6} דס 8118016 ש1101סטק 06המת 1025 161121המז פּום 1

ת00002110? 210166049 116114896

פיט א

בסס, 6ט14טס-100150ש10))0םו גוז0ס.1116גוס-הופוחנץש//:פנןוזח

מ200008000 6065(סזק 11296ז116 סט 1 0

זסן ץ901011 סחווחס 1066וסזט 19 101זס1סחז 1015 זס 010װז60466 1ס1סזסחזוזסס זסי? ץ{|חס 96 |סחספזסק 0חשס1011 406 81 פו 0001006 16056ט ,56ט זס)ס עחס

:644 /01חזס

גסס, 6ט14טס-100150ש10))0םו

7000021100 01016043 116111296 סח 1 0

פיט 07

דער קומענדיקער נומער סאַװעטיש היימלאנד" איז אינגאנצן געווידמעט דער קינסטלערישער פארצייכענונג

אין אים נעמען אן אָנטײלל:

י. בורג, ב. און א. בורשטיין, כ. ביידער, א. גאָנטאר, ש. גאָרשמאן, ט. גען, כ. גורעוויטש, א. ליזען, ב. מאָ- גילנער, ב. מילער, װו. מיטראָשענקאָוו, כ. מעלאמוד, ה. פּאַָליאנקער, ר. פּוסטילניקאָו, פּ. פּלאָטקין, ה. רע- לעס, י. שוסטער, ב. שיינגאוטער,

ארטיקל פון א. ווערגעליס

וימלאנד

ליטעראריש-קינסטלער'ישעף כוידעשזשורנאל

4

אָרגאן פון שרײַבעריפארבאנד פון פססר א

דערשײַנט פון 1961

:

פארלאג , סאַװעטסקי פּיסאטעל"

מאָ סקװו אס ול דעקאבער /44

7

2 ז0חפום זאטא הסאסה+?8? אחסת

דצ:חהסה וה 5ט8הפט

( )‏ א .. יט

2?

מענדל ליפשיץ. ס'יגט אף מיר אזא אכרײַעס קאוג 5" :

אונדזער קאָסמאָס -ווינקל. דער' קאָסמאָנאװט פּאוועל פּאָפּאָ- װויטש צוגאסט אין דער רעדאקציע פון ,סאָװועטיש היימזאנר"-. טאעך; . .2 + שיש = יורי דאָקוטשײַעת דער קאָמאנדיר ; * = : ליטערארישע געדענק דאטעס. פּערעץ מארקיש (1895- -- 2). פראגמענטן. פון דער פּאָעמע ,יערושע? . . .

דאָרע כײַ קינע. לוציעס ליבע (דערציילונג. סאָף) .;‏

כאיִם גורעװיטש. אף דער ליבער ערד (לידער) . געאָרגי א לכ אזאָ װ. ציפּורע (דערציילונג) . . מאקס ריאנט. פון דעם, װאָס איך זע ארום זיך - , 7‏ א" יט בא ר עי יע א יויסעף בורג. אין דעמערונג. דער באזינגער פון די קארפּאטן און אנד. דערציילונגען . .+ . . . . . .

5

104

ליטעראטור-קריטיק. ביבליאָגראפיע. פראגן פון קונסט

ארן װערגעליס. דער דעמב האָט אים פארשמעקט מיט זײַנע װאָרצלען א לייב קװיטקאָס 790טן געבורטס- 7 עי : אצ . שי יע יל אע ; קורצע רעצענזיעס. ה' רעמעניק. יעדן דאָר זײַנס; א. ליזען א ראָמאן--א דערמאָנונג;: ז. ליבינ- ז אָן. זיכרוינעס פון אן אנטיפאשיסטקע: י. איס קאנ- ד ע ר. א בוך פון אן איראקער קאָמוניסט . . . : שמועסן װעגן מוזיק און עסטראדע. זינאָ װי קאָמ- פּאנײ עץ. ועגן איינער א ליד און איר אװטאָר אונדזערע מיטיילונגען. יא קאָװ קאפּעליוש. ועגן אייניקע סטאטיסטישע אָנגאבן פון דער פאָלקסציילונג א 000 4 . . 6 קאָמענטארן פון רעדאקציע. אָט באלד וװועלן זי פארשארצן די ארבל... די היישעריקן אפן פעלד פון איציק קיפּניסעס

שאפונג. + + . . .0 געלייענט אין דער צײַטונג' ,אונדזער לעבן" יע אי יט שאר + + 6 2 יוג וא 26 .2.0 דאָס איז טשיקאוװוע + . . . = 2

מאטעריאלן פאר א לעקסיקאָן פון דער ייַדישער סאָוועטי- א טל ריע . . . .קע 2 2 2 2 .; פאר די, װאָס לערנען ייִדישש . . יי אינהאלט פונעם זשורנאל -סאַװעטיש היימלאנד" פארן

יאָר 1080 * * * * * * * * רעזומע. לט די מאטער;אלן ' פונעם ' נומער (רוסיש, ענגליש) * * * * * * * * .* * * * * * * *

10

הויפּט:רעדאקטאַר א. ווערגעליס רעדקאַלעגיע:

כ. ביידען (שטעלפארטרעטער פון הױיפּטירעדאקטאָר), א. גאָנטאר, ש. גאָרדאָן, ט. גען,

נאָטע לוריע, ב. מאָגילנער, ב. מילער, כ. מעלאמוד,

ה. פּאָליאנקער,

ה. רעמעניק,

י. שוסטער (פאראנטװאָרטלעכער סעקרעטאר), ". שרײַבמאן

מענדל ליפשיץ

ס'ליגט אף טיר אזא אכרײַעס

1

זינגען װעל איך דאָרטן לידער, וו די זון פאר יעדן לויכט. וועמען מענטשן זײַנען ברידער, דער איז מיר א ברודער אויך.

מענטשן טייל איך ניט אף ראסן, אלע פעלקער האָב איך ליב.

אויב דו קענסט די מענטשהײַט האסן, ביסטו מיר קייז כאווער ניט.

2

כ'האָב אין לעבן, וי אין זינגען, מײַן באזונדער גאנג, מײַן טאָן, כ'װאָלט געקאָנט זיך מאכן גרינגער, נאָר איך טאָר עס דאָך ניט טאָן.

ס'ליגט אף מיר אזא אכרײַעס, טויזנט מאָל וי איך די גרייס, כ'דארף נאָך זיך דאָ לאָזן פײַער, לײַכטן זאָל דער וועג פאָרויס.

3

איך האָב פײַנט אליין זיך רימען, בעסער רימען מיך מע זאָל, צװישן קלינגענדיקע שטימען איז ניט גרילצנדיק מײַן קאָל,

כ'גיי אדורך מײַן וועלט װוי וואסער איבער קלאָרער זאמדן-באנק -- מיט מײַן שמייכל, מיט מײַן שפּאסן, מיט פארװוּנדערטן געזאנג.

כ'קלײַב מיט קיינעם זיך ניט גלײַכן, װײַל פארגלײַכן קען מען ניט

רויש פון וואסערפולע טײַכן,

קלאנג פון אימפּעטפולער ליד.

4

כ'קלײיב ניט גלײַכן זיך מיט קיינעם, כ'וויל נאָר, וי דער זומער זײַן,

זאָל מײַן אומרו יעדן איינעם, וועמען ליב עס איז די שלין.

אלע יאָרטײלן צוזאמען,

און באזונדער יעדער טייל,

כ'ליב, וי וויכער ליבט די פלאמען, כ'היט, וי סוידעס היט די הייל.

און מײַן אומרו און מײַן שמייכל, און מײַן אויסגעכאַװעט יאָר זאָלן דינען װי א צייכן,

אז דאָס לעבן זעצט זיך פאר...

5

איך װאָלט װועלן וועגן ליבע אײביק זינגען הייס, פארבענקט, שרײַען צו מיר טיפע גריבער: ניט פארגעס! געדענק! געדענק!

די געטייטע הינטער דראָטן,

די דערטרונקענע אין צוואנג--- איבער גאָר דער ערד צעשאָטן.-- כ'וועל געדענקען אייביק-לאנג.

6

און געמיינט כ'האָב לעכאטכילע,

אז געקומען איז דער סאַף,

ס'וועט מײַן טרויער זיך ניט ישטילן, מעג כאָטש זײַן דער פײַנט באשטראָפט.

נאָר איך האָב פון זיך געפאָדערט, שטארקער כזאָל פון אליזן זײַן, כאָטש דער וויי אין הארץ און אָדער וי א סטרונע קלינגט ביז הײַנט,

אײיביק װעט די סטרונע קלינגען, װײַל פארגעסונג ווייס איך ניט,

. אײביק כ'וועל פון לעבן זינגען,

װײַל נאָך לעבן דורשט מײַן ליד,

איך באדארף זיך ניט דערקלערן

אין קיין ליבע צו מײַן לאנד,

װײַל אויב ליכטיק ס'ברענט זײַן שטערן, פילט עס מיט איר בלוט מײַן האנט,

ס'לאנד איז מיר געווען א מוטער, ווען געווען איך בין א קינד,

עס איז מיר געווען א ברודער, ווען די יוגנט האָט געשווינד,

וי א פײַל, זיך דורכגעטראָגן,

איצט א טאטע כ'בין מײַן זון,

און, וי װײַן א פולער לאָגל, מונטערסט, לאנד, מיך מיט דײַן רום.

8

וועלכער הונט װעט בילן וואגן, אז איך האָב קיין לאנד, קיין היים? וועלכער נישטיקער בראָדיאגע ווארפן װעט אין מיר דעם שטיין?

פאר דעם נאָמען זון מעזומען כ'האָב געצאָלט מיט בלוט, אָן כשאד -- פון די וועגן פון יעהומען

ביז דעם קריג בא סטאלינגראד,

דאָרטן רוען מײַנע שוועסטער, זין, אין קאמף געפאלן טויט,

ווערן שטום זאָל דער, װער ס'לעסטערט ס'גלויבן -- זייער לעצטע פרייד,

9

ווער איז נאָך אזוי פארבונדן מיט דער צײַט, וי דאָס געזאנג? ס'בלײַבן אף זײַן לײַב די װוּנדן, װאָס זי קריצט אויס מיט איר גאנג,

וועמען נאָך איז אזוי טײַער אָט די רעגע, װוי דער ליד?

זי צינדט אָן דאָס ערשטע פײַער, זי דעם לעצטן פונק פארהיט,

10

שטויב און שמוץ פארשװוענקט דער רעגן,

מײַנע פײַנט די צײַט פארווישט.

װוּנדן בלײַבן פון געשלעגן, -

נאָר דו שרעקסט זיך, פרײַנט, אומזיסט.

איך װעל אלע טיפע װוּנדן

לאָזן הינטער מײַנע טריט,

װײַל דאָס לאנד פון גרויסן װוּנדער קוקט ארויס בא מיר פון ליד.

11

האלב אריבער, האלב ארונטער,

האלב פאָרויס און האלב צוריק, העלפט מיר, ברידער, איך זאָל מונטער שלאָגן זיך ביז ענד פאר גליק,

ניט פאר זיך איך דארף עס נייטיק, צופיל אָנװער טראָגט מײַן ברוסט, עס זאָל אײַנשטילן מײַן ווייטעק-- פאר די פרײַנט עס האָבן כ'מוז,

12

גיכער זינגען, מערער זינגען, שענער זינגען, מאָל צו מאָל: זאָלן מײַנע לידער-רינגען קײַקלען זיך פון בארג צו טאָל,

איך פאר זיך דארף גאָרנישט האָבן, פאר די פרײַנט -- איך דארף א וועלט, אופגראָבן, װאָס ס'איז פארגראָבן, אופשטעלן, װאָס ס'איז פארשטעלט,

13

ס'דארפן דיכטער מיט דער דיכטונג, ס'מוזן שמידער מיט דעם שטאָל אלע טויט-נעסטן פארניכטן, אומקום נעלעם וערן זאָל,

מענטשן זאָל מען שעצן גראדלאָז, וי עס קומט פון הארץ אליין,

און פארשווינדן זאָל דאָס גאדלעס, גײַװע זאָל פארלאָרן גיין,

אז אף אָט דער גרויסער סודע,

װאָס דער מענטשהײַט שטייט ערשט פאָר, מענטש צו מענטש זאָל זאָגן --..ברודער",

וי דאָס פּאסנדיקסטע װאָרט.

קינסמאס-ווינסלל

תו קאָסמאָנאווט פאוועל פאַאָטט. גוגאנט אין דער רעדאקציע פון גאַָוטיש הימלאנרי. :

בא א מענטשן פון אונדזער צײַט רופט קימאט גאָרנישט ניט ארויס קין כידעש. אָבער דער 175:טאָגיקער פלוג פון די סאָוועטישע קאָסמאָנאװטן ווא. לערי ריומין און וולאדימיר ליאכאָוו האָט איבעראשט די גאנצע ועלט. די צײַטנגישפּאלטן זײַנען װידער פול געװאָרן מיט אזעלכע אָפּשאצונגען פון דער געשעעניש, װי עפּאָכאל, גראנדיעז, אף דער אָרביטע א קאָסמישע פלאָי טיליע, א נײַע ערע אין דער קאָסמאָנאװטיק.

עס זײַנען פאָריבער סאכאקל עטלעכע כאדאָשים, און וואלערי ריומין איז ווידער אף דער אָרביטע, אין א נײַער קאָסמישער עקספעדיציע.

די רוסן זײַנען ארײַנגעטראַטן אין דער ערע פון שיפל-פלוגן, --האַט געזאָגט דער אמעריקאנער אסטראָנאווט יו. סערפאן --זײי װעלן אפן באָרט פון דער סטאנציע קאָנען בײַטן די מאנשאפט, װי אף א וואכטע. עס קומט די רוסן א מאזלטאָוו".

,קיין אײן ענדערונג אין דער הײַנטצײַטיקער װעלט האָט ניט געהאט אזא גרויסע באדײַטונג פאר דער ויסנשאפט און טעכניק,--האָט געשריבן דזשאָן ווילפאָרד אין , ניו יאָרק טײַמס מעגעזין", --װי עס האָט די רעװאָלין- ציע אין אונדזער וויסנשאפט װעגן דעם קאָסמאָס, װעגן דעם רוים און דער צײַט".

עס איז געווען פון װאָס צו כידעשן זיך--דער מענטש האָט זיך געפונען אין קאָסמישן רוים אזויפיל צײַט, וויפל עס פאָדערט זיך אף צו דערפליען בין דער ווענערא און צוריק, עס זײַנען דורכגעפירט געװאָרן עטלעכע הונדערט עקספּערימענטן, וועלכע מע װאָלט אף דער ערד ניט געקאָנט פארפלאנירן דער בײַטראָג פון דער עקספּעדיציע אינעם אופדעקן די געהיימניסן פון דער אלוועלט איז פּאָשעט קאַלאַסאל...

וועגן דעם און וועגן נאָך א סאך אנדערע פראגן איז געגאן א רייד אין דער רעדאקציע פון ,סאָוועטיש היימלאנד" בייס אהער זײַנען געקומען צוגאסט דער פליער-קאָסמאָנאװט פון פססר, צוויי מאָל העלד פון סאָוועטנפארבאנד, גענעראל-מאיאָר פון דער אוולאציע פּאװעל ראָמאנאָװיטש פּאָפּאָװויטש און זײַן פרוי מארינע לאוורענטיעוונא פּאָפּאָװויטש -- פליער אויס- פּרוּװולער פון פססר, פּאָלקאָװניק, צוועלף מאָל װועלטירעקאָרדסמענקע פונעם אװיַאציע-ספּאָרט.

פ

די כאָשעװע געסט זײַנען זייער ווארעם אופגענומען געװאָרן. אינעם שמועס האָבן אָנטײל- גענומען דער הױיפּט-רעדאקטאָר פון , סאָװעטיש היימלאנד" ארן ווערגעליס, די מיטארבעטער פון רעדאקציע כאיִם ביידער, יויסעף שוסטער און סאָניע טשערניאק, די סאָוועטישע שרײַבער- פּובליציסטן פּיאָטער גוצאל, װיקטאָר מיטראָשענקאָװו און זײַן זון דער זשורנאליסט אלעקסאנ- דער מיטראָשענקאָ, דער שטעלפארטרעטער פונעם שעף פון דער מיליטעריש-פּאָליטישער אקאדעמיע אף וו. אי. לענינס נאָמען גענעראל-מאיאָר באָריס אקסענטיעוויטש ליטווין,

פּאוועל ראָמאנאָװיטש, ניט קיין הויכער, קרעפטיקער מיליטערמאן מיט זילבער אין די שלייפן -- ער איז שוין אלט פופציק יאָר --איז א גוטהארציקער מענטש, האלט זיך פּאָשעט, רעדט ניט געײַלט, אָפּערירט מיט צענדליקער פאקטן. ער איז א קאנדידאט פון טעכנישע וויסנ- שאפטן, שטעלפארטרעטער פונעם שעף פון דעם צענטער אף יו. א. גאגארינס נאָמען פאר צו- גרייטן קאָסמאָנאװטן. מארינע לאוורענטיעוונא האָט ארײַנגעטראָגן אינעם שמועס א באזונדערע הײימישקײַט און צארטקײַט. זי איז אויך א קאנדידאט פון טעכנישע וויסנשאפטן און איינצײַ- טיק --א דיכטערן, דער אװטאָר פון 6 ביכער, צװישן זיי 2 לידער-זאמלונגען. איר גרויסע מײַסטערשאפט באם אױספּרוּװון נײַע מינים אעראָפּלאנען, דאָס מוטיקע פרויעןיגעשטאלט אירס איז באװוּסט אין דער גאנצער װעלט, פּונקט װי דאָס העלדישע געשטאלט פון איר מאן, וועל- כער איז צוויי מאָל געפלויגן אין קאָסמאָס און גייט ארײַן אין דער לעגענדארער פּלעיאדע פון די ערשטע, צוזאמען מיט יוֹרי גאגארינען און גערמאן טיטאָװן.

אין מאָמענט, ווען עס קומט פאָר די באגעגעניש געפינען זיך אין קאָסמאָס אפן באָרט פון דעם אָרביטאלן קאָמפּלעקס ,סאליוט-ס -- סאָיוזי327* די קאָסמאָנאװטן לעאָניד פּאָפּאָוו און ווא- לערי ריומין (פּונקט אין די זעלבע שאָען האָט פונעם קאָסמאָדראָם בײַקאנור גענומען דעם סטארט די נײַע קאָסמישע שיף ,סאָיוזי37" מיטן אינטערנאציאָנאלן עקיפּאזש אין באשטאנד פונעם צוויי מאָל העלד פון סאָוועטנפארבאנד װיקטאָר גאָרבאטקאָ און דעם קאָסמאָנאװט-פאָר- שער פון דער סאָציאליסטישער רעפּובליק וויעטנאם פאם טואן.

-- איצט איז נאָך פרי צו ריידן וועגן די סאכאקלען, וועלכע ס'האָט דערגרייכט די מאנ- שאפט פונעם וויסנשאפטלעכן קאָמפּלעקס , סאליוט -- סאָיוז". ס'איז שוין, װי איר ווייסט, בא- קומען געװאָרן א קאָלאָסאלע צאָל אָנגאבן. באארבעטן זיי װעט אויסקומען זייער לאנג. אָבער שוין דאָס באקומענע דערלויבט צו מאכן אן אויספיר: אינעם באהערשן דעם קאָסמאָס האָט זיך אָנגעמערקט א נײַע וויכטיקע דערגרייכונג..

גאָר ניט לאנג צוריק איז די קאָסמישע צײַט געציילט געװאָרן אין מינוטן. 108 קאָסמישע מינוט זײַנען אוועק בא גאגארינען. א מעסלעס האָט פארבראכט אין קאָסמאָס טיטאָוו. דערנאָך איז דער כעזשבן געגאנגען אף װאָכן, כאדאָשים, איצט שוין אפילע אף האלבע יאָרן..

פּאװועל ראָמאנאָװיטש דערציילט, וויַאזוי ער איז אָנגעקומען אינעם קאָסמאָנאװטןאַטריאד;

,דאָס איז געווען אין די 50-ער יאָרן. איך פלי אף אן אעראָפּלאן. א געוויינלעכער פלוג. פּלוצעם האָט אין דער סטראטאָספער אופגעהערט ארבעטן דער מאָטאָר. עפשער בין איך אליין שולדיק -- איך האָב, קאָן זײַן, געבראָכן דעם רעזשים פון פּילאָטירן.. די הייך װערט, נאטיר- לעך, גיך קלענער. עס כאפּט אָן א שרעק. איך האָב זיך דערמאָנט אין מײַן אלטן באקאנטן ניקאָלײַ קאָסטענקאָ, וועלכער איז אײינמאָל ארײַנגעפאלן אין פּונקט אזא לאגע... װאָס קאָן מען דאָ טאָן? איך האָב געפּרוּװוט פאָרשטעלן זיך, װאָס עס װעט באלד געשען..

