ἐὰν φέρητε σεμίδαλιν, μάταιον" ϑυμίαμα βδέλυγμά μοί ἐστιν" τὰς νεομηνίας ὑμῶν καὶ τὰ σάββατα οὐκ ἀνέχομαι. 0, ταῦτα οὖν χατήργησεν, ἵνα ὃ χαινὸς νόμος τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἄνευ ζυγοῦ ἀνάγκης Ov, μὴ ἀνϑρωποποίητον ἔχῃ τὴν προσφοράν. 7. λέγει δὲ πάλιν πρὸς αὐτούς" Μὴ ἐγὼ ἕνε- 1ὸ τειλάμην τοῖς πατράσιν ὑμῶν ἐχπορευομένοις ἐκ γῆς Αἰγύπτου, προσενέγκαι μοι δὁλοχαυτώματα καὶ ϑυσίας; 8, ἀλλ᾽ ἢ τοῦτο ἐνετειλάμην αὐτοῖς" ἕχαστος ὑμῶν κατὰ τοῦ πλησίον ἐν τῇ καρδίᾳ ἑαυτοῦ zaxiav μὴ μφησικακείτω, καὶ ὅρκον ψευδῆ μὴ ἀγαπᾶτε. 9. αἰσϑάνεσϑαι οὖν ὀφείλομεν, μὴ ὄντες ἀσύνετοι, τὴν τ γνώμην τῆς ἀγαθωσύνης τοῦ πατρὸς ἡμῶν, ὅτι ἡμῖν λέγει, ϑέλων ἡμᾶς μὴ ὁμοίως πλανωμένους ἐχείνοις ζητεῖν, πῶς προσάγωμεν αὐτῷ. 10. ἡμῖν οὖν οὕτως λέγει' Θυσία τῷ κυρίῳ καρδία συντετριμμένη, ὀσμὴ εὐωδίας τῷ κυρίῳ καρδία δοξάζουσα τὸν πεπλακότα αὑτὴν. ἀχριβεύεσϑαι οὖν ὀφείλομεν, ἀδελφοί, περὶ 30 τῆς σωτηρίας ἡμῶν, ἵνα μὴ ὁ πονηρὸς παρείσδυσιν πλάνης ποιῆσας ἐν ἡμῖν ἐχσφενδονήσῃ ἡμᾶς ἀπὸ τῆς ζωῆς ἡμῶν, IIL Λέγει οὖν πάλιν περὶ τούτων πρὸς αὐτούς " "lvarí μοι νηστεύετε, λέγει κύριος, ὡς σήμερον ἀκουσθῆναι £v κραυγῇ τὴν φωνὴν ὑμῶν; o) ταύτην τὴν νηστείαν ἐγὼ ἐξελεξάμην, λέγει 36 κύριος, οὐκ ἄνϑρωπον ταπεινοῦντα τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, 9. οὐδ᾽ ἂν χάμψητε ὡς χρίκον τὸν τράχηλον ὑμῶν χαὶ σάχκον 1 ὁλοκαυτωμάτων 8.: - χριῶν HL LXX | 5 ἐὰν Η, : οὐδε ἐαν S | 8 ἄνευ 8: ἥἅτερ Η 9 προσφορὰν SL : συμφορὰν H | 18 ἑαυτοῦ 8: αὔτοῦ H LXX | 14 oiv 81.:}» Η | 17 χυρίῳ HL: ϑὼ S | 19 οὖν SL:72 H | 98 ἐν HL:2»8|24 sq. λέγει κύριος οὐχ ἄνϑρ. ταπεινοῦντα SL : ἡμέραν ἄνθρω» mov ταπεινοῦντα H LXX | 25 οὐδ' ἂν S Iust. Dial c. 15 Clem. Al. Paed. lI 12, 90 p. 805- οὐδὲ ἐὰν H laudant, Iust. Apol. L 87; Clem. AL|5, L Act. 15, 10, ubi veteri testa- Paedag. III, 12, 90 p. 305; Tert. De | mento hominibus iugum servitutis idol c. 14; Adv. Marc. I, 20. II, 18. | imponenti opponitur novum, quod 19. 92 etc. lacobus 1, 25 legem perfectam liber- δ. χατήργησεν] Cf. Eph. 2, 15; Rom. tatis vocat. — μὴ ἀνϑρωποποίητον! 3,31. — ἄνεν ζ. ἀνάγκης] Of. Gal.|i e. sacrificium me in rebus exter- 44 BARNABAE ἐνδύσησθε καὶ σποδὸν ὕποστρώσητε, οὐδ᾽ οὕτως καλέσετε νη- στείαν δεκτήν, 8, πρὸς ἡμᾶς δὲ λέγει" ᾿Ιδοὺ αὕτη ἢ νηστεία, ἣν ἐγὼ ἐξελεξάμην, λέγει κύριος" λύε πάντα σύνδεσμον dói- κίας, διάλυε στραγγαλιὰς βιαίων συναλλαγμάτων, ἀπόστελλε 5 τεϑραυσμένους ἐν ἀφέσει καὶ πᾶσαν ἄδικον συγγραφὴν διάσπα. διάϑρυπτε πεινῶσιν τὸν ἄρτον cov, καὶ γυμνὸν ἐὰν ἴδῃς περίβαλε' ἀστέγους εἴσαγε εἰς τὸν οἶκον σου, καὶ ἐὰν ἴδῃς ταπεινόν, οὐχ ὑπερόψῃ αὐτόν, οὐδὲ ἀπὸ τῶν οἰκείων τοῦ σπέρματός σου. 4. τότε ῥαγήσεται πρώϊμον τὸ φῶς σου, καὶ τὰ τὸ ἱμάτιά cov ταχέως ἀνατελεῖ, καὶ προπορεύσεται ἔμπροσϑέν cov f δικαιοσύνη, καὶ ἢ δόξα τοῦ ϑεοῦ περιστελεῖ σε. 5. τότε βοήσεις, καὶ ὃ ϑεὸς ἐπακούσεταί σου, ἔτι λαλοῦντός cov ἐρεῖ" ᾿Ιδοὺ πάρειμι" ἐὰν ἀφέλῃς ἀπὸ σοῦ σύνδεσμον καὶ χειροτονίαν καὶ ῥῆμα γογγυσμοῦ, καὶ δῷς πεινῶντι τὸν ἄρτον oov ἐκ ψυχῆς τὸ σοῦ καὶ ψυχὴν τεταπεινωμένην ἐλεήσῃς. 6. sig τοῦτο οὖν, ἀδελφοί, ὃ μαχρόϑυμος προβλέψας, ὡς ἐν ἀχεραιοσύνῃ πιστεύσει ὃ λαός, ὃν ἡτοίμασεν ἐν τῷ ἢγαπημένῳ αὐτοῦ, προεφανέρωσεν Tiv περὶ πάντων, ἵνα μὴ προσρησσώμεϑα ὡς ἐπήλυτοι τῷ ἐχείνων νόμῳ. sd IV. Aet οὖν ἡμᾶς περὶ τῶν ἐνεστώτων ἐπιπολὺ ἐρευνῶντας ἐχζητεῖν τὰ δυνάμενα ἡμᾶς σώζειν. φύγωμεν οὖν τελείως ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων τῆς ἀνομίας, μήποτε χαταλάβῃ ἡμᾶς τὰ ἔργα τῆς ἀνομίας" καὶ μισήσωμεν τὴν πλάνην τοῦ νῦν καιροῦ, ἵνα εἰς τὸν μέλλοντα ἀγαπηϑῶμεν. 9. μὴ δῶμεν τῇ ἑαυτῶν ψυχῇ ἄνεσιν, 35 ὥστε ἔχειν αὐτὴν ἐξουσίαν μετὰ ἁμαρτωλῶν xal πονηρῶν συντρέ- Xe, μήποτε ὁμοιωϑῶμεν αὐτοῖς. 8, τὸ τέλειον σχάγδαλον ἦγγι- 1 ἐνδύσησθε HL : 7 8 LXX | χαὶ σποδὸν ὑποστρ2» Hi | 8 κύριος H ef. L Clem. 1. e. : -[- ove ἄνθρωπον tazewovvra τὴν ψυχὴν avtov «23m S cf. ΠῚ, 1 | πάντα H : παν S8 | 10 ἱμάτια SHL, Iust. Dial. c. 15, Tert. De resurr. c. 27, Cypr. Testim. III, 1, De op. et eleem. c.4 ete.: ἰάματα LXX B** | πορεύσεται H | 11 δικαιοσύνη Sb : 4- σου H LXX | 12 βοήσεις 8 : βο- jay H LXX | ἐπακούσεται S : eiaax. Ἡ LXX | 15 ἐλεήσῳς S (ελαιησεις) τ ἐμ- πλήσως H LXX | 11 ἐν 8: ΣῊ], | προεφαν. HL: 4- γὰρ 8 18 ἐπήλυτοι 8 {ἐπιᾶντοι cf. Epiph. H. 66 c. 7): προσήλυτοι HL | 30 ἐπιπολὺ 8 : πολὺ H | 25 αὐτὴν 8: τὴν H Il 5 χειροτονίαν] sc. πιὰ dandum| 6. ἐν ἀκεραωιοσύνῳϊ i. e, legis iuda- falsum testimonium vel ad irriden-|icae opera non admiscendo (Har- dum et decipiendum. nàck) Auctor de fide in cognitione 46 BARNABAE χεν, περὶ οὗ γέγραπται, ὡς "Evi λέγει. εἷς τοῦτο γὰρ ὃ δεσπό- τῆς συντέτμηχεν τοὺς χαιροὺς χαὶ τὰς ἡμέρας, ἵνα ταχύνῃ ὃ ἠγαπημένος αὐτοῦ χαὶ ἐπὶ τὴν κληρονομίαν ἤξῃ. 4. λέγει δὲ οὕτως xal ὁ προφήτης Βασιλεῖαι δέκα ἐπὶ τῆς γῆς βασιλεύσου- 5 σιν, καὶ ἐξαναστήσεται ὄπισϑεν μικρὸς βασιλεύς, ὃς ταπεινώσει τρεῖς ὑφ᾽ Ev τῶν βασιλέων. 5. ὁμοίως περὶ τοῦ αὑτοῦ λέγε: Δανιήλ: Καὶ εἶδον τὸ τέταρτον ϑηρίον τὸ πονηρὸν καὶ lo- χυρὸν καὶ χαλεπώτερον παρὰ πάντα τὰ ϑηρία τῆς ϑαλάσσης, καὶ ὡς ἐξ αὐτοῦ ἀνέτειλεν δέκα κέρατα, καὶ ἐξ αὐτῶν μικρὸν 1 κέρας παραφυάδιον, καὶ ὡς ἐταπείνωσεν ὑφ᾽ Ev τρία τῶν με- γάλων χεράτων. 6. συνιέναι οὖν ὀφείλετε. ἔτι δὲ καὶ τοῦτο ἐρωτῶ ὑμᾶς ὡς εἷς ἐξ ὑμῶν ὥν, ἰδίως δὲ καὶ πάντας ἀγαπῶν ὑπὲρ τὴν φυχήν μου, προσέχειν vOv ἑαυτοῖς καὶ μὴ ὁμοιοῦσϑαξ τισιν ἐπισωρεύοντας ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν λέγοντας, ὅτι T) διαϑήκη Exel- 1s voy καὶ ἡμῶν. 7. ἡμῶν μέν" ἀλλ᾽ ἐκεῖνοι οὕτως εἷς τέλος ἀπώ- λεσαν αὐτὴν λαβόντος ἤδη τοῦ Μωὐσέως. λέγει γὰρ ἦ γραφή" Kal ἣν Μωσῆς ἐν τῷ ὄρει νηστεύων ἡμέρας τεσσαράκοντα καὶ νύκτας τεσσαράκοντα καὶ ἔλαβεν τὴν διαϑήκην ἀπὸ τοῦ κυρίου, πλάκας λιϑίνας γεγραμμένας τῷ δακτύλῳ τῆς χειρὸς 30 τοῦ χυρίου. 8. ἀλλὰ ἐπιστραφέντες ἐπὶ τὰ εἴδωλα ἀπώλεσαν αὐτήν. λέγει γὰρ οὕτως χύριος. Μωῦσῇ Μωῦσῆ, κατάβηϑι τὸ τάχος, ὅτι ἡνόμησεν ὁ Aaóg σου, οὖς ἐξήγαγες Ex γῆς Ai- γύπτου. xal συνῆκεν Μωσῆς καὶ ἔριψεν τὰς δύο πλάχας ἔκ τῶν χειρῶν αὐτοῦ" καὶ συνετρίβη αὐτῶν ἡ διαϑήχη, ἵνα Tj τοῦ 9.0 ἠγαπημένου Ἰησοῦ ἐγχατασφραγισϑῇ εἷς τὴν καρδίαν ἡμῶν ἐν 1 Ἑνὼχ SH;Dwuiel L | 4 βασιλεῖαι Sb: βασλεῖς Ἡ LXX | 5 ὄπισϑεν HL:-4-«vtov 8 LXX | 7 εἶδον 81,: εἶδε H | τὸ sec» 8 |8 ϑαλάσσης HL: yn; 8| M db 8:7 HL | 18 νῦν 8:77 HL. | 14 ἐπισωρενοντες S | 14 sq. ἐχείνων xal ἡμῶν, ἡμῶν μὲν L (illorum et nostrum est; nostrum est au- tem): quo μὲν S, ὑμῶν ὑμῖν μένει H | 90 τοῦ» H | 28 ἔρριψεν H nàbae, ut recte dixit Hilgenfeld, non| curate laudavit, sed aliquot pro- tam τὸ τ. σχάνδαλον adventurum|phetae verba omisit, alia adiecit, ipsum quam τὸ τ. sx. περὶ ov γέ- praesertim ὑφ᾽ fy. Haud dubie de- γραπται, vel scriptione caelesti no- | monstrare voluit, Damielis prophe- tatum, testari videtur. — εἰς τοῦτο |tiam suo tempore impletam esse, el zrÀ.] Cf. Dan. 9, 24. 27; Matth. 24, | parvum regem de imperatore Roma- 6. 92; Marc. 18, 7. 20. norum interpretatur, cui locum unde- 4. Auctor loeum Danielis non ae- cimum attribuit. Cf. Prolegomena e.4. i 48 BARNABAE ἐλπίδι τῆς πίστεως αὐτοῦ. 9, πολλὰ δὲ ϑέλων γράφειν. οὐχ ὡς διδάσχαλος, ἀλλ᾽ ὡς πρέπει ἀγαπῶντε ἀφ᾽ ὧν ἔχομεν μὴ ἐλλεΐτεειν, γράφειν ἐσπούδασα, περίψημα ὑμῶν, διὸ προσέχωμεν ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις οὐδὲν γὰρ ὠφελῆσει ἡμᾶς ὁ πᾶς χρόνος τῆς «ζωῆς καὶ τῆς πίστεως ἡμῶν, ἐὰν μὴ vOv ἐν τῷ ἀνόμῳ καιρῷ καὶ τοῖς μέλλουσιν σχανδάλοις. ὡς πρέπει υἱοῖς ϑεοῦ, ἀντιστῶμεν. 10. ἵνα οὖν μὴ σχῇ παρείσδυσιν ὃ μέλας, φύγωμεν ἀπὸ πάσης ματαιό- τήτος, μισήσωμεν τελείως τὰ ἔργα τῆς πονηρᾶς ὁδοῦ, μὴ καϑ' ἑαυτοὺς ἐνδύνοντες μονάζετε ὡς ἤδη δεδικαιωμένοι, ἄλλ᾽ iml 0 τὸ αὐτὸ συνερχόμενος συνζητεῖτε περὶ τοῦ κοινῇ συμφέροντος. 11. λέγει γὰρ Y) γραφή" Οὐαὶ οἱ σύνετοι ἑαυτοῖς καὶ ἐνώπιον ἑαυτῶν ἐπιστήμονες. γενώμεϑα πνευματικοί, γενώμεϑα ναὸς τέ- λειος τῷ ϑεῷ. ἐφ᾽ ὅσον ἐστὶν ἐν ἡμῖν, μελετῶμεν τὸν φόβον τοῦ ϑεοῦ χαὶ φυλάσσειν ἀγωνιζώμεϑα τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, ἵνα ἐν 16 τοῖς δικακώμασιν αὗτοῦ εὐφρανϑῶμεν. 12. & χύριος ἀπροσωπο- λήμπτως κρινεῖ τὸν κόσμον. ἕχαστος καϑὼς ἐποίησεν κομιεῖται, ἐὰν ἢ ἀγαθός, ἡ δικαιοσύνη αὐτοῦ προηγήσεται αὔτοῦ" ἐὰν ἢ πονηρός, ὃ μισϑὸς τῆς πονηρίας ἔμπροσϑεν αὖτοῦ! 18, ἵνα μή- ποτε ἐπαγαπαυόμενοι ὡς χλητοὶ ἐπικαϑυπνώσωμεν ταῖς ἁμαρτίαις 30 ἡμῶν, καὶ ὁ πονηρὸς ἄρχων λαβὼν τὴν wa ἡμῶν ἐξουσίαν ἀπώ- σηται ἡμᾶς ἀπὸ τῆς βασιλείας τοῦ κυρίου. 14. ἔτι δὲ χἄκχεξνο, ἀδελφοί μου, νοεῖτε" ὅταν βλέπετε μετὰ τηλικαῦτα σημεξα xai τέρατα γεγονότα ἐν τῷ Ἰσραήλ, καὶ οὕτως ἐγχαταλελεῖφϑαι αὖ- τούς" προσέχωμεν, μήποτε, ὡς γέγραπται, πολλοὶ κλητοῖ, ὀλίγοι 86 δὲ ἐκλεκτοὶ εὑρεϑῶμεν. 3 διὸ h.L L:ante περίψημα SH | προσέχωμεν 1, : πρόσεχομεν SH 4 ἡμᾶς ἯΤ,: ὕμας 8 4 sq. τῆς ζωῆς x. v. πίστεως ἡμῶν : vitae nostrae et fidei L, τ. ζωῆς ἡμῶν H, r. πίστεως ὕμων 8| 7 οὖν H: 72 8]|8 Foye SL: κακὰ ἔργα H | 11 ἑαυτοῖς SL:év ἑαυτοῖς H LXX | 14 τοῦ ϑεοῦ : κυρίου ΗΙ καὶ» 811 ἢ» ΗῚ 18 ἵνα SH:praem προσέχωμεν L | 22 βλέπετε 8 cf. Winer 8 42, 5: βλέπητε H. 9. μὴ ἐλλείπειν} etiam ad yg.|sam comitatem declarandam vulgo ἐσπούδασα referri potest. — sreoí-|adhibitum esse. — διό] Haec parti- ψημα ὑμῶν] i e omnia pro vobis|cula respicit ad ünem v, B. Verba et faeere et pnti paratus. Cf. 6, 5; | praecedentia pro parenthesi habenda I Cor. 4, 13; Ign, Eph. 8, 1; 18, l.|sunt. — οὐδὲν γὰρ κελ.} Cf. Doctr. Dionysius Alex. npud Eur. H. E.|16, 2. VIL 22, 7 dieit, verbum ad offcio- 10. ὁ μέλας] i. e. diabolus, ef, 20 π᾿ του νβουὴ suéó omi is nequitiae coram eo; 18, ne quando re- m vocali obdormiamus in peccatis nostris et e in nos accepta avellat nos a regno » utem et illud, fratres mei, intellegite : BO olióay Quasi facta: aont t Dicas vi- llos derelictos esse: adtendamus, ne quando, multi vocati, pauci vero electi inveniamur, Tes. 33, 18. — 13 I Petr. 1, 17 cf. Rom. 2, 11; ,. 20, 16; 22, 14. p. 128 contulit| — ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνερχ!] Cf. I Cor. russe Macarius Ἢ, 20; Ign. Eph. 3, 3; I Clem. ib scri- | 94, 7. εὕρῃ τινὰ 11. Clem. AL Strom. II, 7, 85 p. ὦ ἀντίδικος 447. — zvevuatixo] Cf. Gal. 6, 1. — , Ed owl (1 Os KA UA E Phil. 2, 1; τ, ἐντολάς] Cf. Deut. 5, 29; 06, 2; Ps. €f, Ps, 118, | 118, 60. 63, 134 ete. 1e enumeran-| 12. ἕκαστος κτλ] Cf. I Cor. 8, 8; -Herm.|Ps. 61, 18. — δικαιοσύνη zri] Cf. bus pa- | Ies. 58, 8, — μισϑὸς τ. πον.] Cf. Π' ἃ fra- | Petr. 2, 18, — ἔμπροσϑεν αὐτοῦ] Cf. cientes. Ies. 40, 10; 62, 11; Apoc. 22, 12. 4 50 BARNABAE V. Εἰς τοῦτο γὰρ ὑπέμεινεν ὃ χύριος παραδοῦναι τὴν σάρχα εἰς χαταφϑοράν, ἵνα τῇ ἀφέσει τῶν ἁμαρτιῶν ἀγνισϑῶμεν, ὅ ἔστιν ἐν τῷ ῥαντίσματι αὗτοῦ τοῦ αἵματος. 2. γέγραπται γὰρ περὶ αὐτοῦ ἃ μὲν πρὸς τὸν Ἰσραήλ, ἃ δὲ πρὸς ἡμᾶς. λέγε: δὲ οὕτως 5᾽ΕΒιραυματίσϑη διὰ τὰς ἀνομίας ἡμῶν καὶ μεμαλάκπισται διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν" τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάϑημεν" ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχϑη καὶ ὡς ἀμνὸς ἄφωνος ἐναντίον τοῦ κείραντος αὐτόν. 3. οὗχοῦν ὑπερευχαριστεῖν ὀφείλομεν τῷ χυρίῳ, ὅτι καὶ τὰ παρεληλυϑότα ἡμῖν ἐγνώρισεν καὶ ἐν τοῖς ἔνε- 3» στῶσιν ἡμᾶς ἐσόφισεν, xai εἷς τὰ μέλλοντα οὖχ ἐσμὲν ἀσύνετοι. 4. λέγει δὲ ἡ γραφῇ" Οὐκ ἀδίκως ἐκτείνεται δίκτυα πτερωτοῖς. τοῦτο λέγει, ὅτι δικαίως ἀπολεῖται ἄνϑρωπος, ὃς ἔχων ὁδοῦ &- καιοσύνης γνῶσιν ἑαυτὸν εἰς ὁδὸν σχότους ἀποσυνέχει. ὅ. ἔτι δὲ xal τοῦτο, ἄδελφοί μου" εἰ ὁ κύριος ὑπέμεινεν παϑεῖν περὶ τῆς 15 ψυχῆς ἡμῶν, ὧν παντὸς τοῦ κόσμου χύριος, ᾧ εἶπεν ὁ ϑεὸς ἀπὸ καταβολῆς χόσμου: Ποιήσωμεν ἄνϑρωπον κατ᾿ εἰκόνα καὶ xaü ὁμοίωσιν ἡμετέραν" πῶς οὖν ὑπέμεινεν ὑπὸ χειρὸς ἀνθρώ- πων παϑεῖν; μάϑετε. 6. οἵ προφῆται, ἀπ᾽ αὗτοῦ ἔχοντες τὴν χάριν, εἷς αὐτὸν ἐπροφήτευσαν " αὑτὸς δέ, ἵνα χαταργήσῃ τὸν ϑά- 3 γατον xol τὴν ἐχ νεχρῶν ἀνάστασιν δείξῃ, ὅτι ἐν σαρκὶ ἔδει αὑτὸν φανερωϑῆναι, ὑπέμεινεν, 7. ἵνα τοῖς πατράσιν τὴν ἐπαγγελίαν ἀποδῷ xxi αὐτὸς ἑαυτῷ τὸν λαὸν τὸν χαινὸν ἑτοιμάζων ἐπιδείξῃ ἐπὶ τῆς γῆς ὦν, ὅτι τὴν ἀνάστασιν αὐτὸς ποιήσας χρινεῖ. 8. πέρας γέ τοι διδάσχων τὸν Ἰσραὴλ καὶ τηλικαῦτα τέρατα χαὶ σημεῖα 35 ποιῶν ἐχήρυσσεν, xal ὑπερηγάπησεν αὑτόν. 9. ὅτε δὲ τοὺς ἰδίους ἀποστόλους τοὺς μέλλοντας χηρύσσειν τὸ εὐαγγέλιον αὐτοῦ ἐξ- 2 καταφϑορὰν 8: φϑορὰν Ἡ | 8 ῥαντ. αὐτοῦ τ. εὕματος HL οἵ, I Petr, d, 2: διμάτι τοῦ ραντισμάτος αὐτου S cf. Hebr. 12, 94 | 12 ὃς Η τὸ SL | 14 κύριος SL: 4- ἡμῶν H | περὶ 8: ὑπὲρ HL | 15 à .. ὁ ϑεὸς Sb: .. ὁ κύριος H | 19. ἐπροφήτευσειν S et V. T. quod fere ubique hane formam habet : προεφήτευσαν H et N. T. | 21 τοῖς HL : καὶ τοις S | 32 τὸν λαόν : in- cipit V | zeàv V. | 95 ποιῶν SV τ- οὐχ ὅτι H, non L | ἐκήρυσσεν SH : ἐκήρυξε V, crediderunt L | ὑπερηγάπησεν V : τησαν SHL V, 2. ἃ ubv — ἃ δέ] Verba pro-| 3. ἐσόφισεν] Cf. II Tim. 8, 15; II phetae et Iudaeis et Christianis dieta Petr. 1, 16; Ign. Smyrn. 1, l. Prae- sunt; sed Christiani soli recte ea ferita intellegenda esse videntur de percipiunt. Cf. v. 8. morte Christi expintorim, praesentia i ῥομφαίας, xx! Καϑήλωσδν μου τὰς σάρχας, ὅτι πονηρευο- ws μένων συναγωγαὶ ἐπανέστησάν μοι. 14. χαὶ πάλιν λέγε: - "Ἰδού, τέϑεικά μου τὸν νῶτον εἰς μάστιγας, τὰς δὲ σιαγόνας εἰς ῥαπίσματα" τὸ δὲ πρόσωπόν μου ἔϑηκα ὡς στερεὰν πέτραν. VIL Ὅτε οὖν ἐποίησεν τὴν ἐντολήν, τί λέγει: Τίς ὃ χρινό- μενός por; ἀντιστῆτω μοι- ἣ τίς ὁ δικαιούμενος μοι; ἔγγισά- 90 τῷ τῷ παιδὶ χυρίου. 2. οὐαὶ ὑμῖν, ὅτι ὑμεῖς πάντες ὡς ἵμά- τιον σεσϑε, καὶ σὴς καταφάγεται ὑμᾶς. καὶ πάλιν λέγει ὁ προφήτης, ἐπεὲ ὡς λίϑος ἰσχυρὸς ἐτέϑη εἰς συντριβήν " ᾿1δού, ἐμβαλῶ εἰς τὰ ϑεμέλια Σιὼν λίϑον πολυτελῆ, ἐκλεκτόν, ἀχρογωνιαῖον, ἔντιμον. 3. εἶτα τί λέγει; Καὶ ὁ πιστεύων εἰς 9 ἁμαρτωλοὺς SHL : -ξ- εἰς μετάνοιαν V | 8 εἶναι : post θεοῦ V7» H 4 πῶς ἂν VL:owd ἂν πως S, οὐχ ἂν H | βλέποντες SV : ἐμβλ. Ἡ | ὅτε ΒΉΤ, : ὅτι V|5 τῶν» V ἐμβλέποντες 8Η1, : βλέποντες V. | 6 ἐσχύσουσιν. V 17 εἰς τοῦτο!» S | 8 ἁμαρτημάτων Ἡ | ἀνανεφ. SH : κεφαλαιώσει V | 10 ὅτε V8** : 28*H | πατάξωσιν 8H : πατάξω VL | 11 ἑαυτῶν; V | ἀπολεῖται Ἡ : emodexeves 8, σχορπισϑήσετει VL | 19 0875 V | 14 sud V | 14 sq. πον. συναγωγαὶ VL : συναγωγὴ πον. SH. LXX | 15 ἐπαν. μοι SVL, : περιέσχον μὲ HLXX | 18 τὰς δὲ ΒΗ ed τὰς VL | σιαγόνας VH : -- μον SL | 18 τὴν» V | τῇ» H | 19 δικαιούμενος SH. : δικαζόμενος V | uoCzH | 90 τῷ ΣΈ | 209. πάντες ὑμεῖς παλ. ὡς udriov V | 34 τῇ» H. | ὁ πιστ. εἰς SHL: ὃς ἐλσείσει x V. 10. Respicit ad v. 5 et 6. Eadem |Sibyll. prooem. v. 10—14. similitudine mulli patres utuntur,| 11, Profert aliam causam adyentus ut Deum a nobis videri mon posse| Christi, ut consummarentur peceata demonstrent. Cf. Theoph. Ad Aut.| Iudaeorum addita Christi morte. Of. I, 5: Minuec. Fel. Oetav. e. 32; Orac.|14, 5; Matth. 23, 31. 32; Luc. H, 54 BARNABAE αὐτὸν ζήσεται εἷς τὸν αἰῶνα. ἐπὶ λίϑον οὖν ἡμῶν Y, &Anic: μή γένοιτο- ἀλλ᾽ ἐπεὶ ἐν ἰσχύξ τέϑεικεν τὴν σάρκα αὐτοῦ ὃ κύριος. λέγει ydp: Καὶ ἔϑηκέ ut ὡς στερεὰν πέτραν. 4. λέγει: δὲ πάλιν ὁ προφήτης" ΛΑίϑον ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες, αοὗτος ἐγενήϑη εἰς κεραλὴν γωνίας. καὶ πάλιν λέγει. Αὕτη ἐστὶν ἡ ἡμέρα 1 μεγάλη καὶ ϑαυμαστή, ἣν ἐποίησεν ὃ κύριος. 5. ἁπλούστερον ὑμῖν γράφω, ἵνα συνιῆτε- ἐγὼ περίψημα τῆς ἀγάπης ὑμῶν. 6. τί οὖν λέγει πάλιν & προφήτης ; Περιέσχεν μὲ συναγωγὴ πονηρευομένων, ἐκύκλωσάν μὲ ὡσεὶ μέλισσαι κη- v» ρίον, καί: "Eni τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλῆρον. 7. ἐν σαρχὶ οὖν αὐτοῦ μέλλοντος φανεροῦσϑα: καὶ πάσχειν, προεφανε- ρῴώϑη τὸ πάϑος. λέγει γὰρ ὃ προφήτης ἐπὶ τὸν Ἰσραήλ. Οὐαὶ τῇ ψυχῇ αὐτῶν, ὅτι βεβούλευνται βουλὴν πονηρὰν καϑ' ἑαυ- τῶν, εἰπόντες" Δήσωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν τὸ ἐστίν. B. τί λέγει ὁ ἄλλος προφήτης Μωυσῆς αὐτοῖς ; ᾿Ιδού, τῶδε λέγει κύριος ὃ Sóc" Εἰσέλϑατε εἰς τὴν γῆν τὴν ἀγαθὴν, ἣν ὥμοσεν κύριος τῷ ᾿Αβραὰμ καὶ ᾿Ισαὰκ καὶ ᾿Ιακώβ, καὶ κατα- κληρονομήσατε αὐτήν, γῆν ῥέουσαν γάλα καὶ μέλι. 9. τί δὲ λέγει ἡ γνῶσις, μάϑετε. ἐλπίσατε, φησίν, ἐπὲ τὸν ἐν σαρχὶ μέλ- 39» λοντὰ φανεροῦσϑαι ὑμῖν Ἰησοῦν. ἄνϑρωπος γὰρ γῆ ἐστὶν πάσ- χουσα" ἀπὸ προσώπου γὰρ τῆς γῆς ἡ πλάσις τοῦ ᾿Αδὰμ ἐγένετο. 10. τί οὖν λέγει" Elg τὴν γῆν τὴν ἀγαϑήν, γῆν ῥέουσαν γάλα καὶ μέλι; εὐλογητὸς ὃ κύριος ἡμῶν, ἀδελφοί, ὁ σοφίαν καὶ νοῦν ϑέμενος ἐν ἡμῖν τῶν χρυφίων αὐτοῦ. λέγει γὰρ ὃ προφήτης παρα- 85 βολὴν κυρίου" τίς νοήσει, εἰ μὴ σοφὸς καὶ ἐπιστήμων καὶ ἀγαπῶν τὸν κύριον αὐτοῦ; 11. ἐπεὶ οὖν ἀνακαινίσας ἡμᾶς ἐν τῇ ἀφέσει 3 τέϑεικεν SH : ἔϑηχε V. | 077 8} V συνιητε: συνιεῖτε V, συνῆτε H, συνετε S | 8 περιέσχον H. | 11 προεφαν. SH : προεφανεροῦτο V | 15 τί (77 H) λέγει — προφήτης SH. Clem : λέγει δὲ χαὶ VL | Μωσῆς V semper | 18 δὲ SH: 5» VL Clem | 19. golv V | 20 yàgz7 V | 22 eic» V | γῆν ὁ. 8H: τὴν ὁ. VL. Clem | 28. ἀδελφοὶ;»Υ | 96 ἀνακαινίσαι V. 14 iuxta textum hebraicum respe-|24; lust. Apol. I, 88. xisse videtur. | 7. ἐν c. φανεροῦαϑα Cf. I Tim. 3, ἐσχύϊ Σὰρξ Christi propter ἰσχὺν | 3, 16. & propheta A/9og vocatur. 8—10. Clem. Al. Strom. V, 10, 64 5. Clem, AL Strom. V, 10, 64 p.| p. 683 sq. 683 (— συνιῆτε). --- περίψημα] Cf.4,9.| 9. γνῶσις] Cf. 1, 5 not. — yz πῇ B. ἱματισμὸν κτλ} Cf. Ioann. 19,l est homo, quia Deus terram, e qua. m— 56 BARNABAE τῶν ἁμαρτιῶν, ἐποίησεν ἡμᾶς ἄλλον τύπον, ὡς παιδίων ἔχειν τὴν ψυχήν, ὡς ἂν δὴ ἀναπλάσσοντος αὐτοῦ ἡμᾶς. 12. λέγει γὰρ jj γραφὴ περὶ ἡμῶν, ὡς λέγει τῷ υἱῷ - Ποιήσωμεν κατ᾽ εἰκόνα καὶ xa" ὁμοίωσιν ἡμῶν τὸν ἄνϑρωπον, καὶ ἀρχέτωσαν τῶν ϑη- πρίων τῆς γῆς καὶ τῶν πετεινῶν τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῶν ἰχϑύων τῆς ϑαλάσσης. καὶ εἶπεν χύριος, ἰδὼν τὸ χαλὸν πλάσμα ἡμῶν" Αὐξάνεσϑε καὶ πληϑύνεσϑε καὶ πληρώσατε τὴν γῆν. ταῦτα πρὸς τὸν υἱόν. 19. πάλιν σοι ἐπιδείξω, πῶς πρὸς ἡμᾶς λέγει. δευτέραν πλάσιν ἐπ᾿ ἐσχάτων ἐποίησεν. λέγει δὲ κύριος" ᾿]δού, 1: ποιῶ τὰ ἔσχατα ὡς τὰ πρῶτα. εἷς τοῦτο οὖν ἐκήρυξεν ὃ προ- vine: Εἰσέλθατε εἰς γὴν ῥέουσαν γάλα καὶ μέλι καὶ κατα- κυριεύσατε αὐτῆς. 14. ἴδε οὖν, ἡμεὶς ἀναπεπλάσμεϑα, χαϑὼς πάλιν ἐν ἑτέρῳ προφήτῃ λέγει" ᾿1δού, λέγει κύριος, ἐξελῶ τού- τῶν, τουτέστιν ὧν προέβλεπεν τὸ πνεῦμα κυρίου, τὰς λιϑίνας τὸ καρδίας καὶ ἐμβαλῶ σαρκῖνας" ὅτι αὐτὸς ἐν σαρκὶ ἔμελλεν φα- γεροῦσϑαι καὶ ἐν ἡμῖν κατοικεῖν. 1ὅ, ναὸς γὰρ ἅγιος, ἀδελφοί μου, τῷ χυρίῳ τὸ κατοικητήριον ἡμῶν τῆς καρδίας, 16. λέγει γὰρ κύριος πάλιν: Καὶ ἐν τίνι ὀφϑήσομαι τῷ κυρίῳ τῷ ϑεῷ μου xai δοξασϑήσομαι; λέγει" ᾿Εξομολογήσομαί σοι ἐν ἐκκλη- » σΐᾳ ἀδελφῶν μου, καὶ ψαλῶ σοι ἀναμέσον ἐκκλησίας ἁγίων. οὐκοῦν ἡμεῖς ἐσμέν, oc εἰσήγαγεν εἰς τὴν γῆν τὴν ἀγαθήν. 17. τί οὖν τὸ γάλα καὶ τὸ μέλι; ὅτι πρῶτον τὸ παιδίον μέλετι, εἶτα γάλακτι ζωοποιεῖται " οὕτως οὖν καὶ ἡμεῖς τῇ πίστει τῆς ἐπαγγε- λίας καὶ τῷ λόγῳ ζωοποιούμενοι ζήσομεν κατακυριεύοντες τῆς γῆς. 1 18. προείρηκε δὲ ἐπάγω: Καὶ αὐξανέσθωσαν καὶ πληϑυνέσϑω- 1 παιδίων S : παιδίον HV | 8 δὴ ἀναπλ, αὐτοῦ SH : δὲ ἀναπλασσομένους αὐτοὺς V | 6 ἡμῶν ΒΗ, : ἄνϑρωπον V | Τ 84. ταῦτα --- υἱὸν SV: 2» HL | 8 πρὸς H | λέγει HL: -- χα 8, ΣΎ | 9 πλάσιν : -ἰ- πρὸς ἡμᾶς V | δὲ 8: -ἘΔῊ,ΎΠ 10 xoujgo V | 15 ἐμβαλῶ SH : βαλῶ V | ὅτι αὐτὸς SHL ταὐτοῖς ὅτι V | ἤμελλεν (sic semper) ἐν σαρκὶ V | 18. πάλεν κύριος V | τῷ prz H | τῷ sec2V | 19 λέγει» 8 | 19 sq. ἐχκλησίᾳ SHL: 4- ἐν μέσῳ V | 22 τὸ 360 22V | 98 οὖν)» V |94 ζήσωμεν HV | 25 προείρηκε HV : προειρηκαμεν S | 95 sq. καὶ... καὶ πληϑυ». SH : ὅτε V 13. ἰδοὺ xr3.] Item Didascalia apo- | ἔσονται γὰρ τὰ ἔσχατα ὡς τὰ πρῶτα, stolorum ed. Hauler p. 75 dictum|et locum fortasse Barnabae debent. B. Scripturae profert: Eece facio|In 8. Seriptura verba ipsa non le- prima sieut novissima et novissima | guntur. Barnabas autem in S, Bcrip- sicut prima; Hippolytus In Dan. IV, | tura adhibenda liberior locum e ver- 37 ed. Bonwetsch I (1897), 284:|bis Domini Matth. 19, 30; 20, 16: effecit, ut aliam for- venisse troie nobis scriptura dieit, loquente ad imaginem et ad simi-. 1 bestiis. lerrae et. volntilibus s . Et dixit dominus videns puleram. ie et multiplieamini et. replete ter- . 3. Iterum autem tibi ostendam, quo- Secundam creationem ultimis tempori- tem dominus: £eee, facio norissima τὸ praedieavit propheta: /nfrate le ftuentem et dominamini ei. 14. Ecce iti sumus, quemadmodum rursus in alio dnquit dominus, auferam ab. iis, hoc est omini praevidebat, corda lapideu, et àm- 15 lpse enim in carne voluit npparere et . Templum enim sanetum, fratres mei, lis nostri. 16. Etenim iterum dominus | domino deo meo et glorificabor ? (coevortalgvendae ad: et cantabo oo nos sumus, quos 05 God dier barata bae tune laete viviscit: ita igitur et nos dei et verbo praedieationis vivi- ossidentes. 18. Superius vero praedixit: ss 1,98. — 9 Matth. 19, 80; 90, 16? — 11 11,19; 86, 26. — 18 Ps 41,3, — 19 Pe 21,23. — BER Doro renascimini (Hef.). Of. les 43, |. 14. τουτέστιν ὧν x12.] i. e. Christi- g 21, 5. | anorum,in quibusprophetae verbaim- . 961 locum | pleta sunt. — χατοιχεῖν] Of. Eph. 9, 17. ise cen-| 16. Notes, hisce verbis tertiam loci illius biblici explicationem alle- [ Unter- | goricam seu gnosticam incipere, quae EM i terram illam de ecclesia christiana. interpretatur. Of. 6, 9. 10 (Hefele). praedi-| 17. Lac et mel — πίστις καὶ χή- i &|ovyua, quibus ecclesia nos nutrit. πες 58 BARNABAE cav καὶ ἀρχέτωσαν τῶν ἰχϑύων. τίς οὖν ὃ δυνάμενος νῦν ἄρ- χεῖν ϑηρίων ἢ ἰχϑύων ἢ πετεινῶν τοῦ οὐρανοῦ; αἰσϑάνεσϑαι γὰρ ὀφείλομεν, ὅτι τὸ ἄρχειν ἐξουσίας ἐστίν, ἵνα τις ἐπιτάξας χυ- ριεύσῃ. 19. εἰ οὖν οὐ γίνεται τοῦτο νῦν, ἄρα ἣμῖν εἴρηκεν, πότε" 5 ὅταν xal αὑτοὶ τελειωϑῶμεν κληρονόμοι τῆς διαϑήκχης κυρίου γε- νέσϑαι. VIL Οὐχοῦν νοεῖτε, τέχνα εὐφροσύνης, ὅτι πάντα 6 καλὸς χύριος προεφανέρωσεν ἡμῖν, ἵνα γνῶμεν, d κατὰ πάντα εὐχαρι- στοῦγτες ὀφείλομεν αἰνεῖν. 2. εἰ οὖν ὃ υἱὸς τοῦ ϑεοῦ, ὧν χύριος 1 καὶ μέλλων χρίνειν ζῶντας καὶ νεκρούς, ἔπαϑεν, ἵνα ἢ πληγὴ αὑτοῦ ζωοποιήσῃ ἡμᾶς" πιστεύσωμεν, ὅτι 5 υξὸς τοῦ ϑεοῦ cix ἠδύνατο παϑεὶν εἰ μὴ δι᾽ ἡμᾶς. 8. ἀλλὰ καὶ σταυρωϑεὶς ἐποτί- ζετο ὄξει καὶ χολῇ. ἀκούσατε, πῶς περὶ τούτου πεφανέρωχαν oi ἱερεῖς τοῦ γαοῦ. γεγραμμένης ἐντολῆς "Oc ἂν μὴ νηστεύσῃ τὸ τὴν νηστείαν, ϑανάτῳ ἐξολεϑρευϑήσεται, ἐνετείλατο χύριος, ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ὑπὲρ τῶν ἡμετέρων ἁμαρτιῶν ἔμελλεν τὸ σχεῦος τοῦ πνεύματος προσφέρειν ϑυσίαν, ἵνα wal ὃ τύπος ὅ γενόμενος ἐπὶ ᾿Ισαὰκ τοῦ προσενεχϑέντος ἐπὶ τὸ ϑυσιαστήριον τελεσϑῇ, 4. τί οὖν λέγει ἐν τῷ προφήτῃ: Καὶ φαγέτωσαν ἐκ τοῦ τράγου τοῦ 30. προσφερομένου τῇ νηστείᾳ. ὑπὲρ πασῶν τῶν ἁμαρτιῶν. προσ- ἔχετε ἀχριβῶς- Καὶ φαγέτωσαν οἱ ἱερεῖς μόνοι πάντες τὸ ἔν- τερον ἅἄπλυτον μετὰ ὄξους. ὅ. πρὸς τί; Ἐπειδὴ ἐμὲ ὑπὲρ ἅμαρ- τιῶν μέλλοντα τοῦ λαοῦ μου τοῦ καινοῦ πρωσφέρειν τὴν σάρκα 1 ἐχϑύων : ϑηρίων H. | νῦν!» 8 | 9 πετεινῶν SV : praem περὶ H | 8 Z&ov- σία V |4 ob SV: H | πότε ΒΥ͂ : τότε H | 7 vorre V | 9 χύριος HVL: τῊ προεφανερωσεν ἵνα γνωμὲν ὦ κατα πάντα ευὐχαριστουντες 8 ex v. 1| 18 πῶς h. l. VL: post περὶ τούτου H, 778 | 14 λαοῦ V ἐντολῆς : -ἰ- αὐτοῦ V | 15 τὴν» Η [18 ϑυσ. τελεσϑῇ HV : ϑυσιαν τελεσϑηναι S | 19 ἐκ SV : ἀπὸ H | 99. ἐμὲ -Ἐ εἶδον V | ὑπέρ: περὶ H | 38 novo V. 19. Sensus: in praesenti quidem|i. e. corpus suum. Sensus: mandato imperium illud in volucres etc. non | de ieiunio Dominus typum passionis tenemus, sed promissam hane domi-|suae praebere voluit (Hefele). nationem aliquando recuperabimus| 4. χαὶ φαγ. χτλ.] Verba ipsa desunt (Hefele). in S. Seriptura. Hes autem legitur VIL, 2. μέλλων χρίνειν xr] Of.| Num. 99,11 et in Mischna Menach, II Clem. 1, 1; Polyc. Phil. 9, 1. 11, 7; Joma 7, 8, et Barnabas verba. ἃ. πεφανέρωχαν] pro πεφανερώκχα- | ud eam conformata Mosi prophetae σιν, ut saepius in N. T. Cf. Ioann. | nttribuisse videtur. Cf. 19, 7. Praeter 17, 7; Apoc, 19, 3; — σχεῦος v. nv.] | duos enim illos hircos, qui in festo ὃ πο λον ροϑδιδήνιεε δαρε gotas . 5. Ad quid? Quoniam me, pro novi po- im meam, potaturi estis felle cum 4,5) — 12 Matth. 27, 84. 48, — 14 Lev. 58, populum | Studien 1876 p. 104 sqq. — ». quy. E : pecca-| οἱ ἱερεῖς κτλ] Barnabas prophetae ERG nssetestdhu e D Christi accuratius explicet, Respi- 'e-| cientes quae in Mischna Memach. ,| 1M, 7 leguntur: sacerdotes Babylo- miei vel potius Alexandrini, mt m | Talmud Menach. 100a emendat, hir- eum eomedebant erudum, Barnnbae verba non tanquam falsa repudiare possumus. Τὸ ἔντερον mon de intestino, sed de extis intellegen- dum est. 5. ἐμέ] Dominus loquitur. — τ᾿ κι] Christianorum, non [udaeorum. 60 BARNABAE poo μέλλετε ποτίξειν χολὴν μετὰ ὄξους, φάγετε ὑμεῖς μόνοι, τοῦ λαοῦ νηστεύοντος καὶ κοπτομένου ἐπὶ σάχχου χαὶ σποδοῦ, ἵνα δείξῃ, ὅτι δεῖ αὐτὸν παϑεῖν ὑπ᾽ αὐτῶν. 6. ἃ ἐνετείλατο, προσέχετε" “Λάβετε ὀύο τράγους καλοὺς καὶ ὁμοίους καὶ προσενέγκατε, καὶ 54. λαβέτω ὁ ἱερεὺς τὸν ἕνα εἰς ὁλοκαύτωμα ὑπὲρ ἁμαρτιῶν. 7. τὸν δὲ ἔνα τί ποιήσουσιν ; ᾿Επικατάρατος, φησίν, ὃ εἷς. προσέχετε, πῶς ὁ τύπος τοῦ Ἰησοῦ φανεροῦται" 8, Καὶ ἐμπτύσατε πάντες καὶ κατακεντήσατε χαὶ περίϑετε τὸ ἔριον τὸ κόκκενον περὶ τὴν χεφαλὴν αὐτοῦ, καὶ οὕτως εἰς ἔρημον βληϑήτω. καὶ ὅταν γέ- τὸ νήται οὕτως, ἄγει ὁ βαστάζων τὸν τράγον εἰς τὴν ἔρημον καὶ ἀφαιρεῖ τὸ ἔριον xal ἐπιτίϑησιν αὐτὸ ἐπὲ φρύγανον τὸ λεγόμενον ῥαχῆ, οὗ καὶ τοὺς βλαστοὺς εἰώϑαμεν τρώγειν ἐν τῇ χώρᾳ εὑ- ρίσχοντες: οὕτω μόνης τῆς ῥαχῆς ob καρποὶ yAoxsig εἰσίν. 9. τί οὖν τοῦτό ἐστιν; προσέχετε- Τὸν μὲν ἔνα ἐπὶ τὸ ϑυσιαστήριον, 15 τὸν δὲ ἔνα ἐπικατάρατον, καὶ ὅτι τὸν ἐπικατάρατον ἐστεφανω- μένον; ἐπειδὴ ὄψονται αὐτὸν τότε τῇ ἡμέρᾳ τὸν ποδήρη ἔχοντα τὸν χόχχινον περὶ τὴν σάρχα xal ἐροῦσιν. Οὐχ οὗτός ἔστιν, Év ποτε ἡμεῖς ἐσταυρώσαμεν ἐξουϑενήσαντες χαὶ χαταχεντήσαντες χαὶ ἐμπτύ- σαντες; ἀληϑῶς οὗτος ἦν, ὁ τότε λέγων, ἑαυτὸν υἱὸν ϑεοῦ εἶναι. "0 10. πῶς γὰρ ὅμοιος ἐκείνῳ; εἰς τοῦτο ὁμοίους τοὺς τράγους, καλούς, ἴσους, ἵνα, ὅταν ἴδωσιν αὑτὸν τότε ἐρχόμενον, ἐχπλαγῶσιν ἐπὶ τῇ ὁμοιότητι τοῦ τράγου. οὐχοῦν ἴδε τὸν τύπον τοῦ μέλλον- xoc πάσχειν Ἴησοῦ. 11. τί δέ, ὅτι τὸ ἔριον εἷς μέσον τῶν ἄχαν- ϑῶν τιϑέασιν; τύπος ἐστὶν τοῦ Ἰησοῦ τῇ ἐχχλησίᾳ κείμενος, ὅτι 2 σποδῷ V | ὃ αὐτὸν -Ε πολλα 8 | ὑπὲρ V | ἃ SH: πῶς οὖν V | 5 ὅλοκ. -F τὸν sve S8 | 6 ποιησωσὲν S | 11 ἐπιτίϑησιν SV: τίϑησιν BH. | abt V. | 12 ῥαχὴ Ἡ τραχηλ B, ῥαχὶλ V, rubus L | βλαστοὺς SV:xapmobg H | τρώ- γειν : ἐσϑίειν Ἡ | 18. οὕτω SHV. (οὕτως): ταύτης L | ῥαχῆς H τραχοὺς SV | 14 τοῦτό ἐστιν ΒΗ: χαὶ τοῦτο V | ἐπί: εἰς H | 15 καὶ ὅτι τὸν ἐπι» Ἡ ἢ 16 ἐπειδὴ etinm V | 17 πότε SV i τότε H | 18 χαὶ χατάχεντι" B | 18 sq. ἐμπτύσαντες ΒΗ], : ἐμπαίξαντες V | 19 ϑεοῦ HV : rov 9v | 20 Gu. ἐχείνῳ 8H : ὁμοίως 1 31 ἵν᾿ V | ἐκπλαγίσονται V. | 22 τοῦ τρ.: αὐτοῦ H. | lde-I- τὸν τράγον 588 εἰς V: - τὸ ΗΊ, 7 S | 24 κείμενος ΗΥ͂Τ, : ϑέμενος 81 ὅτι 51»: ἵνα V, 77 H. — π᾿ χ' i. ὄξους] Evang. Petri 16: χαί | Mischna Joma 6, 1 οὐ a Iust. Dial. τις αὐτῶν εἶπεν" ποτίσατε αὐτὸν χολὴν | c. 40 ac Tertull. Adv. Marc. HIT, 7. Cf, μετὰ ὄξους. — δείξῃ] sc. populus. |Bühr, Symbolik des Mos. Cult. ΤΙ, 679. 6. Verba χαλοὺς x. ὁμοίους desunt| 7. ἐπιπατάρατος] — PINTA. LXX: in S. Scriptura; parium autem et con- | ἀποπομπεῖος. Cf. Bühr l. c, p. 608. similium hircorum mentio fit in| 8. χαὶ ἐμπτύσατε zr4.] In Mischna. a 62 ᾿Ξ BARNABAE ὃς ἐὰν ϑέλῃ τὼ ἔριον ἄραι τὸ κόχκχινον, δεῖ αὐτὸν πολλὰ παϑεῖν διὰ τὸ εἶναι φοβερὰν τὴν ἄκανϑαν, καὶ ϑλιβέντα κυριεῦσαι: αὐτοῦ. οὕτω, φησίν, οἱ ϑέλοντές με ἰδεῖν καὶ ducta μου τῆς βασιλείας, ὀφείλουσιν ϑλιβέντες καὶ παϑόντες λαβεῖν με. 5 VIL Τίνα δὲ δοχεῖτε τύπον εἶναι, ὅτι ἐντέταλται τῷ Ἰσραὴλ προσφέρειν δάμαλιν τοὺς ἄνδρας, ἐν οἷς εἰσὶν ἁμαρτία: τέλειαι, καὶ σφάξαντας κατακαίειν, καὶ αἴρειν τότε τὴν σποδὸν παιδία xad βάλλειν εἰς ἄγγη χαὶ περιτιϑέναι τὸ ἔριον τὸ κόκκινον ἐπὲ ξύλον (ἴδε πάλιν ὁ τύπος ὃ τοῦ σταυροῦ καὶ τὸ ἔριον τὸ κόκκινον) καὶ 19 τὸ ὕσσωπον, καὶ οὕτως ῥαντίζειν τὰ παιδία xa^ ἕνα τὸν Amy, ἵνα ἁγνίζωνται ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν; 9. νοεῖτε, πῶς ἐν ἁπλότητι λέγε: ὑμῖν, 6 μόσχος ὁ Ἰησοῦς ἐστίν, οἱ προσφέροντες ἄνδρες ἁμαρτωλοὶ οἱ προσενέγχαντες αὑτὸν ἐπὶ τὴν σφαγήν. εἶτα οὐχέτι. ἄνδρες, οὐκέτ: ἁμαρτωλῶν ἡ δόξα. 9. οἱ ῥαντίζοντες παῖδες ol 1» εὐαγγελισάμενοι ἡμῖν τὴν ἄφεσιν τῶν ἁμαρτιῶν καὶ τὸν ἀγνισμὸν τῆς καρδίας, οἷς ἔδωκεν τοῦ εὐαγγελίου τὴν ἐξουσίαν, οὖσιν Be- καδύο εἰς μαρτύριον τῶν φυλῶν (ὅτι δεκαδύο φυλαὶ τοῦ Ἰσραήλ), εἰς τὸ κηρύσσειν. 4. διὰ τί δὲ τρεῖς παῖδες οἱ ῥαντίζοντες: εἰς μαρτύριον ᾿Αβραάμ, "loxdx, Ἰακώβ, ὅτι οὗτοι μεγάλοι τῷ dej. 30 5. ὅτι δὲ τὸ ἔριον ἐπὶ τὸ ξύλον; καὶ ὅτι οἱ ἐλπίζοντες ἐπ᾿ αὐτὸν ὅτι ἣ βασιλεία Ἰησοῦ ἐπὲ ξύλῳ, ζήσονται εἷς τὸν αἰῶνα. 6. διὰ 1 ὃς (ως S) ἐὰν ΒΥ : ὅστις ἂν H | δεῖ: εδει 8 | 2 αὐτοῦ» V | δ ἐντέ- ταλται : ἐντέλλεται V | 6 εἰσὶν!» V | 1 τὴν am. zt. (παιδεία V) HVL : τὰ π. σποδὸν B| 9 ὁ τύπος;»Υ | δ)» H καὶ prz- V | 10 τὸν foc. V | 11 ἀπὸ SH : ὑπὸ V | Z7» V | 12 λεγεται S | μόσχος -ἰ- οὖν V | ὁ ᾿Ιησοῦς ἐστὶν : ἐστὶ ὁ "IL V, 'Incoic H | 18 cip» V | 14 οἱ pr -Ὲ δὲ S** V | οἱ seczo V. | 15 εὖαγ- γελισάμενοι SL : -ζόμενοι HV | 16 τῆς καρδίας;» H | 16 sq. δεχαδύο V : δῶδεχα, H, 48 8| 17 φυλαί : αἱ φ. V | 19 ᾿Ισαὰκ -- χαὶ V | 20 ξύλῳ HV : ξυλου 8 | 91 χαὶ ὅτε SH : διότι V 11. Barnabas postquam v.9 et 10 nllegorico modo demonstravit, lanam. coecineam. significare Christum chla- mide purpurea indutum ad iudicium redeuntem, nunc expogit, lanam inter spinas positam typum. esse afflictio- num, quibus, qui ad Dei regnum pervenire velint, afficiantur. — vg. αὐτοῦ] i. e. oceupare lanam. — φη- civ] sc. Iesus, Nonnulli putaverunt, certam aliquam Christi sententiam seu scriptam (Matth. 16,24; 20. 22) seu non scriptum vel locum libri alicuius apoeryphi (IV Esra 7, 14) hie proferri. Revera sententin prue- cedens recapitulatur. Cf. Ropes, Die Sprüche Jesu 1896 p. 17. VIH, 1. ἐντέταλται] Cf. Mischna Para 3, 1—11. Krüger Lc. p. 621— 627, Braunsberger 1, c. p. 268—278. “ sed de aspersione aquae cinere per- mistae, quae a mundo quoque (Num. 19,19) fieri potuit. Cf. Misehna Para. 3,8. 