כ'האָב אָנגעשטרענגט די נערוון. און סאָפקאָלסאָף, נאָך אלע מײַנע באמיונגען, --פאר- שטייט זיך, פונעם ווילן, פון די קענטענישן, פון די פּילאָטאזש-געװױנהײַטן, פון דער דערפא- רונג, פונעם פארלאנג צו לעבן--האָט די טורבינע װידער גענומען ארבעטן ניט שײַעך צו ריידן, װאָס איך האָב דערבײַ געפילט!

צוגעערדיקט זיך, האָב איך געווארט אף אן אומאָנגענעמען שמועס, און עפשער --אף א שטראָף. איך ווייס ניט, װאָס עס איז געשען מיטן מאָטאָר, איבער וועלכע סיבעס ער האָט אופגעהערט צו ארבעטן. ארום דעם מאָטאָר האָט זיך פארזאמלט אן אװטאָריטעטער קאָנסיליָום פון אינזשעניערן. עפשער האָב איך אליין איבער מײַן אומפאָרזיכטיקײַט געצװוּנגען די טור- בינע אנשוויגן װערן, און דערנאָך האָב איך ,העלדיש", װי מע זאָגט בא אונדז, אומגעקערט איר דאָס לעבן,

נאָך א גענויעם אנאליז פונעם דעפעקט זײַנען צו מיר קיין פּרעטענזיעס ניט געווען. די האנדלונגען פונעם פליער, די טעכניק פונעם פּילאָטירן איז געווען אין פולער אָרדענונג.

איך גיי ארויס פונעם שטאב-צימער אף דער גאס. איך אָטעם אָפּ לײַכטער, לאָז זיך אוועק אפן אעראָדראָם, צו מײַן אעראָפּלאן. באם אָפּשטעל יאָגט מיך אָן א ,גאזיק". אין פענצטערל פון דער קאבינע באװײַזט זיך דער שעף פונעם פּאָלקישטאב:

-- פּאָפּאָװויטש, מע רופט אײַך ארויס אין שטאב,

--;מיך? -- וידער פאלט די שטימונג ביז נול. הייסט עס, אינעם אנאליז האָט מען געפו- נען עפּעס נײַס. א נײַער קער אין מײַן גוירל,

-- יאָ, יאָ, אײַך. פּינקטלעכער, ניט אין שטאב, נאָר אינעם פּאָליטאָפּטײל.

ניט שוין זשע ווייסט מען שוין דאָרט, אז דער מאָטאָר האָט זיך אָפּגעשטעלט?-- טראכט איך מיט פארדראָס און קער זיך אום צוריק. און די געדאנקען מײַנע זײַנען איינער פינצטערער פונעם צווייטן,

אין קאבינעט פונעם שעף פון פּאָליטאָפּטײיל בין איך ארײַן אָן ענטוז:אזם, און דאָרט האָב איך דערזען א מעדיצינישן טוער. ,װײַזט אויס, אז וועגן דער געשעעניש אין דער לופט ווייסן שוין אויך די דאָקטוירים". א געדאנק, װאָס שמעקט מיט פּאניק. פאר א פליַער איז דער דאָק- טער א פיגור, װאָס האָט פיל באטײיטן: ער איז א פארטיידיקער, אָבער...

-- קאפּיטאן פּאָפּאָװויטש אִיז געקומען לוט אײַער באפעל, -- ראפּאָרטיר איך מיט ציטער אין דער שטים,

דער שעף פונעם פּאָליטאָפּטײל האָט באמערקט מײַן צושטאנד. ער לאכט.

-- מיר האָבן ניט באפוילן, נאָר אײַנגעלאדן. באקאנט זיך. א פאָרשטייער פונעם אינסטי- טוט... -- און ער רופט אָן אן אװטאָריטעטן, נאָר װײיניק באװוּסטן אנשטאלט,

דער דאָקטער שטעלט זיך פאָר: --- ניקאָלײַ ניקאָלײַעװיטש!

לאכלוטן ניט מיליטעריש. ער נעמט די איניציאטיוו אין זײַנע הענט, לאדט אײַן זיך צו- זעצן און הייבט באלד אָן דעם שמועס. מיר ריידן וועגן דעם געזונט, וועגן דער שטימונג. אומגעריכט גיט ער א פרעג:

-- אף דער נײַער טעכניק האָט איר כיישעק צו פללען?

-- אונדזער טעכניק איז ניט קיין אלטע, -- ענטפער איך, מיינענדיק, אז דער גאסט איז, אפּאָנעם, שוואך אינפאָרמירט,

-- און אף דער נאָך נײַערער? נו, לאָמיר זאָגן, אף דער קאָסמישער?

-- װוער זשע װעט זיך דערפון אָפּזאָגן?! איך בין גרייט כאָטש טייקעף.

-- טייקעף איז, פארשטייט זיך, צו פרי, -- קילט אָפּ מײַן היץ דער דאָקטער. -- הערט אויס אלץ ביזן סאָף. מאָרגן, ווען איר װעט גוט דורכטראכטן די זאך, װועט איר זאָגן אײַער באשלוס...

און גיך, זייער גיך בין איך געפאָרן קיין מאָסקװע...

פּאוועל ראָמאנאָװיטש איז געווען איינער פון די מיטגלידער פונעם ערשטן אָטריאד קאָס- מאָנאווטן. אים איז באשערט געווען צו טרעפן זיך א סאך מאָל מיטן הױפּט-קאָנסטרוקטאָר סערגיי פּאװלאָװיטש קאָראָליאָוו. ער דערמאָנט זיך;

-- מיר האָבן זיך באקאנט מיטן הױפּט-קאָנסטרוקטאָר נאָך דעמלט, ווען עס האָט זיך גע- בויט די שיף ,װאָסטאָק"!". ער, דער שעפער פון דער שיף, האָט אליין דערקלערט איר קאָנ- סטרוקציע, דערציילט, וועלכע שיפן עס ווארטן אף אונדז אין דער צוקונפט. דערנאָך, ווען גאגארין איז שוין געפלויגן, ווען אנדערע האָבן זיך געגרייט, האָט ער פּלוצעם זיך באוויזן אין ,שטערן-שטעטל". אלע האָבן געװוּסט, אז ער האָט איצט אורלויב, רוט ערגעץ אין קרים. מיט- אמאָל זעען מיר, װי ער שפּאנט איבער דער ברייטער אליי. אין צען מינוט ארום האָבן מיר אלע זיך פארזאמלט. עמעצער האָט א פרעג געטאָן וועגן דעם איבערגעריסענעם אורלויב. ער האָט, ניט ענטפערנדיק אף דער פראגע, אליין געפרעגט:

-- וי גייט די טרענירונג?

מיר האָבן א שאָט געטאָן א זאק מיט אָנקלאָגעס: דאָס איז װײניק, יענץ איז ביכלאל ניטאָ. א סאך איז גערעדט געװאָרן וועגן דער לערן-באזע. שווער צו קריגן די ספּעציַעלע אויסשטא- טונג, װײיניק טרענאזש-אפּאראטור...

-- מירן זען עפּעס טאָן.. -- האָט טרוקן צוגעזאָגט דער הױיפּט-קאַנסטרוקטאַר,

אין א װאָך ארום זײַנען צום , שטערן-שטעטל? צוגעפאָרן צוויי לאסט-מאשינעס מיט דער לאנג דערווארטער אויסשטאטונג..,

בא די מענטשן, װאָס האָבן געקענט קאָראָליאָוון, האָט זיך געשאפן וועגן אים װײַט ניט איין און די זעלבע מיינונג. איינע פלעגן ניספּאָעל ווערן פון זײַן פּאשטעס און אופריכטיקײַט; אנדערע האָט שאָקירט זײַן שטרענגקײַט און פּעדאנטישקײַט: די דריטע, וועלכע האָבן אים געזען בלויז אף דער ארבעט, פלעגן שטוינען: צי ווייסט אזא מענטש פון א פּערזענלעך לעבן! דוכט זיך, ער האָט קיינמאָל ניט פארלאָזט זײַן ארבעטס-אָרט. קיין װידערשפּרוכן זײַנען דאָ ניטאָ. דאָס איז געווען א קאָלאָריטפולע, א הערלעכע און שטארקע פּערזענלעכקײיט. יאָ, קאָראָ- ליאָוו איז געווען זייער הארציק, פּאָשעט און צוטריטלעך, ער האָט אָבער געקאָנט זײַן אומדער- בארעמדיק שטרענג, אפילע הארב, אויב ער האָט געזען לליכטזין, פױלקײַט.

שטענדיק און אין אלץ האָט ער געפאָדערט פּינקטלעכקײַט, אָרדענונג, ער האָט געשעצט

0

מיזאמקײַט, טאכלעס סינע פײַנט געהאט גײַװע. איך געדענק, ווען מיר האָבן זיך פארזאמלט דאָס ערשטע מאָל באם הױפּטיקאָנסטרוקטאָר, האָט ער מיט דער כאראקטעריסטישער פאר אים אָפּנקײַט געװאָרנט:

-- אויב איר זײַנט געקומען קעדיי באװײַזן העלדנטאטן, איז אומזיסט אײַער טירכע. עס שטייט פאָר אן ארבעט. א שװוערע, אָבער זייער א נייטיקע. אָט דערוף דארף מען זיך אָריֶענטירן...

דערנאָך האָבן מיר זיך דערװוּסט, אז לעבן זײַן ארבעטס-קאבינעט געפינט זיך א קליין צימער, װוּ עס שטייט א בעטל. אין די אָנגעשטרענגטע טעג פון גרייטן זיך צו די פלוגן, ווען ער איז געווען זייער פארנומען, פלעגט ער אָפּרוען אין אָט דעם צימער, לעבן דעם קאבינעט.

דאָס הארץ האָט שוין קאפּריזעװעט, די נערוון אָנגעשטרענגט ביז דער לעצטער מאדרייגע, אָבער בא דער ערשטער נױטװענדיקײַט איז ער געווען אף זײַן ארבעטס-אָרט.

מיר האָבן גערופן דעם הויפּט--ס. פּ. (סערגיי פּאװלאָװיטש). צוויי אויסיעס, וועלכע האָבן געהאט פאר אונדז אזא גרויסע באדײַטונג.

דער שמועס אין רעדאקציע האָט בארירט טשיקאווע דעטאלן פונעם קאָסמאָסילעבן. אָט װײַזט זיך ארויס, אז איין מינוט זיך געפינען אף דער אָרביטע מיצאד דעם ערשטן אסטראָנאווט פון די פארייניקטע שטאטן דזשאָן גלען (דער פלוג איז פאָרגענומען אין 1962 און האָט גע- דויערט 3 שאָ מיט 54 מינוט), -- האָט אָפּגעקאָסט 1 מיליאָן 680 דאָלער. יעדע סעקונדע, װאָס די מאנשאפט פון ,אפּאָלאָןך12? האָט זיך געפונען אף דער לעװאָנע, האָט אָפּגעקאָסט 30 טויזנט דאָלער, װער עס איז כאָטש עטװאָס באקאנט מיט אריפמעטיק, קאָן לײַכט אויסרעכענען די אלגעמיינע סומע -- די אסטראָנאווטן זײַנען אָפּגעװען אף דער לעװאָנע 2 שאָ מיט 40 מינוט--- 0 סעקונדעס... װאָס אָנבאלאנגט דעם לעװאָנע-גרונט, וועלכן די אמעריקאנער האָבן גע- בראכט אף דער ערד, האָבן זײַנע 32 קילאָגראם, נעמענדיק אין אכט אלע פר;עריקע הױצאָעס, אָפּגעקאָסט א מיליארד דאָלער!

ווען פּאװעל ראָמאנאָװיטש דערציילט וועגן דעם, רופט זיך אָפּ מארינע לאוורענטיעוונא:

-- עס איז א סאָפּעק, צי אף אונדזער פּלאנעטע איז פאראן נאָך אזא ווערטפולע זאך, װאָס איז אײַנגעקויפט געװאָרן בוכשטעבלעך פאר א קאָסמישער פּרײַז!

איז דען אף דער ערד ניטאָ קיין מער דרינגענדיקע פּראָבלעמען, וועלכע פאָדערן, אגעוו, אויך ניט קיין קליינע הױצאָעס. לאָמיר זאָגן די זוכונגען אונטערן וואסער (דער ארויסבאקום פון נאפט, גאז, מעטאלן פונעם יאם-גרונט), די נוקלעארע פיזיק (דאָס באקומען א טערמישע נוקלעארע רעאקציע, מיט וועלכער מענטשן פירן אָן), די מעדיצין. צו װאָס דארף די מענטש- הײַט האָבן דעם קאָסמאָס?

אָט װאָס עס האָט וועגן דעם געזאָגט בייס דער באגעגעניש פּאװעל פּאָפּאַװיטש:

-- צו דער קאָסמאָנאװטיק קומען הײַנט אָן פּראקטיש אלע וויסנשאפטן, א סאך געביטן פון דער פאָלקסווירטשאפטלעכער טעטיקליט:

ציאַלקאָווסקיס טרוים -- נעמען בא דער קאָסמאָנאװטיק ,בערג מיט טװוּע" באקומט רעאלע שטריכן, =

וי באװוּסט, ארבעטן אף אונדזער פּלאנעטע מער פון 15 טויזנט מעטעאָראָלאָגישע סטאנ- ציעס, דערונטער אין פססר 10 טויזנט סטאנציעס און באאָבאכטונגס-פּונקטן.

די אופגאבע פון אָט דעם אמט איז קלאָר פאר אלעמען: מע דארף װאָרענען וועגן גע- פערלעכע נאטור-דערשײַנונגען (פריִע פרעסט, שטורעמס, הוראגאנען אאוו.) און אונטערזאָגן, וויאזוי צו פארקלענערן די פאָלגן פון סטיכייישע אומגליקן,

אין 1967 האָט בא אונדז אין לאנד אָנגעהױיבן ארבעטן די מעטעאָראָלאָגישע קאָסמישע סיסטעם , מעטעאָר". זי גיט אָפּעראטיוע אָפּשאצונגען וועגן דעם צושטאנד פון די װאָלקנס און פונעם שניי-צודעק, אינפאָרמירט וועגן דער אײַזיסיטואציע, וועגן דעם טערמישן רעזשים פון דער ערד, וועגן די אופקומענדיקע הוראגאנען און סמערטשן.

די קאָסמישע אינפאָרמאציע וועגן דעם װועטער איז א סאך ברייטער, פּינקטלעכער, אָפּע- ראטיווער איידער די ערדישע. די אָקעאנען און יאמען פארנעמען 71 פּראָצ. פונעם ערדקײַלעך, און באקומען א זיכערע אינפאָרמאציע וועגן דעם װעטער אין די דאָזיקע ראיאָנען קאָן בלויז א ספּוטניק אָדער א קאָסמישע שיף,

א צווייטער בײַשפּיל. יעדעס יאָר לײַדט אונדזער פּלאנעטע פון ערדציטערנישן. אייניקע פון זיי, וי די אשכאבאדער (אין 1948), פּערואנער (1970), כינעזישע (1976), װעלן אף לאנג פארבלײיבן אינעם זיקאָרן פון דער מענטשהײַט.

, שולדיק" אין די ערדציטערנישן זײַנען די טעקטאָנישע פּראָצעסן, וועלכע קומען פאָר אין די טיפענישן פון דער ערד. די געלערנטע האלטן, אז די ליטאָספער -- דאָס פעסטע ערד-

8

הײַטל -- באשטייט פון עטלעכע בלאָקן, און ווען זיי בײַטן זיך מיט זייערע ערטער, שאפן זיי א ניט סטאבילקײַט אין די באהעפטונגען, די בארג-מינים פּלאצן, עס קומט פאָר אן איבערוק. פון דער הייך פון די קאָסמישע אָרביטעס זעט מען גוט, װוּ די ערד-קאָרע איז אָנגעבראָכן. אין די ראיאָנען פון אָט די שפּאלטן איז בעסער ניט בויען קיין נײַע שטעט.

װאָס העכער עס איז דער פּונקט, פונוואנען ס'ווערט געמאכט די פאָטאָגראפיע, אלץ מער דעטאלן קאָן מען זען אף איר. די קאָסמישע פאָטאָגראפיעס פארמאָגן אזא מײַלע: אף זיי זעט מען קלאָר די טיפעניש-סטרוקטורן פון דער ערד. זיי זעען זיך אָן דורכן צודעק פון ווייכער ערד, פּונקט וי די קאָנטורן פון א סטאטוע, װאָס איז איבערגעדעקט מיט שטאָף ביז דער פײַערלעכער עפענונג.

שטודירנדיק די פאָטאָגראפיעס, וועלכע זײַנען געמאכט געװאָרן מיט דער הילף פון די קינסטלעכע ספּוטניקעס פון דער ערד, האָבן די סאָוועטישע געאָלאָגן צונויפגעשטעלט א מאפּע פוֹן געאָלאָגישן געבוי פון מײַרעװ-סיביר. דאָס האָט געהאָלפן די אױיסשפּירער פון די ערד- טיפענישן באם זוכן נוצלעכע מינעראלן. די קאָסמישע געאָלאָגיע איז טעטיק בא די זוכונגען פון קױלנרײַכע ראיאָנען, אונטערערדישע וואסערן אין די מידבאָריעס און געפיןיערטער פון ארץ,

די אוניקאלע קאָסמאָסיבאדינגונגען -- די װאַגלאָזיקײַט, דער טיפער ואקוּוּם און די נידע- ריקע טעמפּעראטורן, וועלכע עס איז פּאָשעט אומעגלעך צו מאָדעלירן אף א לאנגער צײַט אין די ערדישע באדינגונגען, האָבן ארויסגערופן צום לעבן א נײַעם געביט פון דער וויסנשאפט און טעכניק -- די קאָסמישע פּראָדוקציע און טעכנאָלאָגיע.

די מעגלעכקײַט צו באקומען אין די קאָסמאָס-באדינגונגען איינארטיקע געמישן פון מע- טאלן מיט גאזן עפנט דעם וועג צום שאפן מאטעריאלן פון א באזונדערער פעסטקײַט. שטאָל, לעמאָשל, װאָס איז באקומען געװאָרן אין די קאָסמאָס-באדינגונגען, אנטהאלט 87 פּראָצ. גאז און בלויז 13 פּראָצ. מעטאל, דערבײַ פארלירט ער ניט זײַן פעסטקײַט.

עס איז ניט ריכטיק צו מיינען, אז מיר קאָנען איצט ארבעטן בלויז מיטן ,נאָענטן קאָס- מאָס". די ,סאָיוזן" און ,סאליוטן" גיבן א סאך אינפאָרמאציע אויך וועגן דעם ,װײַטן קאָסמאָס".

לעמאָשל, די ארבעט פון זוכן א וויסנשאפטלעכע קאָנצעפּציע, א פעסטע טעאָריע וועגן דעם אָפּשטאם פון דער ערד, גאלאקטיק, אלװועלט, פארשטיין די פארבינדונגען ,ערד-זון", ,ערדיגאלאקטיק", ,גאלאקטיק-אלוועלט". איצט זײַנען זייער פּאָפּולער די טעאָריעס וועגן די ענדערונגען פונעם קלימאט אף אונדזער פּלאנעטע. עס זײַנען פאראן אָנהענגער פון דער ווער- סיע, אז אף דער ערד װערט קעלטער, אנדערע האלטן, אז עס האָט זיך אָנגעהױבן א פּעריאָד, ווען עס ווערט ווארעמער. וי איר זעט, זײַנען די מיינונגען דינאמעטראל-קעגנזעצלעכע.

יענע, װאָס האלטן, אז די צוקונפט פון דער ערד איז אָפּהענגיק בלויז פון דער פּלאנעטע, האָבן א טאָעס. גראָד דער קאָסמאָס װעט העלפן צו פאָרויסזען אונדזער מאָרגן. די פּראָצעסן, װאָס קומען פאָר אין זײַנע טיפענישן, װוירקן אויך אף אונדז.

דעם 28 יאנוואר 1976 איז פארפיקסירט געװאָרן דער אומקום פון א שטערן, די גרייס וי די זון. פאר װאָסערע 40 סעקונדעס איז דער שטערן צונויפגעקוועטשט געװאָרן, ביז ער איז לויט דער גרייס געװאָרן גלײַך צו דער לעװאָנע, דערבײַ איז אויסגעטיילט געװאָרן פון אים אזא צאָל ענערגיע, אז זי װאָלט בא דער איצטיקער באפעלקערונג פון דער ערד געקלעקט אף א מיליארד יאָרן.