4 — χαϑ᾽ ἕνα v. A] i. 6. sin- o gulos, qui immundi faeti purifienndi | erant, | 2 A&ye] se. Dominus, qui sensum. i | Seripturae absconditum nobis reclu- it. — μόσχος] Hieronymus In Ezeeh. n |43, 19 hoc Barnabae dictum laudat. i — εἶτα zr)] Sensus esse videtur: | relinquamus viros istos, quorum ho- nor erat vaceae oblatio, et iranse- cones repraesentant (Hilgenfeld). f. ἣ βασιλεία κτλ] Dust. Dial. c. 73 64 BARNABAE τί δὲ ἅμα τὸ ἔριον xal τὸ ὕσσωπον; ὅτι ἐν τῇ aoa αὐτοῦ ἡμέρα: ἔσονται: πονηραὶ xal ῥυπαραΐ, ἐν αἷς ἡμεῖς σωϑησόμεϑα - ὅτ: καὶ ὃ ἀλγῶν σάρχα διὰ τοῦ ῥύπου τοῦ ὑσσώπου ἵᾶτα:. 7. καὶ διὰ τοῦτο οὕτως γενόμενα ἡμῖν μέν ἔστιν φανερά, ἐχείνοις δὲ s σχοτεινά͵ ὅτ: οὖκ ἤκουσαν φωνῆς κυρίου. IX. Λέγει: γὰρ πάλιν περὶ τῶν ὠτίων, πῶς περιέτεμεν ἡμῶν τὴν καρδίαν. λέγε: χύριος ἐν τῷ προφήτῃ: Εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσάν μου. καὶ πάλιν λέγε!" ᾿Ακχοῇ ἀχούσονται οἱ πόρρω- ϑεν, ἃ ἐποίησα γνώσονται. καί' Περιτμήϑητε, λέγε: κύριος, ιοτὰς καρδίας ὑμῶν. 9. xxi πάλιν λέγει" "Axove ᾿Ισραήλ, ὅτι τάδε λέγει κύριος ὃ ϑεός σου. xal πάλεν τὸ πνεῦμα κυρίου προ- φητεύε:" Τίς ἐστιν ὃ ϑέλων ζῆσαι εἰς τὸν αἰῶνα; ᾿Αχοῇ dxov- σάτω τῆς φωνῆς τοῦ παιδός μου. 8. καὶ πάλιν λέγε!" " Axove οὐρανέ, καὶ ἐνωτίζου γῆ, ὅτι κύριος ἐλάλησεν ταῦτα εἰς μαρ- τὸ τύριον. καὶ πάλιν λέγε!" ᾿Αχούσατε λόγον χυρίου, ἄρχοντες τοῦ λαοῦ τούτου. xal πάλι» λέγε: - ᾿Αχούσατε, τέχνα, φωνῆς βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ. οὐχοῦν περιέτεμεν ἡμῶν τὰς ἀχοάς, ἵνα ἀχούσαντες λόγον πιστεύσωμεν ἡμεῖς. 4. ἀλλὰ καὶ ἡ περιτομή, ἐφ᾽ ἢ πεποίϑασιν, κατήργηται. περιτομὴν γὰρ εἴρηχεν οὐ σαρχὸς 30 γενηϑῆνα:᾽ ἀλλὰ παρέβησαν, ὅτ: ἄγγελος πονηρὸς ἐσότιζεν αὐτούς. 5. λέγε: πρὸς αὐτούς" Τάδε λέγει κύριος ὃ ϑεὸς ὑμῶν (ὧδε εὗ- ρίσχω ἐντολήν)" Mi) σπείρητε ἐπ’ ἀχάνϑαις, περιτμήϑητε τῷ κυρίῳ ὑμῶν. καὶ ti λέγει; Περιτμήϑητε τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν, καὶ τὸν τράχηλον ὑμῶν οὐ σχληρυνεῖτε. λάβε πάλιν" "5 ᾿Ιδού, λέγει κύριος, πάντα τὰ ἔϑνη ἀπερίτμητα ἀκροβυστίᾳ, ὃ δὲ λαὸς οὗτος ἀπερίτμητος καρδίᾳ. 6. ἀλλ᾽ ἐρεῖς: Καὶ μὴν 8 xa 51] ΡΥ 11 τήν: καὶ τὴν V i χύριος : ὁ x. V | 9 περιτμηϑή- σεται V 11 sq. καὶ — προφητεύει Vl: Ὁ» SH | 12 τίς -ἰ- δὲ H | τοὺς αἱ- ὥνας H 18 φωνῆς: τῆς q. V | 17 ἔτεμεν Η 18 dx. λόγον HVL : ἀχουσω- μὲν à. xci μὴ uorov S | ἡμεῖς!» V | ἀλλὰ xol ἡ 58: εἰ γὰρ V | 19 ᾧ HV: ης 8} ἐπεπείϑεισαν H | 21 λέγει 4- δὲ HL | ἡμῶν H ; 92 σπειρετε S | ἐπὶ ἀκάν- Si; V. | 93 χυρίῳ : 9608 | περιτμήϑητε : xal x. V. περιτμηται $ | τὴν σχλ. SH : τὸ σκληρὸν τῆς καρδίας V | 24 σχληρυνεῖτε SH (Ὁ ἔτι H): μὴ σχληρύνητε Υ λάβε; V (29 ἀπερίτμητα!» S | ἀχροβυστίᾳ H: “στίαν S (LXX), “στα V | 26 χαρδίας S LXX laudat Ps. 95. 10 hoc modo - ó; Iud. c. 10. χύριος ἐβασίλευσεν ἀπὸ τοῦ ξύλου. 6. ῥύπου] respondet vocabulo óv- Cf. Tert. Adv. Marc. III, 19; Adv. παραί. et B. de sorde hyssops ob ci- 18. — 9 Ier. 4, 4. — 10 Ier. 7, 2. 8. — Ies. 1,2. — 15 Tes. 1, 10. — 16 Ies. 40,8. — 16. — 25 Ier. 9, 25. 26. loqui| 4 παρέβησαν] i. e. Iadaei prophe- E tarum verba male intellegentes car- ds et|niscireumcisionem instituerunt, quam. Unter- | Dominus prohibuerat. 5. ἐντολήν] sc. ne carnem circum- . 38 de-|eidant. Of. Lact. Instit. div. IV, 17, 15, 96 8—17. 66 BARNABAE περιτέτμηται ὁ λαὸς εἷς σφραγῖδα, ἀλλὰ καὶ πᾶς Σύρος καὶ Apa] καὶ πάντες οἱ ἱερεῖς τῶν εἰδώλων, ἄρα οὖν κἀκεῖνοι Ex τῆς δια- ϑήκης αὐτῶν εἰσίν. ἀλλὰ καὶ οἱ Αἰγύπτιοι ἐν περιτομῇ εἰσέν, T, μάϑετε οὖν, τέχνα ἀγάπης, περὶ πάντων πλουσίως, ὅτι ᾿Αβραάμ, 5 πρῶτος περιτομὴν δούς, ἐν πνεύματι προβλέψας εἰς τὸν Ἰησοῦν περιέτεμεν, λαβὼν τριῶν γραμμάτων δόγματα. 8, λέγει ydp: Καὶ περιέτεμεν ᾿Αβραὰμ ἐκ τοῦ οἴχου αὐτοῦ ἄνδρας δεκαοκτὼ καὶ τριακοσίους. τίς οὖν f| δοϑεῖσα αὐτῷ γνῶσις; μάϑετε, ὅτι τοὺς δεχαοχτὼ πρώτους, καὶ διάστημα ποιήσας λέγει τριακοσίους. τὸ τὸ δεκαοκτὼ ἰῶτα δέχα, ἦτα ὀκτώ" ἔχεις Ἰησοῦν. ὅτι δὲ & σταυρὸς ἐν τῷ ταῦ ἤμελλεν ἔχειν τὴν χάριν, λέγει καὶ τοὺς τριακοσίους, δηλοῖ οὖν τὸν μὲν Ἰησοῦν ἐν τοῖς δυσὶν γράμμασιν, wal ἐν τῷ vi τὸν σταυρόν. 9, οἶδεν & τὴν ἔμφυτον δωρεὰν τῆς διδαχῆς «DoD ϑέμενος ἐν ἡμῖν, οὐδεὶς γνησιώτερον ἔμαϑεν Am" ἐμοῦ λόγον" 16 ἀλλὰ οἶδα, ὅτι ἄξιοί ἐστε ὑμεῖς. X. Ὅτι δὲ Μωυσῆς εἶπεν" Οὐ φάγεσϑε χοῖρον οὔτε ἀετὸν οὔτε ὀξύπτερον οὔτε κόρακα οὔτε πάντα ἰχϑύν, ὃς οὐκ ἔχει λεπίδα ἐν ἑαυτῷ, τρία ἔλαβεν ἐν τῇ συνέσει δόγματα, 2, πέρας γέ τοι λέγει αὐτοῖς ἐν τῷ Δευτερονομίῳ " Καὶ διαϑήσομαι πρὸς 80 τὸν λαὸν τοῦτον τὰ δικαιώματά μου. ἄρα οὖν οὐκ ἔστιν ἐν- τολὴ ϑεοῦ τὸ μὴ τρώγειν, Μωυσῆς δὲ ἐν πνεύματι ἐλάλησεν. 3. τὸ οὖν χοιρίον πρὸς τοῦτο εἶπεν" οὐ χολληϑήσῃ, φησίν, ἀνϑρώποις 1 περιτέμνεται V ἀλλὰ» H | 3 8ᾳ, τῶν διαϑηκῶν V | 8 ἐν περ. SV: ἐμπερίτομοι H | 4 ἀγάπης» V | 5 πρῶτος : ὃ mg. V | Ἴ & τοῦ οἴχου αὖ- τοῦ H | δέκα χαὶ ὀκτὼ V | 8 αὐτῷ SH : τοῦτο V | Üuz» V | 9 καὶ διά- aue zx. λέγει SHL : εἶτα τοὺς V | τὸ -- δῈ V | 10 lore δέκα, ἧτα (εἶτα V) ὀκτὼ HV : 7-8, Hilgenfeld posuit I pro ἰῶτα et Η pro ἧτα, nolo codices relinquere | ὅτι : ἔτε V | 11 τῷ ταῦ HV : rw τριακοστω S*, rovro S** | καὶ τοὺς V : καὶ S, τοὺς H | 12. ᾿Ιησοῦν SV : ὀκτωκαίδεκα H | τῷ» V | 180: or. 8| διδαχῆς VL: διαϑηκης SH | 16 ἀλλ᾽ V, sic fere semper ante voca- les | οἶδα» 8 | 16 Ἡωῦσῆς : ἀετὸς H | εἴρηχεν V | 16 sq. οὔτε ter SH : ob: V | 17 οὔτε post χόραχα SV : οὐδὲ Η | πάντα H : πᾶν V; 8 | ὃς δ V| 18 αὐτῷ V | ἐν τῇ : τῇ H. συνέσει BV : συνειδήσει BL | 19 ye H. | 20 οὖν» V |22 εἴρηκεν V | ob SH Clem : οὐ μὴ V 6, εἰς σφραγῖδα] Cf. Rom. 4, 11. — | 10, 8. Prolegom. c. 2. — ἄρα xv] πᾶς Σύρος xtA] Cf. ler. 9, 25. 26; 1. e. si Iudaei per circumcisionem. lust. Dial c. 98; Clem, Rom. Re-|populus Dei essent, testamentum cogn. VIII, 53; Epiph. H. 80 c. 33;|etiam ad gentiles circumeisos per- Herod. Il, 104; Ioseph, Antiq. VIII,|tineret. Cf. 10, 2; Altercatio Sim. - 68 BARNABAE τοιούτοις, οἵτινές εἰσιν ὅμοιοι χοίροις- τουτέστιν ὅταν σπαταλῶσιν, ἐπιλανθάνονται τοῦ κυρίου, ὅταν δὲ ὑστεροῦνται, ἐπιγινώσκουσιν τὸν κύριον, ὡς καὶ ὁ χοῖρος, ὅταν τρώγει, τὸν κύριον οὖχ οἶδεν, ὅταν δὲ πεινᾷ, χραυγάζει καὶ λαβὼν πάλιν σιωπᾷ. 4. Οὐδὲ φάγῃ s τὸν ἀετὸν οὐδὲ τὸν ὀξύπτερον οὐδὲ τὸν ἱκεῖνα οὐδὲ τὸν κχό- φαχα" οὗ μῆ φησίν, κολληϑήσῃ οὐδὲ ὁμοιυνϑήσῃ ἀνθρώποις τοῖ- οὕτοις, οἵτινες οὖχ οἴδασιν διὰ κόπου καὶ ἱδρῶτος πορίζειν ξαυτοῖς τὴν τροφὴν, ἀλλὰ ἁρπάζουσιν τὰ ἀλλότρια ἐν ἀνομίᾳ αὐτῶν καὶ ἐπιτηροῦσιν ὡς ἐν ἀκεραιοσύνῃ περιπατοῦντες wal: περιβλέπονται, 16 τίνα ἐχδύσωσιν διὰ τὴν πλεονεξίαν, ὡς wal τὰ ὄρνεα ταῦτα μόνα ἑαυτοῖς ob πορίζει τὴν τροφῆν, ἀλλὰ ἀργὰ καϑήμενα ἐχζητεῖ, πῶς ἄλλοτρίας σάρκας καταφάγῃ, ὄντα λοιμὰ τῇ πονηρίᾳ αὐτῶν, 5. Καὶ οὐ φάγῃ, φησίν, σμύραιναν οὐδὲ πολύποδα οὐδὲ σηπίαν" οὗ μή, φησίν, ὁμοιωϑήσῃ χολλώμενος ἀνϑιρώποις τοιούτοις, οἴτινες "5 εἰς τέλος εἰσὶν ἀσεβεῖς χαὶ χεχριμένοι ἤδη τῷ ϑανάτῳ, ὡς καὶ ταῦτα τὰ ἰχϑύδια μόνα ἐπιχατάρατα ἐν τῷ βυϑῷ νήχεται, μὴ χολυμβῶντα ὡς τὰ λοιπά, ἀλλ᾽ ἐν τῇ γῇ χάτω τοῦ βυϑοῦ κατοῖ- κεῖ, 6. ἀλλὰ χαὶ τὸν δασύποδα οὐ φάγῃ. πρὸς τίς οὗ μὴ γένῃ, φησίν, παιδοφϑόρος οὐδὲ ὁμοιωθϑήσῃ τοῖς τοιούτοις, ὅτε 6 Ὁ λαγωὸς wat! ἐνιαυτὸν πλεονεχτεῖ τὴν ἀφόδευσιν'" ὅσα γὰρ ἔτη ζῇ, τοσαύτας ἔχει τρύπας. 1. ἀλλὰ οὐδὲ τὴν ὕαιναν φάγῃ" οὗ pf, φησίν, γένῃ μοιχὸς οὐδὲ φϑορεὺς οὐδὲ ὁμοιωϑήσῃ τοῖς τοιούτοις. πρὸς τί; ὅτι τὸ ζῶον τοῦτο παρ᾽ ἐνιαυτὸν ἀλλάσσει τὴν φύσιν wai 1 ὅμοιοι εἰσὶ V | χοίρων S | τουτέστιν ὅταν SH : ὅταν γὰρ V | 2 χυρίου BH : 4- ἑαυτῶν ΥἹ, | ὑστεροῦνται 8 οἵ, Winer $ 42, 5: -ὥνται H, -ηϑῶσιν V [3 iz» V | οὐκ olde τὸν κύριον V | & πεινάσῃ V | φάγῃ SH : μὴ φάγῃς, φησὶν V | 6 οὐδὲ (ἢ H) ὁμοιωϑήσῃ» V | 9 περιτηρουσιν 8 | ὡς Vb: 27 8H] 9 aq. περιβλέπονται (-BAÉmowe. H) — ἐχζητεῖ BH : χαϑήμενα ἀργὰ ταῦτα ἐκζητεῖ V | 10 μόνα SHL : -]- διὰ χόπου 8** | 12. φαγη 8| 18 φάγῃ : μὴ qd- γῆς V | σμυρναν S. | πωλυπαν S | σηπίαν -- ov μὴ φάγωσιν 8 | 14 20226 μενος VL:7» 8H | 15 ἤδη» V | 16 ἐν: τα εν 8 | 17 ὡς - καὶ S | 18 φάγῃ Η: μὴ q. S, q. φησὶν V | 19 γένηται V | φησὶν Hh: 78V | ópotatjag 4- φησὶ H. | 20 τῇ ἀφοδεύσει H | 21 ἀλλ᾽ V | μή : μὴν V | 22 ὁμοιωθήσῃ -- φησὶ H|23 ὅτι τ. &. τ. SH: τοῦτο yàp τ. C. V 9. €f. Lact. Instit. div. IV, 17,| 5. S. Scriptura Lev. 11, 10 in uni- 18—21; Opus imperf. in Matth. 7, 6 | vereum. decernit, pisces pinnulns et hom. 17; Altercaiio Sim. et Theoph. | squamas non habentes vitandos esse ; XH, 28. Barnabas autem aliquot huius ge- 4. Cf. Theoph. Ad AutoL II, 16. 17. | neris pisces nominat. Sepiae men- 25; No-|c.3; Clem. Al. Paed. II, 10, 84 p. 291, τὸ BARNABAE ποτὲ μὲν ἄρρεν, ποτὲ δὲ ϑῆλυ γίνεται. 8, ἀλλὰ xb τὴν γαλῆν ἐμίσησεν χαλῶς. οὗ μή, φησίν, γενηθϑῆς τοιοῦτος, οἵους ἀκούομεν ἀνομίαν ποιοῦντας ἐν τῷ στόματι δι᾽ ἀχαϑαρσίαν, οὐδὲ κολληϑήσῃ ταῖς ἀκαϑάρτοις ταῖς τὴν ἀνομίαν ποιούσαις ἐν τῷ στόματι: τὸ πγὰρ ζῶον τοῦτο τῷ στόματι χύει. 9. περὶ μὲν τῶν βρωμάτων λαβὼν Μωῦσῆς τρία δόγματα οὕτως ἐν πνεύματι ἐλάλησεν" οἵ δὲ xax ἐπιϑυμίαν τῆς σαρχὸς ὡς περὶ βρώσεως προσεδέξαντο. 10. λαμ- βάνει δὲ τῶν αὑτῶν τριῶν δογμάτων γνῶσιν Δαυὶδ καὶ λέγει ὁμοίως" Μαχάριος ἀνήρ, ὃς οὐκ ἐπορεύϑη ἐν βουλῇ ἀσεβῶν, 10 χαϑὼς xal οἱ ἰχϑύες πορεύονται ἐν σχότε: εἰς τὰ βάϑη- xai ἐν ὁδῷ ἁμαρτωλῶν οὐκ ἔστη, χαϑὼς οἵ δοχοῦντες φοβεῖσϑαι τὸν χύριον ἁμαρτάνουσιν ὡς ὃ χοῖρος, καὶ ἐπὶ καϑέδραν λοιμῶν οὐκ ἐχάϑισεν, χαϑὼς τὰ πετεινὰ χαϑήμενα εἷς ἁρπαγήν. ἔχετε τε- λείως xal περὶ τῆς βρώσεως. 11. πάλιν λέγει Μωυσῆς" Φάγεσϑε 15 πᾶν διχηλοῦν xal μαρυκώμενον. τί λέγει; ὄτι τὴν τροφὴν λαμ- βάνων οἶδεν τὸν τρέφοντα αὑτὸν καὶ ἐπ᾿ αὑτῷ ἀναπαυόμενος εὖ- φραίνεσϑαι δοχεῖ. χαλῶς εἶπεν βλέπων τὴν ἐντολήν. τί οὖν λέγει: χολλᾶσϑε μετὰ τῶν φοβουμένων τὸν κύριον, μετὰ τῶν μελετών- τῶν ὃ ἔλαβον διάσταλμα ῥήματος ἐν τῇ καρδίᾳ, μετὰ τῶν λαλούν- 30 τῶν τὰ διχαιώματα κυρίου καὶ τηρούντων, μετὰ τῶν εἰδότων, ὅτι ἡ μελέτη ἐστὶν ἔργον εὐφροσύνης, wai ἀναμαρυχωμένων τὸν λόγον χυρίου. τί δὲ τὸ διχηλοῦν; ὅτι ὃ δίκαιος καὶ ἔν τούτῳ τῷ χόσμῳ περιπατεῖ χαὶ τὸν ἅγιον αἴῶνα ἐχδέχεται. βλέπετε, πῶς ἐνομο- ϑέτησεν Μωυσῆς καλῶς. 12. ἀλλὰ πόϑεν ἐχείνοις ταῦτα νοῆσαι 35 ἢ συνιέναι ; ἡμεῖς δὲ διχαίως νοήσαντες τὰς ἐντολὰς λαλοῦμεν, ὡς ἠϑέλησεν ὃ χύριος. διὰ τοῦτο περιέτεμεν τὰς ἀχοὰς ἡμῶν καὶ τὰς καρδίας, ἵνα συνιῶμεν ταῦτα. ΧΙ. Ζητήσωμεν δέ, εἰ ἐμέλησεν τῷ χυρίῳ προφανερῶσαι περὶ 1 δὲξ 8|2 μὴ - γὰρ V | γεν. τοιοῦτος 8Η]1, : ὁμοιωϑήσῃ τοῖς τοι- ούτοις V | οἷος H | 8 ἀνόμιας S | ἐν» V | σωματι 8 | 3 sq. οὐδὲ — στόματι V (sine ἐν) 1: ovde ταῖσ τ. «. ποιουσαι (-σαισ S**) ἐν τ. av. καὶ oet ut κολλ. S, αὐτοῖς Ἡ | 5 sq. μὲν τῶν Bp. λαβὼν ΒΗ : τῶν βρ. μὲν οὗν V | € orc» V | 7 βρώσεως : βρωμάτων V. | ὃ τῶν αὐτῶν!» V. | 10 καὶ pr SH : 77 VL | 12 δὲ χοιροι 8 | 13 πετεινὰ -]- τὰ V | eye 8 | 14 βρώσεως : γνώσεως V | π᾿ λέγει ΒΗ. : ἀλλ᾽ εἶπε VL | φάγεσϑε : καὶ φ. 8 | 15 ὅτι SH: ὁ VL | 16 ἐπ᾿ : ἐν H|20 τὰ» H 91 ἔργον ἐστὶν V | μαρυχκωμένων V | λόγον 4- τοῦ 8 | 94 Μωΐσῆς τ ὁ M. H | 95 δὲ : οὖν V | λαλοῦμεν : δικαιωσ 4. 8| 28 077 V] 98 δὲ HV : ταυτα 8 BARNABAE ἄξαξεΣ vivpan T2) 3:xu2). mig uiw zv ς τὸ βάπτισμα τὸ ori ἅτετι» ἀμαρτιῶ » 3 Tuo Exmrpde οὐρανέ, xai ἐπὶ τούτῳ πλεῖον qp. . ὅτε éco xai xerroà éxoirater ὃ λα! xci ἑαυτοῖς Orio ΩΝ ξάτι : οὗτος" ἐμὲ ἔγχα 8, τοῦτο y. λέγει] i. e. hoe signi- eR ficat psalmus spiritualiter perceptus. 74 BARNABAE ῥῆμα, B ἐὰν ἐξελεύσεται ἐξ ὑμῶν διὰ τοῦ στόματος ὑμῶν ἐν πίστει xal ἀγάπῃ, ἔσται εἷς ἐπιστροφὴν καὶ ἐλπίδα πολλοῖς. 9. xal πάλιν ἕτερος προφήτης λέγει" Καὶ ἣν ἢ γῆ τοῦ ᾿Ιακὼβ ἐπαινουμένη παρὰ πᾶσαν τὴν γῆν. τοῦτο λέγει" τὸ σχεῦος τοῦ πνεύματος 5 αὑτοῦ δοξάζει. 10. εἶτα τί λέγει; Καὶ ἣν ποταμὸς ἕλκων ἐκ δεξιῶν, καὶ ἀνέβαινεν ἐξ αὐτοῦ δένδρα ὥραϊα- καὶ ὃς ἂν φάγῃ ἐξ αὐτῶν, ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα. 11. τοῦτο λέγει, ὅτι ἡμεῖς μὲν καταβαίνομεν εἷς τὸ ὕδωρ γέμοντες ἁμαρτιῶν χαὶ ῥύπου, καὶ ἀγαβαίνομεν καρποφοροῦντες ἐν τῇ καρδίᾳ τὸν φόβον καὶ τὴν ἔλ- τὸ πίδα εἰς τὸν Ἰησοῦν ἔν τῷ πνεύματι ἔχοντες. Καὶ ὃς ἂν φάγῃ ἀπὸ τούτων, ξήσεται elg τὸν αἰῶνα, τοῦτο λέγει " ὃς ἄν, φησίν, ἀχούσῃ τούτων λαλουμένων χαὶ πιστεύσῃ, ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα. XIL Ὁμοίως πάλιν περὲ τοῦ σταυροῦ ὀρίζε: ἐν ἄλλῳ mpo- φήτῃ λέγοντι" Καὶ πότε ταῦτα συντελεσϑήσεται; λέγει κύριος" 1 Ὅταν ξύλον κλιϑῇ καὶ ἀναστῇ, καὶ ὅταν ἐκ ξύλου αἷμα στάξῃ. ἔχεις πάλιν περὶ τοῦ σταυροῦ xa) τοῦ σταυροῦσϑαι μέλλοντος. 2. λέγει δὲ πάλιν τῷ Μωυσῇ, πολεμουμένου τοῦ Ἰσραὴλ ὑπὸ τῶν ἀλλοφύλων, καὶ ἵνα ὑπομνήσῃ αὐτοὺς πολεμουμένους, ὅτι διὰ τὰς ἁμαρτίας αὑτῶν παρεδόϑησαν εἷς ϑάνατον " λέγει εἰς τὴν καρδίαν 2 Μωυσέως τὸ πνεῦμα, ἵνα ποιήσῃ τύπον σταυροῦ χαὶ τοῦ μέλλον- τος πάσχειν, ὅτι, ἐὰν μή, φησίν, ἐλπίσωσιν ἐπ’ αὐτῷ, εἷς τὸν αἰῶνα πολεμηϑήσονται. τίϑησιν οὖν Μωυσῆς ἕν ἐφ᾽ ἕν ὅπλον ἐν μέσῳ τῆς πυγμῆς, καὶ σταϑεὶς ὑψηλότερος πάντων ἐξέτεινεν τὰς χεῖρας, xul οὕτως πάλιν ἐνίχα ὁ Ἰσραῆλ. εἶτα, ὁπόταν χαϑεῖλεν, πάλιν aw ἐϑανατοῦντο. 83. πρός τί; ἵνα γνῶσιν, ὅτι οὐ δύνανται σωϑῆναι, ἐὰν μὴ ἐπ' αὐτῷ ἐλπίσωσιν. 4. xe πάλιν ἐν ἑτέρῳ προφήτῃ 1 ἐξελεύσεται SH : ἐξέλθῃ VL | d£» H | duí : ἐχ H | ὑμῶν SL : 77 HV | 9 ἔσται : ἐστὸ Υ | elg toa S | wal tertzo V | 5 δοξάζει : ὃ δοξάσει V. | 8/10 dv: ἐὰν V | 7 τοῦτο λέγει» 8 | 9 χαρδίᾳ -1- καὶ S | 10 ἔχοντες ἐν τῷ xw. V | 12 πιστεύσει SV | 14 λέγοντι : λεγων orc S | 16 περὶ τοῦ : ἐπὶ V | 17 τῷ RH : ἐν τῷ VL | 20 σταυροῦ xoi HV : του σταυρου S | 31 φησὶν!» V | 94 χα- ϑεῖεν : πάλιν κ' V | πάλεν S60 7» SL | 96 πάλι» V 9. Clem. AL. Strom. III, 12, 86 p. |'J«xi est corpus Christi, τὸ σχεῦος 550. — Barnabns loeum 8S, Serip- τὶ πνεύματος cf. 7, 8. turae more suo liberius usurpavit. 11. χαταβαίνομεν . - ἀναβ Cf. Act. Harnack apoeryphum vaticinium al- |8, 88. 39; Herm. Sim. IX, 16, 1—7; legatum esse putat. — γῆ] est homo | Const. ap. IIT, 17. — φόβον] sc. Dei. vel eorpus humanum, οἵ. 6, 9; yg τ. XIL 1. χαὶ πότε sri] Legimus IV EPISTULA XI, 8—XII, 4. 75 quer vobis per os vestrum exibit in spe et caritate, erit in coersionem ac spem multis. 9. Et rursus alius propheta dicit: Εἰ erat terra. lacob. laudata super omnem terram. | Hoc sig- nat: vas spiritus eius magnificat. 10. Deinde quid dicit? El erat flurius a. deztra fluens, et ez. eo emergebant arbores pere; et. quicumque ez. illis manducaterit, vivet in aeter- "m. 11. Hoc ait, quod nos descendimus quidem in aquam plmi peccatis ac sordibus, emergimus autem fructificantes in cm timorem et in spiritu spem in lesum habentes. Ef qui- empee er illis manducarerit , viret in. aeternum , id dicit; qucumque audierit haec dicta et crediderit, vivet in perpetuum. XIL Similiter rursus crucem definit in alio propheta di- nie: Et quando haec consummabuntur ?. Dicit dominus: Cum limum inclinatum et erectum fuerit, eL cum de ligno sanguis Hlillaterit. Habes iterum de cruce et de eo, qui erat cruci af- fendus, praesagium. 2. Adhuc vero dicit Mosi, cum Israel impugnaretur ab alienigenis, et ut commonefaceret eos bello illo, quod propter peccata sua traderentur ad mortem; in cor Moss dicit spiritus, ut faciat figuram crucis et eius, qui erat pusurus, quia, nisi in hunc, inquit, speraverint, in perpetuum impugnabuntur. Posuit itaque Moses arma super arma in me- lio pugnae, et stans in altiori loco quam omnes manus exten- üt ac sic rursus vincebant lsraélitae. Deinde cum manus de- Bitebat, iterum occidebantur. 3. Cur hoc? Ut cognoscerent. 3 non posse servari, nisi in illum sperarent. 4. Et rursus in 8 Soph. 8, 19. — 5 Ezech. 47, 1—12. — 10 Ezech. 47, 9. — 14 IV Er. 4, 33; δ, 5. — 17 Exod. 17, 8 eqq. Exim 4, 33; δ, 5: Et respondi εἰ} Narrationem de Mose manus attol- diri: Quomodo et quando haec? Etjlente et narrationem de serpente ae- ἃ ligno sanguis stillabit εἰ lapis da- | neo in cruce elevato (cf. 12, 6) iam ΜῈ τοῦτα suam, et Barnabas hunc| Mischnae liber Rosch Hasch. 8, 8 locum respexisse videtur. Sed unde | coniunxit. Cf. Güdemann 1. c. p. 122. hausit verba (rav &. xA. x. ἀναστῆ Ὁ | — ὅπλον] S. Scriptura refert, lapidem locus citatur etiain a Gregorio Nyss. | subter Mosem positum esse. — πὺ- Tesim. adv. Iud. c. 7. | μή] — πυγμαχία. 3. 0f.Tust. Dial.c.90.111; Tert. Adv. | 4. Cf. Iust. Apol. I, 35; Dial. c. 97. T. c. 10; Adv. Marc. III, 18. Cypr. jSensus: in cruce pependi ob popu- Tetim. II, 21; De exhort. mart. c. 8. lum improbum (Hefele). 25 τὸ BARNABAE λέγει" Ὅλην τὴν ἡμέραν ἐξεπέτασα τὰς χεῖράς μου πρὸς Aain— ἀπειϑοῦντα καὶ ἀντιλέγοντα ὁδῷ δικαίᾳι μου. ὅ, πάλιν Μωυσῆς. ποιεῖ τύπον τοῦ Ἰησοῦ, ὅτι δεῖ αὐτὸν παϑεῖν, καὶ αὐτὸς ζωοποι- ἥσει, ὃν δόξουσιν ἀπολωλεκέναι ἐν σημείῳ, πίπτοντος τοῦ Ἰσραήλ. ὁ ἐποίησεν γὰρ κύριος πάντα ὄφιν δάκνειν αὐτούς, xal ἀπέϑνησκον (ἐπειδὴ ἡ παράβασις διὰ τοῦ ὄφεως ἐν Εὔᾳ ἐγένετο), ἵνα ἐλέγξῃ αὐτούς, ὅτι διὰ τὴν παράβασιν αὐτῶν εἷς ϑλῖψιν ϑανάτου παρα- δοϑήσονται. θ, πέρας γέ τοι αὐτὸς Μωῦσῆς ἐντειλάμενος" Οὐκ ἔσται ὑμῖν οὔτε χωνευτὸν οὔτε γλυπτὸν εἰς ϑεὸν ὑμῖν, αὐτὸς τὸ ποιεῖ, ἵνα τύπον τοῦ Ἰησοῦ δείξῃ. ποιεῖ οὖν Μωῦσῆς χαλκοῦν ὄφιν καὶ τίϑησιν ἐνδόξως xal κηρύγματι καλεὲ τὸν λαόν. 7. ἐλ- ϑόντες οὖν ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐδέοντο Μωυσέως, ἵνα negl αὐτῶν ἄνε- γέγχῃ δέησιν περὶ τῆς ἰάσεως αὐτῶν. εἶπεν δὲ πρὸς αὐτοὺς Μωῦ- σῆς - Ὅταν, φησίν, δηχϑῇ τις ὑμῶν, ἐλϑέτω ἐπὶ τὸν ὄφιν τὸν "5 ἐπὲ τοῦ ξύλου ἐπικείμενον καὶ ἐλπισάτω πιστεύσας, ὅτε αὐτὸς ὧν νεκρὸς δύναται ζωοποιῆσαι, καὶ παραχρῆμα σωϑήσεται. καὶ οὕτως ἐποίουν. ἔχεις πάλιν καὶ ἐν τούτοις τὴν δόξαν τοῦ Ἴησοῦ, ὅτι ἐν αὐτῷ πάντα καὶ εἰς αὐτόν, 8, τί λέγει πάλιν Μωῦ- σῆς Ἰησοῦ, υἱῷ Ναυή, ἐπιϑεὶς αὐτῷ τοῦτο τὸ ὄνομα, ὄντι πρὸ- 30 φήτῃ, ἵνα μόνον ἀκούσῃ πᾶς ὃ λαός, ὅτι πάντα ὁ πατὴρ φάνεροῖ περὶ τοῦ υἱοῦ Ἰησοῦ: 9. λέγει οὖν Μωυσῆς Ἰησοῦ υἱῷ Ναυή, imc ϑεὶς τοῦτο τὸ ὄνομα, ὁπότε ἔπεμψεν αὐτὸν κατάσκοπον τῆς γῆς" “Λάβε βιβλίον εἰς τὰς χεῖράς cov καὶ γράψον, ἃ λέγει κύριος, ὅτι ἐκκόψει Ex διζῶν τὸν οἶκον πάντα τοῦ ᾿Δμαλὴκ ὃ υἱὸς τοῦ 35 ϑεοῦ ἐπ᾽ ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν. 10, ἴδε πάλιν Ἰησοῦς, οὐχὶ υἱὸς ἀνθρώπου, ἀλλὰ υἱὸς τοῦ ϑεοῦ, τύπῳ δὲ ἐν σαρχὲ φανερῶ- 1 διεπέτασα H | ἀπειϑη S | πάλιν t καὶ π᾿ V | S αὐτὸς 5 SL t αὐτὸν ζωοποιήσουσιν V, παϑόντα ζωοποιῆσαι H. | 4 ὃν δόξουσιν SV : ἐνδοξάξουσι H | 5 κύριος; V | ἀτέθνησκαν V | 6 γέγονεν V | 7 ἐν ϑλίψει V | 8 αὐτός ovroc 8 | 9 ἐστιν S | οὔτε yA. οὔτε χωνευτὸν V | αὐτὸς» V | 11 ἐνδόξως SHV :in eruce L, ἐν δοκῷ con Gallandi | 18 δέησιν : δεόμενος V | 14 ὄφιν “ τὸν νεχρὸν H | 15 χείμενον H | abvügz V | l7 πάλιν» V | τούτοις : τούτῳ V | 19 σοῦ υἱῷ Νανὴ SH:rQ L τῷ τοῦ N. υἱῷ V | τὸ» V | 30 πάντα ὁ, m g« Vb isa qs «a. Ἡ, δ, πο πάντα 9.8 | 2L Duo MR vevi V. | λέγει--- Ναυὴ SHL : καὶ V | 91 sq. ἐπιϑεὶς -- αὐτῷ H. | 2072 ΒΥ] ἔπεμπεν B | αὐτὸν!» V | 94 εκχοψεισ S | ἔκ ὁ. ἐκκόψει πάντα τὸν oi- xov V | πάντω;» H. | 95 ἴδε : elde SV | 25 sq. ot .. ἀλλ᾽ HV | 96 ὁ υἱὸς bis H in in ipso sunt οπιπία et in ipsum. 8. lesu, filio Nave, imponens ei, prophe- , EIC Ier erdcirrurum esse filium dei in domum Amalec, 10. Ecce rursum 25 Sed dei filius, figura autem in carne 91, 6 sqq. — 8 Deut, 97, 15. — 14 Num. 91, - 28 Exod. 17, 14. » crucis, | typum. Mosem, liter Iust. Dial. c. 118; "Teri. Adv. , οὐ sermo | Iud. c. 9; Adv. Mare. IIT, 16 et ul. | 9. Verba ὁ υἱὸς rà. Barnabas loco Ause vocatus. | antiqui habuisse. Cf. Inst, Dial. c. 49. — 78 BARNABAE ϑείς, ἐπεὶ οὖν μέλλουσιν λέγειν, ὅτε ὁ Χριστὸς υἱός ἔστιν Δαυΐδ, αὐτὸς προφητεύει Δαυΐδ, φοβούμενος καὶ συνίων τὴν πλάνην τῶν. ἁμαρτωλῶν" Εἶπεν ὃ κύριος τῷ κυρίῳ μου" Κάϑου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν ϑῶ τοὺς ἐχϑρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου. 911. χαὶ πάλιν λέγει οὕτως Ἡσαΐας." Εἶπεν κύριος τῷ Χριστῷ uov κυρίῳ, οὗ ἐκράτησα τῆς δεξιᾶς αὐτοῦ, ἐπακοῦσαι ἔμπροσ- Sev αὐτοῦ ἔϑνη, καὶ ἰσχὺν βασιλέων διαρρήξω. ἴδε, πῶς Δαυὶδ λέγει αὐτὸν κύριον, καὶ υἱὸν οὗ λέγει. XIIL Ἴδωμεν δέ, εἰ οὗτος & λαὼς χληρονομεῖ ἢ ὃ πρῶτος, 10 καὶ εἰ ἢ διαϑήχη εἰς ἡμᾶς ἢ εἰς ἐκείνους. 2, ᾿Ακούσατε οὖν περὲ τοῦ λαοῦ τί λέγει ἡ γραφῇ" ᾿Εδεῖτο δὲ ᾿Ισαὰκ περὶ "Ῥεβέχ- κας τῆς γυναικὸς αὐτοῦ, ὅτι στεῖρα ἣν" καὶ συνέλαβεν. εἶτα: Καὶ ἐξῆλϑεν Ρεβέκκα πυϑέσϑαι παρὰ κυρίου, καὶ εἶπεν κύριος πρὸς αὐτῆν' Δύο ἔϑνη ἐν τῇ γαστρί σου καὶ δύο λαοὶ ἐν τῇ 15 κοιλίᾳ cov, καὶ λαὸς λαοῦ ὑπερέξει καὶ ὃ μείζων δουλεύσει τῷ ἐλάσσονι. 8, αἰσθάνεσθαι ὀφείλετε, τίς ὁ Ἰσαὰκ καὶ τίς ἥ Ῥεβέκκα; καὶ ἐπὲ τίνων δέδειχεν, ὅτι μείζων ὁ λαὸς οὗτος ἢ ἐχεῖ- γος. 4. καὶ ἐν ἄλλῃ προφητείᾳ λέγει φανερώτερον ὁ Ἰακὼβ πρὸς Ἰωσὴφ τὸν υἱὸν αὐτοῦ, λέγων ᾿Ιδού, οὐκ ἐστέρησέν μὲ κύριος 30 τοῦ προσώπου cou: προσάγαγέ μοι τοὺς υἱούς σου, ἵνα εὐλο- γήσω αὐτούς. 5. καὶ προσήγαγεν ᾿Εφραὶμ καὶ Μανασσῆ, τὸν Μανασσῆ ϑέλων ἵνα εὐλογηϑῇ, ὅτι πρεσβύτερος ἦν - ὁ γὰρ "loci προσήγαγεν εἰς τὴν δεξιὰν χεῖρα τοῦ πατρὸς Ἰακώβ, εἶδεν δὲ Ἰακὼβ τύπον τῷ πνεύματι: τοῦ λαοῦ τοῦ μεταξύ. καὶ τί λέγει: 3 Καὶ ἐποίησεν ᾿Ιακὼβ ἐναλλὰξ τὰς χεῖρας αὐτοῦ καὶ ἐπέϑηκεν τὴν δεξιὰν ἐπὶ τὴν κεφαλὴν ᾿Εφραίμ, τοῦ δευτέρου καὶ vea- τέρου, καὶ εὐλόγησεν αὐτόν. καὶ εἶπεν ᾿Ιωσὴφ πρὸς ᾿Ιακώβ᾽ “Μετιάϑες σου τὴν δεξιὰν ἐπὶ τὴν κεφαλὴν Μανασσῆ, ὅτε πρω- 14 8] ἐστιν (n S post Δαυίδ) -- τοῦ H | 9. αὐτὸς προφητεύει (-Ἐ ὃ H) Δαυὶδ 8H : 2» V | 8 ἁμαρτωλῶν 2- λέγει V | 0778 | 5 οὗτος V | ὅ κα. τῷ Χριστῷ μου κυρίῳ (eigo VS*) VLS** : τῷ κυρίῳ μου 8H | 6 ἐκράτησα VL : ἐχράτησεν SH. | 8 οὐ HL (non tantum): ϑεοῦ SV | λέγει» V (9 Ij. δέ : ἀλλ᾽ ἴδωμεν V | κληρονομεῖ SL :-vóuog HV | ὁ πρῶτος : ἐχεῖνος H | 10 εἴ» 8 | οὖν : vov V | 12 συνέλαβεν : ob o. Ἡ | 18 χαὶ pr Z2. 8 | 16 καὶ Υ [18 πρὸς - τὸν V | 21 καὶ Mey. tóv::ni punctis deletum et supra- . scriptum τὸν V | 91 sq. τὸν Ma». ϑέλων HV : 9. τ. sggeuu 8 | 92. ευλον γησὴ 81 96 τὴν δεξεὰν SL : -Ἐ- αὐτοῦ H,77 V | "Egoulu * μανασσὴ S | 27 ηὐλό- γησεν V | 28. Μαν. : ἐφραιμ 8 EPISTULA XII, 10—XIII, 5. 79 manfesatus. Quoniam vero dicturi erant, Christum esse filium Dwid, ipse David prophetat, reformidans et intellegens errorem seemiorum: δ σι! dominus domino meo: Sede a deztris mei, donec. ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum. 11. E lesaias porro ita loquitur: Dizit dominus Christo meo δ domino, cuius apprehendi dezteram, ut oboediant ei gentes, el fortitudinem regum disrumpam. | Ecce, quomodo Darid eum dominum. vocet, et filium non vocet. XIIL Videamus autem, utrum hic populus heres sit an vero prit, εὖ utrum testamentum ad nos an ad illos pertineat. 2. 10 Aulie ergo, quid scriptura dicat de populo: Orabat Isaac Re- becae uzoris suae causa, quod esset sterilis; et illa conce- Pi. Deinde: Et Rebecca egressa est ad interrogandum do- mimm, et dizit ei dominus: Duae gentes in utero tuo sunt ac duo populi in rentre tuo, atque unus populus alterum 15 superabit et. jnaior natu sertiet minori. 8. Debetis intellegere, qus &t Isaac et quae Rebecca, et de quibusnam declaraverit, quw populus hic sit maior quam ille. 4. Et in alia prophetia manifestius loquitur Iacob ad filium suum Ioseph, dicens: Ecce deminus non privarit me facie (ua; adduc mihi filios (uos, 2 ut benedicam iis. 5. Et adduxit Ephraim et Manassen, cupiens, "t Manasses benediceretur, quia erat natu maior; Ioseph enim adluit eum ad manum dexteram patris sui lacob. Vidit autem spiritu Iacob figuram populi venturi. Et quid narrat scriptura? Et conmutarit. Iacob manus. suas et. dezteram posuit. super 3s eaput Ephraim, minoris ac iunioris, et benedizit illi. Dizit- que loseph ad lacob: Transfer derteram tuam super caput 2 Matth. 22, 42—44. — 3 Ps. 109, 1. — 5 Ies. 45, 1. — 8 Marc. 12, T, df. Matth. 22, 45; Luc. 20, 44. — 11 Gen. ?5, 21. — 18 Gen. 25, 2225 cf. Rom. 9, 10—12. — 19 Gen.48,11. — 20 Gen. 48,9. — 925 Gen. 4& 13-19. 10. μέλλουσιν λ.] sc. Iudaei et iu- | invenies etiam apud Tert. Adv. Iud. daizantes Christiani. Cf. ust. Dial.|c. 7; Adv. Prax. c. 11; Cypr. Testim. €. 48 49. jb 21; Novat. De trinit. c. 21. 11. S. Scriptura l. c. pro oic | XIII, 5. Cf. Altercatio Sim. et habet Κύρῳ, Cyro. YMlud vocabulum ! Theoph. V, 20; VIII, 29. 8ὺ BARNABAE τότοκός μου υἱός ἐστιν. καὶ εἶπεν ᾿Ιακὼβ πρὸς ᾿Ιωσήφ΄ Olba, τέκνον, οἶδα ἀλλ᾽ ὃ μείζων δουλεύσει τῷ ἐλάσσονι, καὶ οὗτος, δὲ εὐλογηθήσεται. 6. βλέπετε, ἐπὶ τίνων τέϑεικεν, τὸν λαὸν ποῦτον εἶναι πρῶτον καὶ τῆς διαϑήκης κληρονόμον. 7. εἰ οὖν ἔτι sah διὰ τοῦ ᾿Αβραὰμ ἐμνήσϑη, ἀπέχομεν τὸ τέλειον τῆς γνώσεως ἡμῶν. τέ οὖν λέγει τῷ ᾿Αβραάμ, ὅτε μόνος πιστεύσας ἐτέϑη εἰς δικαιοσύνην ; ᾿Ιδού, τέϑεικά σε, ᾿Αβραάμ, πατέρα ἐϑνῶν τῶν πιστευόντων δι᾿ ἀκροβυστίας τῷ ϑεῷ. XIV. Ναί. ἀλλὰ ἴδωμεν, εἰ ἡ διαϑήκη, ἣν ὥμοσεν τοῖς πα- ιο τράσιν δοῦναι τῷ λαῷ, εἰ δέδωχεν, ζητῶμεν. ϑέδωχεν- αὐτοὶ δὲ ρὸς κυρίου ἐν πνεύματι" καὶ λαβὼν Μωυσῆς κατέφερεν πρὸς τὸν λαὸν δοῦναι, 9. καὶ εἶπεν κύριος πρὸς Μωυσῆν" λίωδσῆ Δίωθσῆ, χατάβηϑι τὸ τάχος, ὅτι ὃ λαὸς σου, ὃν ἐξήγαγες Ex γῆς Ai- γύπτου, ἠνόμησεν. καὶ συνῆκεν Μωῦσῆς, ὅτι ἐποίησαν ἕαυ- 30 τοῖς πάλιν χωνεύματα, καὶ ἔρριψεν ἐκ τῶν χειρῶν τὰς πλάκας, καὶ συνετρίβησαν αἱ πλάκες τῆς διαϑήκης κυρίου. 4. Μωυσῆς μὲν ἔλαβεν, αὐτοὶ δὲ οὐκ ἐγένοντο ἄξιοι, πῶς δὲ ἡμεῖς ἐλάβομεν, μάϑετε. Μωύσῆς ϑεράπων ὧν ἔλαβεν, αὐτὸς δὲ & κύριος ἡμῖν ἔδωκεν εἰς λαὸν κληρονομίας, OU ἡμᾶς ὑπομείνας. ὅ. ἐφανερώϑη 8. δέ, ἵνα χἀχεῖνοι τελειωϑῶσιν τοῖς ἁμαρτήμασιν, καὶ ἡμεῖς διὰ τοῦ χληρονομοῦντος διαϑήκην κυρίου Ἴησοῦ λάβωμεν, ὃς εἰς τοῦτο 1 ᾿Ιωσῆφ : τακωβ S | ἐστὶν υἱὸς V | 8 τέϑειωεν : roce S | 5. ἀπέχομεν, 81, - ἀπείχομεν HV | ὃ μόνος τι. : ἐτίστευσας V | Τ᾿Αβραὰμῃ» V 18 ϑεξ SH : κυρίῳ VL | 9 wol H | Id. εἰ ἡ διαϑήκη SH : τὴν διαϑήχην VL | 10 δγ΄ τῶμεν L : ζητοῦμεν HV, 7 8 | 19/14 τεσσεράκοντα S : τεσσαρ. HV | 14 Μωῖ- δῆς VL | l4 sq. παρὰ 5. H | 15 τὰς sec» HV | 16 ἐν rg ΗῚ 18 ὅν τοῦ V. 19. ἠνόμησεν post ὅτι V | ἐποΐησε H | 19 sq. ἑαυτοῖς Sb: 2» HV | 9d λιν VL: SH | τὰς πλώνας;» S*H | 22 μὲν -Ε γὰρ V | 98 δ;» S | 9a δέ δωκεν H | ὑμᾶς V, ἡμῶν H | 26 zinpovouobvrog SV :-vóuov H | λάβωμεν. (λάβομεν V): hie praemittens καὶ male inserit V verba πάλιν ὅ προφῇ της — ὁ ϑεὸς vel v. B, ut iam Hefele vidit 7. Cf. Altercatio Sim. et Theoph. | V, 18. — ἐμνήσϑη] sc. populus Chri- À ὧν χτλ.} I Clem. 4, 12; 49, 1; 51, 8. 5; 58, δ. Bama-| 5. τελειωθῶσιν] Cf. 5, 11 — κληρο- se. Usur- γνομοῦντος] i. e. Iesu Christi, qui he- e ek|reditatem a Deo nooipi traditque eognos- | populo suo. omm 82 BARNABAE ἡτοιμάσϑη, ἵνα αὐτὸς φανεῖς, τὰς ἤδη δεδαπανημένας ἡμῶν καρ- δίας τῷ ϑανάτῳ καὶ παραδεδομένας τῇ τῆς πλάνης ἀνομίᾳ λυτρω- σάμενος ἐκ τοῦ σχότους, διάϑηται ἐν ἡμῖν διαϑήχκην λόγῳ. ὅ. γέγραπται γάρ, πῶς αὐτῷ ὃ πατὴρ ἐντέλλεται, λυτρωσάμενον ἡμᾶς. π5ἐχ τοῦ σκότους ἑτοιμάσαι ἑαυτῷ λαὸν ἅγιον. 7. λέγε: οὖν ὁ mpo- φήτης" ᾿Εγὼ κύριος, ὃ 8tóc σου, ἐκάλεσά σε ἐν δικαιοσύνῃ χαὶ κρατήσω τῆς χειρός cov καὶ ἐνισχύσω σε, καὶ ἔδωκά σε εἰς διαϑήκην γένους, εἰς φῶς ἐθνῶν, ἀνοῖξαι ὀφθαλμοὺς vug- λῶν καὶ ἐξαγαγεῖν ἐκ δεσμῶν πεπεδημένους καὶ ἐξ οἴκου qu- 1 λακῆς καϑημένους ἐν σκότει. γινώσχομεν οὖν. πόϑεν ἐλυτρώ- ϑημεν. 8. πάλιν & προφήτης λέγει" ᾿Ιδού, τέϑεικά σε εἷς φῶς ἐϑνῶν, τοῦ εἴναί σε εἰς σωτηρίαν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς, οὔ- τῶς ἀέγει κύριος ὃ λυτρωσάμενός σε ϑεύός. 9. καὶ πάλιν & προφήτης λέγει" Πνεῦμα κυρίου ἐπ᾽ ἐμέ, οὗ εἵνεκεν ἔχρισέν μὲ 35 εὐαγγελίσασϑαι ταπεινοῖς χάριν, ἀπέσταλκέν ue ἰάσασϑαι τοὺς συντετριμμένους τὴν καρδίαν, κηρῦξαι αἰχμαλώτοις ἄφεσιν καὶ τυφλοῖς ἀνάβλεψιν, καλέσαι ἐνιαυτὸν κυρίου δεκτὸν καὶ ἡμέραν ἀνταποδόσεως, παρακαλέσαι πάντας τοὺς πενθοῦντας. XV. Ἔτι οὖν καὶ περὶ τοῦ σαββάτου γέγραπται ἐν τοῖς δέκα 30 λόγοις, ἐν οἷς ἐλάλησεν ἐν τῷ ὄρει Σινᾶ πρὸς Μωυσῆν κατὰ πρόσ- ὠπον" Καὶ ἁγιάσατε τὸ σάββατον κυρίου χερσὶν καϑαραῖς καὶ καρδίᾳ καθαρᾷ. 3, xal ἐν ἑτέρῳ λέγει" ᾿Εὰν φυλάξωσιν οἱ υἱοῖ μου τὸ σάββατον, τότε ἐπιϑήσω τὸ ἔλεός uov ἐπ᾽ αὐτούς. 3. τὸ σάββατον λέγει ἐν ἀρχῇ τῆς κτίσεως" Καὶ ἐποίησεν ὁ ϑεὸς 36 ἐν ἕξ ἡμέραις τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ, καὶ συνετέλεσεν ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ καὶ κατέπαυσεν ἐν αὐτῇ καὶ ἡγίασεν αὖ- τὴν, 4. προσέχετε, τέχνα, τί λέγει τὸ συνετέλεσεν ἐν ἕξ ἣμέ- θαις. τοῦτο λέγει, ὅτι ἐν ἑξαχισχιλίοις ἔτεσιν συντελέσει χύριος τὰ σύμπαντα" ἡ γὰρ ἡμέρα παρ᾽ αὐτῷ σημαίνει χίλια ἔτη, αὐτὸς 1 sq. zagdíag : κακίας V | 8 & 72 H | λόγῳ : λέγω H. | 4 αὐτῷ ὃ m. yr. : ὃ m. ἐντ. τῷ υἱῷ H | λυτρωσάμενος V | 5 £r. ἑαυτῷ HV : eavro 9toc- μᾶσε S | T ἰσχυσω S | 9 καὶ se6 7» V | οἴκων H. | 10 γινώσκομεν SH : γε- γώσκετε Vl | 11 πάλιν S (qui totum versum in fine capitis posuit) H : sub m, VL | 12 &q. οὕτως 7- V | 18 ϑεὸς HVL : 9a. ej S, o ὃσ S** | καὶ ΗΥ͂:» SL | 15 ταπ. χάριν VL : arozo 8 LXX, 7» H ἀπέστ. με ἰάσασ- Bez» H. 11 ἀνάβλεψιν -ξ- 2d V | 19 οὖν SH : 7» VL | 92 sq. μοὺ οἱ vio Η | 95 sq. ἐν τῇ V : ey 8, ἐν H | 26 ἐν αὑτῇ HV : αὐτην 8 | 28 sq. ἐν — σύμ- παντα. συντελεῖ κύριος ἐν ἐξ. ἔτ. τὰ πάντα V | 99 σημαίνει 7» V in monte Sina loeutus est ad Mosen ^ sabbatum. domini manibus. mundis 30 ] dicit: Sj ewstodierint filii mei sab- icordiam meam super illos. 3. Sab- pio creationis: Feeifque deus in sex cdie- Qm, et consummavit ea die septima et team. 4. Attendite, filii, quid dieat: us ' diebus. Yd ait: omnia consummabit do- rum; nam apud illum dies significat — 11 1e. 49 δ. 2. — 14 les 61, 1. 2 ef. Luc. 4, Deut. 5, 12 cf. Ps. 23, 4. — 22 Iorem, 17, 94. 24 Gen. 2, 2. — 21 Gen. 2, 2. bslrvvpasigdesrr nig per prophe- esset τὸ ἁγιάξειν τὸ σάββατον, loquitur. | rop prendi viis ! per pro-|id quod signifieatur χερσὶν x. Ce- lerum cf, Güdemann 1. c. p. 126. τὰ, Barna-| 8. Barnabas locum biblicum allegat - 93, 4, | secundum textum hebraicum, non iux- 8; Deut. 'ta LXX, qui pro ἑβδόμῳ habent Leg. 6* 84 CUM BARNABAE δὲ μοι μαρτυρεῖ λέγων" ᾿Ιδού, ἡμέρα κυρίου ἔσται ὡς χίλια ἔτη, οὐκοῦν, τέκνα, ἐν ἕξ ἡμέραις, ἐν τοῖς ἐξαχισχιλέοις ἔτεσιν σῦντε- τὰ σύμπαντα. 5. Καὶ κατέπαυσεν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἐβ- δόμῃ᾽ τοῦτο λέγει" ὅταν ἐλθὼν ὃ υἱὸς αὐτοῦ καταργήσει τὸν xat- ερὸν τοῦ ἀνόμου xai κρινεῖ τοὺς ἀσεβεῖς xal ἀλλάξει: τὸν ἥλιον xal τὴν σελήνην καὶ τοὺς ἀστέρας, τότε καλῶς καταπαύσετα: ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ. 