אָט די קאָסמישע דערשײַנונג איז ניט באגלייט געװאָרן מיט קיינע אויסשטראלונגען, װאָס די אויגן קאָנען זען. די אפּאראטן האָבן פארפיקסירט די אינטענסיװוקײַט פון די גאמא-שטראלן, וועלכע זײַנען לוט דער קראפט עקוויוואלענט צו 110 מיליארד זוןיאויסברוכן.

דערלערנען די קוואלן פון די גאמא-אויסשטראלונגען איז שװוערער, איידער די קוואזארן און פּולסארן. די אטמאָספער לאָזט ניט דורך קיין גאמאישטראלן צו די ערד-אפּאראטן, זי ווערן פיקסירט בלויז דורך דער אפּאראטור פון די ספּוטניקעס. װײַזט אויס, אז דער דאָזיקער שטערן איז אומגעקומען אין אן אנדער גאלאקטיק,

מע האלט, אז אזעלכע דערשלינונגען קומען פאָר, ווען עס ווערן געבוירן די אזויגערופענע װײַסע קארליקעס.

לויט א צווייטער היפּאָטעזע ווערט דער אופקום פון א גאמא-אויסשטראלונג באגלייט מיט די טויט-אגאָניעס פון שטערן, וועלכע ווערן פארוואנדלט אין , שווארצע לעכער".

נאָך גאָר ניט לאנג צוריק האָט מען געהאלטן, אז די שווארצע לעכער זײַנען בלויז א דערשײַנונג, װאָס װערט דערלאָזט טעאָרעטיש. ערשט אין 1971 האָבן די אסטראָנאָמען אנט- דעקט, אז אף דער אָרביטע ארום דעם גיגאנטישן בלויען שטערן אינעם שוואנען-געשטערן געפינט זיך, קאָן זײַן, אזא אָביעקט. זינט דעמלט האָט מען אנטדעקט צוויי , קאנדידאטן" אף

9

אָט דער ראָל --- איַינעם אינעם געשטערן פּערסײ, א צווייטן -- אף דער גרענעץ פון אָריאָן און 8 -(א נאָמען פון א געשטערן, באטײַט אײנהאָרן). סאכאקל איז אין אונדזער גא- לאקטיק, אינעם מילך-וועג, פאראן, לוט די אויסרעכענונגען פון די געלערנטע, אמװייניקסטנס 0 מיליאָן שווארצע לעכער,

וי עס באהױיפּטן אייניקע טעאָריעס, דארף דער שטאָף, װאָס ווערט אײַנגעשלונגען דורך דער שווארצער לאָך, ערגעץ-וווּ און ווען-ניט-איז װוידער באװײַזן זיך---אן עמעסער טונעל אין דער צײַט און אין רוים. אייניקע אװטאָרן, וועלכע האלטן זיך בא היפּאָטעטישע סװאָרעס, זאָגן ארויס א מיינונג, אז די שווארצע לעכער קאָנען זײַן סיסטעמען פון שנעלן אריבערטראָגן די מאטעריע אין דער אלוועלט, אָדער אפילע אין אנדערע אלװועלטן.

שטעלט זיך פאָר, װי אינטערעסאנט עס איז צו פעסטשטעלן דעם עמעסן מעהוס פון די שווארצע לעכער! איך וויל באטאָנען, אז אן אופגאבע איז דאָס שוין ניט פון דער גאָר װײַטער צוקונפט. לעמאָשל, ווען מע זאָל ,איבערקוקן" די אינטערעסירנדיקע אָביעקטן מיט דער הילף פון ראד;אָיטעלעסקאָפּן, װעט דאָס געבן זייער א סאך, באזונדערס אויב מע זאָל נעמען אין אכט, אז אן ,אָרט* דערצו קאָן מען געפינען אף דער אָרביטע, אינעם לופטלאָזן רוים. נאָך מער, אזא עקספּערימענט איז שוין געמאכט געװאָרן. וולאדימיר ליאכאָוו און וואלערי ריומין האָבן מיט אזא ראדיאָטעלעסקאָפּ דורכגעפירט א זאָנדאזש אין דער אלװעלט..

אויב מע זאָל ריידן מיט דער שפּראך פון עקאָנאָמיסטן, װעט זײַן ריכטיק צו זאָגן, אז ,דער קאָסמאָס -- ניט בלויז ער דעקט אליין די הױיצאָעס אף אים, נאָר ער ברענגט אויך היפּשע האכנאָסע?...

ווען פּאװועל ראָמאנאָװיטש האָט ארויסגעבראכט די דאָזיקע ווערטער, איז ארום טיש פון דער באגעגעניש געװאָרן באזונדערס אופגעלעבט. מארינע פּאָפּאָװויטש האָט , דערווידערט??

-- דערפאר אָבער לײַדן דערפון העזעק די פרויען פון די קאָסמאָנאװטן. דעם מאן זעסטו פּראקטיש ניט: אָדער ער איז אף די טרענירונגען --אן אנדערש מאָל זיצט ער זיך אין דער סורדאָקאמער א גאנצן כוידעש און טוט גאָרנישט ניט, --אָדער ער איז אין קאָסמאָס. באומרולק זיך דאָ פאר אים...

-- וי זאָגט מען עס, -- האָט א שמייכל געטאָן פּאוועל ראָמאנאָװיטש, --אויך מיר א באומ- רויַקונג! דער מאן איז אין דער היים ניטאָ, ער פליט אין קאָסמאָס... שליס אײַן דעם טעלעווי- זאָר און קוק, װאָס דער מאן טוט דאָרט. יעדער טראָט זײַנער איז אף דער דלאָניע..

װײַטער דערציילט דער שטעלפארטרעטער פונעם שעף פון דעם צענטער פאר צוגרייטן קאָסמאָנאװטן וועגן דעם ,שטערן-ישטעטל", וועגן דעם, װי עס לעבן און ארבעטן די , הערשער פון דער אלוועלט" עמעצער פון די בײַװעזנדע טוט א פרעג וועגן די ,פּליַענדיקע טעלער" און וועגן די באשעפענישן פון אנדערע פּלאנעטן...

-- איך האָב שוין געהאט מיט זיי א באגעגעניש,

9 ==

-- דאָס איז פאָרגעקומען בייס מײַן פלוג אפן אָרביטאלן קאָמפּלעקס ,סאליוטיג"-- ,סאָיוז"14?.

איינמאָל נאָך אן אָנגעשטרענגטן ארבעטס-טאָג האָב איך פארנומען מײַן אָרט באם באָרט פון דער סטאנציע, געלייענט א ביסל און באלד אנשלאָפן געװאָרן.

אָפּגעשלאָפן א שאָ צוויי, דערנאָך פיל איך: עמעצער קומט ארײַן אין דער סטאנציע דורכן ארײַנגאנגיקאנאל! װײַטער נאָך מער -- ער גאנוועט זיך, קומט צו נעענטער צו מיר און ווארפט זיך פּלוצעם שלאָגן. ער פּאטשט מיר שטארק אין די באקן, אין איין באק, אין דער צווייטער,

פארשטייט זיך, איך סטארע זיך א קוק טאָן, װער איז דאָס: א מענטש, צי אן אומבאװװוּסט וועזן, א באשעפעניש פון א פרעמדער פּלאנעטע? מע זעט ניט.

איך טשעפּע אים ניט, איך טראכט, מע דארף אים אָפּהיטן -- פאר דער וויסנשאפט. איך רוף צוהילף מײַן קאָלעגע --יורי ארטיוכינען. יענער טרייסט מיך. דאָס העלפט מיר אָבער ניט, װײַל דער אומבאקאנטער האָט זיך דערפילט אלס פולער באלעבאָס--ער פּאטשט מיך און פּאטשט אין די באקן. דעמלט האָב איך ניט אויסגעהאלטן (גאסטפרײַנטלעכקײַט איז גאסט- פרײַנטלעכקײַט, אָבער א גרענעץ דארף מען דאָך וויסן...) -- און איך גיב אים אויך א פּאטש..

און אזא שטארקן, אז איך האָב זיך אופגעכאפּט,

עס האָט זיך ארויסגעוויזן, אז דאָס בוך, װאָס איך האָב געלייענט פארן שלאָף, שווימט איבער דער סטאנציע, פון דער ווענטיליאציע מישן זיך די בלעטער און פּאטשן מיך גאנץ שטארק אין פּאָנעם...

נאָר אויב ריידן ערנסט, פארבלײַבט דערװײַל אָן אן ענטפער די פראגע וועגן דער מעג- לעכקײַט, אז די קאָסמאָנאװטן זאָלן זיך באגעגענען מיט באשעפענישן פון אנדערע פּלאנעטן.

10

איך װאָלט געווען צופרידן פון אזא באגעגעניש. נאָר װאָס אָנבאלאנגט דער פראגע ועגן פּראָגנאָזירן אירע טערמינען, זײַנען מיר דאָ, ליידער, מאכטלאָז. נאָך מער, איך האלט, אז שטרײַטן איצט וועגן געקומענע פון אנדערע װעלטן, פון אנדערע גאלאקטיקעס האָט ביכלאל ניט קיין זין. עס איז א סאָפּעק, צי מיר װעלן צו זיי זיך דערקלײַבן אין די נאָענטסטע עטלעכע טויזנט יאָר,

מײַן מיינונג אין אָט דער פראגע פאלט צונויף מיט דער מיינונג פונעם באװוּסטן סאָװוע- טישן געלערנטן יאָסיף שקלאָווסקי. ער האָט געזאָגט אזוי:

,איך האלט, אז דאָס לעבן פון דער מענטשהײַט האָט א סאָף, דערפאר זאָגן פיל, אז איך בין א פּעסימיסט. מע זאָגט: הייסט עס, עס װעט קומען א צײַט, ווען קיין מענטשהײַט ועט אף דער וועלט ניט זײַן? יאָ, די מענטשהײַט װעט ניט זײַן, װי זי איז ניט געווען. קיין קאָנ- קרעטע פאָרם פונעם סאָף פון דעם פארנונפטיקן לעבן קאָן איך ניט אָנרופן, און קיינער וועט ניט אָנרופן. עס איז געווען א צײַט, ווען אף דער וועלט איז ניט געווען ניט בלויז א לעבן, עס איז ניט געווען ערד און זון און שטערן.

יעדע פאָרם פון מאטעריע איז א היסטאָרישע קאטעגאָריע, וועלכע עקזיסטירט בלױיז א געוויסן צײַט-אָפּשניט. און מע קאָן ניט האלטן, אז דער מענטש איז אן אויסנאם פון אָט דעם קלאל".

פּאוװועל ראָמאנאָװיטש האָט אָפּגעמערקט, אז אפן הײַנטיקן עטאפּ פון דער קאָסמישער פּראָ- גראם איז דאָס וויכטיקסטע -- דערלערנען דעם רוים לעבן דער ערד. קאָסמישע שיפן פארמאָגן מיר א סאך, מע בויט זיי איצט סעריעסװײַז. אין קאָסמאָס פליִען לויט איין פּראָגראס עטלעכע שיפן, קאָלעקטיוו ארבעטן אויך די מענטשן אין קאָסמאָס.

איצט גייט דער קאָסמאָס אלץ מער ארײַן אין אונדזער אלטעגלעכן לעבן. די ראָמאנטיק, װאָס איז פארבונדן מיט אים, איז עפשער געװאָרן א ביסל בלאסער, דערפאר זײַנען די אופ- גאבן קאָמפּליצירטער. די קאָסמאָנאװטן אף דער אָרביטע פארנעמען זיך מיט װאָכעדיקע אינ- יאָנים: זיי פאָטאָגראפירן, באאָבאכטן, פאָרשן,

פּאוועל ראָמאנאָװיטש האָט דערציילט וועגן די אײַנדרוקן בייס זײַנע צוויי פלוגן, וועגן מעגלעכע קינפטיקע פּראָגראמעס, וועגן דער צווישנפעלקערלעכער קאָסמישער מיטארבעט. ער האָט געענטפערט אף פיל פראגן,

מיט ווארעמע וװוערטער האָט ער אויסגעדריקט א דאנק דער רעדאקציע פון , סאָװעטיש היימלאנד" פארן פארלאנג גענוי און אויספירלעך צו דערציילן די ייִדישע לייענער װעגן די קאָסמישע פּראָבלעמען. ער האָט באגריסט דאָס נײַע ,קאָסמישע ווינקל" אין אונדזער זשורנאל,

צום שלוס האָט דער הויפּטירעדאקטאָר פון , סאָװעטיש היימלאנד" ארן ווערגעליס בא- דאנקט די געסט און אונטערגעטראָגן זיי אלס אָנדענק דעם דערשינענעם אין א ייִדישער איבערזעצונג בוך פון לעאָניד איליטש ברעזשנעוו און א פרישן נומער פונעם זשורנאל , סאָ- וועטיש היימלאנד".

פ

יורי דאַָקוטשײַעװ

דער קאָמאנדיר

מיט גרויס אינטערעס האָב איך און פיל אונדזערע לייענער פון כארקאַוו געלײענט אין 10'טן נומער ,סאָוועטיש היימלאנד" פאר הײַנטיקס יאָר דעם אינטערווין, װאָס דער בארימטער קאָסמאָנאװוט געאָרגי בערעגאָװאָי האָט גע- געבן דעם קאָרעספּאָנדענט פון אונדזער זשורנאל ,סאָװעטיש היימלאנד".

איך האָב א באקאָשע צו דער רעדאקציע: אוב עס איז מעגלעך, זאָל עפ- שער דער זעלבער פאָרשטייער פונעם זשורנאל זיך נאָכאמאָל באגעגענען מיטן קאָסמאָנאווט--דעם ;אָנהײבער?" פונעם קאָסמישן װינקל אין ,סאָװועטיש היימלאנד", און ער זאָל נאָכדעם אָנמאָלן אונדז אין א גענויער פארצייכענונג דאָס עמעסדיקע געשטאלט פון דעם העלד.

מ. פרידמאן שלאָסער:אפאראטשיק אפן כארקאַווער טראקטאַָר-זאװאַד.

די פילפארביקע אַרדעןיסטענגעס אפן גענעראלס קיטעל פּאסן זיך זייער צו זײַן פּאַנעם, זי דערמאָלן, קאָן מען זאָגן, זײַן פּאָרטרעט, דערציילן וויכטיקע פּראָטים פון זײַן ביאָגראפיע, פארבינדן זײַן מענטשלעכן גוירל מיט דער געזעלשאפטלעכער אנערקענונג בא זיך אין פאָ- טערלאנד און אין אויסלאנד:

-- אין בולגאריע איז ער באלוינט געװאָרן מיטן גאָלדענעם שטערן פון א העלד פון סאָציאליסטישער מי און מיט א געאָרגי דימיטראָװ-אָרדען;

-- אין אונגארן -- מיט אן אָרדען פון דער רעפּובליקאנישער פאָן, ערשטע מאדרייגע;

-- אין פּױלן -- מיט א גאָלדענעם גרינוואלד-קרייץ, ערשטע מאדרייגע;

-- אין רומעניע -- מיט א טודאָר וולאדימירעסקי-אָרדען, 5יטע מאדרייגע.

די דאָזיקע רעגאליעס זײַנען ניט בלויז אן אויסדרוק פון אכטונג צו געאָרגי בערעגאָװאָיס קאָסמישן העלדנטאט. נאָך לאנג ביז דעם פלוג פון ,סאָיוזי3*" איז ער אריבער די גרענעץ פון זײַן היימלאנד און זיך געלאָזט איבער די אײראָפּעישע לופט-וועגן, זײַענדיק איינער פון די באפרײַער פון די פעלקער, וועלכע האָבן געשמאכט אונטערן יאָך פון דער פאשיסטישער שקלאפערײי,

...יענאקיעװאָ. עס קרייצן זיך גלײַכע גאסן, װוי זיי װאָלטן געווען געצייכנט מיט א ווירע. אף וועלכער גאס איר זאָלט זיך ניט געפינען, זעט איר פאר זיך די טעריקאָנען, װאָס רינגלען ארום די גאנצע שטאָט. באנאכט שײַנען די גאזיפּײַערן.

דאָ שמעלצט מען מעטאל,

קאיאָר דערהערט זיך אין שטאָט דער הויפּט-:הודאָק: דער מעטאלורגישער זאװאָד רופט צו דער ארבעט. ווען עס צעפליפט זיך דער צווייטער הודאָק, זײַנען שוין די גאסן פול מיט מענטשן. װאָס נעענטער צו די זאװאָדיטױערן, צו די שאכטעס, אלץ געדיכטער איז די גאס מיט מענטשן,

דאָס זײַנען געווען די ערשטע נאָכרעװאָליציעײיאָרן. אלץ, װאָס מע האָט דעמלט געטאָן, איז געווען צום ערשטן מאָל. און די מענטשן, װיסנדיק דערפון, האָבן געביטן זייער באציונג צו דער ארבעט, זייערע באציונגען צװוישן זיך, צו דער געזעלשאפט.

דאָס געפיל פון אָנטײלנעמער אין אָט דער גרויסער ארבעט האָט באפליגלט די מענטשן.

12

פון יאָר צו יאָר האָט יענאקיעוואָ זיך אלץ מער געענדערט. אָט האָט מען אויסגעבויט א נײַע קינדער-שול, א טעכנישע קינדעריסטאנ- ציע. אָט האָט מען געעפנט אן אעראָקלוב, א סטאדיאָן, -- צו ספּאָרט האָט געצויגן אלעמען.

אין עלטער פון 10 יאָר איז געאָרגי בערע- גאָװאָי פארכאפּט געװאָרן מיט אװלאמאָדעליזם. ער האָט גענומען אן אָנטײל אין פארמעסטונ- גען. צו צוועלף יאָר איז ער שוין געװען אן אינסטרוקטאָר אין א טעכנישער קינדעריסטאנ- ציע. און ווען אין אעראָקלוב האָט זיך געעפנט א פּלאנער-שול, איז געאָרגי געקומען אהין דער ערשטער,

טרוימענדיק וועגן הימל, האָט ער זיך ניט אָפּגעריסן פון דער ערד, װוּ אלץ האָט געפאָ- דערט זייער פיל מי, -- עס האָבן געפעלט אר- בעטסיהענט. נאָכן אכטן קלאס האָט ער זיך

! געלערנט פאר אן עלעקטראָשלאָסער אינעם

6 מעטאלורגישן זאװאָד. אף אָט דער ארבעט איז ער געגאנגען ניט צופעליק. איינמאָל האָט ער געזען, װי מענטשן רעגולירן דאָס פײַער און באקומען ארויס מעטאל. ער איז געווען איבע- ראשט פונעם בילד. פאר אן עלעקטראַשלאָסער איז ער געגאנגען אויך דערפאר, װײַל מע האָט אים געזאָגט: ,דו ווילסט ווערן א פליִער? דערצו איז נייטיק פארהארטעווען זיך דורך ארבעט".. עמעצער פון די פרײַנט האָט אים געזאָגט, אז א מענטשן, װאָס קאָן קוקן אף דער זון און ניט פּינטלען מיט די אויגן, נעמט מען אָן פאר א פליער, אין אעראָקלוב האָט מען אים אָנגענומען.. אלץ איז געווען ריכטיק, אָבער צו דער זון האָט עס קיין שײַכעס ניט געהאט... געזונט האָט אים געקלעקט. קענטענישן -- אויך, דעריקער -- אים האָט זיך גוואלדיק געװאָלט פליען.

ווען מע האָט אים שוין אָנגענומען אין אעראָקלוב, האָט דער קאיאָר זיך אָנגעהויבן בא אים פר;ער איידער בא אלעמען: דרײַ באנאכט איז ער שוין געווען אף די פיס, פון פינף בין זיבן --- געפלויגן. דערנאָך -- אפן זאװאָד, צו די פלאקערנדיקע, הייסע, װי די זון, אויוונס. פון זעקס אָװנט ביז פינצטער --- ווידער אין אעראָקלוב, אף טעאָרעטישע לימודים.

עס דערמאָנען זיך איצט די אומגעהייערע שװעריקײַטן פון יענער צײַט. מענטשן האָבן ניט דערעסן. עס זײַנען נאָך געווען ברויטיקארטלעך, מע האָט ניט געהאט מיט װאָס צו הייצן. געאָרגי מיט די ברידער, װיקטאָר און מיכאיל, האָבן, וי אלע קינדער פון די דאָנבאסער שאכ- טיאָרישע ייִשׁוּווים, זומער געקליבן אף די טעריקאָנען שטיקלעך קוילן, קעדיי ווינטער הייצן אין שטוב. װײַט הינטערן שטאָט האָט מען געזעצט קארטאָפל און הארבסט-צײַט געשלעפּט אף די פּלײיצעס די גערעטעניש אהיים. און די האָרעפּאשנע קינדער האָבן זיך געלערנט, געלערנט.