6. πέρας γέ τοι λέγει" χερσὶν καθαραῖς καὶ καρδίᾳ καϑαρᾷ. "Ayidoeig αὐτὴν εἰ οὖν ἣν ὁ ϑεὸς ἡμέραν ἡγίασεν νῦν τις δύναται ἁγιάσαι χαϑαρὸς ὧν τῇ χαρδίᾳ, ἐν πᾶσιν 10 πεπλανήμεϑα. T. ἴδε, ὅτι ἄρα τότε καλῶς καταπαυόμενοι ἅγιά- σομεν αὐτήν, ὅτε δυνησόμεϑα αὐτοὶ δικαιωϑέντες καὶ ἀπολαβόντες τὴν ἐπαγγελίαν, μηκέτι οὔσης τῆς ἀνομίας, καινῶν δὲ γεγονότων πάντων ὑπὸ κυρίου τότε δυνησόμεϑα αὐτὴν ἁγιάσαι, αὐτοὶ ἁγιασ-. ϑέντες πρῶτον. 8. πέρας γέ τοι λέγει αὐτοῖς " τὸ ὑμῶν καὶ τὰ σάββατα οὐκ ἀνέχομαι. Τὰς νεομηνΐίας ὁρᾶτε, πῶς λέγει" οὗ τὰ γῦν σάββατα ἐμοὶ δεκτά, ἀλλὰ ὃ πεποίηκα, ἐν ᾧ καταπαύσας τὰ πάντα ἀρχὴν ἡμέρας ὀγδόης ποιήσω, ὅ ἔστιν ἄλλου κόσμου ἀρχήν. 9. διὸ χαὶ ἄγομεν τὴν ἡμέραν τὴν ὀγδόην εἰς εὐφροσύνην, ἐν ἢ 1 μοὶ» V | ἣμ. κυρίου ΒΗ : σήμερον jj. VL | 8 πάντα V | 4 χειταρ- γήσῃ H. | 5 τοῦ ἀνόμου HL: αὐτοῦ V, 2» 8 | χρίνει V, χρίνῃ H | ἀλλάξῃ HV |6 τ. ect. z. t. σεληνὴν 8 | dv 7 S | 9 ἡγίακεν V | χαϑαρὸς SH tel μὴ καϑ. VLS** | 10 ὅτι HL : ov S, ovr S**, οὐδ' V | 10 sq. χαταπ. dy. SH : χαταπαυόμενος ἁγιάζῃ V (L) | 11 doc, καὶ SH : diera V | 19. οὐχέτε V | τῆς» V | γεγον. db καινῶν Υ | 18 ὑπὸ -- rov 8 | 16 σάββατα -ἰ- ὑμῶν V | 16 ἐμοὶ 2» S | 11 ἄλλου : ἀλλ᾽ οὐ V | ἀρχὴν sec SV : ἀρχὴ H | I8 ἄγωμεν V. 4. ἰδοὺ iec).] Psalmista dicit: χίλια ἔτη ἐν ὀφθαλμοῖς σου (χυρίου) ὡς 3j ἡμέρα Jj ἐχϑὲς ἥτις διῆλϑε, Petrus: μέα ἡμέρα παρὰ χυρίῳ ὡς χίλια ἔτη. Ex his dictis Barnabas suum facile formare potuit. Fortasse locus iam lraditione iudaica compositus erat (ΘΓ Zeitsehrift für wissenschaftl. Theo- logie 1877 p. 525—599). Similiter Irenaeus Adv. haer. V, 28, 2; 28,8 et Hippolytus In Dan. IV, 23. (ed. Bonwetsch I, 244) dicunt, diem Do- mimi esse quasi annos mille — οὐὔχοῦν xr4.] Barnabas ergo sex dies, in quibus creatus est mundus, ty- pum esse putat temporis spatii (i. δ. sex milium annorum), per quod figura huius mundi manebit. Simi- liter Irenaeus Ll c. et Chiliastae re- liqui. 5. Sensus: etiam dies, quo re- quievit Dominus, est typus eorum, qnae futura sunt; significat verum sabbatum vel regnum millenarium (ef. Apoc. 20, 6), quod Christus sex milibus annorum praeterlapsis redi- turus in terra instituet. Cf. Irem. Ady. haer. V, 30, 4. 6. Sensus: in hoc tempore nemo tam purus est, ut diem a Deo saneti- 86 ᾿Ιδού, οἱ καϑελόντες τὸν ναὸν καὶ ὁ Ἰησοῦς ἀνέστη ἐκ νεχρῶν καὶ φαγερωϑεὶς ἀνέβη εἰς οὐραγούς. ΧΥ͂Ι. Ἔτι δὲ xal περὶ τοῦ ναοῦ ἐρῶ ὑμῖν, ὡς πλανώμενοι οὗ ταλαίπωροι εἷς τὴν οἰκοδομὴν ἤλπισαν, καὶ obw ἐπὶ τὸν ϑεὸν αὐτῶν τὸν ποιήσαντα αὑτούς, ὡς ὄντα οἶχον ϑεοῦ. 9. σχεδὸν s yàp ὡς τὰ ἔϑνη ἀφιέρωσαν αὐτὸν ἐν τῷ ναῷ. ἀλλὰ πῶς λέγει χύριος χαταργῶν αὐτόν, μάϑετε- Τίς ἐμέτρησεν τὸν οὐρανὸν σπιϑαμῇ ἢ τὴν γῆν ὁρακί; οὐκ ἐγώ; λέγει κύριος" Ὁ οὐρανός μοι ϑρόνος, 4j δὲ γῆ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν μου" ποῖον οἶκον οἴκοδομήσετέ μοι, ἢ τίς τόπος τῆς καταπαύσεώς μου; ἐγνὼ- τὸ χατε, ὅτι ματαία ἡ ἐλπὶς αὐτῶν. 8. πέρας γέ τοι πάλιν λέγει" BARNABAE τοῦτον αὐτοὶ αὐτὸν οἰχοδομή- σουσιν. 4. γίνεται. διὰ γὰρ τὸ πολεμεῖν αὑτοὺς χαϑηρέϑη ὑπὸ τῶν ἐχϑρῶν" νῦν καὶ αὐτοὶ οἵ τῶν ἐχϑρῶν ὑπηρέται ἀνοιχοδομῆγ: σουσιν αὗτόν. 5. πάλιν ὡς ἔμελλεν ἡ πόλις xal ὁ ναὸς καὶ ὃ 16 λαὸς Ἰσραὴλ παραδίδοσϑαι, ἐφανερώϑη. λέγει γὰρ ἣ γραφῇ" “Καὶ ἔσται ἐπ᾿ ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν, καὶ παραδώσει κύριος τὰ πρόβατα τῆς νομῆς καὶ τὴν μάνδραν καὶ τὸν πύργον αὐτῶν εἷς καταφϑοράν. καὶ ἐγένετο wai ἃ ἐλάλησεν κύριος, 6. ζη- τήσωμεν δέ, εἰ ἔστιν ναὺς ϑεοῦ. 30 χαὶ καταρτίζειν. γέγραπται γάρ" ἔστιν, ὅπου αὐτὸς λέγει ποιεῖν Καὶ ἔσται, τῆς ἑβδομάδος συν- τελουμένης οἰκοδομηϑήσεται ναὺς ϑεοῦ ἐνδόξως ἐπὶ τῷ ὄνό- ματι κυρίου. 7. εὑρίσχω οὖν, ὅτι ἐστὲν ναός. πῶς οὖν οἴκοξο- μηϑήσεται ἐπὶ τῷ ὀνόματι κυρίου, μάϑετε. πρὸ τοῦ ἡμᾶς πιστεῦ- σαι τῷ $e ἦν ἡμῶν τὸ κατοικητήριον τῆς καρδίας φϑαρτὸν καὶ 1 εἰς -Ἐ τοὺς V |9 68} V | ie: πῶς V| 3 εἰς τ. oi. té τὴν ὁδὸν ΥΊ 4 ὡς SHL: ἀλλ᾽ ὡς V | 5 ὡς : εἰσ 8 | ἀφιέρωσαν 4- yao 8| 1 ἢ SH : ἢ τὶς VL |8 ποῖον : καὶ x. Ἡ | 9 sq. ywore V | I0 γέ to: γοῦν V | 12 γί- νεται VL : 5» SH | 18 αὐτοὶ HVL: d- xe: 8. | 18 8q. ἀνοικοδομησωσιν 8 | M4 sq. λαοῦ x. ὁ vaoc B | 16 τῶν . . xal V | ΤΊ πύργον : τύπον H | 19 δὲ SH : οὖν VL | 28 ἐπὶ τῷ : ἐν V | ὕμασ 8| 94 ἣν» 8 dicit: ἀνέστη καὶ ἀπῆλθεν ἐκεῖ, ὅϑεν ἀπεστάλη. Tertullianus Adv. Iud. €. 18 respiciens Os, 6, 1—93 scribit: post biduum die tertia, quae est resurrectio eius gloriosa, de Lerrà eum recepit (Dominus Deus), unde et venerat ipse spiritus ad virginem. Barnabas autem nom ita distincte de uno eodemque die loquitur, et cum post resurrectionem expresse etium apparitionem commemoret, adscensionem potius ad diem domi- nieam posteriorem referre videtur. XVI, 1. οἶκον ϑεοῦ! Irenaeus Ady. haer, I, 26, 2 refert, Ebionaeos Hiero- solymam adoràre, quasi sit domus Dei. 4. γίνεται] i. e. vaticinium imple- 88 BARNABAE ἀσϑενές, ὡς ἀληϑῶς οἰκοδομητὸς γαὸς διὰ χειρός, ὅτι ἦν πλήρης: μὲν εἰδωλολατρείας καὶ ἦν οἶχος δαιμονίων διὰ τὸ ποιεῖν, ὅσα ἦν ἐναντία τῷ ϑεῷ. 8. Οἰχοδομηϑήσεται δὲ ἐπὶ τῷ ὀνόματι xv- Οἰου" προσέχετε δέ, ἵνα ὁ ναὸς τοῦ χυρίου ἐνδόξως οἰχοδομηϑῇ- 5κπῶς͵ μάϑετε. λαβόντες τὴν ἄφεσιν τῶν ἁμαρτιῶν καὶ ἐλπίσαντες ἐπὶ τὸ ὄνομα ἐγενόμεϑα καινοί͵ πάλιν ἐξ ἀρχῆς κτιζόμενοι" διὸ ἐν τῷ κατοικητηρίῳ ἡμῶν ἁληϑῶς ὃ ϑεὸς χατοιχεῖ ἐν ἡμῖν. 9. πῶς; ὦ λόγος αὑτοῦ τῆς πίστεως, 7| κλῆσις αὑτοῦ τῆς ἐπαγγελίας, σοφία τῶν δικαιωμάτων, αἱ ἐντολαὶ τῆς διδαχῆς, αὑτὸς ἐν ἡμῖν 10 προφητεύων, αὐτὸς ἐν ἡμῖν χατοιχῶν, τοὺς τῷ ϑανάτῳ δεδουλω- μένους ἀνοίγων ἣμῖν τὴν ϑύραν τοῦ ναοῦ, ὅ ἔστιν στόμα, μετά- νοιαν διδοὺς ἡμῖν, εἰσάγει εἰς τὸν ἄφϑαρτον ναόν. 10. ὁ γὰρ πο- ϑῶν σωϑῆναι βλέπει οὐκ εἰς τὸν ἄνϑρωπον, ἀλλ᾽ εἰς τὸν ἐν αὐτῷ χατοιχοῦντα χαὶ λαλοῦντα, ἐπ᾿ αὐτῷ ἐχπλησσόμενος, ἐπὲ τῷ μηδέ- ἴόποτε μὴτε τοῦ λέγοντος τὰ ῥήματα ἀχηχοέναι bx τοῦ στόματος μῆτε αὐτός ποτε ἐπιτεϑυμηκέναι ἀχούειν. τοῦτό ἔστιν πνευματι- χὸς ναὸς οἰκοδομούμενος τῷ χυρίῳ. XVIL 'Eg' ὅσον ἦν ἐν δυνατῷ καὶ ἁπλότητι δηλῶσαι ὑμῖν, ἐλπίζει μου ἢ ψυχή, τῇ ἐπι ϑυμέᾳ μου μὴ παραλελοιπέναι τε τῶν 30 ἀνηκόντων εἰς σωτηρίαν. 3, ἐὰν γὰρ περὶ τῶν ἐνεστώτων ἢ μελ- λόντων γράφω ὑμῖν, οὗ μὴ νοήσητε διὰ τὸ ἐν παραβολαῖς κεῖσϑαι. ταῦτα μὲν οὕτως. XVIIL Μεταβῶμεν δὲ καὶ ἐπὶ ἑτέραν γνῶσιν xal διδαχήν. ἃ καὶ ἦν Ὡ V | οἶκος -]- εἰδωλολατρεία ἦν οἶκος V | 8 ἐπὶ» H 4 δὲ SH:7- VL | τοῦ V | χυρίου V Clem : ϑεοῦ SH | 8 αὐτοῦ sec 7 5] 9 sq. αὐτὸς ἐν ἡμῖν προφ. 77 H | 10 sq. row . . δεδουλωμενοισ S | 13 τὴν» V | ΜΗ ἐνοικοῦντα V | ἐπ’ : ἐν H. | 16 τοῦτο 4- δὲ H | 19 τῇ ἐπιϑυμίᾳ μου H| τι: μέ τι V | 19 sq. τῶν ἀνηχόντων : 4- ὑμῖν V, 77H. | 20 εἰς σωτη- ρίαν : -]- ἐνεστώτων V, 27 H | ἐνεστώτων ἢ V | 38 χαὶ ἐπὶ HV: eg 8 et lectores Christianos e gentilibus | verbis διὰ τὸ ποιεῖν κτλ. eatis elucet. fuisse. Vix recte, Barnabas fortasse tristem generis humani statum ante ndventum Christi hic describere dici potest. Sed etiamsi concesseris, eum de sese ac lectoribus suis loqui, tamen sententia illa ex hoc versu probari nequit. Vocem εἰδωλολά- τρεία enim mon in sensu strietiori, sed ampliori intellegendam esse, e Barnabas ludaeos idololatras ap- pellat, quia fecerunt, quae Deo con-. traria sunt. Quamobrem Henke ver- ba πρὸ τ, j πιστεῦσαι bene hoc modo interpretatur: antequam fide vere christiana Deum coluimus. — οἶκος δαιμονίων) Similiter Valentinus gnosticus cor hominis infidelis zo3- λῶν δαιμόνων οἰκητήριον appellat. 90 Ὁδοὶ δύο εἰσὶν διδαχῆς καὶ ἐξουσίας, ἢ τε τοῦ φωτὸς καὶ ἦ τῶ σχότους. διαφορὰ δὲ πολλὴ τῶν δύο ὁδῶν. Eg' ἧς μὲν γάρ εἶσιν τεταγμένοι φωταγωγοὶ ἄγγελοι τοῦ ϑεοῦ, ἐφ᾽ σατανᾶ. 2, καὶ ὃ μέν ἔστιν χύριος ἀπὸ αἰώνων xal εἷς τοὺς di- 5 ὥνας, 6 δὲ ἄρχων καιροῦ τοῦ νῦν τῆς ἀνομίας. XIX. Ἢ οὖν ὁδὸς τοῦ φωτός ἐστιν αὕτη" ἐάν τις ϑέλων ὁδὸν δδεύειν ἐπὶ τὸν ὡρισμένον τόπον, σπεύσῃ τοῖς ἔργοις αὐτοῦ. οὖν ἢ δοθεῖσα ἡμῖν γνῶσις τοῦ περιπατεῖν By αὐτῇ τοιαύτῃ, 2. ἀγαπήσεις τὸν ποιήσαντά σε, φοβηϑήσῃ τόν σε πλάσαντα, bo. 10 ξάσεις τόν σε λυτρωσάμενον ἐκ ϑανάτου᾽" ἔσῃ ἁπλοῦς τῇ καρδίᾳ καὶ πλούσιος τῷ πνεύματι" o) κολληϑήσῃ μετὰ τῶν πορευομένων ἐν ὁδῷ ϑανάτου, μισήσεις πᾶν, ὃ οὖχ ἔστιν ἀρεστὸν τῷ ϑεῷ, pe σήσεις πᾶσαν ὑπόκρισιν " οὗ μὴ ἐγκαταλίπῃς ἐντολὰς χυρίου, 9. οὐχ ὑψώσεις σεαυτόν, ἔσῃ δὲ ταπεινόφρων χατὰ πάντα οὖκ ἀρεῖς ἐπὶ 15 σεαυτὸν δόξαν. οὗ λήμψῃ βουλὴν πονηρὰν κατὰ τοῦ πλησίον σοῦ, οὗ δώσεις τῇ ψυχῇ σου ϑράσος. 4. οὗ πορνεύσεις, οὗ μοιχεύσεις, οὗ παιδοφϑορήσεις. οὗ μή σου ὃ λόγος τοῦ ϑεοῦ ἐξέλϑῃ ἐν ἀχᾶ- ϑαρσίᾳ τινῶν. οὐ λήμψῃ πρόσωπον ἐλέγξαι τινὰ ἐπὶ παραπτώ- ματι. ἔσῃ πραύς, ἔσῃ ἡσύχιος, ἔσῃ τρέμων τοὺς λόγους, οὖς ἤχοι- 30 σας. οὗ μγησιχαχήσεις τῷ ἀδελφῷ σου. ὅ. οὗ μὴ διψυχήσῃξι πότερον ἔσται ἢ οὗ. οὐ μὴ λάβῃς ἐπὶ ματαίῳ τὸ ὄνομα κυρίου. ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὑπὲρ τὴν ψυχήν σου. οὗ φονεύσεις τέκνον ἐν φϑορᾷ, οὐδὲ πάλιν γεννηϑὲν ἀποχτενεῖς. οὗ μὴ ἄρῃς 1 τε» 818 4c: ous 8| 4 ἀπὸ 8: ἀπ' HV | 5 τοῦ νῦν V | 8 eint τοιαύτῃ 8 | 7 σπεύσει V | 8 αὐτῇ : ταυτὴ S | 9 ποιήσαντά σε S Doctr.: ot 7. HV φοβ. τόν σε adc. 77 V | ll τῶν» 8| 1l sq. zog. ἐν SV : πον φενομένων H | 12 ἔστιν ^. V | 14 κατὰ πάντα ἢ V | 15 λήμψῃ 81 λήψῃ Ee λήψει V. 110 οὐ δώσεις τ. V. o. ϑράσος τ ante οὐκ ἀρεῖς Ἰ. 14 H | gov 2 V] 17 λόγος 4-6 V [18 λήψῃ H | 30 vri. : μὴ μνησικαχήσῃς Υ | μὴ!» 8] 21 οὐ μὴ λάβῃς --- κυρίου : ante οὐ μνησικ. 1. 20 H | τὸ» V | 28. τέκνον: σου H | ἀποκτενεῖς 8 Const. ap. Can. ecel. ἀνελεῖς HV. BARNABAE ea, quae Barnabas cum Doctrina eommunia habet, litteris adhibitis diversis indicavi, de eis, quae trans- posuit, in adnotationis rationem red- didi, Hie versibus Barnabae singu- lis versus Doctrinae (D) udscribo, signum — praemittens, ubi seriptu- rae prorsus vel maximam partem inter se consentiunt vel Barnabus nihil vel pauca verbn tantum πάν jecit, Commentarium nonnisi qd eà verba exhibeo, quae Barnabae sunk. XVIII, 1 Cf. D 1, 1. Orig. De prin- cip. HII, 2, 4 ed. Bened. I, 140 (ὁδοὶ δίο xri) CK Orig. In Lue. hom. 85 t. IIT, 973; In ep. ad Rom. I, 18 zabas adhibet 10, 8, 4. 5. 8, 11. metam €f. I Petr. 8, 8; 5, δ, d 4s 0t D 2,2; 4, 8; ὃ, 7. 8; 2, 8. Doctrina haec vocabula ncegais] Οἵ. 1. $0 D44:/2, 52249. 92 BARNABAE τὴν χεῖρά σου ἀπὸ τοῦ υἱοῦ σου ἣ ἀπὸ τῆς ϑυγατρός σου, ἀλλὰ ἀπὸ νεότητος διδάξεις φόβον $eo0. 6. οὗ μὴ γένῃ ἐπιϑυμῶν τὰ τοῦ πλησίον σου, οὐ μὴ γένῃ πλεονέχτης. οὐδὲ χολληϑήσῃ ἐκ Ψυχῆς σου μετὰ ὑψηλῶν, ἀλλὰ μετὰ ταπεινῶν χαὶ δικαίων dva- 5 στραφήσῃ. τὰ συμβαίνοντά cot ἐνεργήματα ὡς ἀγαϑὰ προσδέξῃ, εἰδώς, ὅτι ἄνευ ϑεοῦ οὐδὲν γίνεται. 7. οὐχ ἔσῃ διγνώμων οὐδὲ δίγλωσσος : παγὶς γὰρ ϑανάτου ἐστὶν ἡ διγλωσσία. ὑποταγήσῃ χυρίοις ὡς τύπῳ ϑεοῦ ἐν αἰσχύνῃ xal φόβῳ" οὐ μὴ ἐπιτάξῃς δού- Aq σου i| παιδίσκῃ ἐν πικρίᾳ, τοῖς ἐπὶ τὸν αὐτὸν ϑεὸν ἐλπίζουσιν, 10 μή ποτε οὗ μὴ φοβηϑήσονται τὸν ἐπ᾽ ἀμφοτέροις ϑεόν' ὅτι οὐκ ἦλϑεν κατὰ πρόσωπον χαλέσαι, ἀλλ᾽ ἐφ᾽ οὖς τὸ πνεῦμα ἡτοίμασεν. 8. χοινωνήσεις ἐν πᾶσιν τῷ πλησίον σου καὶ οὐκ ἐρεῖς ἴδια εἶνα: " εἰ γὰρ ἐν τῷ ἀφϑάρτῳ κοινωνοί ἐστε, πόσῳ μᾶλλον ἐν τοῖς φϑαρ- τοῖς; οὐκ ἔσῃ πρόγλωσσος “ παγὶς γὰρ τὸ στόμα ϑανάτου. ὅσον τὸ δύνασαι, ὑπὲρ τῆς ψυχῆς σου ἁγνεύσεις. 9. μὴ γίνου πρὸς μὲν τὸ λαβεῖν ἐχτείνων τὰς χεῖρας, πρὸς δὲ τὸ δοῦναι συσπῶν. ἀγα- πήσεις ὡς κόρην τοῦ ὀφθαλμοῦ σου πάντα τὸν λαλοῦντά σοι τὸν λόγον κυρίου. 10. μνησϑήσῃ ἡμέραν κρίσεως νυχτὸς καὶ ἡμέρας, xal ἐχζητίσεις καϑ' ἑκάστην ἡμέραν τὰ πρόσωπα τῶν ἁγίων, ἣ 30 διὰ λόγου χοπιῶν xal πορευόμενος εἰς τὸ παραχαλέσαι xai μελε- τῶν εἷς τὸ σῶσαι ψυχὴν τῷ λόγῳ, 7| διὰ τῶν χειρῶν σου ἐργάσῃ εἰς λύτρωσιν ἁμαρτιῶν σου. 11. οὐ διστάσεις δοῦναι οὐδὲ διδοὺς γογγύσεις" γνώσῃ δέ, τίς ὁ τοῦ μισϑοῦ χαλὸς ἀνταποδότης. φυ- λάξεις, ἃ παρέλαβες, μήτε προστιϑεὶς μήτε ἀφαιρῶν. εἰς τέλος 25 μισήσεις τὸ πονηρόν. κρινεῖς δικαίως. 12. o9 ποιήσεις σχίσμα, 2 ἀπὸ -- τῆς H ϑεοῦ S Doctr. : χυρίου HV | 8 οὐ: οὐδ᾽ οὐ V | 4 δι- καίων xal ταπεινῶν V | xol δικαίων Σ» H | 4 sq. ἀναστρ. : ἀναγραφήσῃ H | δ ὡς! H | πρόσδεξαι V | 6 εἰδὼς — γίνεται zo V | δίγνωμος V | 1 δίγλ.: γλωσσωδησ S | παγὶς — διγλωσσία V Doctr. : 7» SH | ὑποταγήσῳ -[- κυρίῳ V 18225 S | 85. zd. ἢ δι σου V | 9 παιδίσχῃ Ε σου H | ϑεὸν V | 10 μὴ φοβηϑήσονται S Doctr.: φοβηϑῶσι H, φοβηϑήσῃ V | 10 sq. οὐκ ἦλϑεν S cf. Doctr. : ἦλϑεν οὐ HV | 12 καὶ Ὁ» V | εἶναι z^ V | 18 τῷ ἀφϑ. : τοῖς ἀφ- ϑάρτοις V | 14 τὸ 8:7» HV | 15 τῆς v. SH: τὴν ψυχὴν V | 11 τοῦ 7^ V | 18 λόγον J- τοῦ H | ἡμέραν : ἡμέρας V | ἡμέρας xal νυκτὸς H | 19 xol V | 19. τὰ πρόσωπα τῶν ἁγίων» SH | 22 λύτρωσιν V Doctr. : λυτρον SH | οὐ : καὶ ob H | 28 γογγύσεις SH : -- παντὶ τῷ (τ: V) αἰτοῦντί σε di- δου (ex Luc. 6, 30) VS** | 24 προσϑισ S | 25 τὸ ΗΥ1}» S | κρινεῖς : pu EPISTULA XIX, 5—12. 93 vilalem Ne auferas manum tuam a filio tuo vel a filia tua, sd a pueritia docebis eos timorem dei. 6. Bona proximi tui mn concupisces, nec eris avarus; neque ex anima tua adhaere- bissuperbis, sed humilibus atque iustis uteris. Quidquid tibi xviii, tamquam bonum accipies, conscius, sine deo nihil fieri. 5 T. Non eris inconstans nec bilinguis; laqueus enim mortis est lg duplex. Subicieris dominis ut dei imagini in verecundia εἰ ümore. Ne in amaritudine imperes servo tuo aut ancillae, quiin eundem deum sperant, ne forte non timeant deum, qui mper utrumque est, quoniam non venit vocare secundum per- 10 wnam, sed ad eos, quos spiritus praeparavit. 8. Communicabis inomnibus cum proximo tuo nec quidquam dices proprium; si eum in incorrupto consortes estis, quanto magis in iis, quae exmmpuntur? Non eris lingua praeceps; os enim laqueus est motis. Quantum potes, propter animam tuam castus eris. 16 9. Noli porrigere manus tuas ad accipiendum, ad dandum vero wntahere. Diliges wf pupillam oculi tui omnem, qui tibi lo- quitur verbum domini. 10. In memoriam tuam nocte ac die Teotabis iudicii diem, et exquires cotidie vultus sanctorum, sive *mnone contendens et ad exhortandum incedens et meditans, 30 quomodo animam verbo tuo servare possis, sive manibus tuis Operaberis ad redemptionem peccatorum tuorum. 11. Non du- bishis dare neque murmurabis, cum das; cognosces autem, qus sit bonus mercedis retributor. Serrabis, quae accepisti, wc addens nec demens. Malum oderis in perpetuum. /uste 35 iwlieabis. 19. Non facies dissidium, sed pacem conciliabis con- li Deut. 32, 10; Ps. 16, 8 cf. Prov. 7, 2. — 28 Deut. 12, 32. — Ὁ Dent. 1, 16; Prov. 81, 9. 6—D 2, 2. 6; 8, 9. 10. |Ioann. 4 17 — διὰ λόγων xomuw|] D 2, 4; 4, 10. 11. Cf. I Tim. 5, 17; I Thess. 5, 12. & 0. D 2, 8. — πρόγλωσσος xtà.] | Sensus: memor esto iudicii etc., sive Prov. 18, 21: ϑάνατος xal ζωὴ v ministerium verbi divini imples, sive χερὶ γλώσσης. — ὑπὲρ τῆς ψυχῆς] [ necessitatibus cotidianis occuparis. le ἴα βαϊαίεπι animae tuae. Cf.| 11. Cf. D 4, 7. 13. 8. — μισήσεις Il Cor. 12, 15. ! τὸ z.] Barnabas aliis verbis profert. 9. Οὗ Ὁ 4, 1. δ. | quod iam v. 2 dixit. 10. Cf. D 4, 1. 2. 6. — ἡμέραν 19 Ξε Ὁ 4, 8. M. χρίσεως] Cf. Il Petr. 2, 9; 8,7; I. 94 BARNABAE εἰρηνεύσεις δὲ μαχομένους συναγαγών. ἐξομολογήσῃ Eni ἁμαρτίαις σου. οὗ προσήξεις ἐπὲ προσευχὴν ἐν συνειδήσει πονηρᾷ. αὑτὴ ἐστὶν jj ὁδὸς τοῦ φωτός. XX. Ἡ δὲ τοῦ μέλανος ὁδός ἐστιν σκολιὰ καὶ κατάρας μεστή; 5 ὁδὸς γάρ ἔστιν ϑανάτου αἰωνίου μετὰ τιμωρίας, ἐν ἢ ἐστὶν τὰ ἀπολλύντα τὴν ψυχὴν αὐτῶν- εἰδωλολατρεία, ϑρασύτης, ὕψος ὃ» γάμεως, ὑπόκρισις, διπλοκαρδία, μοιχεία,, φόνος, ἁρπαγή, ὑπερ: φανία, παράβασις, δόλος, κακία, αὐϑάδειοι, φαρμακεία, μαγεία, πλεονεξία, ἀφοβία ϑεοῦ" 2, διῶκται τῶν ἀγαθῶν, μισοῦντες ddr 10 ϑείαν, ἀγαπῶντες ψεῦδος, οὗ γινώσκοντες μισϑὸν δικαιοσύγης » οὐ κολλώμενοι ἀγαθῷ, οὗ κρίσει δικαῖᾳ, χήρᾳ καὶ ὀρφανῷ οὗ προσ- ἔχοντες, ἀγρυπνοῦντες οὐκ εἰς φόβον ϑεοῦ, ἄλλ᾽ ἐπὶ τὸ πονηρόν, ὧν μαχρὰν καὶ πόρρω πραύτης καὶ ὑπομονή, ἀγαπῶντες μάταια, διώκοντες ἀνταπόδομα, οὔκ ἐλεοῦντες πτωχόν, οὗ πονοῦντες ἐπὶ 15 χαταπονουμένῳ, εὐχερεῖς ἐν καταλαλιᾷ, οὗ γινώσκοντες τὸν πριής σαντα αὐτούς, φονεῖς τέκνων, φϑορεῖς πλάσματος ϑεοῦ, ἄποστρε- φόμενο: τὸν ἐνδεόμενον, καταπονοῦντες τὸν ϑλιβόμενον, πλουσίων παράχλητοι, πενήτων ἄνομοι χριταί, πανϑαμάρτητοι, XXL Καλὸν οὖν ἐστίν, μαϑόντα τὰ δικαιώματα τοῦ κυρίου, 90 ὅσα γέγραπται, ἐν τούτοις περιπατεῖν. ὁ γὰρ ταῦτα ποιῶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ ϑεοῦ δοξασϑήσεται" ὁ ἐχεῖνα ἐκλεγόμενος μετὰ τῶν ἔργων αὐτοῦ συναπολεῖται, διὰ τοῦτο ἀνάστασις, διὰ τοῦτο ἄντας πόδομα. 9, ἐρωτῶ τοὺς ὑπερέχοντας, εἴ τινά μου γνώμης ἀγαθῆς λαμβάνετε συμβουλίαν: ἔχετε μεϑ᾽ ἑαυτῶν εἰς οὖς ἐργάσεσϑε τὸ a» χαλόν' μὴ ἐλλείπητε. 8, ἐγγὺς ἢ ἡμέρα, ἐν ἢ συναπολεῖται πάντα, τῷ πονηρῷ ἐγγὺς ὁ κύριος καὶ ὃ μισϑὸς αὐτοῦ. 4. ἔτι χαὶ 1487 8] συνάγων V | ἐπί τεν S | ἁμαρτίᾳ H | 3 ob — οὐκ ἥξεις ἐν προσευχῇ aov V | 2 sq. αὕτη — φωτὸς V8**: Z2 8H 4 ewe- Jub ἐστι H | σκολιασ S | 5 ἔστι γὰρ ὅδὸς V | αἰωνια 8 | 8 παραβασεια 8 | B sq. μαγείᾳ (μαγία V, similiter saepius) πλεονεξία 77 S | 10 ψεῦδος. Hn Doetr.: weváóg S, 7» V [11 καὶ» H |obz» V | 18 ματαιοτήτα S | 15 ἐν! ἐπὶ H | 17 χαταπονοῦντες : και 2. 8 | 18 πανταμαρτητοι SV | 19 oir 7 8| μανϑάνοντα H | τοῦ ἢ» V | 20 προγέγραπται V | 22 Βα. ἀνταπόδοσις V | μου H | 24 ue? ἑαυτῶν post: ἐργάσ, V | ἐργάσεσϑε Ἡ : -σησϑε S, -σασϑὲ V |24 sq. τὸ καλὸν 2 V | 35 ἐλλείπητε em cf. v. 8 : ἐλλίπητε H, eviumg- ται 8 (item v. 8), ἐγκαταλείπητε V | ἐγγὺς τ γὰρ V | πάντα : rà π. H | 36 μισϑὸς - à Ἢ XX, 1. Of D, ὅ, 1. — μέλανος] | Cf. 4, 10. est dominus et merces eius. 4. Etiam — Mes. 1, 18, — 16 Sap. 5,12, — 26 Ies. 40, 10. est, ut de- | siastiei c. 14 Doctrinae 1—4, 8 ad- itur , Bar- | iungunt. dien 2. ἔχετε καλ.] Cf. Ioann. 12, 8. — te vide- ἐργάσεσϑε x2. Cf. Gal. 6, 9; II Thess, » adderet. 8, 13. divinue| 9. ἐγγύς] Cf. Phil. 4, 5; Iac. 5,9; uibus| Apoc. 1, 3; 92, 10. — χύριος x. ὁ μισθός] Cf. 1 Clem, 94, 3. 96 BARNABAE ἔτι ἐρωτῶ ὑμᾶς- ἑαυτῶν γίνεσϑε νομοϑέτα: ἀγαϑοΐ, ἑαυτῶν μέ- νετε σύμβουλοι πιστοί, ἄρατε ἐξ ὑμῶν πᾶσαν ὑπόκρισιν. ὅ. ὁ δὲ ϑεός. ὁ τοῦ παντὸς χόσμου κυριεύων, δώῃ ὑμῖν σοφίαν, σύνεσιν, ἐπιστήμην. γνῶσιν τῶν διχαιωμάτων αὐτοῦ. ὑπομονήν. 6. γίνεσϑε εδὲ ϑευξίξαχτοι, ἐχζητοῦντες, τί ζητεῖ χύριος dy' ὑμῶν, καὶ ποι- εἴτε, ἵνα εὑρεϑῆτε ἐν ἡμέρᾳ χρίσεως. 7. εἰ δὲ τίς ἔστιν ἀγαϑοῦ μνεία, μνημονεύετέ μου μελετῶντες ταῦτα, ἵνα xai ἡ ἐπιϑυμία καὶ ἡ ἀγρυπνία εἴς τι ἀγαϑὸν χωρήσῃ. ἐρωτῶ ὑμᾶς, χάριν d- τούμενος. 8. ἕως ἔτ: τὸ καλὸν σκεῦός ἐστιν μεϑ᾽ ὑμῶν, μὴ ἐλ- 1 λείπητε μηδενὶ ἑαυτῶν, ἀλλὰ συνεχῶς ἐχζητεῖτε ταῦτα xai dva- πληροῦτε πᾶσαν ἐντολήν" ἔστιν γὰρ ἄξια. 9. διὸ μᾶλλον ἐσπού- ξασα γράψαι ἀφ᾽ ὧν ἠδυνήϑην, εἰς τὸ εὐφρᾶνα: ὑμᾶς. σώζεσϑε, ἀγάπης τέχνα xal εἰρήνης. & κύριος τῆς δόξης καὶ πάσης χάριτος μετὰ τοῦ πνεύματος ὑμῶν. 16 Ἐπιστολὴ Βαρνάβα. 1 ἀγαϑων S | 8 τοῦ παντὸς S Clem : παντὸς τοῦ V, σύμπαντος τοῦ H | 8 εᾳ. ἐπιστήμην σύνεσιν V | 4 ἐν ὑπομονῇ V | ὃ δὲ: H | ϑεοδίδαχτοι P S | 6 εἰρεϑῆτε 8 : εὕρητε H, σωϑθῆτε V | τίς : τι S| 9 ἕως: ὡς V | 10 αὐτῶν V | 11 yàg -- ταῦτα V | 12 sq. εἰς τὸ — εἰρήνης» H | 14 ὑμῶν - ἀμὴν ! 15 'En. Βαρνάβα S : - τοῦ ἀποστόλου συνεχδήμου Παύλου τοῦ ἁγίου ἀπεο- στόλου V, ^ H 5—6. Clem. AL. Strom. II, 18, 84 jc. 99; Athen. Leg. c. 11. 82; Clem- p. 472. AI. Paedag. I, 6, 37 p. 120; Stroxn- 6. ϑεοδίδακτοι)] Cf. les. 54, 18:1, 20, 98 p. 376. — εὑρεϑῆτε] Cf. 4- I Thess. 4, 9; Ioann. 6, 45. Tat. Or. 14; Ign. Trall 2. 2. EPISTULA XXI, 4--9. 97 ique etiam rogo vos: estote vobis boni legislatores, vobis manete consiliarii fideles, tollite ex vobis omnem hypocrisin. 5$. Deus autem, qui universo mundo dominatur, det vobis sa- pentiam, intellegentiam , scientiam, cognitionem mandatorum wOrum, perseverantiam. 6. Efficiamini autem docti a deo, ex- quentes, quid a vobis requirat dominus, et efficite, ut inveni- ammiin die iudicii. 7. Si qua vero est in vobis boni recordatio, mementote mei haec verba mea meditantes, ut et desiderium et Tiglantia mea in aliquod bonum evadat. Rogo vos, gratiam petulans. 8. Usquedum in hoc pulcro vase estis, in nullo ho- Tum mandatorum deficite, sed indesinenter haec exquirite et Mümplee omne mandatum ; namque digna sunt. 9. Quare po- Üimimum id operam dedi, ut scriberem quantum in me fuit, qu exhilararem vos. Salvete, filii dilectionis et pacis. Domi- ms gloriae et omnis gratiae sit cum spiritu vestro! Epistula Barnabae. 8. σχεῦος i e. corpus. Cf. 7, 8;| p. 472 (ἀγάπης — εἰρήνης). — μετὰ 1,9. τ. πνεύματος] Cf. Gal. 6, 18; Phil. 9. Clem. AL Strom. I, 18, 84 14, 23; II Tim. 4, 22; Philem. 25. Funk, Patres apost. ed. II. 7 - 15 ΚΛΗΜΕΧΤΟΣ ΠΡῸΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥ͂Σ Α. 5 πληϑυνϑείη. enia γενομένας ἡμῖν συμ- Σ:ον νομέζομεν ἐπιστροφὴν πε- ἰπηπουμένων τα map i piv πραγμάτων, ἀγαπητοί, TW m e οτρίας xal ξένης τοῖς ἔχλεχτοῖς τοῦ ϑεοῦ, μιαρᾶς καὶ 19 ἀνοσίου στάσεως, ἣν ὀλίγα πρόσωπα προπετῆ xx αὐϑάδη ὑπάρ- χοντα εἰς τοσοῦτον ἀπονοίας ἐξέχαυσαν, ὥστε τὸ σεμνὸν xal περι- βόητον xa) πᾶσιν ἀνθρώποις ἀξιαγάπητον ὄνομα ὑμῶν μεγάλως ῥλασφημηϑῆναι. 2. τίς γὰρ παρεπιδημήσας πρὸς ὑμᾶς τὴν πανά- Qezov χαὶ Beg: ὑμῶν οὐκ ἐδοχίμασεν; τήν τε σώφρονας 15 χαὶ ἐπιεικῆ ἐν Χριστῷ εὐσέβειαν οὐχ ἐϑαύμασεν ; xxi τὸ μεγαλο- πρεπὲς τῆς τιλοξενίας ὑμῶν ἦϑος οὐχ ἐχήρυξεν; καὶ τὴν τελείαν xal ἀσταλῆ γνῶσιν οὐχ ἐμαχάρισεν; 8. ἀπροσωπολήμπτως γὰρ A — codex Alexandrinus, H — Hierosolymitanus, L — versio latina, S — versio syriaca. l Κλ. π. Κορ. « H, ... X KOPINGIOYZ À, Incipit Epistola Clemen- tis ad Corinthios L, Epistula catholica Clementis discipuli Petri apostoli ad ecclesiam Corinthiorum S | 5 ἀπὸ -{- τοῦ H | 6 ἡμῖν : χαϑ᾽ ἡμῶν H | 7 περιπτώσεις AS : περιστάσεις H, impedimenta L ἀδελφοὶ A, dilecti S: HL | 8 ἀγαπητοὶ 7 S | 13 βλασφημεῖσϑαι H, βλαφϑῆναι LS | 11 ἀπρο- σωπολήπτως H et similiter semper Inscriptionem imitati sunt Poly-;apostolicarum. — Verbum παροικεῖν carpus ad Philippenses et auctores ; domicilium transiens velad tempus Martyrii Polycarpi ac Constitutionum ! durans denotat, χατοικεῖν permanens, 99 CLEMENTIS AD CORINTHIOS I. Ecclesia dei, quae Romae peregrinatur, ecclesiae dei, quae Ürinthi peregrinatur, vocatis sanctificatis voluntate divina per dinum nostrum lesum Christum. Gratia vobis et pax ab Omnpotente deo per lesum Christum multiplicetur. L Propter subitas ac sibi invicem succedentes calamitates οἰ usus adversos, qui nobis acciderunt, tardius, fratres, nosmet ie convertisse existimamus ad res, quae desiderantur apud "w, dilecti, et ad seditionem impiam ac detestandam, dei electis Mregrinam et alienam, quam pauci homines temerarii et auda- 1o *& in tantum insolentiae accenderunt, ut honorificum et illustre Wmen vestrum et ab omnibus amari dignum vehementer blas- Plemaretur. 2. Quis enim, apud vos deversatus, omni virtute Meam firmamque ac stabilem fidem vestram non probavit, Shramque et moderatam in Christo pietatem non est admira- 16 hs, et splendidos ac liberales hospitalitatis vestrae mores non Pmelicavit. et perfectam certamque cognitionem vestram non latam existimavit? 3. Omnia enim sine personarum intuitu à "I πάροιχος inquilinum vel eum,|6. 7 scribit, seditionem, quae inter qü non est. civis. Cf. I Petr. 1, 17; | illos exstitit, per famam divulgatam 2, 1l; II Clem. 5, 1. 5; Diognet. 5, ' esse, et fortasse Fortunatus ille infra. 5; Em. H. E. 1V, 23, 5; V, 1, 3. |c. 65 memoratus Romanos de dissi- ll αἰφνιδίους χτλ.] Clemens Do- diis certiores fecit. — στάσεως] Cf. mitiai persecutionem respicit. Cf.| Eus. H. E. III, 16. — ὀλίγα πρόσ! Prolgom. c. 2. — παρ᾽ ὑμῖν] non, Cf. 47, 7. — σεμνὸν x. π.] Cf. 47, 6. παρ᾽ ὑμῶν, et erraverunt, qui inter-| 2—39. Clem. Al. Strom. IV, 17, 107 pretati sunt, fratres Corinthios Ro- | p. 610 ed. Potter (— ἐπορεύεσϑε). ---- manos fratres per litteras adiisse| πίστιν . . φιλοξενίας] Cf. 10,7; 12,1; auxilium implorantes. Clemens 47,, Eus. H. E. IV, 22, 2; 23, 9. 10. 7* 100 1 CLEMENTIS πάντα ἐποιεῖτε wal ἐν τοῖς νομίμοις τοῦ ϑεοῦ ἐπορεύεσϑε, ὑπο, τασσόμεγοι τοῖς ἡγουμένοις ὑμῶν καὶ τιμὴν τὴν καϑήκουσαν dm | νέμοντες τοῖς παρ᾽ ὑμῖν πρεσβυτέροις νέοις τε μέτρια καὶ gen | νοεῖν ἐπετρέπετε. γυναιξίν τε ἐν ἀμώμῳ καὶ σεμνῇ καὶ ἀγνῇ ow- s» εἰδήσει πάντα ἐπιτελεῖν παρηγγέλλετε, στεργούσας καϑιηκόντως, τοὺς ἄνδρας ἑαυτῶν- ἔν τε τῷ καγόνι τῆς ὑποταγῆς ὑπαρχούσας τὰ κατὰ τὸν οἴκον σεμνῶς οἰκουργεῖν ἐδιδάσκετε, πάνυ cup γούσας. IL Πάντες τε ἐταπεινοφρονεῖτε μηδὲν ἀλαζονευόμενοι., Ls 10 τασσόμενοι μᾶλλον ἢ ὑποτάσσοντες, ἥδιον διδόντες ἢ λαμβάνοντες", τοῖς ἐφοδίοις τοῦ Χριστοῦ ἀρκούμενοι καὶ προσέχοντες, d γόους αὐτοῦ ἐπιμελῶς ἐνεστερνισμένοι ἦτε τοῖς σπλάγχνοις, τὰ παϑήματα αὐτοῦ ἦν πρὸ ὀφϑαλμῶν ὑμῶν. 2. οὕτως βαϑεῖα καὶ λιπαρὰ ἐδέδοτο πᾶσιν καὶ ἀκόρεστος πόϑος εἰς ἀγα 15 ϑοποιζαν, καὶ πλήρης πνεύματος ἁγίου ἔχχυσις ἐπὶ πάντας ἐγίνετο" ! 8, μεστοί τε ὁσίας βουλῆς, ἐν ἀγαϑῇ προϑυμίᾳ μετ᾽ εὐσεβοῦς πε, ποιϑήσεως ἐξετείνετε τὰς χεῖρας ὑμῶν πρὸς τὸν ] ϑεόν, ἱκετεύοντες αὐτὸν ἵλεων γενέσθαι, εἴ τι ἄχοντες || 4. ἀγὼν Jy ὑμῖν ἡμέρας τε καὶ νυκτὸς LEE so τητος, εἰς τὸ σώζεσθαι μετ᾽ ἐλέους καὶ συνειδήσεως τὸν τὸν ἐκλεκτῶν αὐτοῦ. ὅ, εἰλικρινεῖς καὶ ἀκέραιοι ἦτε καὶ dpi σίχαχοι εἰς ἀλλήλους. 6. πᾶσα στάσις καὶ πᾶν σχίσμα βδεὶν τὸν ἦν ὑμῖν. ἐπὶ τοῖς παραπτώμασιν τῶν πλησίον ἐπενϑεῖτε" * 1 ἐν HLS Clem cf. 3, 4 : 5» A | νομέμοις L Olem τ sinas ΔΨ ?oduovl Η 8 ἡμῖν H | 4 χαὶ ceuvg 7 LS | 1l Χριστοῦ HLS: 9v; 12 ἐστερνισμενοι A. | 16 ὁσίας : ϑείας H | 17 εξετεινατε A | 18 ἕλεωσ ἃ ἢ ἄκοντες : ἑκόντες S, ignorantes L | 90 μετ᾽ ἐλέους : μετὰ δέους Ἡ | 98 ἦν ΑἹ τῶν πλ- : tow mà. À 8. ἐν τοῖς νομίμοις ἐπορεύεσϑε] CF. | ex voce véor sequente npparet, ai ler.93, 4; Ezech. 5, 6. 7; 20, 18; at|tem vel seniores. Cum presbytw locutio τοῖς νομιέμοις πορεύεσθει Lev. | iidem seniores fuerint, Clemens. 18, 3; 20, 23; Τ Macc. 6, 59 legitur. | voce etiam illos quidem coi — ὑπατασσόμενοι χτλ] Cf. I Petr.|dit, re vera antem non solum 55. Vox ἡγούμενοι designat prae-| sed de omnibus aetate provectis. positos et quidem ecclesiasticos, non | quitur. — στεργούσας xri] er mngistratus civiles, ut nonnulli cen- | 5, 22—24; Tit. 2, 4; suerunt ldem vox πρεσβύτεροι 44, 5. — κανόνι] Cf. 7, 9; 41, 1; Gub 5; 55,6; δέ, 2; 55,4: 57,1 denotat, | 6, 16; II Cor. 10, 13. 15. 16. hoc autem loco et 3. 3; 91, 6, ut| IL 1. ὑποτασσόμενοι ze2.] Cf, Eph Em S ἐροιιν [7 ἀν Const ap. Y. 15; VIII, 22. 102 1 OLEMENTIS ὑστερήματα αὐτῶν ἴδια ἐχρίνετε. O7. pecu ta πάσῃ ἀγαϑοποιΐᾳ, ἕτοιμοι εἰς πᾶν ἔργον ἀγαϑόν. 8. giae σεβασμίῳ πολιτείᾳ χεχοσμημένοι πάντα ἐν τῷ φόβῳ αὔτοῦ d λεῖτε. τὰ προστάγματα χαὶ τὰ διχαιώματα τοῦ κυρίου ἐπὶ v: « πλάτη τῆς καρδίας ὑμῶν ἐγέγραπτο. TIL Πᾶσα δόξα καὶ πλατυσμὸς ἐδόϑη ὑμῖν καὶ ἐπετελέσϑτ) τὸ γεγραμμένον- "ἔφαγεν καὶ ἔπιεν, καὶ ἐπλατύνϑη καὶ ἐπα- χύνϑη, καὶ ἀπελάκτισεν ὃ ἠγαπημένος. 9. Ἔκ τούτου ζῆλος καὶ φϑόνος, ἔρις καὶ στάσις, διωγμὸς καὶ ἀκαταστασία, πόλεμος τὸ xal αἰχμαλωσία. 3. οὕτως ἐπηγέρϑησαν οἱ ἄτιμοι ἐπὶ τοὺς iw- τίμους, οἵ ἄδοξοι ἐπὶ τοὺς ἐνδόξους, οἱ ἄφρονες ἐπὶ τοὺς φρονέμουςν οἱ γέοι ἐπὶ τοὺς πρεσβυτέρους. 4. διὰ τοῦτο πόρρω ἄπεστιν Jj δικαιοσύνη καὶ εἰρήνη, ἐν τῷ ἀπολιπεῖν ἕκαστον τὸν φόβον τοῦ ϑεοῦ καὶ ἐν τῇ πίστει αὐτοῦ ἀμβλυωπῆσαι, μηδὲ ἐν τοῖς νομέμοις. τὸ τῶν προσταγμάτων αὐτοῦ πορεύεσθαι μηδὲ πολιτεύεσθαι κατὰ τῷ χκαϑῆκον τῷ Χριστῷ, ἀλλὰ ἕκαστον βαδίζειν κατὰ τὰς ἐπιϑυμίας τῆς καρδίας αὐτοῦ τῆς πονηρᾶς, ζῆλον ἄδικον χαὶ ἀσεβῆ ἀνειλη-- φῶτας, δι᾿ οὗ καὶ ϑάνατος εἰσῆλϑεν εἰς τὸν κόσμον. IV. Γέγραπται γὰρ οὕτως Καὶ ἐγένετο μεϑ᾽ ἡμέρας, Zjvey- s xev Kdiv. ἀπὸ τῶν καρπῶν τῆς γῆς ϑυσίαν τῷ ϑεῷ, καὶ "AfleA- ἤνεγκεν καὶ αὐτὸς ἀπὸ τῶν πρωτοτύκων τῶν προβάτων καὶ ἀπὸ τῶν στεάτων αὐτῶν. 3. καὶ ἐπεῖδεν ὃ ϑεὸς ἐπὶ "AfeA καὶ ἐπὶ τοῖς δώροις αὐτοῦ, ἐπὶ δὲ Kdiw καὶ ἐπὶ ταῖς ϑυσίαις, αὐτοῦ οὐ προσέσχεν. 3. καὶ ἐλυπήϑη Kdtv λίαν καὶ συνέπεσειν 95 τῷ προσώπῳ αὐτοῦ. 4. καὶ εἶπεν ὁ ϑεὸς πρὸς Kdiw: "Ivaud περίλυπος ἐγένου, καὶ ἱνατί συνέπεσεν τὸ πρόσωπόν σοῦ οὐκ ἐὰν ὀρθῶς προσενέγκῃς, ὀρϑῶς δὲ μὴ διέλῃς, ἥμαρτες ; 1 κα. ἀμεταμ. — ἀγαϑοποιῖΐᾳ 77 L | ὃ σεβασμιωτάτῃ H | 9 φϑόνος 4- καὶ AL; L autem etium post στάσις et ἀκαταστασία | 12 ἀπέστη H | 17 τῆς χαρύίας Σ» A | 19 οὕτως!» H | 20 ϑεῷ ΑΒ : χυρίῳ HL LXX | 25 τῷ προσώπῳ ἃ ΤΧΧ.: τὸ πρόσωπον H LS cf. v. 4 | 97 ἐὰν A: ἂν H duc et alias 8. πλάτη τ. «.] Cf. Prov. 7, 3. | Cf. I Cor. 14, 83. II Cox. 6, 5; 19. TIL 1. πλατυσμός] HI Reg. 22, 20; 20. Inc. 3, 16. Ps 115,5 τῇ ϑλίψει opponitur et, 3. Cf. Ies. 3, 5. designat libertatem, ubertatem, lae-| — 4. πολιτεύεσϑαι χτλ.] Similiter Phil. tum animum. Cf. P&. 17,5; 118, 45. 1l, 97: ἀξίως τοῦ εὐαγγελίου τοῦ 2. Of. Inc. 4, 1. — ἀκαταστασία] Χριστοῦ πολιτεύεσϑε. Si Clementis Mum est: Ef factum est post dies, οὐ- us terrae sacrificium domino; Abel autem genitis orium suarum et de adipibus 2» ut deus super Abel ei super munera et super sacrificia eius non adrertit. Cain valde et concidit vultu suo, 4. Et re tristis laetus es, et quare conci- , δὲ recte offeras, non autem recte di- 80 eut. 92, 15. — 10 les 8, 5. — 18 Sap. 9, 44, — "^ 8. Seripturae (i. e. LXX ; textus he- pos- | braicus enim alia exhibet) hoc modo vel|explicantur: Si quis solummodo se- / Adr. visionem habet in corde), . . sedueit bi verba | Deum. - 104 1 CLEMENTIS 5. ἠσύχασον᾽ πρὸς σὲ fj ἀποστροφὴ αὐτοῦ, καὶ σὺ ἄρξεις ai- τοῦ. 6. καὶ εἶπεν Kdiv πρὸς "AfeA τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ" Aui- Sue εἰς τὸ πεδίον. καὶ ἐγένετο ἐν τῷ εἶναι αὐτοὺς ἐν τῷ πεδίῳ, ἀνέστη Καϊν ἐπὶ "AfeA τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ καὶ dnix- 5 τειψὲν αὑτόν. 1. δρᾶτε, ἀδελφοί, ζῆλος xad φϑόνος ἀδελφοκτονίαν χατειργάσατο. 8. διὰ ζῆλος 6 πατὴρ ἡμῶν Ἰαχὼβ ἀπέδρα ἀπὸ προσώπου Ἦσαῦ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ. 9. ζῆλος ἐποίησεν "Lochy μέχρι ϑανάτου διωχϑῆναι καὶ μέχρι δουλείας εἰσελϑεῖν. 