דער ערשטער איז אוועק אין דער אוולאציע דער עלטערער ברודער װיקטאָר ---א מוטי- קער, שטארקער אָפנהארציקער מענטש. געאָרגי האָט זיך געגרייסט מיט אים און זיך באמיט צו זײַן ענלעך אף אים. װיקטאָר איז יונג אוועק פון דער וועלט.

געאָרגי איז געוואקסן אין פלאם פון די ערשטע פינפיאָרן, ווען אף די קאָלווירטישע פעלדער האָבן זיך באוויזן אונדזערע ערשטע טראקטאָרן, װען מע האָט געבויט די מאגניטקע, דעם דגיעפּראָהעס און די ערשטע מעטראָ-סטאנציע אין לאנד, אין יענער צײַט האָבן פּראָקאָפיעװ, בירנבוים און גאָדונאָוו אופגעהויבן זיך אפן גיגאנטישן סטראטאָסטאט ,פססר" אף א הייך פון 9 טויזנט מעטער. דערנאָך האָט דער סטראטאָסטאט ,אָסאָאװיַאכים-1* דערגרייכט די הייך פון 2 טויזנט מעטער, אָבער-באם אומקערן זיך אף דער ערד זײַנען די סטראטאָנאווטן פּאוועל פעדאָסייענקאָ, אנדריי וואסענקאָ און איליא אוסיסקין אומגעקומען. דעמלט האָט דער מיטגליד פונעם אעראָקלוב געאָרגי בערעגאָװאָי פארשריבן אין זײַן טאָגבוך די שורעס פון דער , פּראוודא":

;ערשט מיט דרי טעג צוריק האָט מען די נעמען פון די דרײַ געװוּסט בלויז אין אן ענגן כאווערישן קרליז. אייערנעכטן האָט די דאָזיקע נעמען געהערט די גאנצע וועלט. די װעלט האָט אינעם גלאנץ פונעם איבעראשנדיקן טר:ומף זיך דערװוּסט, ויאזוי די דרייסטע זיגער פון דער סטראטאָספער, די געוואגטע מאזלדיקע מענטשן האָבן זיך דורכגעריסן דורך דער ערדי-

13

שער אויבערפלאך אף אן אומגעהערטער אין דער געשיכטע פון אונדזער פּלאנעט הייך...* און נאָך... ,א טאָג איז אוועק, און אין דער ציכטיק-קלאָרער פרייד פונעם זיג, אָן איין װאָלקנדל, האָט זיך ארײַנגעריסן דער טראגיזם. מיליאָנען מענטשן, וועלכע פײַערן דעם טריומף פון די דרײַ פּליַער, טרויערן איבער זייער אומקום.

א רומפולער זיג, א רומפולער בעקאָװעדיקער טויט?.

די דאָזיקע נאָטיץ זאָגט זייער פיל. געאָרגי בערעגאָװאָי האָט אף שטענדיק געמאכט זײַן אויסוואל! :6

דערנאָך איז פאָרגעקומען די לעגענדארע עפּאָפּײ פון ראטעװוען די טשעליוסקינצעס. דעמלט זײַנען געבוירן געװאָרן די ערשטע העלדן פונעם סאָוועטנפארבאנד -- װאָדאָפיאנאָוו, קאמאנין, דאָראָנין, ליאפּידעווסקי, לעוואנעווסקי, מאָלאָקאָוו, סלעפּניאָוו... פליִער! מענטשן פו- נעם הימל, װוּהין ער האָט זיך געריסן.

געאָרגי איז נאָך געווען א קורסאנט פונעם אעראָקלוב, ווען טשקאלאָװו, בײַדוקאָוו און בע" ליאקאָוו האָבן דורכגעמאכט זייער פלוג פון מאָסקװע דורכן צאָפןפּאָליוס קיין פּאָרטלענד (פארייניקטע שטאטן פון אמעריקע).

דערנאָך האָבן נאָך דרײַ מענטשן פונעם סאָוועטןילאנד אריבערגעשפּאנט די גרענעצן פון מעלוכעס און קאָנטינענטן -- גראָמאָװו, יומאשעוו און דאנילין -- אף פּונקט אזא אעראָפּלאן פון טופּאָלעװס קאָנסטרוקציע, אנט-25". זיי זײַנען דורכגעפלויגן דורכן אײַזיאָקעאן, דורך דער גאנצער טעריטאָריע פוֹן די פארייניקטע שטאטן פון אמעריקע און געלאנדעט הארט בא דער ימעקסיקאנער גרענעץ, ארויסרופנדיק אנציקונג בא אלע מענטשן פון דער פּלאנעט.

טשקאלאָוו האָט אין יענע יאָרן געטרוימט וועגן העכערס --א פלי טאָן ,ארום דעם קײַי לעכלץ

דאָס האָבן שפּעטער געטאָן די קאָסמאָנאװטן. און צװישן זיי געאָרגי טימאָפייעװיטש בע" רעגאָװאָי. נאָר דאָס איז געווען העט שפּעטער...

א טײַערע צײַט איז דעמלט געװוען! זי האָט גערופן, באפוילן, געײַלט, געלערנט די יונגע צו זײַן מוטיק. ווען אין א צענדליק יאָר ארום האָבן די זשורנאליסטן געװאָלט אָנשרײַבן װעגן בערעגאָװאָיען, וועלכער איז שוין געווען א פליַער אן עקספּערימענטאטאָר, אז ער איז טייקעף נאָך די ערשטע פלוגן אף די פראָנטן פון דער פאָטערלענדישער מילכאָמע געװאָרן אן אס, האָט געאָרגי קאטעגאָריש אָפּגעלײקנט אזא אָפּשאצונג:

-- איך האָב דאָך בלויז געלערנט זיך מײַסטערשאפט בא די עלטערע און פּאַשעט באמיט זיך צו פליען אזוי, אז מײַנע קאָמאנדירן זאָלן צו מיר קיין טײַנעס ניט האָבן. איך האָב נאָכי געמאכט. יעדנפאלס, האָב איך באמיט זיך זײַן ענלעך אף די העלדן פון מײַן יוגנט-טרוים. אגעוו, זײַנען זי אפן פראָנט געװאָרן מײַנע קאָמאנדירן: מיט , מײַן" לופט-ארמיי האָט אָנגעפירט גראָמאָוו, מיטן קאָרפּוס -- קאמאנין, מיט דער דיוויזיע -- בײַדוקאָו. :

ווען געאָרגי בערעגאָװאָי איז געקומען אין קאמאנינס אװלא-קאָרפּוס, איז אים געגאנגען דאָס איין-און:צוואנציקסטע יאָר. די דערפארונג האָט ער באקומען מאמעש אין גאנג פון די אָפּעראציעס. דער צוטרוי צו אים איז בא די פליער געבוירן געװאָרן אין די שלאכטן, פון וועלכע זיי האָבן מאמעש ניט געװוּסט קיין אָפּרו. דער קאלינינער און װאָראָניעזשער פראָנט, דערנאָך דער ערשטער און צווייטער אוקראינישער. ביטערע שלאכטן הינטער קורסק און קיעוו. עס איז געוואקסן די מײַסטערשאפט, די שלאכט-דערפארונג. אין דער מילכאָמע איז בערעגאָװאָי דורכגעגאנגען דעם װעג פון א סערזשאנט ביז א קאפּיטאן, פון א געװיינלעכן פּליער ביז א קאָמאנדיר פון אן עסקאדריליע. אין אווגוסט 1943 איז ער אָנגענומען געװאָרן אין דער פּארטיי.

דער קאפּיטאן בערעגאָװאָי האָט געפירט זײַנע כאוויירים אין שלאכט קעגן דעם סױנע מיט עפּעס אן אומבאשרײַבלעכער דרײיסטקײַט. אינדערעמעסן אָבער איז דאָס געווען ניט אינ- גאנצן אזוי. די זאך באשטייט דערין, װאָס ניט קיין סאך פליִער-שטורמאָװויקעס, וועלכע האָבן מילכאָמע-צײַט דורכגעפירט, אזוי װוי בערעגאָװאָי,. ארום 200 שלאכט-פלוגן, האָבן געקענט פארהיטן, װי ער, דאָס לעבן פון די לופט-שיסער. פאקטיש פלעגן זיי דאָך, די לופט-שיסער, די ערשטע אופנעמען אף זיך די אטאקעס פונעם סוינעס פארניכטלער און גאנץ אָפט--די ערשטע אומקומען,

עס איז געווען א פאל, ווען בערעגאָװאָיס שטורעם-מאשין האָט געפלאקערט װי א פאקעל. געראטעװועט האָט אים די קאלטבלוטיקײַט, דרײיסטקײַט, מײַסטערשאפט. א מאנעװער אף א ברענענדיקן אעראָפּלאן (דער מאנעװוער האָט געדארפט אויסגעפילט װערן אין מעשעך פון עפּעס א טייל פון א סעקונדע) האָט געראטעוועט דאָס לעבן פונעם לופטישיסער פּיאָטער אנא"

14 שי

ניעוו און בערעגאָװאָיס לעבן. א צווייט מאָל האָט ער זיך געראטעוועט, קונציק אוועקזעצנדיק די ,פארװוּנדעטע? מאשין אף א וואלד-פּאָליאנע,

דעם 21 יול 4 איז באפרליט געװאָרן לװאָוו. די פאשיסטישע האָרדעס האָבן זיך אָפּגע- קײַקלט פון סטאניסלאוו. דאָס מיליטער פונעם ערשטן אוקראינישן פראָנט האָט זיי ארויסגע- יאָגט פון דער פעסטונג פּערעמישל. פון דער לופט האָט די דאָזיקע אָפּעראציע אונטערגעהאלטן דעם גענעראל קאמאנינס פינפטער וויניצער, באלוינטער מיטן באָגדאן כמעלניצקי-אָרדען קאָר- פּוס פון דער שטורעם-אוויאציע, װוּ עס האָט זיך געשלאָגן געאָרגי בערעגאָװואָי. וי אלע סאָ- וועטישע קריגער, האָט ער געטרוימט שוין גיכער צוגיין צו דער מעלוכע-גרענעץ פונעם היימ- לאנד.

און אָט איז די גרענעץ.

פאר געאָרגיס אויגן האָט זיך דורכגעטראָגן זײַן לעבן: די קינדערײיאָרן, די יוגנט, דער ערשטער פלוג, די שווערע טעג פון צוריקטריט, די שלאכטן, דורך וועלכע ער איז געגאנגען און דערגאנגען ביז אָט דער גרענעץ. אָבער דאָרט, אין הינטערלאנד, ליגן כאָרעװוע שטעט און דערפער, זײַן פארפּײַניקטע היים-ערד,

פאָרויס איז נאָך געװוען פּױלן. מע האָט געטיילט די נײַע מאפּעס. געאָרגי האָט שוין אין א טאָג ארום געקאָנט אָנרופן לויטן זיקאָרן די וועגן, ייִשׁוּװוים, שטעט, וועלכע זײַנען פארשריבן אף אָט די מאפּעס. ער, דער פירנדיקער, האָט געמוזט בעסער פון אלעמען וויסן יעדעס בער- געלע, יעדן טאָל אין אָט דעם מיט טײַכן בלוט באגאָסענעם לאנד.

עס האָט זיך אָנגעהױבן דער מארש צו דער װײַסל. אף דעם בארימטן סאנדאָמירער פּלאצ- דארם, וועגן וועלכן עס האָבן געשריבן די צײַטונגען און זשורנאלן פון גאָר דער וועלט, האָט דאָס סאָוועטישע מיליטער ווידעראמאָל באוויזן העלדנמוט און ‏ קריגערישע קונסט.

עס איז קיין מוז ניט צו זײַן א פּראָפּעסיאָנעלער מיליטערמאן, קעדיי פארשטיין, פארװאָס די פאשיסטן האָבן גראָד דאָ ארויסגעוויזן אזא שטארקן ווידערשטאנד. זיי האָבן געגארט אום יעדן פּרײַז אײַנהאלטן דעם דראנג פונעם סאָװעטישן מיליטער. אף אָט דעם פראָנט, גראָד דאָ, איז געווען די צענטראלע פּאָזיציע, פונוואנען עס האָט זיך געעפנט דער וועג צוֹ באפרײַען פּױלן און װײַטער אָנגרײַפן אף מײַרעװ.

ווען עס איז באפרײַט געװאָרן די פּולישע שטאָט זשעשטשוּוו, האָט מען באשלאָסן אויס- בויען הינטער דער שטאָט א פעלד-אעראָדראָם.

די פליִער געדענקען דאָס גרויסע קארטאָפל-פעלד, די פּולישע פּוערים, וועלכע זײַנען געשטאנען אין א זײַט און צוגעקוקט, ויאזוי די סאָוועטישע אינזשעניערן און טעכניקער גייען איבער די בייטן און שאָקלען פארזאָרגטע מיט די קעפּ. קעדיי אויסבויען דאָ דעם פלי-פּלאצדארם האָט מען באדארפט אויסגלליכן א פּלאץ פון 400 מעטער די ברייט און א קילאָמעטער די לענג, עס זאָל קיין סימען ניט בלײַבן פון די בייטן. און װאָס װעט זײַן מיטן קארטאָפל! דאָ, אין פּױלן, װי אף דער גאנצער טעריטאָריע, וועלכע די פאשיסטן האָבן געהאט אֶקופּירט, האָבן

דאָך די מענטשן געהונגערט. און װאָס וועלן זאָגן די פּוערים, וועלכע שטייען דאָ מיט אראָפּ- געלאָזטע קעפּ?

נאָר אָט איז צוגעגאנגען צו די פליער איינער פון די פּויערים. ,וועגן װאָס זאָרגן זיך די פּאַנעס קאָמאנדירן? וועגן די בייטן! גלײַכט אויס מיט דער ערד, מיר װעלן אײַך העלפן. בע- סער הונגערן, איידער לעבן אזוי װוי מיר האָבן געלעבט.."

בערעגאָװאָי האָט פארגעדענקט דעם לופט-וועג קיין קראָקע. דאָס איז געווען די הויפּט- מאגיסטראל, דורך וועלכער דאָס פאשיסטישע מיליטער האָט באקומען שלאכט-מאטעריאלן,

דורכגיין דורך דער פײַער-וואנט און דערבײַ ניט ענדערן די הייך און די שנעלקײַט, ניט מאנעוורירן -- דאָס איז פּאָשעט געווען אומעגלעך. דעריבער האָט א פלוג פון די שטורמאַװי- קעס אָפּט דערמאָנט א מאָדנעם אומפארשטענדלעכן לופט-טאנץ, װוּ דער גאנצער אנסאמבל כאזערט איבער די באוועגונג פונעם סאָליסט. דער סאָליסט איז אין דעם פאל געווען בערעגאָ- װאָי, וועלכער איז געפלויגן בעראָש פון זײַן עסקאדריליע שטורעם-אעראָפּלאנען. זײַן דערפא- רונג האָט אונטערגעזאָגט די פליִער די נייטיקע מאנעוורען. די מאשינעס האָבן זיך געשלײַ- דערט אמאָל אף רעכטס, אמאָל אף לינקס, אמאָל אראָפּ, אמאָל ארוף,

ווען דעם סוינעס ווידערשטאנד אינעם ראיאָן פון סאנדאָמיר איז אײַנגעבראָכן געװאָרן, איז דער קאָרפּוס פונעם גענעראל קאמאנין אריבערגעפלויגן די גרענעץ פון רומעניע, פון דאָרט האָט ער זיך געלאָזט שטורעמען די פּאָזיציעס פונעם דײַטשישן מיליטער, װאָס איז צו" ריקגעטראָטן פון דער אונגארישער טעריטאָריע,

15

אין הארבסט 1944 האָט דער קאָרפּוס שוין באזירט זיך אינעם באפרײַטן אונגארן. מיט א ברייטן פראָנט איז געגאנגען אונדזער אָנגריף. דעם יאָרטאָג פון דער אָקטיאבער-רעװאָליוציע האָט בערעגאָװאָי באגעגנט אין דער קאבינע פונעם אעראָפּלאן. דעם 7 און 8 נאָיאבער 1944 האָבן אונדזערע טיילן פאָרסירט דעם טײַך טיסא. אינגיכן איז צעקלאפּט געװאָרן דעם סוינעס בודאפּעשטער גרופּירונג.

אָט דער פּעריֵאָד איז באזונדערס פארבליבן אין בערעגאָװאָיס זיקאָרן: מע האָט אים בא" ערט מיטן טיטל העלד פון סאָוועטנפארבאנד. דעם אוקאז פון פּרעזידיום פונעם אױיבער-סאָװעט פון פססר האָט די קאָמאנדשאפט איבערגעלייענט פארן גאנצן פּאָלק. דאָס איז פאָרגעקומען אינעם שטעטל בוטשעטעלעפּע.

פרילינג 1945 איז בערעגאָװאָי געפלויגן מיט זײַן שלאכט-ימאשין איבער טשעכאָסלאָווא- קיע. דער צווייטער אוקראינישער פראָנט האָט זיך דערנעענטערט צו בראטיסלאווא. די פליער פונעם פינפטן וויניצער, איצט שוין רױטפאָניקן, מיטן קוטוזאָװויאָרדען און באָגדאן כמעלניצקי- אָרדען באלוינטן אװויאציע-קאָרפּוס פון שטורעם-מאשינעס, האָבן אונטערגעהאלטן דעם אָנגריף.

גלענצנדיק האָט פארענדיקט די מילכאָמע די פארייניקונג פונעם קינפטיקן קאָסמאָנאװט -- זי האָט דערצויגן אין אירע באפליגלטע רייען זעקס און זיבעציק העלדן פונעם סאָוועטנפאר- באנד.

ס'איז געקומען דער 9 מײַ 1945. די װײַסיראָזעװע סעדער האָבן נאָך ניט באוויזן אָפּצַו" טרייסלען פון זייערע צװײַגן דעם גרויען אש פון די סרייפעס, און די מענטשן האָבן שוין גערעדט וועגן א פרידלעך לעבן:

,אָט קער איך זיך אום אהיים, און װעל, עפשער, זיך פארנעמען מיט.." א סאך מענטשן איז שווער געווען צו באשליסן, מיט װאָס זיי װעלן זיך פארנעמען.

פול מיט פרייד פונעם ניצאָכן, האָבן די פל;ער געבלאָנדזשעט איבער דער שטאָט ברנאָ. עמעצער פון די פרײַנט האָט א פרעג געטאָן בא בערעגאָװאָיען:

-- און װאָס קלײַבסטו זיך טאָן, אז דז וװועסט קומען אהיים, געאָרגי?

-- איך װעל פּליען, -- האָט געענטפערט בערעגאָװאָי, -- ניטאָ קיין בעסערע ארבעט אף דער ערד!

.-נאָכן ניצאָכן האָבן די ברידער בערעגאָװאָי זיך באגעגנט. מיכאיל איז שוין געװען א צוהערער פון דער מיליטערישער אקאדעמיע. געאָרגי דארף זיך אויך לערנען, און כאָטש צו יענער צײַט האָט ער פארענדיקט אן אָפיצערישע הויכשול, דארף ער אלץ אָנהייבן פונדאָסגלי, װײַל עס האנדלט זיך ניט בלויז וועגן קריגס-וויסנשאפטן, נאָר אויך וועגן אלגעמיינער ביל- דונג. בײַקומען די אומבאקװועמלעכקײַט פון זעצן זיך אף דער שול-באנק ניט װי א שטעלפאר- טרעטער פונעם פּאָלקיקאָמאנדיר, נאָר פּאָשעט, װי א שילער פון א צעניאָריקער שוֹל.. אך, וי ניט פּאָשעט דאָס איז!

געאָרגי בערעגאָװאָיס נײַער העלדנטאט האָט זיך אָנגעהױבן עפשער גראָד דעמלט, ווען ער, אן אָפיצער, א העלד פון סאָוועטנפארבאנד, א מילכאָמע-וועטעראן, איז איבערגעטראָטן די שװעל פון דער אָװונט-שול און האָט אין צוויי יאָר ארום באקומען א צײַגעניש, אז ער האָט אויסגעהאלטן דעם מאטורע-עקזאמען.

אין דער אוולאציע קומט אויס צו טאָן פארשיידענע ארבעטן. די שווערסטע איז-- זײַן א פליִער אן עקספּערימענטאטאָר. דאָס ווייסן אלע. ניט אלע ווייסן אָבער, אז שווער איז אָט די ארבעט אויך דערפאר, װײַל קיינע כעזשבוינעס פון די קאָנסטרוקטאָרן און מאטעמאטיקער קאָנען ניט פעסטשטעלן אבסאָליוט פּינקטלעך, לאכלוטן אָן א גרײַז, וויָאזוי װעט די נײַע מא- שין זיך פירן, ווען זי װעט פּליען צו דער ערד אין שטאָפּאָר, אָדער װען בא איר װעט זיך אָפּשטעלן דער מאָטאָר. צי װעט מען זי קאָנען אוועקזעצן? און װאָס דארף טאָן דער אָרדינא- רער, געוויינלעכער פליִער, ווען..

אגעוו אלע פאלן ,ווען" איז אומעגלעך איבערצורעכענען. טאקע קעדיי באם ארבעטן מיט א נײַעם אעראָפּלאן זאָלן ניט אופקומען קיינע ספייקעס, איז אײַנגעפירט דער פאך ---,פליער- אױספּרוּוולער".

בערעגאָװאָי איז אָנגעקומען אף קורסן פון פּליער-אױספּרוּװלער און געענדיקט זי אין 8 דערנאַך איז ער אוועק ארבעטן אף איינעם פון די הינטערמאָסקװער אעראָדראָמען. מא" טורע-עקזאמענעס, קורסן -- דאָס זײַנען בלויז טרעפּלעך צו די גרויסע קענטענישן, וועלכע זײַנען נייטיק געווען פאר זײַן נײַער שווערער און פאראנטװאָרטלעכער ארבעט. די דאָזיקע קענטענישן האָט ער נאָך געדארפט באהערשןי.

דאָ מוז מען מאכן א קורצן איבערײַס און דערציילן וועגן איינער א באגעגעניש.

1--0 6

ווען בערעגאָװואָי האָט נאָך געדינט אינעם פארניכטלער-פּאָלק, האָט ער זיך געטראָפן מיט א שװעסטער פון איינעם פון די אָפיצערן, א שילערן פון נײַנטן קלאס. געקומען איז זי אין פּאָלק זיך זען מיטן ברודער. אין א יאָר ארום איז זי װוידער געקומען. עפשער האָט זיך איר פארװאָלט נאָכאמאָל זען דעם פליָער, װאָס פלעגט בייס די באגעגענישן זיך רויטלען, שעמען זיך פּונקט וי זי. זיי האָבן זיך באקאנט.

ער האָט אף איר געווארט. דערנאָך האָט לידע אים אָנגעשריבן, אז זי האָט געענדיקט די שול מיט א גאָלדענער מעדאל און קומט אָן אין כארקאָווער אוניווערסיטעט אפן היסטאָרישן פאקולטעט, שפּעטער --נאָך א יעדיע: ,באגריסט מיך, איך בין שוין א סטודענטקע פונעם צווייטן קורס. אלע עקזאמענעס אויסגעהאלטן אף פינפן".

ער האָט געדולדיק געווארט, געהאָפט, זיך באומרויַקט. עס זײַנען אוועק קימאט פיר יאָר ווארטעניש, ביז עס איז אָנגעקומען דער װיכטיקסטער בריוו: ,בא מיר איז אלץ גוט, װאָס בע- סער, דוכט זיך, דארף מען ניט, איך האָב אָבער די גאנצע צײַט געפילט, אז דו פעלסט מיר אויס. איצט קאָן איך שוין פּאַָשעט ניט לעבן אָן דיר. לידע".

ער האָט געבראכט לידען צו זיך אהיים. זי האָט זיך איבערגעפירט פונעם כארקאָווער אוני- ווערסיטעט אינעם מאָסקװער, אפן אָװנט-אָפּטײל. געאָרגי איז אָנגעקומען זיך לערנען הינטער- אױיגיק אין דער מיליטערישער רױטפאָניקער לופט-אקאדעמיע. ארבעטן און לערנען זיך איז ניט קיין לײַכטע זאך,

אין איינעם א טאָג האָט געאָרגי טימאָפייעװיטש עטלעכע מאָל אופגעהויבן אין דער לופט א נײַע מאשין און געלאָזט זי דערנאָך פליען אין א שטאָפּאָר אראָפּ. דער ציל?-- געפינען א נײַעם מעטאָד, וװיָאזוי ארויספירן דעם אעראָפּלאן פון א פאלנדיקער ספּיראל און אים אוועק- זעצן. דער אעראָפּלאן איז מיט א מעשוגענער שנעלקײַט געפלויגן צו דער ערד פון אָנדער- האלבן טויזנט מעטער די הייך, און אָט די גאנצע צײַט (אויב מע קאָן רופן ,צײַט* געציילטע סעקונדעס) האָט דער פליער געקעמפט פאר ראטעווען די מאשין. ערשט בא דער סאמע ערד, ווען ביז איר זײַנען שוין פארבליבן װאָסערע הונדערט פופציק מעטער, האָט ער געצװוּנגען די מאשין, זי זאָל זיך אונטערווארפן זײַן ווילן. דער אעראָפּלאן האָט מיט שװעריקײַטן אויס- געהאלטן אזא אָנלאָדונג, ווען בערעגאָװאָי איז ארויס פון דער קאבינע און האָט, געפינענדיק זיך אונטערן אײַנדרוק פונעם נאָרװאָס איבערגעלעבטן, קוים געשלעפּט די פיס איבערן פלי- פעלד, האָט אים אָנגעיאָגט אן אװטאָ. פון דאָרט איז ארױיסגעשפּרונגען דער אינזשעניער און א קורצע װײַלע שװײַגנדיק געגאנגען, באטראכטנדיק אים מיט כידעש. צום סאָף האָט ער געזאָגט:

-- צי ווייסט איר, אז די פלאכקײיטן, דער עק און דער פיוזעליאזש זײַנען היפּש דעפאָר- מירט?

דאָס האָט באטײַט, אז אין מאָמענט, ווען דער אעראָפּלאן איז ארויס פונעם פּיקיצושטאנד, איז די איבערלאָדונג געווען אזא, אז דער פליִער אליין האָט געווויגן שיר ניט טויזנט קילאָ- גראם...

אין יענעם טאָג האָט מען בא געאָרגי טימאָפייעװיטשן אין דער היים געפײַערט זײַן גע- בורטסטאָג. באם יאָמטעװדיקן טיש האָבן זיך פארזאמלט פרײַנט. איינער פון די פליעריעקס- פּערימענטאטאָרן האָט געזאָגט:

-- איך װאָלט װעלן זאָגן א טאָסט פאר געאָרגיס געבוירן װוערן הײַנט צום צווייטן מאָל,

און לידע האָט אלץ פארשטאנען. זי האָט א קוק געטאָן אפן מאן. ער האָט זיך צעשמייכלט וי א שולדיקער און א װוּנק געטאָן צו איר, װי איינער זאָגט: לייג ניט קיין אכט, מאלע-װאָס עס געשעט..

מער פון פופציק נײַע טיפּן מאשינעס האָט אױסגעפּרוּווט דער העלד פונעם סאָוועטנפאר- באנד, פארדינסטפולער פליער-עקספּערימענטאטאָר פון פססר בערעגאָװאַי. ער האָט שוין דורכ- געמאכט א גרויס לעבן: די אקאדעמיע --א זיכערער פונדאמענט פון קענטענישן, די פראָנט- דערפארונג, די דערפארונג פון אן עקספּערימענטאטאָר. מיט אזא ,באגאזש" איז ער אין יאנ- וואר 1964, א דרײַ-און-פּערציקיאָריקער, געװאָרן א קאָסמאָנאװט.

דער סאָף זומער -- אָנהײב הארבסט פון אכט-אוןיזעכציקסטן יאָר איז הינטער מאָסקװע געווען א זעלטן ווארעמער, א שיינער און זוניקער. דער וואלד איז געווען װי אויסגעפּוצט, גלײַך ער װאָלט וויסן, אז אין שטערןישטעטל גרייט מען זיך צו א נײַעם פלוג אין קאָסמאָס. און אזעלכע פלוגן זײַנען בא אונדז אין לאנד שוין געװאָרן א געוויינלעכע זאך.

אָבער יעדעס מאָל, ווען מיר הערן דורך ראדיאָ די רוף-סיגנאלן פונעם היימלאנד און די פײַערלעכע שטים פון דעם דיקטאָר: ,אף דער אָרביטע פונעם קינסטלעכן ספּוטניק פון דער

17

18

1 מאָסקװוע באגעגנט דעם העלד (1968). 2. דער פאָרזיצער פון פּרעזידיום פונעס אויבעריסאָװעט פון פססר ל. אי ברעזשנעוו גיט איבער געאָרגי בערעגאָ- װואָיען דעם צייכן פון א פארידנסטפולן פּליִער-אױיספּרוּװולער,

3 געאָרגי בערעגאָװאָי---א קורסאנט פון דער שול מיליטער-פליַער (1929).

4 די מאמע, די פרוי און די טאָכטער.

ערד איז מיט דער הילף פון א מעכטיקער ראקעטע ארויסגעפירט געװאָרן די קאָסמישע שיף..."-- הייבט אָן שטארקער קלאפּן דאָס הארץ מיט שטאָלץ פאר דעם סאָװעטישן מענטשן, װאָס שוועבט אין אָט דער צײַט איבער דער פּלאנעטע. דערמיט, װאָס דער קאָסמישער פלוג איז געװאָרן א געוויינלעכער באגריף, איז ער ניט געװאָרן װייניקער וויכטיק און אויך ניט לײַכטער...

דעם 25 אָקטיאבער 1968 איז צוליב די מאנעװער-יעקספּערימענטן מיט אן אנדער קאָסמישן אפּאראט ארויסגעפירט געװאָרן אף דער אָרביטע פונעם קינסטלעכן ספּוטניק פון דער ערד די שיף , סאָיוז-2" אָן א פּילאָט.

ווען ,סאָיוז-2" איז דורכגעפלויגן איבערן ראיאָן פון בײַקאנור, האָט דעם 26 אָקטיאבער 1 אזייגער מיט 24 מינוט זיך אָנגעהױבן דער סטארט פון דער קאָסמישער שיף ,סאָיוזיב3", וועלכע עס האָט געפירט דער פליִער געאָרגי טימאָפייעװויטש בערעגאָװאָי?.

אין יענע טעג האָבן די צײַטונגען געשריבן, אז דער פלוג פון יורי גאגארין איז ניט בלויז א טריומף פון דער סאָוועטישער קאָסמאָנאװטיק, ניט בלויז א יאָמטעו פון אונדזער גאנצן לאנד, נאָר אויך די , שטערןישאָ* פון דער גאנצער מענטשהײַט, די גרעסטע געשעעניש אין איר טױזנטיאָריקער געשיכטע. דאָס איז א געשעעניש, װאָס מע קאָן פארגלײַכן מיט דערפינדן דאָס פּײַער, מיט קאָלומבוסעס אנטדעקונגען, מיט דער ערשטער רײַזע ארום דער וועלט, מיטן פרידלעכן צעשפּליטערן דעם אטאָם.

װי שטארק עס זאָל ניט זײַן דער אײַנדרוק פון די דערגרייכונגען פון די אװטאָמאטישע קאָסמישע אפּאראטן, -- אפילע פון אזעלכע, װאָס העלפן אראָפּזעצן זיך ווייך אף דער לעװאָנע אָדער פירן אויסמעסטונגען דירעקט אין דער אטמאָספער פון װענערע, -- רופן זיי ניט ארויס אזא ענטוזיאזם, װי דעם מענטשנס פלוגן אין קאָסמאָס. דאָס באהערשן דעם קאָסמאָס, וי דאָס באהערשן די ערד, קאָן פונדעסטוועגן ניט געמאָלט זײַן אָן דעם אָנטײיל פונעם מענטשן.

דאָס מאָל איז אין סאָוועטנפארבאנד פארטראכט און דורכגעפירט געװאָרן א קאָמפּליציר- טער עקספּערימענט --דערנעענטערן די שיף ,סאָיוזי", װאָס װערט געפירט דורך א פליער, מיט דער שיף ,סאָיוזי2", וועלכע ארבעט אװטאָמאטיש. די סאָוועטישע געלערנטע און קאָס- מאָנאװטן זײַנען צוגעטראָטן צו פאנאנדערארבעטן די מעטאָדן פון פארייניקן די קאָסמישע שיפן (װאָס אין אונדזער צײַט איז עס שוין געװאָרן א געוויינלעכע דערשײַנונג). געאָרגי בע- רעגאָװאָי האָט געהאט די אופגאבע צו מאכן דעם ערשטן טראָט, דורכקאָנטראָלירן די ארבעט פון דער סיסטעם פון אװטאָמאטישער דערנעענטערונג פון די שיפן און דערנאָך זיכערן די עצעם פארייניקונג מיט דער הילף פון פירן די שיפן מיט דער האנט.

דער דאָזיקער עקספּערימענט פאָדערט פונעם קאָסמאָנאװט גרויסע דערפארונג, א רעאק- ציע קעהערעף-אלן, פולשטענדיקע , צונויפגיסונג" מיט דער קאָסמישער שיף. אָט דערפאר טא- קע האָט מען אף דורכפירן אים אָפּגעקליבן א קאָסמאָנאװט, וועלכער איז פריִער געװוען אן אױספּרוּװולער פון נײַער טעכניק,

אויסגעפילט די גאנצע פּראָגראם פונעם פלוג, אין וועלכער עס גייט ארײַן ניט בלויז דאָס אױספּרוּוון די מענעווריר-מעגלעכקײַטן פון דער שיף , סאָיוז", די ראצ;אָנעלקײַט פון איר קאָנ- סטרוקציע און די זיכערהײַט פון אירע באָרט-סיסטעמען, האָט דער קאָסמאָנאװט דורכגעפירט אין א היפּשן פארנעם וויסנשאפטלעכע אױספאָרשונגען און באטראכטונגען. דעם 30 אָקטיא- בער האָט , סאָיוזיג* זיך אומגעקערט אף דער ערד.

בערעגאָװאָי. איז געפלויגן אף דער קאָסמישער שיף , סאָיוזיג" 94 שאָ מיט 51 מינוט. 64 מאָל האָט ער ארומגעקרײַזט אונדזער פּלאנעט.

עס האַבן זיך געפרייט די כאוויירים, װאָס האָבן געדינט מיט אים אין איין פּאָלק:

-- אונדזער בערעגאָװואָי איז אין קאָסמאָס!

-- אונדזער בערעגאָװאָי! -- האָבן געזאָגט די פּליער-עקספּערימענטאטאָרן.

-- אונדזער זשאָרא, אונדזער לאנדסמאן! -- האָבן זיך געפרייט די יענאקיעווער ארבעטער, די לערער און שילער פון זײַן שול.

מיליאָנען פּאָליאקן, רומענער, אונגארן, בולגארן, יוגאָסלאװן, דײַטשן, װען זיי האָבן צעעפנט די פרימאָרגן-צײַטונגען, געהערט אינפאָרמאציע דורך ראדיאָ, האָבן זיי אין די גע- דאנקען זיך אומגעקערט צו יענע צײַטן, װען אין הימל האָבן געהודעט די מאָטאָרן פון די סאָוועטישע שטורמאָװויקעס, װוען אונטערן דראנג פונעם סאָװועטישן מיליטער זײַנען געלאָפן צוריק אף מײַרעוו די פאשיסטישע האָרדעס און עס זײַנען באפרײַט געװאָרן פונעם פאשיסטישן יאָך גאנצע מעלוכעס פון אײראָפּע.

מענטשן האָבן זיך דערװוּסט, אז אין קאָסמאָס געפינט זיך איינער פון יענע סאָוועטישע

20

העלדן, וועלכע האָבן אומגעקערט איראָפּע די פרײַהײַט און דעם װײַס-יראָזעװן פרילינג פון 5 אאָר,

דאָס איז אן אייגענער מענטש אין דער װעלט, אין אײיראָפּע און באזונדערס אין יענע אײראָפּעישע לענדער, װוּהין ער האָט בעשײַטע געבראכט דעם שאָלעם אף די פליגלען פון זײַן שלאכט-אעראָפּלאן,

און ווידער--- די לאנד-גרענעצן. איצט איז שוין געאָרגי טימאָפייעװויטש געפלויגן דורך די גרענעצן לוט דער אײַנלאדונג פון רעגירונגען, געזעלשאפטן פון פרײַנטשאפט מיטן סאָ- וועטנפארבאנד, לויט דער ביטע פון פרײַנט. ער האָט זיך באגעגנט מיט אנטיפאשיסטן, וועלכע האָבן מילכאָמע געהאלטן קעגן דעם היטלעריזם, מיט געוועזענע קאצעטניקעס פון די קאָנ- צענטראציע-לאגערן, מיט געוועזענע פּארטיזאנער, מיט דער יוגנט, וועלכע האָט ניט געװוּסט פון די פינצטערע מילכאָמע-טעג, נאָר ווייסט די פּרײַז פון שאָלעם און איז גרייט פארטיידיקן דעם שאָלעם אף דער וועלט.

דער צענטער פון צוגרייטן קאָסמאָנאװטן אף יורי גאגארינס נאָמען (מיט אים פירט אָן געאָרגי טימאָפייעװויטש בערעגאָװאָי) איז שוין געװאָרן א צווישנפעלקערלעכער צענטער, הא- גאם דאָס װאָרט ,צווישנפעלקערלעכער" איז א פרײַער אויסדרוק פונעם אװטאָר פון אָט די שורעס. נאָר זאָלן די לייענער אליין זאָגן, צי דאָס איז ניט אזוי.

געאָרגי טימאָפייעװיטש האָט דאָך אליין דערציילט וועגן דעם אין זײַן אינטערוויו, װאָס איז געווען געדרוקט אין אָקטיאבער-נומער פון ,סאָװעטיש היימלאנד" פאר הײַנטיקס יאָר. דער צענטער פון צוגרייטן קאָסמאָנאװטן נעמט איצט אוף, לויט די געזעצן פון ברודערשאפט, פירט אָן מיט זייער צוגרייטונג און שיקט אָפּ אין קאָסמאָס פאָרשטײיער פון די לענדער פון דער סאָציַאליסטישער געמיינשאפט.

אין , שטערןישטעטל", װוּ עס װוערן געגרייט קאָסמאָנאװטן, רופן אלע בערעגאָװאָיען, וי מע װאָלט זיך צונויפגערעדט, פּאָשעט -- קאָמאנדיר. אזוי רופן אים אפילע פרויען און קינדער פון די קאָסמאָנאװטן, די גאנצע באפעלקערונג. דאָס איז אן אויסדרוק פון אכטונג צו אים, דעם זעלטענעם מענטשן, װאָס האָט געקענט פארהיטן, ניט געקוקט אפן שוערן לעבנסוועג זײַן נאָבעלן כיין, די גוטסקײַט צו אנדערע מענטשן.

...די פילפארביקע אָרדעןיסטענגעס אפן גענעראלס קיטעל , דערמאָלן", קאָן מען זאָגן, ביזן סאָף זײַן פּאָרטרעט, זיי דערציילן זײַן ביאָגראפיע, וועלכע איז באשײַנט און געקרוינט מיט דער געזעלשאפטלעכער אנערקענונג אינעם אייגענעם פאָטערלאנד און אין אויסלאנד.

:

ליטערארישע געדענק:דאטעס

פּערעץ מארקיש

)1952---1895(

אין מעשעך פון א לענגערער צײַט האָט פערעץ מארקיש געארבעט איבער א פאָי עמע, װעלכע האָט געדארפט אָפּשפּיגלען דעם װעג פון א פּאָשעטן ארבעטער, אָנ הייבנדיק פון די פאררעװאָליוציאָנערע יאָרן ביז די ערשטע פינפיאָרן. דער הויפּט-העלד פון דער פּאָעמע-- עזרע-- שליסט זיך אײַן אין דער רעװאָליוציאָנערער באוועגונג נאָך אין דער יוגנט, מע פארשיקט אים אף קא: טאָרגע קיין סיביר, און דאָס ווערט פאר אים א שול פון סאָציאלער רײַפקײַט און פאר- הארטעװעטקײַט. נאָכן זיג פון דער אָקטיא- בער-רעװואָליוציע קערט ער זיך אום אהיים, גײט דורך א צווייטע שול--אין די שלאכטן פנעם בירגערקריג. לט די באזונדערע אויסצוגן, וועלכע מיר האָבן אין אונדזער רעשוס, קאָן מען פּונקטירלעך פעסטשטעלן דעם װײַטערדיקן װעג פונעם הויפּט- העלד: אין די 20-ער יאָרן פארענדיקט ער א הויכ- שול, באטײליקט זיך אקטיוו אין דער א" בערגעשטאלטונג פון זײַן היימשטעטל, אין דער גרויסער ארבעט, װאָס עס פירט דורך די קאָמוניסטישע פּארטיי און די סאָוועטי" שע רעגירונג צו פּראָדוקטיויזירן די שטעטלדיקע ייִדישע באפעלקערונג, באזעצן ייִדן אף ערד אין קרים.

די האנדלונג אין דער פּאָעמע קומט פאָר אין פארשיידענע ערטערר--צוערשט אין א שטעטל, דערנאָך אפן בײַקאל, שפּעטער אין אוקראינע, קרים און מאָסקװוע.