10. ζῆ- λος φυγεῖν ἠνάγχασεν Μωυσῆν ἀπὸ προσώπου Φαραὼ βασιλέως 3 Αἰγύπτου ἐν τῷ ἀχοῦσαι αὐτὸν ἀπὸ τοῦ ὁμοφύλου: Τίς σε κατέ- στῆσεν κριτὴν ἢ δικαστὴν ἐφ᾽ ἡμῶν; μὴ ἀνελεῖν ue σὺ ϑέλεις, ὃν τρόπον ἀνεῖλες ἐχϑὲς τὸν Αἰγύπτιον; 11. διὰ ζῆλος ᾿Ααρὼν καὶ Μαριὰμ ἔξω τῆς παρεμβολῆς ηὐλίσθησαν, 12. ζῆλος Δαϑὰν xal ᾿Αβειρὼν ζῶντας κατήγαγεν εἰς ἄδου διὰ τὸ στασιάσαι αὑτοὺς τὸ πρὸς τὸν ϑεράποντα τοῦ ϑεοῦ Μωῦσῆν. 18. διὰ ζῆλος Δαυὶδ φϑόνον ἔσχεν οὗ μόνον ὑπὸ τῶν ἀλλοφύλων, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ Σαοὺλ βασιλέως Ἰσραὴλ ἐδιώχϑη. Υ͂. ᾿Αλλ᾽ ἵνα τῶν ἀρχαίων ὑποδειγμάτων παυσώμεϑα, ἔλϑω- μεν ἐπὶ τοὺς ἔγγιστα γενομένους ἀϑλητάς- λάβωμεν τῆς γενεᾶς 30 ἡμῶν τὰ γενναῖα ὑποδείγματα. 2. διὰ ζῆλον xad φϑόνον οἵ μέγιν στοι χαὶ δικαιότατοι στύλοι ἐδιώχϑησαν καὶ ἕως ϑανάτου ἤϑλη- σαν. 8. λάβωμεν πρὸ ὀφϑαλμῶν ἡμῶν τοὺς ἀγαϑοὺς ἀποστόλους" 4. Πέτρον, ὃς διὰ ζῆλον ἄδιχον oby ἕνα οὐδὲ δύο, ἀλλὰ πλείονας, ὑπήνεγχεν πόνους καὶ οὕτω μαρτυρήσας ἐπορεύϑη εἷς τὸν ὀφειλόν 6 μενον τόπον τῆς δόξης. 5. διὰ ζῆλον xal ἔριν Παῦλος ὑπομονῆς € κατειργάσαντο H | ξῆλον H, similiter postea | B εἰσελθεῖν A : ἐλϑᾶν HS (?), devenire L | 11 χριτὴν A: ἄρχοντα HLS LXX | ἢ AL : καὶ HS | 12 χϑὲς H | hà 7» A | 18 ξηᾶος 1: διὰ ξ, AH | 16 ὑπὸ bis A: ἀπὸ ΠῚ ὑπὸ sec-|- τοῦ H | I7 βασιλέως 'log. ^ H | 38 Πέτρον ὃς HL: .... 00 À Peirus 8 δ, πρὸς ob xtA] i. e. à me non |IlI, 94. 25. 98. recipitur donum tuum. 10. χριτὴν ἢ dux] Cf. Luc. 12, M. 8. ὁ πατὴρ ἡμῶν] Of. 31, 2. Hoc| 12. ϑεράποντα τοῦ ϑεοῦ Of. Barn- modo Christiani non solum ex [u-|14, 4. daeis, sed etiam e gentilibus loque-| V, 1. ἔγγιστα .. γενεᾶς] Cum Cle- bantur, de cognatione potius spiri- | mens ab exemplis V. T. ad exempla. tuali quam earmali dicentes. Of. lust, N. T. progrediatur, haec vocabula Dial c. 134; Theophilus Ad. Autol. de temporis spatio non nimis parvo 106 I CLEMENTIS βραβεῖον ἔδειξεν, 6. ἑπτάκις δεσμὰ φορέσας, φυγαδευϑεῖς, Mdbac- ϑείς, κήρυξ γενόμενος ἔν τε τῇ ἀνατολῇ καὶ ἐν τῇ δύσει, τὸ γεν- ναῖον τῆς πίστεως αὐτοῦ κλέος ἔλαβεν, 7. δικαιοσύνην διδάξας ὅλον τὸν κόσμον, καὶ ἐπὶ τὸ τέρμα τῆς δύσεως ἐλϑὼν καὶ μαρ- ὁ τυρήσας ἐπὶ τῶν ἡγουμένων, οὕτως ἀπηλλάγη τοῦ κόσμου wai εἰς τὸν ἅγιον τόπον ἐπορεύϑη, ὑπομονῆς γενόμενος μέγιστος ὕπο- γραμμός, VI. Τούτοις τοῖς ἀνδράσιν ὁσίως πολιτευσαμένοις συνηϑροίσνῃ πολὺ πλῆϑος ἐκλεκτῶν, οἵτινες πολλαῖς αἰχίαις καὶ βασάνοις B | X ζῆλος παϑόντες ὑπόδειγμα κάλλιστον ἐγένοντο ἐν ἥμῖν. 2. B 0 ζῆλος διωχϑεῖσαι γυναῖκες Δαναΐδες καὶ Δέρκαι, αἰκέσματα δεινὰ Ὁ 6 ἐπορεύϑη ΔΗ͂ : ἐπήρϑη LS | 9 πολλαῖς αἰκίαις x. B. AHS - πολλὰς αἰκίας καὶ βασάνους 1, Knopf | 11 Δαναΐδες χαὶ Δίρχαι (δεὶρ καὶ H) AHLSt γεανίδες παιδίσκαι con. Wordsworth esse Clemens hic non expressis qui- dem, sed satis perspieuis verbis di- cit. Duo praesertim consideranda sunt. Cum Paulus, altera ecclesiae columna, ut nemo negat, Romae mortem subierit, verisimile est, Pe- irum a Clemente Romano ideo simul eum eo nominatum esse, quia ipse quoque in illa urbe martyrium passus est. Accedit, quod auctor €. 6 de Christianorum persecutione perNeronem Romae facta satis aperte loquitur, et cum hoe capitulum ar- lissime cum antecedente cohaereat, etiam Petrus Romae decessisse pu- tandus est. Quae ita esse et theo- logi protestantes plerique agnoscunt, Harnack ad h. L dicit: Lis sub iu- dice adhuc non esset, nisi critici fabulis illis Pseudoclementis vel iudaizantium Christianorum —plus quam par est auctoritatis tribuerent. Cf. Théolog. Quarlalschrifei 1871. p. 659—665. 5. βραβεῖον] Cf. I Cor. 9, 94; Phil. 8, 14; Mart. Polyc. 17, 1. 9, ἑπτάκις κτλ.] Septies se. vincula. iulisse nec Paulus ipse in II Cor. l1, 92 sqq. narrat nec Lucas in Aetis | Fortasse Clemens vocem ἑπτάχες sensu vocis πολλάκις usurpavit. (f. Nestle, Philologica sacra 1896 p, 25; Zeitschrift für neutest. Wissenschaft wnd die Kwnde des Urchristenlumt. ed. Preuschen I (1900), 179. — qv γαδευϑεὶς] CE. Act, 9, 25, 30; 19,50; 14, 6 etc. ; II Cor. 11, 88. — Cf. Act. 14, 5. 19. II Cor. 11, 95. — κήρυξ] Cf. I Tim. 2, 7; II Tim. 1, 1k ^. ὅλον τὸν κόσμον zr2.] Huncle- |cum anctor epistulae Clementis ad. Tacobum Homiliis Clementis prà&- fixae respicere videtur. — τέρμα τῆς δύσεως] Vocabulum réoue ad signs ὦ ficandum finem vel terminum adli- bent Herodotus VII, 54, Philostratus Vit Apoll V, 4 (ed. Westermann | 1849), Eusebius Vit. Constant, I, & Oyrillus Hieros. Catech. VI, 2, 8; Epiphanius H. 66 c. 1; 70 c, 4. c- cidentem autem terminare cum Hi- spania tum Iberia vel Britannia ἃ, veteribus putabantur, Cf. Philostrat, 1 e.; Strabo II, 1. 4; III, 9 (ed. Qa- 108 1 CLEMENTIS 3. ζῇ ἀπηλλοτρίωσεν γαμετὰς ἀνδρῶν καὶ ἠλλοίωσεν τὸ ῥηϑὲν ὑπὸ τὴ πατρὸς ἡμῶν ᾿Αϑάμ" Τοῦτο νῦν ὀστοῦν ἔκ τῶν ὀστέων uw "καὶ σὰρξ ἐκ τῆς σαρκός μου. 4. ζῆλος καὶ ἔρις πόλεις μεγάλας, xal σεμνὸν τῆς παραδόσεως ἡμῶν κανόνα, 9. καὶ ἴδωμεν, τί χαλῶν, xal τί τερπνὸν χαὶ τί προσξεχτὸν ἐνώπιον τοῦ ποιήσαντος ἡμᾶς, 4, ἀτενίσωμεν εἰς τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ καὶ γνῶμεν, ὡς ἔστιν τί- μον τῷ ϑεῷ καὶ πατρὶ αὐτοῦ, ὅτι διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν Ext 1 παντὶ τῷ χόσμῳ μετανοίας χάριν ὑπήνεγκεν. 5. διέλθωμεν εἶς τὰς γενεὰς πάσας χαὶ καταμάϑωμεν, ὅτι Ev γενεᾷ wol γενεᾷ p τανοίας τόπον ἔδωκεν ὁ δεσπότης τοῖς βουλομένοις ἐπιστραφῆναι, ἐπ᾿ αὐτόν. 6. Νῶε ἐχήρυξεν μετάνοιαν, καὶ οἱ ὑπαχούσαντες ἐσύ, ϑησαν. 7. Ἰωνᾶς Νινευΐταις καταστροφὴν ἐκήρυξεν" of δὲ peus 30 γοήσαντες ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασιν αὐτῶν ἐξιλάσαντο τὸν ϑεὸν bel τεύσαντες καὶ ἔλαβον σωτηρίαν, καίπερ ἀλλότριοι τοῦ ϑεοῦ ὙΠ]. Ot λειτουργοὶ τῆς χάριτος τοῦ ϑεοῦ διὰ πνεύματος deri περὶ μετανοίας ἐλάλησαν, 9. καὶ αὐτὸς δὲ ὁ δεσπότης τῶν nde τῶν περὶ μετανοίας ἐλάλησεν μετὰ ὄρχου" Ζῶ yàp ἐγώ, λ)8 H | ἀπολειπωμεν A | 14 τω 9i [xci πατρ)ι avrov A, τῷ π. αὗτοῦ τῷ 86b Hé πατρὶ αὐτοῦ LS | 15 ὑπήνεγκεν AS : ἐπήνεγκε HL | elg zB. | Y. δεσπότης AH :omnibus L, 7» S | 90 sq. lxereóoyree Ἡ | 24 γὰρ AS: 2» Hl Euseb. H. E. V, 1, 23), vel ante-|euntibus addita esse ludibrim (el. quam necarentur, nd crudele plebis| Sueton. Nero c. ll. 12) et form spectaeulum Danaidarum supplicia |Petrus Alex. De paenit. e. 11 (la subirent Tartarique poenas reprae-| garde, Reliq. iur. ecelea, gr. p. Τ] sentarent, et eiusmodi martyres tum | dicens: μεμνημένοι τοίνυν τῶν m0 2 fidelibus tum a paganis nomine|Aow αὐτῶν χαμάτων ὧν προύπήνε, Danaidarum et Dirces insignitas esse. | «v &v ὀνόματι Χριστοῦ καὶ τῶν ταν" Talibus vel similibus tormentis Chri-| ταλσμῶν {(ταναλισμῶν Routh) ete stianos a Nerone cruciatos fuisse|lmagines eiusmodi cruciatus reprae- testatur etiam Tacitus narrans, per- | sentantez reperiuntur in Rea? Muse 4 5. ἀξεανοίας, tóztoy] Uf. Helir, 12, | 17; Const. ap. II, 88; V, 19. — ὁ | χελ] Cf. Const. ap. II, 55. | 8. Cf. 9, 4; II Petr. 2, 5; Theoph. 'rba exhi-| Ad Antol III, 19; Orac. Sibyll 1 18. p. 835. |v. 185 eqq. 7l. ἀλλότριοι cá. ] Cf. Eph. 2,12 sqq. I2, 7;| VIIL 1. οἱ λειτουργοὶ τ. X.] i. 6. oi] | prophetae. 110 1 CLEMENTIS κύριος, οὐ βούλομαι τὸν ᾿ϑάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ ὡς τὴν | : ψοιαν, προστιϑεὶς xal γνώμην ἀγαϑήν- 3. Μετανοήσατε, ᾿Ισραήλ, ἀπὸ τῆς ἀνομίας ὑμῶν" sisi» ἘΠ RA T μου" ^Eà» ὦσιν αἱ ἁμαρτίαι ὑμῶν ἀπὸ τῆς γῆς ἕως vob. ὁ ρανοῦ καὶ ἐὰν ὦσιν πυρρότεραι κόκκου καὶ μελανώτεραι, xov, καὶ ἐπιστραφῆτε πρός μὲ ἐξ ὅλης τῆς καρδίας καὶ e “Πάτερ- ἐπακούσομαι ὑμῶν ὡς λαοῦ ἁγίου. 4. xx) Ev τόπῳ λέγει οὕτως. Λούσασϑε καὶ καϑαροὶ γένεσϑε, d τὰς πονηρίας ἀπὸ τῶν ψυχῶν ὑμῶν ἀπέναντι τῶν ὁ τὸ μου παύσασϑε ἀπὸ τῶν πονηριῶν ὑμῶν, μάϑετε ὁ tiv, ἐκζητήσατε κρίσιν, ὀύσασϑε ἀδικούμενον, κρίνατε καὶ δικαιώσατε χήρᾳ καὶ δεῦτε καὶ διελεγχϑῶμεν, φιος xal ἐὰν ὦσιν αἱ ἁμαρτίαι ὑμῶν ὡς φοινικοῦν, ὡς ἀευκανῶ᾽ ἐὰν δὲ ὦσιν ὡς κόκκινον, ὡς ἔριον λευκανῶ τὸ ἐὰν ϑέλητε καὶ εἰσακούσητέ μου, τὰ ἀγαϑὰ τῆς γῆς φάγεσϑε' ἐὰν δὲ μὴ ϑέλητε μηδὲ εἰσακούσητέ μου, μάχαιρα ὑμᾶς κα τέδεται" τὸ γὰρ στόμα κυρίου ἐλάλησεν ταῦτα. D. πάντας. τοὺς ἀγαπητοὺς αὐτοῦ βουλόμενος μετανοίας μετασχεῖν ἐστῆριξ τῷ παντοκρατοριχῷ βουλήματι αὐτοῦ. 30 IX. Διὸ ὑπακούσωμεν τῇ μεγαλοπρεπεῖ καὶ ἐνδόξῳ D αὐτοῦ, καὶ ἱκέτας γενόμενοι τοῦ ἐλέους καὶ τῆς χρηστότητος αἱ προσπέσωμεν καὶ ἐπιστρέψωμεν ἐπὶ τοὺς οἰκτιρμοὺς αὐτοῦ, d πόντες τὴν ματαιοπονίαν τὴν τε ἔριν καὶ τὸ εἷς θάνατον ζῆλος. 3. ἀτενίσωμεν εἷς τοὺς τελείως λειτουργήσαντας τῇ μ 30 λοπρεπεῖ δόξῃ αὐτοῦ, 8. λάβωμεν Ἐνώχ, ὃς ἐν ὑπακοῇ Bh εὑρεϑεὶς μετετέϑη, καὶ οὐχ εὑρέϑη αὐτοῦ ϑάνατος, 4. Νῶε πιο εὑρεϑεὶς διὰ τῆς λειτουργίας αὐτοῦ πάλιγγενεσίαν κόσμῳ ἐκήρυξεν καὶ διέσωσεν δι᾽ αὐτοῦ ὁ δεσπότης τὰ εἰσελϑόντα ἐν énovola τας εἰς τὴν κιβωτόν. 8 ὑμῶν: τοῦ λαοῦ μου H | 8 καρδίας A Clem. Al. Paed. I, 10, 9. p. 152: ψυχῆς HLS | 7 λαοῦ ἁγίου H Clem: λέω cju» Α | 8 zal Α τ HLS LXX | ἀφέλετε H | 12 χήραν H | διαλεχϑῶμεν H. | 12 8d. κύριος Ὁ A | 18 μετασχεῖν : 4- quam L, ἣν Knopf | 26 αὐτοῦ -- ὁ Ἡ | 27 dux τῆς X ἐν τῇ λειτουργίᾳ H 3. Similia verba in diversis S, Serip- {ἐὰν ὦσιν) ; Ierem. 3, 19 (καὶ etl: turae locis leguntur, scilicet Ezech. Veteres im alleganda $8. Seripbura: 18, 30 (μετανοήσατε κτλ]; 99, 12 | quidem liberrimi sunt. δὲ saepe pla- (εἶπον t3.); Ps. 102, 10. 11; Ies. 1, 18 | ribus locis unum conficiunt. M | δ΄ iustificate riduam; et venite δῇ τὸ ΕἸ si fuerint peecata vestra quasi Egon deeibuto, si autem fuerint ut. cocci- -Et. si volueritis et. audieritis me, ii autem noluerttís: neque exaudicerte bil ros; os enim domini locutum est ss , ommes dilectos suos paenitentiae fieri RR USIUPUNoIontatS robos zuifine eius et gloriosae voluntati obsequa- : EENUDDRgee beriggitstethy aras βσιρίοα es eius advolvamur et convertamur, relietis 90 lentione et aemulatione, quae ad mortem intugamur eos, qui magnificae eius glo- unt. 3. Sumamus Henoceh, qui in oboe- 1 us fuit, neque mors eius inventa. per ministerium suum mundo re- 96 et per eum animalia, quae in eon- i, servavit dominus. — 95 Gen. 5,94; Hebr. 11, 5. —96 Gen. 6, 8; 9,5. n e locis | elis 39, 11 (οὐ βούλομαι κτλ. V. 2) verba. potius κἂν ὦσιν αἱ ἁμαρτίαι κτλ. adiungit. apo-| 5. ἐστήριξεν καλ] i.e. effatum isse illud: molo mortem peecatoris (cf. ἐπιστρά- ν. 2) Deus iuramento (— ommipo- Pned.|tenti sua voluntate) roboravit. demqu. IX, 1. Cf. Polye, Phil, 2, 1. Quis| 2—XIL Haec laudat summatim zechi- ! Clem. Alex. Strom. IV, 17, 107 p. 610. 112 I CLEMENTIS X. ᾿Αβραάμ, ὃ φίλος προσαγορευϑείς, πιστὸς eüpbi ἐν τῷ, αὐτὸν ὑπήκοον γενέσϑαι τοῖς ῥήμασιν τοῦ ϑεοῦ. 2. οὗτος δ΄ ὑπακοῆς ἐξῆλθεν Ex τῆς γῆς αὐτοῦ e τήρει, xal ἐκ τοῦ οἴχου τοῦ πατρὸς αὑτοῦ, ὅπως γῆν ὀλίγην καὶ πγένειαν ἀσϑενῆ xal οἶχον μικρὸν χαταλιπὼν - ἐπαγγελίας τοῦ ϑεοῦ, λέγει γὰρ αὐτῷ- 8, "Ἄπελθε ἐκ τῆς σου xal ἐκ τῆς συγγενείας gov καὶ éx τοῦ οἴκου τοῦ παῖρι σου εἰς τὴν γῆν, ἣν dv σοι δείξω" καὶ ποιήσω σε εἷς & μέγα καὶ εὐλογήσω σε καὶ μεγαλυνῶ τὸ ὄνομά gov, 1 εὐλογημένος" καὶ εὐλογήσω τοὺς εὐλογοῦντάς σε xal κατα: ράσομαι τοὺς καταρωμένους σε, καὶ εὐλογηϑήσονται ἐν m πᾶσαι αἱ φυλαὶ τῆς γῆς. 4. καὶ πάλιν By τῷ δια σϑῆνῃ αὐτὸν ἀπὸ Λὼτ εἶπεν αὐτῷ ὁ Seóc- ᾿Αναβλέψας τοῖς ὀφθαῖμι σου ἴδε ἀπὸ τοῦ τόπου, οὗ νῦν σὺ εἶ, πρὸς βορρᾶν καὶ Aid is καὶ ἀνατολὰς xai ϑάλασσαν, ὅτι πᾶσαν τὴν γῆν, ἣν σὺ à σοὶ δώσω αὐτὴν καὶ τῷ σπέρματί cov ἕως αἰῶνος. 5.3 ποιήσω τὸ σπέρμα σου ὡς τὴν ἄμμον τῆς γῆς εἰ δύναταί" ἐξαριϑμῆσαι τὴν ἄμμον τῆς γῆς, καὶ τὸ σπέρμα σοῦ μηϑήσεται. — 6. καὶ πάλιν λέγει: ᾿Εξήγαγεν ὃ 960g τὸν ᾿. 90 καὶ εἶπεν αὐτῷ ᾿Ανάβλεψον εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ dgi τοὺς ἀστέρας, εἰ δυνήσῃ ἐξαριϑμῆσαι αὐτούς" οὕτως σπέρμα σου. ἐπίστευσεν δὲ ᾿Αβραὰμ τῷ ϑεῷ, καὶ 3 αὑτῷ εἰς δικαιοσύνην. 7. διὰ πίστιν χαὶ φιλοξενίαν ἐδόϑηη αὐτῷ υἱὸς ἐν γήρᾳ, καὶ δι᾽ ὑπακοῆς προσήνεγχεν αὐτὸν ϑυσίαν τῷ ὃ 30 πρὸς ἕν τῶν ὁρέων ὧν ἔδειξεν αὐτῷ. XL Διὰ φιλοξενίαν καὶ εὐσέβειαν Λὼτ ἐσώϑη ἐκ Σοῦ τῆς περιχώρου πάσης χριϑείσης διὰ πυρὸς xal ϑείου, πὶ ποιῆσας 6 δεσπότης, ὅτι τοὺς ἐλπίζοντας ἐπ᾽ αὐτὸν obx λείπει, τοὺς δὲ ἑτεροκλινεῖς ὑπάρχοντας εἰς χόλασιν καὶ se τίϑησιν. 3. συνεξελϑούσης γὰρ αὐτῷ τῆς γυναικὸς ἕτερ T ὑπαρχούσης xai οὐχ ἐν ὁμονοίᾳ, εἰς τοῦτο σημεῖον ἐτέϑη, γενέσθαι αὐτὴν στήλην ἀλὸς ἕως τῆς ἡμέρας ταύτης, εἷς τὰ στὸν εἶναι πᾶσιν, ὅτι οἵ δίψυχοι καὶ οἱ διστάζοντες περὶ τῆς ἢ 15 ἣν» Η 16 ἕως -᾿ τοῦ H 19 ἐξήγαγεν A:-1- δὲ HLS | 24 γῇ ΠῚ τῷ ϑεῷ ALS: H | 85 πρὸς A εἰς H ὃν τῶν ἄρεων ὧν AHB 11 tem quem L, τὸ ὄρος ὃ Knopf|98 ἐπ᾿ Α : εἰς H| 31 τοῦτο;» Ἡ X, 1. φίλος] CE 17, 2; Clem, Hom. | ΧΥ͂ΠΙ, 18, Wi Ret de (vo fet δὲ MERE patris {μὶ et vade in terram, quam a Birin'at diste: Respice in. caeium si potes dinumerare eas; sic erit semen Abraham deo, et deputatum. est. ei ad fidem et hospitalitatem datus est ei filius 26 im obtulit eum in sacrificium deo ostenderat. pil lem et pietatem Lot e Sodoma sal- | regio in circuitu igne et sulphure puni- i faciente, se non derelinquere sperantes in 90 qui a mandatis eius declinarent, suppli- 2. Uxor enim eius, quae una cum eo b eo dissentire& nec in concordia persisteret, ea posita et salis statua usque in hodiernum nnibus innotesceret, animo duplices et de » malip. 90, 7; Iac. 2, 99. — 6 Gen. 12, 1—8. — 19 Gen, 15, 5. 6; Bemids Bos i GN UAR t Ea; lustinus Apol. I, 58; lre- maeus Adv. haer. IV, 31, 8; 88, 9: statuae | Prudentius Hamartig. v. 740. sqq. — 2 m ὀΐψυχοι] Cf. 23, 8; Iac. 1, 8; 4, 8; áq.|Barn. 19, 5; Herm. Vis. II, 2, 2; 1L 8 114 1 CLEMENTIS deco δυνάμεως εἷς κρίμα καὶ εἰς σημείωσιν πάσαις ταῖς Yen γίνονται. i XIL Διὰ πίστιν καὶ φιλοξενίαν ἐσώϑη Ῥαὰβ ἡ πόρνη. 9.8. πεμφϑέντων γὰρ ὑπὸ Ἰησοῦ τοῦ τοῦ Ναυὴ κατασκόπων εἰς τὴ 5 Ἱεριχώ, ἔγνω ὁ βασιλεὺς τῆς γῆς, ὅτι ἥκασιν κατασκοπεῦσαι τὴ χώραν αὐτῶν, καὶ ἐξέπεμψεν ἄνδρας τοὺς συλλημψομένους αὐτούς, ὅπως συλλημφϑέντες ϑανατωϑῶσιν. 8, ἡ οὖν φιλόξενος "Pu εἰσδεξαμένη αὐτοὺς ἔκρυψεν εἰς τὸ ὑπερῷον ὑπὸ τὴν λινοκαλάμην. Ὁ 4, ἐπισταϑέντων δὲ τῶν παρὰ τοῦ βασιλέως καὶ λεγόντων" Πρὺξ, 3 σὲ εἰσῆλθον οἱ κατάσκοποι τῆς γῆς ἡμῶν" ἐξάγαγε αὐτούς, ὃ γὰρ βασιλεὺς οὕτως κελεύει, ἧδε ἀπεχρίϑη' Εἰσῆλθον μὲν oi ἄνδρες, οὺς ξητεῖτε, πρός ue, ἀλλ᾽ εὐθέως ἀπῆλθον καὶ m φεύονται τῇ ὁδῷ' ὑποδεικνύουσα αὐτοῖς ἐναλλάξ. δ, καὶ εἶπεν πρὸς τοὺς ἄνδρας" Γινώσκουσα γινώσκω ἐγώ, ὅτι κύριος ὃ Debs 1» παραδίδωσιν ὑμῖν τὴν γὴν ταύτην" ὃ γὰρ φόβος καὶ ὃ τρόμος, ὑμῶν ἐπέπεσεν τοῖς κατοικοῦσιν αὐτήν. ὡς ἐὰν οὖν γένηται — λαβεῖν αὐτὴν ὑμᾶς, διασώσατέ μὲ καὶ τὸν οἶκον τοῦ zt μου. 6, καὶ εἶπαν αὐτῇ" “Εσται οὕτως, ὡς ἐλάλησας ἡμῖν, 06. ἐὰν οὖν γνῷς παραγινομένους ἡμᾶς, συνάξεις πάντας τοὺς, 80 σοὺς ὑπὸ τὸ στέγος cov, xal διασωθϑήσονται" ὅσοι γὰρ ἐὰν, εὑρεϑῶσιν ἔξω τῆς οἰκίας, ἀπολοῦνται. 