אן אויסצוג פון אָט דעם װערק האָט פּערעץ מארקיש פארעפנטלעכט צום ערשטן מאָל אין ליטעראריש-קינסטלערישן אלמאנאך , סאָוועטיש" אין 1934 אונטערן קעפּל , מאָסקװע" (,פּראַ- לאָג"). די קאפּיטלען פון דער פּאָעמע, וועלכע זײַנען אָפּגעדרוקט געװאָרן אין דער רוסישער איבערזעצונג אונטערן אלגעמיינעם נאָמען ,יערושע" (זע פּערעץ מארקישעס ‏ אויסדערוויילטע װערק אין צװיי בענדער', ב. 2, זײַטן 245--318, מאָסקװע, פארלאג ,כודאָזשעסטווענאיא לֵיי טעראטורא", 1960), דערפירן דעם הויפט-העלד עזרען ביזן מאָמענט, וען ער גײט אװעק אף קאטאָרגע. נאָך דרײַ קאפּיטלען זײַנען פארעפנטלעכט געװאָרן אין דעם נומ. 1 פון ,סאָװועטיש היימלאנד" פארן יאָר 1962.

אין צוזאמענהאנג מיטן 85'טן געבורטסטאַג פונעם גרויסן סאַװעטישן ייַדישן דיכטער דרוקן מיר הײַנט א טײל פון די פארהיטע פראגמענטן פון זײַן ניט פארענדיקטער פּאָעמע.

אף אייניקע פון די אַריגינעלע זײַטלעך פונעם אַפּגעפונענעם מאנוסקריפט, וועלכער איז געדרוקט אף א שרײַב-מאשין, זײַנען פאראן דעם דיכטערס אייגנהאנטיקע אויסבעסערונגען (זע די פאָטאָסטאטן).

אין איינעם פון די קומענדיקע נומערן פון ,סאַװעטיש היימלאנד" װעלן פארעפנטלעכט ווערן אויך אנדערע אומבאװוּסטע פראגמענטן פון דעם דאָזיקן ווערק.

22

פראנמענטן פון רער פּאָעמע ,יערושע"

נון

געהיימעניש --- אין יעדן טשערנאָמאָרסקיס טראָט. מיט טשעסקיסן האָט קיינער קיין פארקער נאָך ניט געהאט דאָ: אראָפּגעקומען זײַנען ביידע אפן פאיאנס-זאװאָד

וי זײַנע צוקינפטיקע באלעבאטים,

װאָס דארפן איבערעכענען פונסנלי,

אין אומרו היימלאָזער שפּאצירנד --

ניט נאָר די װוערט די גרויסע פון גריפּאריס פּאָרצעללי, נאָר דעם באטרעף פון די פארשקלאפטע פּראָדוצירער און זיי עס איינפאך געבן צו פארשטיין,

און עס מיט בײַשפּילן מיט פּראָסטע זיי דערקלערן,

אז ס'איז דער גוירל אין די הענט בא זיי אליין,

וי אָנהייבן זיי דארפן זיך צו װערן.

זיי האָבן אויסגעזען אין זייער ג'היימער פליכט

וי ערשטע אויסקוקערס אין סוינעס לאגער,

אין אָװנט האָבן זיי בא שטיקלעך צאנקענדיקע ליכט מיט זיי שטודירט דעם וועג פון וואגן.

עס האָבן פײַערן געצונדן זיך אין בליק,

געצונדן האָט זיך דאָרט שווארצאפּל בא שווארצאפּל; נאָר ס'איז דערװײַל געווען דאָס גרעסטע גליק,

מע זאָל זיי דאָ אצינד ניט כאפּן,

איז האָבן זיי גענעסטיקט זיך צום אָנהייב --

אזוי געפּרוּװוט, אזוי געשיקט,

אז אויב ס'וועט אויסקומען, זאָלן זי קאָנען

צו יעדער רעגע אויסרינען צוריק,

װײַל ס'קוקט געטרײַ זיי דער אוריאדניק נאָך,

און ס'ווייסט פון זיי ניט װייניקער דער פּריסטאו. דעם נאכטלעג בײַטן זיבן מאָל אין װאָך,

צי װוילסט, צי ניט, איז מוז מען אף געוויס דאָך.

איז אָנגעהויבן האָבן זיי פון זינגען לידער,

באליבטע לידער פון דער פרײַ,

און אויסגעזונגען מ'האָט אזוי די כאָכמע פון דערווידער און פון שטרײַק,

אז ס'האָט דער פּראָלעטאריער גאָרניט צו פארלירן, אכוץ די קייטן, װאָס אין זיי איז ער געשמידט, געווען בא קופּערמאנען זײַנען צוגעמאכט די טירן, און ניט געפילט האָט מען, װי שניי אין דרויסן שיט, און עזרע האָט מיט צוגעמאכט-פארטרויטע אויגן דערזען אין יאָג פון שיטנדיקן שניי:

אין קייטן א געשמידטער גיבער -- אײַנגעבויגן,

װאָס איבער גאָר דער ערד ער גייט

און דרייט זי װי א זשארענע אזא מין,

װוי אזא מילשטיין א מעסוקענעם ער דרייט,

עס רײַסן זיך פון אויגן בא אים פלאמען,

און ס'טריפט פון אים א פּײַן אזא מין שטילערהייט, אז אלץ, װאָס זײַנע אויגן זעען, האָט ער אליין באשאפן, אז אלץ, װאָס אויסריידן מע קאָן, האָט ער געמאכט, און זיך געלאָזט פון דעם פארשקלאפן

ניגעלאָזט אף זיך ארופווארפן די נאכט.

23

ער קוקט זיך אויס א וועג, דורכוואנען אף א גיי טאָן, ארומגעקרויזט מיט שווערע טורמעדיקע ווענט,

ער װועט אראָפּווארפן פון זיך די קייטן,

װאָס אָנגעטאָן מע האָט אים אף די הענט.

און עזרע זעט מיט אויגן צוגעמאכט-פארגלייבטע

דעם גיבער גייענדיק דורך ווינט, דורך שניי און װועל,

וי ער פארפּרוּווט דעם קאָפּ זײַנעם א הייב טאַן

און װי מיט ציטער טרייסלט זיך די גאנצע וועלט,

אָט דאָ, בא קופּערמאנען, האָט מען זיך געטראָפן

איין מאָל אין װאָך נאָך האלבער נאכט,

געלערנט זיך די אויגן האלטן אָפן

און אף א שלאָס דאָס מויל פארמאכט.

בא טיי געפּארעטער, בא סקאָרינקעס בא דארע

און בא אן אויסגעזונגען טרויעריקער ליד

דערהערט האָט עזרע ס'ערשטע מאָל אין לעבן ,פּראָלעטאריער"-- און עפּעס האָט אין הארץ בא אים צעבליט.

אָט דאָ אין שטוב, װוּ אויגן אזוי ברענען,

וו הערצער זײַנען אזוי אופגעלויכטן העל,

האָט ער דערהערט, אז ס'איז פאראן ערגעץ א כאווער לענין, װאָס טראָגט אף זיך די גאנצע וועלט.

אין יענעם אָװנט איז געגאן א קריג א גענעראלע,

ס'האָט טשערנאָמאָרסקי דורכגעלייענט לענינס בוך וועגן טאקטיק. פארגאפטע צוגעהערט האָבן זיך אלע,

וי טשערנאָמאָרסקי טאָקט ארויס:---א טראָט פאָרויס און צוויי צוריק! געווען איז אויך א פאָרשטייער פון בונד. א גימנאזיסט. אן איידעלע זאך. א זונדל א נעגידישס,

װאָס האָט זיך אָנגענומען פאר די ארבעטער אומזיסט צוליב א מיצווע, װײַל דאָס הארץ זײַנס איז א ייִדיש.

בא עזרען אויסגעהיבט האָט זיך א ביטל

צו זינדעלעך נעגידישע, װאָס קומען אלע יאָר אראָפּ

פון גרויסע שטעט מיט װײַסע ציצעס אף די בלויע היטלען און מיט דער רועך ווייסט װאָס אין קאָפּ,

זי האָבן אלע װײַסע הענט,

פּונקט װוי באשמירט מיט פּוטער,

אנציקט פון זיך אליין ביז בלענד,

אזעלכע גלאטינקע און אויסגערוטע...

און ווען ס'האָט טשערנאָמאָרסקי פאַרגעלייגט

דעם שטרײַק אדורכפירן מיט אײַזנבאנלער רוסישע איניינעם, װײַל ס'קעמפן ניט קיין ארבעטאָרער ייִדישע אליין,

אז מ'איז פון איינעם און דעם זעלבן בלוט און ביינער,

אז ס'זאָלן אײַזנבאנלער אָפּזאָגן זיך גרוזעווען דעם פראכט, קיין רויווארג ניט באקומען זאָל גריפּארי,

און דעמלט װועט ער זען, װאָס הייסט א מאכט,

אף וויפל ס'וועט אים קלעקן מיט די ארבעטער זיך שפּארן. האָט גלײַך דער גימנאזיסט די האנט געטאָן א הויב,

דעם נאָגל, טראכטנדיק, געטאָן א רײניק

און האָט דערקלערט, זיך שפּיגלענדיק אין שויב,

אז ס'בלײַבט דער בונד בא א באזונדער מיינונג,

געלאָזט האָט קופּערמאן פאָרויס א טראָט:

איז װי זשע װעט עס איצטער מיטן בונד זײַן?

װײַל ווייניט-ווי מיט קליינע ארבעטער פון שטאָט

מאכט ער דאָך פאָרט פארשיידענע דאָרט קונצן?!

צעהיצט האָט דעמלט טשערנאָמאָרסקי אוױיסגעאָטעמט

מיט דעם, װאָס שאבעס מאכט דער בונד פאר זיך אליין -- באטײַט, אז ניט קיין פאָן באדארף ער, נאָר א טאלעסקאָטן,

אז פון די ארבעטער איז ער נאָך זייער װײַט!

ס'האָט טשערנאָמאָרסקי זיך געריסן און געזאָטן,

און ס'איז זײַן יעדער װאָרט געגאנגען גראד--

מיט דעם, װאָס ס'איז דער בונד פון ר.ס.ד. ארױיסגעטראָטן, הייבט זײַן געשיכטע אָן דעם ציקל פון פאראט!

געקוקט האָט עזרע אפן גימנאזיסט,

ער װאָלט אים פּאָשעט אָנגענומען פארן קאָלנער

און אים געזאָגט: -- מיר ווייסן, װער דו ביסט!

איז גיי, דו קאָנסט אינגאנצן בלײַבן אָן א קאָל נאָך!

בא עזרען זײַנען הענט געווען א ביסל רויט שוין און צעטראסקעט, זי האָבן אויסגעזעען עלטער פול פון זײַנע יאָר,

די העמד ארום דעם האלדז צעכראסטעט,

אין זײַנע אויגן איז געזעסן יאָך,

נאָר דאָס, װאָס ער איז אויך אין אָט דעם קריג

באגלײַך מיט אלעמען איניינעם

און כאפּט אף זיך דעם כאווער טשערנאָמאָרסקיס בליק, צעגייט זיך עס װי אזא שמאלץ אין זײַנע ביינער,

ס'האָט אים פארכאפּט די זאך פון זײַן געהיים,

וי אזא ווינט געטאָן האָט עס א טראָג אים,

געשמייכלט האָט צו אים, װאָס קיינער ווייסט ניט אין דער היים, װאָס קיינעם װעט ער עס ניט זאָגן.

נאָר עפּעס פרעגן װאָלט ער נאָר דעם כאווער טשערנאָמאָרסקי, אזוי פון פּאָשעטן פארלאנג ארױסזאָגן א װאָרט,

נאָר עפּעס קאָן ער ניט געפינען נאָך קיין אָרט זיך,

און עפּעס שעמט ער זיך: -- דערנאָך! דערנאָך!.

נוון

אף מײַלן װײַט---איז ניט צו זען קיין ייִשעװו, אף מײַלן װײַט-- פארטרויערט איז דער רוים. בא טײַכן ערגעץ וויגן זיך קאמישן,

אינמיטן וועג --אן איינזאם-צאנקענדיקער בוים.

באם ראנד --- די בערג. גלײַך װי פארשטיינטע רײַטער אין טהאָם פון טרויער און פון פּײַן פאריזט;

דער רוים באטרונקען, און באטרונקען זײַנען װײַטן מיט שװוערן קלאנג פון קייטן אף די פיס.

דורך קייטן בערג אוראלער אף סיביר

זיא גרויסער טראקט אדורכגעשניטן-- געשמידטערהייט מ'האָט דורך דעם טראקט געפירט דעם טרוים פון פאָלק דעם אופגעבליטן..

אין שטילע נעכט דערטראָגט פון טײַכן זיך דאָס פליסן, און קייטנקלאנג דערקײַקלט זיך צו זיי, --

ס'האָט דער בײַקאל געברויזט און פעלדזן-בערג געריסן, און מיט פארבאָרג האָט שטיל געוויינט דער יעניסיי.

אף מײַלן װײַט-- איז אויסגעשנייט א וויסטע, עס טאָרטשעט איינזאם אונטערוועגס דער בוים;

29

26

אדורכגעגאן דאָ זײַנען דעקאבריסטן דאָס לעבן אָפּגעבן פאר זייער טרוים...

עס האָבן שטערן זיך אינדר'הייך געשײַטערט,

געפּלאצט זיי האָבן בא די נעכט פון װויי;

געגאן מ'איז טאָג און נאכט. זיך אָפּגערוט -- און װײַטער, און ס'האָט דער ווינט די טריט פארשאָטן און פארווייט.

געיאָגט האָט קעלט. געשמיסן האָט דער ווינט,

געוווי פון וואך -- מע זאָל אין וועג ניט אײַען

מיט א פארשיקטער מאכנע ז'עזרע איצט געגאן געשוינד, וי אף אן אייגענער לעװײַע..

דער קייטנקלאנג האָט טויב גערעגנט, פארטרויט אין טרויער האָט אים יעדער קלאנג, אז דורכגאן איז דורך אָט די וועגן

אף קאטאָרגע דאָס גאנצע לאנד..

(ווון

קאטאָרזשאנעס -- דרײַ מאָל געשמידטע צו קייטן, צו הונגער און טעג:

-- פאר א גרײַפּעלע גאָלד א געוויטער. -- פאר א גרײַפּעלע גאָלד א געשלעג!

און אז עזרע --נאָך זיבן מאָל גראָבן און נאָך זיבן מאָל לייגן דעם קאָפּ האָט אין הייסע אין שווייסיקע טראָפּן פון די טיפן דערטראָגן זײַן גאָב, --

האָט דער ווירט עס אים איבערגעוויגן, פאר א טאָג אף סכאריטערכע דערקלערט, -- ניאז א בלוט געטאָן ס'האָט פון די אויגן, נניאז א וואקל געטאָן ט'זיך די ערד.

און ער האָט אים די קײַלע באוויזן

לעם די גאָלדענע ציין -- דורכויס:

-- וויפל ציינער באדארפסטו אף הריזען, און די איבעריקע -- טייקעף -- ארויס!

מ'האָט אים דעמלט אינפירן געשמידט דאָרט און צופוס --- פונדאָסניי --'א וועג:

-- פאר א טראָפּעלע ברויט א געװיטער! -- פאר א גרײַפּעלע ברויט א געשלעג!

נאָר אין פּײַן און אין צאָרן פארקלאמערט, און פארקלאמערט אין קאטאָרזשנעם יאָך, ט'ער דערגראָבן אין פינצטערסטן קאמער דאָס ליכטיקסטע אכצנטע יאָר!

אף א ביקס ט'ער פארביטן די קײַלע, דעם בײַקאל און די פעלדזן -- פארלאָזט און זיך שלאָגן אף טויזנטער מײַלן געגאנגען מיט זײַן באלעבאָס.

ון

א נאכט איז עזרע אָפּגעזעסן אין קאזאטין

אפן װאָקזאל צעװוישן רײַזנדיקע לײַט,

ער האָט דעם קאָפּ געדרייט אין אלע זײַטן

בארוישט, פארכידעשט און פארטײַ'ט.

אָט דאָ איז ער נאָך ווייניט-איז אינדר'היים,

ער קאָן וועגן צוריק נאָך אויך א קלער טאָן;

נאָר באלד װעט אים דער צוג דערלאנגען א פארדריי

און אופשפּארן פאר אים די פרעמד די אומגעהערטע,

װאָס וי אן אָפּגרונט לויערט זי און ווארט

און עסט מיט הײימלאָזע זיך קיינמאָל ניט צו זאט אָן.

איז מיטאמאָל אים ליב געװאָרן דאָס, װאָס ס'דויערט נאָך די נאכט, און דאָס, װאָס ס'איז נאָך אלץ קאזאטין...

די לופט געביסן האָט, וי װאָל,

נאָר קיינעם האָט זי ניט געקאָנט דערוועקן.

א גאנצע וועלט געזעסן איז אף שטיינערדיקן פּאָל,

וי אף א קויטיקן און אויסגעקילטן בעקן,

און זיך אין שווייס אין בײַסיקן געפּרעגלט.

פארפּרעסט און צוגעטוליעט איינס צו איינס,

געווארט האָבן אין דרויסן שוין די וועגן

מיט קאָליִעס אויסגעשטשירעטע, וי ציין;

נאָר ס'איז נאָך מיטן נאכט,

ס'איז זייער, זייער פרי נאָך!

דערװײַל איז איבער קאָפּ א דאך,

נאָר װײַטן ווערן עפּעס גרין און גרינער...

געשלאָפן מ'איז מיט טשײַניקלעך געארעמט,

די פּענעמער די מאָגערע באדעקט מיט בערד,

און מײַלער אָפּענע פארקרימטע עפּעס גארן,

און אלע קראצן זיך די פּלײיצעס אומגעהערט.--

אז אָנשפּארן אין עפּעס ווילט זיך,

און ס'איז ניטאָ אין װאָס.

אין דרויסן הערט זיך אזא אומהיימלעכער גרילצן

מיט א באנאכטיקן פארדראָס.

נאָר לעבן עזרען זיצנדיק שלאָפּט אײַן א פרוי,

װאָס האָט איר קינד ניט לאנג ערשט אָנגעזויגן,

און מיט די הענטעלעך אזוי

עס פּאטשט און קריכט איר אין די אויגן עס הענגט א ברוסט א הוילע זיך אראָפּ, וי אזא טשײַניקל א בלעכנס און א בלאסלעכס, בא איינעם לאָזט זיך אלע װײַל אראָפּ דער קאָפּ, און איינער קײַעט שלאָפּנדיק די יאסליעס...

א נאכט איז עזרע אָפּנעזעסן אין קאזאטין

אפן װאָקזאל צעווישן רײַזנדיקע לײַט,

ער האָט דעם קאָפּ געדרייט אין אלע זײַטן, בארוישט, פארכידעשט און פארטײַ'ש, בארוישט פון מענגעס מענטשלעכע אזויפיל, פארכידעשט פון די קלומעקעס און קוישן אלערליי, װאָס אלע האָבן אָפּגעלאָזט זיך ערגעץ לויפן, און ער מיט אלעמען -- אליין..

די גאנצע וועלט -- פון אלע עקן.--

זי זיצט אָט דאָ אפן װאָקזאל,

וי אף קויטיקן און אָנגענעצטן בעקן,

א װײַטע און א נאָענטע אזא,

+**

אז מיט דער האנט ער קאָן זי טאָן א ריר,

זי זיצט דאָ אויכעט מיט א קלומעקל דערנעבן, -- האָט ער דערפילט, אז ער איז אויך א טייל פון איר און אז אָט דאָ, װוי קיינמאָל ניט, באגינט זײַן לעבן...

געווען עס איז נאָך פרי,

געהאנגען האָבן כמארעס, פּונקט וי נאָך געוועשן,

דורך פענצטער האָט געקוקט אף אים

אזא מין טריבער רעגנדיקער כעשוון..

װאָס ס'איז די גאנצע ערד פאר אים געוועזן װײיניק --

און אז מע שטעלט לעם פענצטער איינער זיך אוועק, איז װי זשע האלט מען אײַן זיך ניט צעוויינען?..

און ס'וויל דאָס קאָל ניט זײַן קיין קאָל,

זיך מיט געפאר באטרונקען פעסט;

דאָס שטארקע בענקט נאָך מערער שטארקערס, וי שװוער ניט זײַן ס'זאָל דער פארמעסט,

װוי שטארק דער אָפּרײַס זאָל ניט וויי טאָן מיט וויי פון פּײַנלעכן פארגייןן--

דאָס שטענדיק זען זיך אין א צווייטן, און קיינמאָל ניט ---אין זיך אליין..

ס'איז גוט גענערט זײַן און גענארט פון רעגנבויגנדיקע בלענדן--

װי שטארק ניט זײַן ס'זאָל דאָס געפאר זיך צו פארלירן און פארלענדן..

אף הויכסטן בארג, אין טיפסטן אָפּגרונט, דורך ווינט, דורך אופגעװועקטן שטיין-- נאָר ס'זאָל דאָס הארץ זיך ערגעץ קלאָפּן, נאָר סזאָל דאָס הארץ ניט בלײַבן שטיין..

דאָס שטארקע בושעוועט און רײַסט זיף ‏ צום אומקום גלײַך װי צו באהערש;

-- פארליבטע װײַטקײַטן געטרייסטע,

אָ, איר -- באטראָטענע צוערשט!

ס'איז דרײַ מאָל לײַכט דעם גאנג פארדאָפּלען, פונסנײַ אים אָנהייבן געשווינד --

און פרעגן זיך דעם וועג באם אָפּגרונט,

און הערן, װאָס סע זאָגט דער וינט,

און אָנקומען זיך א צעלאָז טאָן

מיט מעלדונג ליכטיקער פון טריט:

-- ס'איז זיבן מאָל שוין אָפּגעמאָסטן, און איין מאָל מוז שוין זײַן דער שניט!.

ס'פארבליט א וװעלט מיט טעג, װי ביימער, און צװײַגן רײַסן זיך אליין, --

עס רופן הויכן פון די היימען,

און ס'וויל די היים ניט זײַן קיין היים,

28

ס'איז גוט אף בארג-שפּיצן צעשפּרײיטע

און ס'וויל די שפּראך ניט מער וקיין שפּראך זײַן, --

נאָר ס'מוז דאָס שטארקע זײַן פון שטאָל,

נאָר ס'מוז דאָס שטארקע זײַן אן אכזער!

אָט זײַנען זיי -- מיט האָב פון אוראלט, מיט זאק, מיט שטערן און מיט שראם, -- באטרונקענע פון װעלט און שטורעם, און אויסגעבראָכן היים און שטאם.

זיי גייען זיך מיט װײַט א וואש טאָן, עס ברעכט פון טראָט זיך יעדער צאם, - ארײַנגעריסענע, ארײַנגעראשטע! באהאָפטענע, וי טײַך מיט יאם!

עס וויל דער טאָג קיין טאָג ניט זײַן מער, עס וויל די נאכט קיין נאכט ניט זײַן,

און ניט פארקערט, און ניט צוזאמען -- ס'וויל יעדער רעגע זײַן -- די צײַט!

נאָך יאמען בענקען טײַכן גרויסע,

ס'פארנעמט דער יאם זי --גרויזאם-שטרענג; און טײַכן טריקענען ניט אויסעט,

און ס'ווערט דעם יאם פון זיי ניט ענג.

נאָר הערצער לויפן אויס פון ליבע, און בלוט -- דורך אָדערן זיך רײַסט, איז װוער -- אוועק, און ווער -- געבליבן, און אלע --ג'רעכט, געטרײַ און דרייסט!

און ס'פלעכטן צוגן זיך מיט צוגן,

און ס'פאָכען פלאכן אף געוויכט -- איז עזרע שטארק דען ניט גענוגנד אף גארן שטארקערט נאָך פון זיך?

צי עפשער קראפט ז'פאראן אזא מין -- אן אױסגעשטאָלטע אין געביין --

ניט װעלן זײַן קיין טייל פון יאמען, נאָר װעלן זײַן --א יאם אליין?!

אז אופגיין װוען ער װעט אין טאט דאָ, פון װײַט פארופן און פארבלענדט -- זאָל ער ניט זײַן קיין בלינדער אטאָם, נאָר ער זאָל זײַן אן עלעמענט!

און טעג, װי שײַטערס אופגעהעלטע, מיט העלדזער ליכטיקע צעשטראלט -- פארטראָגן עזרען זיך א שטעל טאָן אין זײַן אין אייגענעם געשטאלט,

ס'האָט הארץ צו ווינטן צוגעוווינט זיך אף וועגן לופטיקע --געהיים,

אָט דאָ איז ער אליין און -- איינציק, דאָ הערשט זײַן אייגנשאפט אליין;

און ניט די נידערנדע פּראָפילס,

װאָס לאָזן אף זיך שטראָמען שטײַף, װוּ יעדער איינער איז א טראָפּן ‏ און אלץ איניינעם איז א טײַך--

פארטיילן פּײַן און פרייד פון שטײַגן, פארטיילן פרייד און פּײַן פון גיין; ס'איז װײיניק זײַן א פונק אין שײַטער, מע דארף א שײַטער זיין אליין,

: -

66 742 י 7 2/,

פיפארבּליט א װעלט מיט טעג װי בּײמער,

אבב אס*רופן הויכן פון די הײמען און סיװיל די הײם נִים זײן קײן אײם,

און סיװיל דאָס קֹאֵל נִים זײן קײן מאל און סיװיל די שפֿראך ניט מער קײן שפּיאך זײן - נְאָר סימוז דאָס שפארקע זײַן פגן שטאָל - נאַר פ'סוו דאָם שטארקע זײן אן אכזערן

| אַס זײנען זײ - מיט האָגּ פון אוראלט

6 22 2

מיס זאק מיט שטערן און מיט שראם -' בגּאטרונקענע פֿון װעלט און שטורעם' אוּן אויסגעגראָכן הײם און שטאס,

זײ גיען זיך סיס װײס א װאש פאָן עס גרעכס טראָט ויך יעדער צאם -' ארײננעריסענע ארײנגעגאשטע 4

(װי סײך סיט יאסן 2ׂ)2ׂ,)ת,.

און טעג װי שײטערס אופגעהעטטע 2 העלדֿזער ליכטיקעץ צעשפראלטס - פארטראָגן עזרען ויך א שטעל טאָ אין זײן אין אײגענעם געשטאלם,

;ןאָט דא איז ער אלײן און - אײנציק, 8 הערשט זײן אײגנשאפט אלײן; : א 2 1 :יס לע 4 * א

, ,8* 227+ - 0: 2 1

און נים די נידערגדע פּהאָפילסי

װאָס לאָון אף זיך שטראָמען שטײבֿ - * װו יעדער אײגער איז א טראפּן

און אלץ אינײנעם אחן א שטײך -

פארטײלן פּײן און פרײד פון סממם שטײנן

פאורטײלן פוײד און פּײן פון גײן; 0 5,7/ 4 = 400/ 5// //137,

דאַרע כײַקינע

לוציעס ליב{

15

ס'איז געקומען א טאָג...

אָבער ביז דער דאָזיקער טאָג איז געקומען, איז יאקאָוו א לאנגע צײַט געווען ביז גאָר ניט צופרידן מיט זיך, באשולדיקט זיך אין קלײינמוטיקײַט און אין פיל אנדערע ענלעכע כאטאָיִם.

,נו, װאָס ציסטו? װאָס לייגסטו אלע מאָל אָפּ אף שפּעטער -- האָט ער צו זיך געטײַנעט, -- װאָס שװײַגסטו? װאָס זאָגסטו ניט וועגן דעם אלעמען, װאָס דו װעסט מוזן סאָפּקאָלסאָף זאָגן? און זאָגן דארפסטו דאָך אזעלכע פּאָשעטע, און אײינצײַטיק אויסערגעװויינלעך דערהויבענע ווערטער, וועלכע קענען און דארפן װערן דער אָנהײב פון אײַער ביידנס נײַעם לעבן-- פון דײַנעם און פון לוציעס. אין איר ליבע צווייפלסטו דאָך ניט? און אין דײַנער--אוואדע און אוואדע ניט... נו,."

יאקאָוון קומען אפן זינען ייַנגלשע הענט -- הענט פון זײַנע סטודענטן, צי אביטוריענטן -- אף וועלכע עס טוט א פינקל א כופּע-רינגל, הענט, אף וועלכע ער קוקט לעצטנס מיט א בא"

ס אָ ף. אָנהייב זע , סאָװועטיש היימלאנד", נומ. 11, 1980.

30 אי

זונדערן אינטערעס, מיט נײַגער אפילע. בייס אן עקזאמען ציט זיך אזא האנט --אָפט א דארע, א בלייכע, מיסטאמע א שוואכע, פּאָשעט א קינדערשע, נאָך א בילעט. און אָפּטלעך טרעפט, וי אפצולאָכעס, איז דער ענטפער פון אזא כעוורעמאן אומבאהאָלפן, אויבנופיק, גאנץ נעבעכ- דיק. אָבער אין איין פּראט--טראכט יאקאָוו---איז דער דאָזיקער באָכער העכער פון אים מיט א קאָפּ, און אנטשיידענער איז ער פון אים, פון זײַן צײײַטװײַליקן ארביטער, פון זײַן ריכ- טער, וועמעס אָפּשאצונג האָט אָפט א גרויסע וװערט אינעם באָכערס לעבן. יענער האָט געפו- נען אין זיך מוט זאָגן זײַן ליבער אזעלכע װערטער, וועלכע ער, יאקאָוו, האָט נאָך ביז הליג" טיקן טאָג ניט געזאָגט,

,איידער זאָגן לוציען די אלע װוערטער, וועלכע לייגן זיך אים אזוי שווער אף דער צונג, -- טראכט װײַטער יאקאָוו, ---איז עפשער בעסער געבן איר איבערלייענען דער מאמעס בריו, װאָס קאָן, אייגנטלעך, הייסן א האסקאָמע;: דער מאמעס האסקאָמע, וועלכע ער האָט ניט גע- בעטן, אָבער ניט געבעטן האָט ער בא דער מאמען קיין האסקאָמע ניט בלויז דערפאר, װײַל עס איז ביכלאל פריצײַטיק דער מאמעס, אָן לוציעס האסקאָמע, ער װאָלט בא דער מאמען די האסקאַמע סײַװי ניט געבעטן, און ניט מאכמעס ער וייסט אליין, װאָס ער האָט צו טאָן, צי װײַל ער רעכנט זיך ניט מיט איר מיינונג, צי װײַל אין אזעלכע פאלן איז ביכלאל ניט שײַעך זיך נאָכפרעגן אָפילע בא דער מאמען. די סיבע איז גאָר-גאָר אן אנדערע.

יאקאָוון ווילט זיך איצט ניט דערמאָנען זײַן טאטן, װײַל איצט װוילט זיך אים ריידן און קלערן בלויז וועגן גוטן. און וויבאלד זײַן פאָטער קאָן ער צו גוטן ניט דערמאָנען---איבער זײַן שלעכטער באציונג צו דער מאמען, און אזויארום צו דער גאנצער מישפּאָכע --- יל ער אים ביכלאל פארשװװײַגן. אָבער דערמאָנען אים מוז ער פאָרט, װײַל בלויז איבער אים האָט די מאמע איין מאָל, ווען ער, יאקאָוו, און זײַן שוועסטערל סאָניע זײַנען נאָך געווען קימאט קינדער -- ער איז אלט געווען א יאָר זעכצן, סאָניע --א יאָר דרײַצן, --געזאָגט אזוי:

-- הערט אויס, קינדער מײַנע, אז גאָט װעט מיר העלפן, און כ'וועל דערלעבן, אז איר זאָלט אויסוואקסן, און יעדערער פון אײַך װעט האלטן בא אױסקלײַבן פאר זיך א פרײַנט אין לעבן, א פּאָר, זאָלט איר װיסן: קיין דייע װעל איך אין דעם ניט האָבן און קיין אייצעס װעל איך אײַך אין דעם פּראט ניט געבן, איבער א פּאָשעטער זאך -- איך בין דאָ אליין א קנאפּער מייוון. א סימען --- מײַן לעבן,

פון דער פריִער קינדהײַט איז יאקאָוו געװוינט געווען אלץ דערציילן וועגן זיך דער מאמען. פלעגט ער איר דערציילן וועגן פריידיקן--- פלעגט זי זײַן צופרידן, האָט ער אויך דערפון געהאט פארגעניגן, פלעגט אים אויסקומען דערציילן איר וועגן זיך װײַט ניט קיין פריילעכע מײַסים טויווים זײַנע---ער האָט קיינמאָל גאָרנישט ניט אויסגעבאהאלטן פון איר -- פלעגט איר ווייטעק אים אויך וויי טאָן.

פיל פון דער דאָזיקער מידע איז אים געבליבן ביז הײַנטיקן טאָג, און דעריבער אפּאָנעם, האָט ער געשריבן דער מאמען אין זײַנע בריוו וועגן לוציען נאָך דעמלט, ווען ער איז נאָך אפילע מיט איר באקענט ניט געווען, ווען ער פלעגט זי בלויז באגעגענען, גײיענדיק אף דער ארבעט. דערנאָך האָט ער גענוי באשריבן זייער באקאנטשאפט, באשריבן, עמעס, ניט אזוי גענוי, זייערע באגעגענישן, געשפּרעכן, אזויארום האָט די מאמע געװוּסט שוין פיל פון לו- ציעס לעבן. וועגן מערען האָט ער איר, געוויינלעך, אויך אָנגעשריבן. הײַנט האָט ער באקומען א בריוו פון דער מאמען, וועלכע ער קלײַבט זיך באװײַזן לוציען. וועגן די פריִערדיקע בריוו האָט ער לוציען ניט דערציילט, מאכמעס ער האָט ניט געװוּסט, װיַאזוי װעט זי אופנעמען זײַן שרײַבן אהיים וועגן איר. אָבער דעם דאָזיקן בריוו װעט ער איר אומבאדינגט געבן הײַנט איבערלייענען. ער איז צופרידן, װאָס לוציע, -- דערװײַל אונטעראיגיק -- איז זייער געפעלן דער מאמען--ער ווייסט, אז דער מאמעס א װאָרט --איז די אופריכטיקײַט אליין. וועגן מערען שרײַבט זי --אין א שפּאס, פארשטייט זיך, -- די מאמע האָט ליב אליין שפּאסן, און האָט ליב, ווען יענער שפּאסט, --,מערעלע האָט דיר געהאָלפן מער שוין ניט אָפּשטײן פון דײַנע אייניקע שול- און אוניווערסיטעט-כאוויירים, וועלכע זײַנען שוין טאטעס פון קינדער מיט א סטאזש פון עטלעכע יאָר". און גאָר ערנסט האָט זי געשריבן: ,ס'איז אן אקסואָמע -- נאָך בא זײַנע ערשטע טריט אין מאטעמאטיק, זײַענדיק א שילער פונעם 6-טן, צי 7*טן קלאס, פלעגט ער גאנץ פלײַסיק אײַנכאזערן מיט דער מאמען אלץ, װאָס ער פלעגט דערלערנען אינעם דאָזיקן געביט. ער פלעגט מיט איר ניט נאָר קנעלן, נאָר פאָדערן, אז זי זאָל ענטפערן אף זײַנע פראגן. די ענטפערס אירע האָבן געדארפט צײַגן, אז זי האָט באהערשט דעם מאטע- ריאל! ביז א געוויסער צײַט פלעגט זי טאקע גאנץ ריכטיק ענטפערן אף זײַנע פראגן, אָבער אין א שיינעם טאָג האָט זי געזאָגט, אז אויב ס'איז אים נייטיק טיילן זיך מיט עמעצן מיט זײַנע קענטענישן און ער האָט צוליב דעם אויסגעקליבן זי, די מאמע זײַנע, -- מאכטייסע, זי

31

װעט מיטן גרעסטן פארגעניגן, און מיט דער גרעסטער אופמערקזאמקײַט אויסהערן זײַנע דערקלערונגען, אָבער קיין פראגן זאָל ער איר ניט פארגעבן. ביז א געוויסער צײַט האָט זי פארשטאנען, װאָס ער האָט איר דערציילט, און איצט פארשטייט זי שוין ניט די דאָזיקע אלע טעאָרעמען, פאָרמולעס, באגריפן. אָבער די פּאָפּולערע מאטעמאטישע טערמינען, אזעלכע, וי אקסיאָמע, עפּסילאָן, באנוצט זי אדהײַעם --- איבערהיפּט אין געשפּרעכן מיטן זון, צי ווען זי שרײַבט אים בריוו. ---א קליין קינד ברענגט ארײַן אין שטוב גליק. זאָל זשע זײַן מיט גליק אײַער לעבן, טײַערע מײַנע. גאַר אף א באזונדער אויפן איז צופרידן מוישעלע, װאָס ער האָט אזא קלוג און שיין שוועסטערל. אלע קינדער פון אונדזער הויף און פון זײַן קינדערגאָרטן ווייסן שוין וועגן זײַן שוועסטערל, זיי ווייסן, אז זי הייסט מערעלע, אז זומער װעט זי קומען צו אונדז צוגאסט,."

ניט זײַענדיק בעקויעך באשטימען, װאָס בעסער צו טאָן, צי װײַזן דעם בריוו גלײַך, צי פריער זאָגן, װאָס ער קלײַבט זיך זאָגן, האָט ער א מאך געטאָן העפקערדיק מיט דער האנט:

-- כ'וועל שוין זען אפן אָרט.

ער האָט ניט געדענקט, צי האָט ער א קלאפּ געטאָן אין טיר, צי ערשט געקליבן זיך אָנקלאפּן, ווען ער האָט דערהערט לוציעס גרינגע און אײַליקע טריט. זי איז געבליבן שטיין אף דער שװעל פון דער צעפּראלטער טיר אזא, װי שטענדיק, אז זי דערזעט אים -- א ביסל א שעמעוודיקע, אָבער זייער א צופרידענע. זי האָט צו אים א שמייכל געטאָן און בלויז גע- זאָגט:

-- אָ.. -- און דערלאנגט אים די האנט. איר האנט האָט ער שוין ניט ארויסגעלאָזט פון זײַנער, און מיט דער פרײַער, דער לינקער, געגעבן א מאך צו די טיר. אָט אזוי, האלטנדיק זיך פאר די הענט. זײַנען זיי ארײַן אין צימער און געבליבן שטיין. ער האָט א טראכט געטאָן, אז לוציע ענטפערט בלויז מיט פארמאכטע אויגן ,יאָי אף זײַן פראגע, צי האָט זי אים ליב, און ווען ער רירט זיך נאָר צו מיט די ליפּן צו איר האנט אפילע, מאכט זי גלײַך צו די אויגן. ער האָט ניט גאָר ערנסט א טראכט געטאָן, עפשער װערט א מענטש מיט פארמאכטע איגן דרייסטער, צי אנטשיידענער, איז אויב אזוי, עפשער טאקע פארמאכן אף א װײַלע די אויגן און זאָגן לוציען אלץ, װאָס יער קלײַבט זיך איר זאָגן?

ער האָט שעפּטשענדיק געפרעגט בא איר:

-- עפשער װאָלט מיר מיט פארמאכטע אויגן געווען גרינגער זאָגן דיר... זאָגן דיר בין גאָר וויכטיקס... דאָס וויכטיקסטע...

לוציע האָט ניט געװוּסט ויאזוי האָט זי זיך עס גלײַך אָנגעשטױסן, װאָס ער װעט איר באלד זאָגן. קיינער האָט דאָך איר קיינמאָל אזעלכע װערטער ניט געזאָגט. אין די ביכער, וועלכע זי נעמט אין ביבל;אָטעק, און וועלכע יאקאָוו ברענגט איר, איז די ליבע, וועלכע ווערט דאָרט באשריבן, אינגאנצן ניט ענלעך אף זייער ליבע. זייער ליבע איז די שענסטע, די דערהויבנסטע, די ריינסטע. אין די באשריבענע ליבעס קומט אלץ פאָר אנדערש. פונוואנען זשע ווייסט זי פאָרט, װאָס ער װעט איר באלד זאָגן? עפשער בלויז דערפאר, װאָס זי האָט געווארט אף דעם, געווארט, ער זאָל איר זאָגן... אָבער איצט 'האָט זי ניט געהערט, װאָס ער רעדט, וי די אויערן װאָלט איר עמעצער פארשטעלט, אָדער װוי עס װאָלט צװישן זיי ביידן, צווישן איר און יאקאָוון, געווען אן אומזעבארע וואנט, װאָס לאָזט ניט דורך קיין קלאנג. זי זײַנען געשטאנען באנאנד, זי האָט געקוקט אף אים, געװוּסט אפילע, װאָס ער זאָגט איר, געהערט אפילע זײַן אָטעם, אָבער קיין איינציק װאָרט איז צו איר ניט דערגאנגען.

מיטאמאָל איז די וואנט וי נעלעם געװאָרן, און זי האָט דערהערט:

-- נאָר אויב דו קענסט מיר איצט ניט געבן די האסקאָמע, ניט זאָגן מיר שוין, די רעגע יאָ", בעט איך דיך בלויז אָט װאָס: ,ניין" זאָג מיר ניט. זאָג: איך דארף נאָך טראכטן, נו, לאָמיר זאָגן, א שאָ, א טאָג, א װאָך, א יאָר אפילע... און איך װעל ווארטן. -- דאָס ערשטע מאָל פארן הײַנטיקן טאָג האָט ער א שמייכל געטאָן---אן אנדער בריירע האָב איך?