7. καὶ προσέϑεντο αὖ- τῇ δοῦναι σημεῖον, ὅπως ἐχχρεμάσῃ ἐκ τοῦ οἴκου αὐτῆς κόκχινονν, πρόδηλον ποιοῦντες, ὅτι διὰ τοῦ αἵματος τοῦ κυρίου λύτρωσις ἔσται, πᾶσιν τοῖς πιστεύουσιν καὶ ἐλπίζουσιν ἐπὶ τὸν ϑεόν. B. ὄρᾶτε, ἀγαπῆ: 35 τοί, ὅτι οὐ μόνον πίστις, ἀλλὰ xal προφητεία ἐν τῇ γυναικὶ γέγονειν 8 καὶ “ διὰ Ἡ | ἢ A Clem :-- ἐπιλεγομένη HL8 | 4 τοῦ τοῦ Ἁ : τοῦ ἯΙ τὴν» Η [6 ἔπεμψεν Η | 11 ἥδε: ἡ δὲ H8 | 12 ἐξῆλθον H | M δὰ ἈΞ τ HL | ϑεὸς HLS : - ὑμὼν A | 15 γῆν HLS : [mo]uv A | 18 Ael. xac H | 19 παραγενομένους Ἡ | 20 aov 7» H | AS ed HS(L ?) : χρεμαδή, A|25 fu A | καὶ» A | 96 γέγονεν A: ἐγενήϑη Ἡ 1H, 2, 2; IV, 1, 4 ete. eutio a sermone graeco aliena ed, — XIL Caput indicat, quam libere|apud LXX autem wsitata, qui ἴδ᾽ Clemens 8, Scriptura utatur. Cf.|finitivum in seripturis hebraieis vero Tust. Dialog. c. 111; Iren. Adv. haer. | finito appositum participio vel etinm- IV, 90, 12, ubi eadem allegorica | dativo substantivi reddunt. Cf. Blass. interpretatio reperitur. Grammatik. des. neulestamentl, Grit — 4. ἐναλλάξ] Cf. Barn, 18, 5. ehiseh 1896 $ 74, 4. Cum autem & 5. γινώσκουσα γινώσκω] Haec lo-'Seriptura Ios. 2, 9, ut Nestle (cf, 81. — 41o.2,1—8. — 7 Ios — M los. 2, 9—13. — 18 los. adi Redpnth, ἐπ (1892) 191. — πρό. Am om] Cf. fust. Dial e. 111 L3 ᾿Β. προφητεία] Cf. Orig. In Ies. Na- 8* 116 I OLEMENTIS XIIL Ταπεινοφρονήσωμεν οὖν, ἄξελφοί, ἀποθέμενοι πᾶσαν ἀλαζονείαν καὶ τύφος καὶ ἀφροσύνην xal ὀργάς, καὶ ποιήσωμεν τὸ γεγραμμένον (λέγει γὰρ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον" Μὴ καυχάσϑω ὃ σοφὸς ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ μηδὲ ὃ ἰσχυρὸς ἐν τῇ ἰσχύϊ αὐτοῦ 5 unób ὃ πλούσιος ἐν τῷ πλούτῳ αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ἢ ὃ καυχώμενος ἐν κυρίῳ καυχάσϑω, τοῦ ἐκζητεῖν αὐτὸν καὶ ποιεῖν κρίμα καὶ δικαιοσύνην), μάλιστα μεμνημένοι τῶν λόγων τοῦ χυρίου Ἰησοῦ, οὖς ἐλάλησεν διδάσκων ἐπιείχειαν χαὶ μαχροϑυμίαν. 9. οὕτως γὰρ εἶπεν' ᾿Ελεᾶτε, ἵνα ἐλεηϑῆτε' ἀφίετε, ἵνα ἀφεϑῇ ὕμῖν" ὡς 10 ποιεῖτε, οὕτω ποιηϑήσεται Duiv* ὡς δίδοτε, οὕτως δοϑήσεται ὑμῖν" ὡς κρίνετε, οὕτως κριϑήσεσϑε' ὡς χρηστεύεσϑε, οὕτως χρηστευϑήσεται bui»: ᾧ μέτρῳ μετρεῖτε, ἐν αὐτῷ μετρηϑῆ- σεται Duiv. 3. ταύτῃ τῇ ἐντολῇ καὶ τοῖς παραγγέλμασιν τούτοις στηρίξωμεν ἑαυτοὺς εἰς τὸ πορεύεσθαι ὑπηκόους ὄντας τοῖς ἅγιο- 15 πρεπέσι λόγοις αὐτοῦ, ταπεινοφρονοῦντες" φησὶν γὰρ ὁ ἅγιος λόγος" 4. "Eni τίνα ἐπιβλέψω, ἀλλ᾽ ἣ ἐπὶ τὸν πραῦν καὶ ἣσύχιον καὶ τρέμοντά μου τὰ λόγια. XIV. Δίκαιον οὖν καὶ ὅσιον, ἄνδρες ἀδελφοί, ὑπηκόους ἡμᾶς μᾶλλον γενέσϑαι τῷ ϑεῷ ἢ τοῖς ἐν ἀλαζονείᾳ καὶ ἀκαταστασία mx μυσεροῦ ζήλους ἀρχηγοῖς ἐξαχολουϑεῖν. 2. βλάβην γὰρ οὗ τὴν τυχοῦσαν, μᾶλλον δὲ κίνδυνον ὑποίσομεν μέγαν, ἐὰν ῥιψοχινδύνως ἐπιδῶμεν ἑαυτοὺς τοῖς ϑελήμασιν τῶν ἀνϑρώπων, οἴτινες ἔξαχον- τίζουσιν εἷς ἔριν xal στάσεις, εἷς τὸ ἀπαλλοτριῶσαι ἡμᾶς τοῦ χα- λῶς ἔχοντος. 8. χρηστευσώμεϑα ἑαυτοῖς κατὰ τὴν εὐσπλαγχνίαν 35 xai γλυχύτητα τοῦ ποιήσαντος ἡμᾶς. 4. γέγραπται vip: Χρηστοὶ ἔσονται οἰκήτορες γῆς, ἄκακοι δὲ ὑπολειιφρϑήσονται ἐπ’ αὐτῆς " 2 τύφον Ἡ | 5 ἢ» H | 9 ἐλεᾶτε A : ἐλεεῖτε Ἡ | ἀφίετε A : ἄφετε H ἢ 12 ἐν αὐτῷ (αὐτὴ ^): οὕτω Η | 14 στηρίζωμεν H | 16 πρᾶον H | 17 τοὺς λόγους H | I8 ὑμᾶ; H| 28 ἔριν A, ἔρεες LS : αἱρέσεις H. Nic | 34. αὐτοῖς & we hom. II], 4 ed. Bened. II, 403: Sed et ista meretrix, quae. eos &usce- pit, ex meretrice efficitur iam pro- pheta. XIII, 1. ἀποϑέμενοι zr2.] Cf. Iac. 1,19—21. — μὴ καυχάσϑω «12.] Verbu. ὁ χαυχώμενος ἐν κυρίῳ χαυχάσϑω Paulus ll cc. tanquam dictum 8. Beripturae profert, et libere allegare videtur Ier. 9, 94 vel I Reg. 9, 10, ubi legimus: £v τούτῳ χαυχάσϑω ὃ καυχώμενος συνιεῖν zal. γινώσκειν τὸν κύριον. Clemens laudans Ier.9, 23—24 aut I Reg. 2, 10 vel potius. ambos locos eombinans particulam illam secundum verba apostoli transfor- masse videtur. 2. Haec verba non habentur αὖ- τολεξεὶ in S. Scriptura, a Clemente. autem nom ex Evangelio aliquo apo- 4 an iig uer na due ree Fortis n: fortitudine sua mee direr. ᾿ S in domino glorietur, quae- 5 io ius et durtitom), memoria pupa ἢ lesu, quos aequitatem et longani- 2. Sic enim dixit: Miseremini, ut ; dimittite, ut vobis dimittatur ; EC rese c dete rone τὰς, κέ MO ni: sicut benigni estis, ita. be- i; qua mensura. metintint, eadem vobis. τ —vtonllendegewren esso δ σατο Dicit enim verbum sane- 15. respiciam , nisi super Iumilem et quie- es meos ? dtur et pium est, viri fratres, deo potius » quam in superbia et turbulentia detestan- lu m&uctores sequi. 2. Detrimentum enim 30 Ὁ grande periculum sustinebimus, si praeci- hominum nos tradiderimus, qui ad con- collineant, ut nos ab eo, quod reetum nt. 3. Benigni erga nos ipsos simus se- et dulcedinem creatoris nostri. 4. Serip- "5 dncolae erunt terrae, innocentes re- Reg. 2, 10; I Cor. 1, 81; II Cor. 10, 17. — Τρ 1 3. 15 lo S 3L ὅδ θα, — 16 Ies. 66, 2. — | 9, 88. ibere ex Evan-| λόγῳ εη' cod. Reg. 2418, 9498, 2494. [ 3. ἑαυτοῖς] — ἀλλήλοις, ef. Col. 3, | AL Btrom. | 13. 16; II Clem. 4, 3; 12, 3; 13, 1; verba|15, 5; 17, 2. Clemens mutuum fra- tiosos autem diligere non desinant. 118 I OLEMENTIS οἱ δὲ παρανομοῦντες ἐξολεϑρευϑήσονται ἀπ᾽ αὐτῆς. 5. wd πάλιν λέγει" Εἶδον ἀσεβὴ ὑπερυψούμενον xab ἐπαιρόμενον, ὡς τὰς κέδρους τοῦ Λιβάνου" καὶ παρῆλϑον καὶ ἰδού, οὐκ΄ ἦν, καὶ ἐξεζήτησα τὸν τύπον αὐτοῦ, καὶ οὐχ εὗρον. φύλασσε, s ἀκακίαν καὶ ἴδε εὐϑύτητα, ὅτι ἐστὶν ἐγκατάλειμμα ἀνθρώπῳ, εἰρηνικῷ. XV. Τοίνυν χολληϑῶμεν τοῖς μετ᾽ εὐσεβείας εἰρηνεύουσιν, val μὴ τοῖς ped" ὑποχρίσεως βουλομένοις εἰρήνην. 9. λέγει γάρ ποι", Οὗτος ὃ λαὺς τοῖς χείλεσίν με τιμᾷ, ἡ δὲ καρδία αὐτῶν πόρρῳ, τὸ ἄπεστιν ἀπ᾽ ἐμοῦ. 8. καὶ πάλιν. Τῷ στόματι αὐτῶν εὖλο-, γοῦσαν, τῇ δὲ καρδίᾳ αὐτῶν κατηρῶντο. 4. καὶ πάλιν λέγει ᾿γάπησαν αὐτὸν τῷ στόματι αὑτῶν χαὶ τῇ γλώσσῃ αὐτῶν, ἐψεύσαντο αὐτόν, ἢ δὲ καρδία αὐτῶν οὐκ εὐθεῖα μετ᾽ αὐτοῦ, οὐδὲ ἐπιστώθησαν ἐν τὴ διαϑήκῃ αὐτοῦ. 5. διὰ τοῦτο ἄλαϊα, τὸ γενηϑήτω τὰ χείλη τὰ δόλια τὰ λαλοῦντα κατὰ τοῦ δικαίου, ἀνομίαν. xal πάλιν: ᾿Εξολεϑρεύσαι κύριος πάντα τὰ χείλη vl. δόλια, γλῶσσαν μεγαλορήμονα, τοὺς εἰπόντας - Τὴν γλῶσσαν, ἡμῶν μεγαλυνοῦμεν, τὰ χείλη ἡμῶν παρ᾽ ἡμῖν ἔστιν" τίς he κύριός ἐστιν; 6. ἀπὸ τῆς ταλαιπωρίας τῶν πτωχῶν καὶ τοῦ 39 στεναγμοῦ τῶν πενήτων νῦν ἀναστήσομαι, λέγει κύριος ^ Wi. σομαι ἐν σωτηρίῳ, 7. παρρησιάσομαι ἐν αὐτῷ. XVI ᾿Γαπεινοφρονούντων γάρ ἔστιν & Χριστός, οὖχ Emxpon μένων ἐπὶ τὸ ποίμνιον αὑτοῦ. 3. τὸ σκῆπτρον τῆς μεγαλωσύνης, τοῦ ϑεοῦ, ὁ χύριος ᾿Ιησοῦς Χριστός, οὖκ ἦλϑεν ἐν κόμπῳ dae 36 ζονείας οὐδὲ ὑπερηφανίας, χαίπερ δυνάμενος, ἀλλὰ ταπει' χκαϑὼς τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον περὶ αὐτοῦ ἐλάλησεν " φησὶν γάρ", 3. Κύριε, τίς ἐπίστευσεν τῇ ἀκοῇ ἡμῶν; καὶ ὃ βραχίων κυρίου, τίνι ἀπεκαλύφϑη; ἀνηγγείλαμεν ἐναντίον αὐτοῦ, ὡς παιδίον ὡς ῥίζα ἐν γῇ διψώσῃ" οὐκ ἔστιν εἶδος αὐτῷ οὐδὲ δόξα, xal 2 ἀσεβὴ Ἀ: τὸν ác. Η | 9 τοῖς χείλεσιν ALS Clem: τῷ στόματι Nio | 10 ἔπεστιν. A Olem : ἀπέχει H. Nic | 10 eq. εὐλογοῦσαν A ἘΣ i ἃ 13, 2 f. : εὐλόγουν H, εὐλογοῦσι Clem | 18 ἐψεύσαντο ALS Clem : d H|14 διὰ τοῦτο HLS Clem: A LXX | 15 γενηϑείη Η | 15/17 τὰ λοῦντα — τὰ δόλια 8: 77 AHL Clem propter homoeoteleuton | 17 γλῶδ' σαν uey, AB Olem : γλῶσσα μεγαλορήμων᾽ καὶ πάλιν H | 18. μεγαλυνώμει A | mug! ἡμῖν A Clem : παρ᾽ ἡμῶν HL(?)8 | 19 χαὶ HLS Clem * -- ἀπὸ ἢ LXX | 21 ἐν σωτηρίῳ L Clem : ev σωτηρία À, 77 H | 88 τῆς μεγαλωσύνης Σ S Hier | 24 ὁ χύριος HL Hier : - ἡμῶν A | ἄριστος ἴησους A et ecc qepnsiesoemmcnc os L bens id hi uini pacifico. dis, qui cum. bred Bout pese NOIRE 2. Di- Aic labiis me honorat , cor autem. 3. Et rursus: (re suo benedicebant. Et rursus dicit: Dilezerunt eum τὸ (? 6. Propler miseriam inopum et gemitum m , dicit dominus: ponam eos in sa- agam cum eo. m eorum esb, qui humiliter de se sen- se les. 29, 18: Maro, 7, 6. — 10 Ps. 61, 5. — 30,19. — 16 Ps. 11, 4—6. — 27 les. 53, rom. IV,| XVI, 1. ποίμνιον] Of. 44, 3; 54, 2: δῖ, 3; Act. 90, 98. 99; I Petr. δ, . II, 6.|2. 3. lc c£| 9. Hieronymus In Ies. 52, 18 ed. Vallars. IV, 612 (— τι Ringu-|— οὐκ ἦλθεν] Cf. Phil. 2, 6. 7; II Cor. 8, 9. 120 1 CLEMENTIS εἴδομεν αὐτόν, xai ox εἴχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος, ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον, ἐκλεῖπον παρὰ τὸ εἶδος τῶν ἀνϑρώπων ἄν- ϑρωπος ἐν πληγῇ ὧν καὶ πόνῳ καὶ εἰδὼς φέρειν μαλακίαν, ὅτι ἀπέστραπται τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, ἡτιμάσϑη καὶ οὔκ ἐλο- 5 γίσϑη. 4. οὗτος τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν φέρει καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται, καὶ ἡμεῖς ἐλογισάμεϑα αὐτὸν εἶναι ἐν πόνῳ xabiv | πληγῇ καὶ ἐν κακώσει. ὅ. αὐτὸς δὲ ἐτραυματίσϑη διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν καὶ μεμαλάκισται διὰ τὰς ἀνομίας ἡμῶν. τται- δεία εἰρήνης ἡμῶν ἐπ᾽ αὐτόν: τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάϑη- 1 μεν. 6. πάντες ὡς πρύβατα ἐπλανήϑημεν, ἄνϑρωπος τῇ ὁδῷ αὐτοῦ ἐπλανήϑη T. καὶ κύριος παρέδωκεν αὐτὸν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, καὶ αὐτὸς διὰ τὸ κεκακῶσϑαι οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα. ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχϑη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἔναν- τίον τοῦ κείραντος ἄφωνος, οὕτως οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὖ- 15 τοῦ. ἐν τῇ ταπεινώσει ἣ κρίσις αὐτοῦ ἤρϑη. 8. τὴν γενεὰν αὐτοῦ wg διηγήσεται; ὅτε αἴρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἢ ζωὴ αὐτοῦ. 9. ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ μου ἥκει εἰς ϑάνατον. 10. καὶ δώσω τοὺς πονηροὺς ἀντὶ τῆς ταφῆς αὐτοῦ καὶ τοὺς πλουσίους ἀντὶ τοῦ ϑανάτου αὐτοῦ" ὅτε ἀνομίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὖ- 30 ρέϑη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. καὶ κύριος βούλεται κα- ϑαρίσαι αὐτὸν τῆς πληγῆς. 11. ἐὰν δῶτε περὶ ἁμαρτίας, ἣ ψυχὴ ὑμῶν ὄψεται σπέρμα μακρόβιον, 12. καὶ κύριος βοῦ- λεται ἀφελεῖν ἀπὸ τοῦ πόνου τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, δεῖξαι αὐτῷ φῶς καὶ πλάσαι τῇ συνέσει, δικαιῶσαι δίκαιον εὖ δουλεύοντα 20 πολλοῖς " καὶ τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν αὐτὸς ἀνοίσει. 18, διὰ τοῦ- τὸ αὐτὸς κληρονομήσει πολλοὺς καὶ τῶν ἰσχυρῶν μεριεὶ σκῦλα dwi* ὧν παρεδόθη εἰς ϑάνατον ἣ ψυχὴ αὐτοῦ, καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις ἐλογίσθη" 14. καὶ αὐτὸς ἁμαρτίας πολλῶν ἀνήνεγκεν καὶ διὰ τὰς ἁμαρτίας. αὐτῶν παρεδόϑη. 15. καὶ πάλιν αὐτὸς 30 φῆσιν " ᾿Εγὼ δέ εἶμι σκώληξ καὶ οὐκ ἄνϑρωπος, ὄνειδος dv- ϑρώπων καὶ ἐξουϑένημα λαοῦ. 106. πάντες οἱ ϑεωροῦντές μὲ ἐξεμυκτήρισάν με, ἐλάλησαν ἐν χείλεσιν, ἐκίνησαν κεφαλήν" Ἤλπισεν ἐπὶ κύριον, ῥυσάσϑω αὐτόν, σωσάτω αὐτόν, ὅτε ϑέλει aÜróv. 17. δρᾶτε, ἄνδρες ἀγαπητοί, τίς ὁ ὑπογραμμὸς 6 8 ἁμαρτίας .. ἀνομίας AL : C) H8 | 27 ἐν H8 (?), cum L: 7» A | 80 δὲ A8: HL ' lucem et. formare intellegentia, iustificare utem multis; et peccata eorum ipse por- rea ipse possidebit multos et. fortium diridet. d iradita est ad mortem anima eius et in 36 est, 14. el ipse peccata. multorum tulit. et eorum traditus est. 15. Et rursus ipse ( eu , salrum faciat eum, quoniam rult eum. 15. αὐτός] runs in persona Psnlmistae. Cf. 92, 1. 16. Cf. Matth. 97, 48. 122 1 CLEMENTIS δεδομένος ἡμῖν" εἴ γὰρ ὁ κύριος οὕτως ἐταπεινοφρόνησεν, vl. "cceli mee ΠΈΣΕ Μιμηταὶ γενώμεϑια κἀκείνων, οἵτινες ἐν δέρμασιν ad- δ γείοις καὶ μηλωταῖς περιεπάτησαν κηρύσσοντες τὴν ἔλευσιν τοῦ Χριστοῦ: λέγομεν δὲ Ἠλίαν καὶ Ἐλισαιέ, ἔτι δὲ καὶ ᾿Ιεζεχιῆλ, τοὺς προφήτας" πρὸς τούτοις καὶ τοὺς μεμαρτυρημένους. 3. ἐμαρ- τυρήϑη μεγάλως ᾿Αβραὰμ καὶ φίλος προσηγορεύϑη τοῦ ϑεοῦ, xal λέγει ἀτενίζων εἰς τὴν δόξαν τοῦ ϑεοῦ ταπεινοφρονῶν- ᾿Εγὼ δὲ τὸ εἶμι γῆ καὶ σποδός. 3. ἔτι δὲ καὶ περὶ Ἰὼβ οὕτως γέγραπται " "If δὲ ἣν δίκαιος καὶ ἄμεμπτος, ἀληϑινός, ϑεοσεβής, ἀπεχό- μενος ἀπὸ παντὸς κακοῦ. 4. ἀλλ' αὐτὸς ἑαυτοῦ κατηγορεῖ λέ- quw Οὐδεὶς καϑαρὸς ἀπὸ ῥύπου, οὐδ᾽ ἂν μιᾶς ἡμέρας ἣ Cos αὐτοῦ. ὅ, Μωῦσῆς πιστὸς ἐν ὅλῳ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ ἐκλήϑη, xat τὸ διὰ τῆς ὑπηρεσίας αὐτοῦ ἔχρινεν ὃ ϑεὸς Αἴγυπτον διὰ τῶν μαστί- qu» καὶ τῶν αἰκισμάτων αὐτῶν" ἀλλὰ κἀκεῖνος δοξασϑεὶς μεγά- λως οὔκ ἐμεγαλορημόνησεν, ἄλλ᾽ εἶπεν ἐπὶ τῆς βάτου χρηματισ- μοῦ αὐτῷ διδομένου" Τίς εἶμι ἐγώ, ὅτι μὲ πέμπεις; ᾿Εγὼ δὲ εἶμι ἰσχνόφωνος καὶ βραδύγλωσσος. 6. καὶ πάλιν λέγει" ᾿Εγὼ 20 δέ εἶμι ἀτμὶς ἀπὸ κύϑρας. XVIIL Τί δὲ εἴπωμεν ἐπὶ τῷ μεμαρτυρημένῳ Δαυίδ: πρὸς ὃν εἶπεν & ϑεός' Εὖρον ἄνδρα κατὰ τὴν καρδίαν μου, Δαυὶδ τὸν τοῦ ᾿Ιεσσαί, ἐν ἐλέει αἰωνίῳ ἔχρισα αὐτόν. 8, ἀλλὰ wal αὑτὸς λέγει πρὸς τὸν ϑεόν" ᾿Ελέησόν με, ὁ ϑεός, κατὰ τὸ μέγα 85 ἔλεός cov, καὶ κατὰ τὸ πλῆϑος τῶν οἰκτιρμῶν cov ἐξάλειψον τὸ ἀνόμημά μου. 8. ἐπὶ πλεῖον πλῦνόν μὲ ἀπὸ τῆς ἀνομίας μου καὶ ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας μου καϑάρισόν με' ὅτι τὴν ἄνο- 1 sq. ποιήσομεν Ἡ | 9 sq. ἀπελϑόντες H | δ ᾿Ελισσαῖον Clem | 6 ἔτι δὲ AS: HL | 7 sq. ἐμαρτυρήϑη -- δὲ H | 9 ἀτενίσας H | 11 δὲ H8 Clem δὲ L:27 A | xcd 77 L8 | 14 abro 77 H | 17 ἐπὶ H: ε.. A, ἐκ Clem | τῆς : τοῦ τῆς H | 21 εἴποιμεν H. | 21 sq. πρὸς ὃν ΑΗΒ : ἐφ᾽ οὗ Clem, propter quem L|92 ὁ 9:0; 77 H | 98 ἐλέει AHL : ἐλαίῳ S Clem | 96 ἐπὶ κτλ. vel v. 8—17 7 H XVII—XVIIL Haec laudat surn-|Éyeoyud5et ᾿Ηλίαν καὶ Δαβὶδ xe Σαὰμ- matim Clem. Al. Strom. IV, 17,| ψὼν xai πάντας τοὺς προφήτας, nom. 107—109 p. 610 sq. Epiphanius au-|nostram epistulam, sed epistulas de iem Ἡ. 80 c. 15 scribens: αὐτὸς (sc. | virginitate (II, 8—14) respexisse vi- Κλήμης ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς ἐγκυκλίοις) | detur. AD COR. XVI. 17—XVIII 3. 198 sienm dominus ita se humiliavit, quid faciemus nos, qui sub gum gratiae eius per ipsum venimus ? XVIL Imitatores simus etiam eorum, qui in caprinis et wins pellibus adventum Christi praedicantes circumierunt; Eli- am dimus et Elisseum et Ezechielem prophetas, et cum his &*. qui praeclarum testimonium consecuti sunt. 2. Magno iwümonio ornatus est Áraham et dei amicus appellatus est: εἰ ipse gloriam dei intente respiciens in humilitate dixit: Ego aen sum terra et cinis. 8. Praeterea οὐ de Iob sic scriptum et: Job autem erat iustus et sine crimine, reraz, colens deum, τὸ shlinens ab omni malo. 4. Sed se ipsum accusat dicens: Nemo mundus a sorde, nec si unius diei sit vita eius. 5. Mo- ws in (ota dei domo fidelis appellatus est, et per eius mini- serum deus Aegyptum iudicavit plagis et vexationibus incola- mm. Sed ille, honore magno adfectus, grandia non est locu- 15 hs, sed cum in rubo oraculum ei daretur, dixit: Quis sum ego, M me mittas ἢ Gracili sum roce οἱ tarda lingua. 6. Et rursus üt: Ego autem sum ollae vapor. XVIIL Quid autem de David, qui egregium testimonium "uit, dicemus? Ad quem locutus est deus: /mreni hominem 80 eundum cor. meum, Darid, Iesse filium; in misericordia sem- Blerna unzi eum. 2. Atqui ille etiam dicit deo: Miserere mei, deu, secundum magnam misericordiam (uam , et secundum millitudinem miserationum tuarum dele iniquitatem meam. 3. Amplius lara. me ab iniquitate mea et a. peccato meo munda 35 . 96en. 18, 27. — 11 Iob. 1, 1. — 13 Iob. 14, 4. 5. — 14 Num. 19. 1; Hebr. 8, 2. — 18 Exod. 3, 11; 4, 10. — 19 ? — 22 Ps. 88, 21; I Reg. Y. M; Act. 18, 22. —