-- אוי, יאקאָוו, ווען דו ווייסט, װי גליקלעך איך בין, -- האָט זי געזאָגט, און װי א פאר- בלענדעטע פון א צו העלער שײַן, פארשטעלט מיט ביידע הענט דאָס פּאָנעם. ווען זי האָט אָפּגענומען פונעם פּאָנעם די הענט און אויסגעשטרעקט זיי יאקאָוון, האָט ער דערזען טרערן אין אירע שײַנענדיקע אויגן. די טרערן, ציטערנדיק א קליינע װײַלע אף די װיִעס, האָבן זיך געקײַקלט און געקײַקלט איבער אירע באקן. ער האָט א טראכט געטאָן, אז טרערן פון פרייד און טרערן פון ניט-פרייד, קען מען אונטערשיידן בלויז דעמלט, ווען זיי טויכן אוף פון די נעשאָמע-טיפענישן אין די אויגן -- אין שײַנענדיקע צי באטריבטע. ער איז געשטאנען, װי ניט בעקויעך זײַענדיק מאכן אָט דעם איינציקן שפּאן, װאָס האָט אים אָפּגעטײלט פון אירע אויס- געשטרעקטע הענט. האָט זי זיך א לאָז געטאָן צו אים.

2-0 39

אין דער רעגע האָט ער, קושנדיק זי, שוין געװוּסט, אז ניט בלויז אויסערלעך זײַנעך ענלעך אלע טרערן, נאָר אפילע אפן טאם אויך, לוציעס טרערן פון גליק זײַנען זייער געזאלצענע, אפילע ביטערלעכע.

פון כאָסנס צאד איז אף דער כאסענע געווען בלויז גריגאָרי איליטש.

לאָזט זיך אויס, אז יאקאָווס מאמע, בוניע גאָדאָװנע, ליגט שוין א לענגערע צײַט צו בעט --א שװערע פּאָדאגרע. סאָניע האָט געשריבן, אז זי האָט ניט געװאָלט מעצאער זײַן יאקאָוון און פארשויגן דער מאמעס קרענק, אָבער ויבאלד זיי זײַנען אײַנגעלאדן געװאָרן אף דער כאסענע און קענען ניט קומען -- מוז שוין אנטפּלעקט װערן דער סאָד. סאָ- ניע האָט געשריבן, אז ווען זי קען זיך פארלאָזן אף יעפימען, װאָלט זי גענומען מוישעלען און ניט װאָס געקומען צו פאָרן -- זי װאָלט געקומען צו פּליֶען. װייסט דאָך אָבער יאקאָו, אז אף איר יעפימען קען זי די מאמע ניט לאָזן. (יאקאָוו האָט דערבײַ דערקלערט לוציען, אז יעפים, סאָניעס מאן, איז א טײַערער מענטש, אן איבערגעגעבענער, אָבער שטארק א צעטראָ- גענע ברלע. ער איז א געלערנטער, א געאָפיזיקער. אין זײַן ארבעט איז ער גראָד אָרגאני- זירט. זײַן צעשטרײיטקײַט לאָזט ער אויס בלויז צו די ווירטשאפטלעכע און ביכלאל צו שטוי ביקע איניאָנים), סאָניע האָט געשריבן אז זיי האָפן, זומערצײַט, װעלן יאקאָוו מיט דער פא- מיליע אף אורלויב קומען צו זיי, װעט די מאמע ערשט פּראװען די כאסענע, װי זי פאר- שטייט, וי זי האָט געטרוימט,

פון קאלעס צאד איז אײַנגעלאדן געװאָרן די גאנצע בריגאדע -- פופצן מענטשן, און עט- לעכע יונגע ארבעטערנס פונעם סעלפאקטאָריצעך, וועלכע זײַנען צוגעגאנגען צו לוציען און געפרעגט בא איר פּאָשעט און פּראָסט:

-- מע מעג קומען צו דיר אף דער כאסענע?

דעם כאסענע-קיבעד האָבן געגרייט אלע געסט, כוץ גריגאָרי איליטשן.

טויבע, די עלטערע פרוי פון לאָמזשע, האָט געזאָגט:

-- איך וויל די מאָנאָפּאָליע אף דרײַ מײַכאָלים: אף געפילטע פיש, אף שטרודל און אפן האָניק-לעקעך,

צוזאמען מיט דער מאָנאָפּאָליע האָט זי באקומען צוויי באהעלפערנס, וועלכע מע האָט בא- פליכטעט אײנצײַטיק זיך לערנען בא אֹיר די מעלאָכע קאָכן און באקן.

היפּשע עטלעכע שאָ ביז דעם, װי די געסט האָבן זיך געדארפט צונויפקומען, איז יאקאָווס גרויסער און שיינער צימער אָנגעפילט געװאָרן מיט יאָמטעװדיקן טומל, מיטן שטענדיקן הו-הא, װאָס באגלייט די צוגרייטונג צו א כאסענע -- מיט דער פּײַערלעכקײַט פון זיסער מי. דאָס זײַנען באצײַטנס אהער געקומען לוציעס פרײַנט פון פאבריק, געקומען, װי עס קומען אף א כאסענע גאָר נאָענטע און איבערגעגעבענע מעכוטאָנים, קרויווים, כאווערטעס, געקומען פאר- קאטשען די ארבל, געבראכט פולע הענט מיט גאָב: זודיקע טעפּ, פארוויקלטע אין האנטעכער, אין טישטעכלעך, דורך וועלכע עס האָט זיך דערטראָגן דער דופטיקער רייעך פון געשמאקע מײַכאָלים, אנדערע האָבן אין קוישן -- קלענערע און גרעסערע -- אין פּעקלעך, אין פּאָלומיס- קעס, אין שקארמיצן -- דערטראָגן אהער דעם קיבעד. בא אייניקע אין די הענט זײַנען אויך געווען וואליזעס, װוּהין זיי האָבן צונויפגעלייגט די יאָמטעװדיקע מאלבושים, אין וועלכע מע ועט זיך טאקע דאָ איבערטאָן, װי נאָר די צוגרייטונג צו דער סימכע װעט פארענדיקט װערן און זי װעלן מעגולגל װוערן אין אײַנגעלאדענע געסט אף דער כאסענע. דערװײַל זײַנען זײי, --- אויך דאָ האָרעפּאשניצעס, -- געקומען אָנגעטאָן אזוי, װי זיי טוען זיך אָן צו דער ארבעט: שיין; ריין, ציכטיק, אָבער די מאלבושים זײַנען װאָכעדיקע, ניט קיין נײַע, געטראָגענע קליידער, װאָס שרעקן זיך ניט איבעריקס פאר א טשעפּ--אויב א זוך טאָן, קען מען געפינען װוּיניט-װווּ א פארנייטן ריס, קליידער, װאָס האָבן ניט איבעריקס מוירע פאר א פלעק, װאָס קען זיך ארופ- כאפּן בייס דער ארבעט, און לאָזן זיך, מע זאָל אראָפּנעמען פון זיי דעם פלעק, א סימען -- אָט זײַנען זי איצט, די קליידער, ציכטיק-ריין,

ווען יאקאָוו האָט זיך אומגעקערט אהיים פונעם אינסטיטוט -- סײַ לוציע, סײַ אירע פרײַנט זײַנען באשטאנען, אז ער זאָל גיין אף דער ארבעט, ניט דורכלאָזן די לעקציעס, האָבנדיק א מיין דערבײַ, אז ערשטנס, װעלן זיי אין זײַן אָנװעזנהײַט זיך פילן געענגט, און, צווייטנס, איז ניט קלאָר, מיט װאָס װעט ער זיי קענען העלפן, און אויב אפילע עס װעט זיך אָפּזוכן פאר אים א שטיקל ארבעט, איז גלײַכער זיך ספּראווען מיט דעם אָן זײַן הילף -- האָט ער ניט דער- קענט דעם צימער. צום אלעם ערשטן האָט ער דערזען, אז זײַן שרײַבטיש שטייט שוין ניט באם שפּיגלפענצטער, נאָר זיך ארײַנגערוקט צװישן צוויי גרויסע פאנאנדערגערוקטע עס-טישן-- לוציע האָט געוויינלעך דערזען, וי ער האָט, ארײַנקומענדיק אין צימער, גלײַך א קוק געטאָן

38

אפן פּוסט-געװאָרענעם פּלאץ באם פענצטער, אָבער אָפּזוכנדיק מיט די אויגן דעם טיש, איינצלי- טיק זיך בארויַקט און פארכידעשט: האָט זי געזאָגט:

-- אלע פּאפּירן, װאָס זײַנען געלעגן אפן טיש, האָב איך באהאלטן אין מיטלסטן טיש- קעסטל. מער האָבן מיר גאָרנישט ניט געטשעפּעט.

-- כ'פארשטיי. כ'האָב איצט א טראכט געטאָן גאָר וועגן עפּעס אנדערש, --- האָט ער גע- זאָגט, --- קיין איין שרײַבטיש אין דער גאָרער וועלט האָט מיסטאמע ניט געהאט די זכיַע האלטן אף זײַן דעק אזעלכע געשמאקע מײַכאָלים און געטראנקען.

יאקאָוו איז געווען אופגעלייגט, גערעדט, געשפּאסט, און װאָס ער האָט ניט געזאָגט, האַט אלץ אויסגענומען באם אוילעם, מע האָט עס געזען אין דעם, װי די פרויען האָבן גוטמוטיק געשמייכלט, געענטפערט מיט א וויץ אף א ויץ. ער האָט א קוק געטאָן אף לוציען און א טראכט געטאָן, אז מיט עפּעס איז זי הײַנט ניט אזא, װי שטענדיק. אן אומיטלבאר-היימישע איז זי הײַנט, זײַן לוציע, ביז גאָר אן אייגענע, ביז גאָר א נאָענטע און ליבע. ,א באלעבאָס- טעטשקע", -- האָט ער א קלער געטאָן, קוקנדיק, װי עס פּאסט איר דער געקווייטלטער פאר- טעך, א באזוימטער מיט דינעם האפט, וועלכן זי האָט אָנגעטאָן אף א שטוביק כאלאטל. ער האָט זי ביז אהער ניט געזען ניט אין קיין כאלאטל, װער רעדט פון א פארטעך, ניט אין קיין שטעקשיך. אָבער אפילע דאָס דאָזיקע אָנטאָן פּאסט איר אויך זייער און זייער. און עס פּאסט איר אויך זײַן באשעפטיקט מיט באלעבאטישקײַט. װי שיין זי שטעלט עס פאנאנדער די טעלער ימיט די בעכערלעך. ער קלײַבט נאכעס, קוקנדיק, וי זי, אָפּטוענדיק דאָס שטיקל ארבעט, גייט אלע מאָל אָפּ אין א זײַט, פּונקט װוי די מאמע זײַנע, און באטראכט מיט עטװאָס צוגעזשמורעטע אויגן, װי זעט אויס דער יאָמטעװדיקער טיש.

די גאנצע ארבעט איז שוין, דאכט זיך, געווען אָפּגעטאָן, אָבער פאר יאקאָװון האָט זיך נאָך אָפּגעזוכט א שטיקל טועכץ:

-- יאקאָוו מאָיסײיעװיטש, -- האָט מאריע געזאָגט, -- ס'װואָלט ניט געשאדט ברענגען נאָך יעטלעכע פלעשלעך מינעראל-וואסער...

-- איך װעל גיין, -- האָט זיך א כאפּ געטאָן לוציע, -- בעסער װעל איך גיין.

יאקאָוו האָט זיך אזוי האסטיק געלאָזט נאָך דער וואסער, אז לוציעס װוערטער האָבן אים אפילע אין פּלײיצע ניט דעריאָגט.

-- הערסטו, טאָכטער, -- האָט זיך געווענדעט צו לוציען טויבע, --װוּ האָסטו געזען, אז א יקאלע זאָל זיך פארשלייערן אף דער כאסענע אין א פארטעך.. פאָלג מיך, טו זיך איבער...

ווען יאקאָוו האָט זיך אומגעקערט און א קוק געטאָן אף לוציען, וועלכע האָט זיך געלאָזט אים גיין אנטקעגן, קעדיי נעמען בא אים די פלעשלעך, האָט ער ניט געגלייבט די אייגענע אויגן -- וויאזוי האָט זי עס באוויזן אזוי גיך זיך פארוואנדלען אין א שיינער באסמאלקע -- עס האָט איר זייער געפּאסט איר לאנגע, העל-בלויע, זײַדענע קלייד, עס האָבן איר צוגעגעבן דעם זיבעטן כיין די באפרליטע פון אונטערן װײַסן קאָפּטיכל לאנגע גאָלדענע צעפּ, װאָס האָבן ווארעם געבלישטשעט אפן בלויען זײַדנס. עס איז געקומען אפן געדאנק פּושקינס א שורע:

,אין אלע קליידער שיין ביסטו, מײַן ליבע..?

פאר יאקאָוון האָט זיך אויסגעזוכט נאָך א גאנג:

-- דאכט זיך, ווייניקלעך ברויט.

ווען יאקאָוו איז אוועק נאָך ברויט, האָט א יונגע ארבעטערן פון בריגאדע, נאָך א שיי לערן, קאטיע, א הויכע, א ברײטפּלײציקע, א רויטבאקיקע מויד, אנערעך אין לוציעס יאָרן געזאָגט ניט דרייסט:

-- איך בין פאראיאָרן געווען אף א כאסענע בא מײַן שוועסטערקינד, האָט עפּעס א גאסט, ניט פון אונדזער צאד, פונעם כאָסנס, א געשטופּלטער, די גאנצע צײַט געשריִען ,ביטער", און כאָסןיקאלע האָבן געמוזט פאר אלעמען אין די אויגן זיך קושן. א װיסטער ביזויען. זאָג איך צו מײַן מומע...

-- זי איז דיר אויך אזא לײַבלעכע מומע, װי אונדזער מאריע?---האָט עמעץ לאכנדיק געפרעגט בא איר. ווען קאטיע איז אָנגעקומען ארבעטן אין דער בריגאדע, האָט זי פון דער העלער הויט אָנגעהויבן רופן די זעקסונצוואנציק-יאָריקע מאריע , מומינקע". עמעצער פון די ארבעטערנס האָט זי דעמלט מיט קאס געפרעגט:

-- װאָס פאר א מומינקע איז זי דיר?.. אויסגעוואקסן א נארישער סטויפּ...

נאָר מאריע, אז זי וויל, קען זי אלץ פארוואנדלען אין א שפּאס:

-- הערסטו, פּלעמעניצע טײַערע,---האָט זי איר דעמלט געזאַגט,---װוילסט מומינקע--

244

זאָל זײַן מומינקע, מיילע. זע אָבער, זאָלסט ניט פארגעסן, און ניט מיינען, אז איך בין דיר א פעטערל. פארן פעטערל װעסטו בא מיר כאפּן א פּסאק.

-- זאָג איך מײַן מומען, -- האָט קאטיע װײַטער גערעדט מיט הארץ, --מומינקע, װאָס טרײַבט מען אים ניט ארויס, דעם געשטופּלטן? ער מאכט א טעל פון דער גאנצער כאסענע. שטעלט צום נאר דעם כאָסן מיט דער קאלע. זאָגט זי: ,ס'איז דאָך פאראן אזא מינהעג. אף דײַן כאסענע, -- האָט זי מיר נאָך געזאָגט, -- װעט מען אויך שרײַען ,ביטער". זי האָט מיר נאָך עפּעס געזאָגט, נאָר איך וויל ניט איבערכאזערן.

-- צוליב װאָס דערציילסטו דאָס אונדז!?--האָט מאריע געװאָלט וויסן.

-- צוליב דעם, װײַל כ'מיין, אויב ס'איז אפילע פאראן אזא מינהעג, דארף מען סײַװי הײַנט אף דער כאסענע ניט שרײַען ,ביטער", װײַל סײַ יאקאָוו מאָיסײיעװיטש, סײַ דער על- טערער געלערנטער, וועלכן מע האָט אויך, זאָגט מען, אײַנגעלאדן אף דער כאסענע, װעלן נאָך מיינען, אז מיר זײַנען... און אנשוויגן געװאָרן,

מאריע האָט געזאָגט:

-- זאָלסט וויסן, קאטיע, אז פונזינט די וועלט איז א וועלט, און פונזינט אף דער דאָזיקער שיינער וועלט שפּילט מען כאסענעס, זײַנען בא אלע כאסאנים, פון א וועלכן שטאנד זיי זאָלן ניט זײַן -- אלציינע זינדיקע געדאנקען.

לוציע האָט זיך פארויטלט, און קעדיי מע זאָל ניט זען איר פארלױירנקײַט, איז זי צוגעגאנ- גען צום פענצטער, קלוימערשט זי קוקט ארויס אין הויף. נאָר געשטאנען איז זי מיט פאר- מאכטע אויגן.

מאריע האָט א װײַלע געטראכט און געזאָגט:

-- איר ווייסט, מײַנע טײַערע, װאָס איך װעל אײַך זאָגן; עפשער איז מײַן פּלעמעניצע גערעכט... דאכט זיך, אז זי איז טאקע גערעכט.

ווען יאקאָוו האָט געבראכט ברויט, האָט ארויסגערופן ספייקעס דער האָלענדישער קעז.

-- נאָך א האלב קעפּל... ניט מער...

יאקאָוון, מיטן האלבן קעפּל האָלענדישן קעז אין האנט, האָבן שוין באגעגנט ניט קיין בא- לעבאטיש-פארטאָנענע, װי ער האָט זיי געלאָזט, נאָר יאָמטעודיק-אויסגעפּוצטע, שײַנענדיקע, און, װי ס'האָט זיך געקענט דאכטן, גוט אויסגערוטע כאסענע-געסט. די געסט זײַנען געזעסן אומעטום: אף דער קאנאפּע, אף בענקלעך, אפן פענצטער, און וועגן עפּעס זייער לעבהאפטיק געשמועסט. ,ווען האָבן זיי זיך באוויזן איבערטאָן, מאמעש, וי אין א קינאָיפילם"-- האָט ער א טראכט געטאָן.

אינגיכן איז געקומען גריגאָרי איליטש. װי נאָר ער האָט זיך באוויזן אף דער שװועל, האָבן אלע געסט זיך אָנגעשטויסן, װער דאָס איז, און כוץ אלעמען, האָט יאקאָוו זײיער צופרידן געזאָגט:

-- אָ, גריגאָרי איליטש!

גריגאָרי איליטש האָט, שמייכלענדיק, געדריקט לוציען די הענט, באגריסט זי, געװוּנטשן גליק. מיט יאקאָוון האָט ער זיך צעקושט, דערנאָך לאנג געדריקט אים די הענט, און ווידער אים א קוש געטאָן, זאָגנדיק דערבלי:

-- אָט דעם קוש גיט איבער לוציען,

נאָכדעם האָט ער זיך באקענט מיט די געסט. ליבלעך געדריקט יעדער איינעם פון זיי די האנט. דערבײַ געפונען פאר אלעמען א פּאסיק װאָרט, א וויץ, א שמייכל. קאטיען האָט ער געװוּנטשן, אז זי זאָל אים אינגיכן אײַנלאדן אף איר כאסענע, מאריען האָט ער געזאָגט, אז ווען די סטודענטן פון זייער פיזיש-מאטעמאטישן פאקולטעט װאָלטן געדארפט דורכגיין א פּראָדוציר-פּראקטיק אף אן אונטערנעמונג, װאָלט ער זיך דערשלאָגן, אז ערשטנס, זאָל די פּראקטיק זײַן אף א זאָקן-פאבריק, און צווייטנס, װאָלט ער זי, מאריען, באשטימט פאר דער אָנפירערן פון דער פּראקטיק.

-- אײַער באשטימונג איז וייניקלעך, -- האָט זי געזאָגט, -- איר װאָלט באשטימט, און איך װאָלט זיך אָפּגעזאָגט.

גריגאָרי איליטש האָט אופגעהערט שפּאסן, און דערציילט, אז שוין גאָר לאנג, װוען ער אליין איז נאָך געווען א יונגער, אין אָנהײב פון די צוואנציקער יאָרן, ווען בא אונדז אף אוק- ראינע, -- האָט ער געזאָגט, -- וי אגעוו אינעם גאנצן ראטנפארבאנד, זײַנען געבליבן א סאך פארװאָרלאָזטע און פאריאָסעמטע קינדער נאָך דער אימפּעריאליסטישער מילכאָמע און נאָכן בירגערקריג, האָט מען אים געשטעלט בעראָש פון א קינדערהיים אין א שטעטל הינטער קלעוו, אין פאסטאָוו. -- און איך האָב זיך ניט אָפּגעזאָגט, -- האָט ער זיך געווענדעט בלויז צו מא-

9

ריען, -- בא אונדז אין קינדערהיים, זאָלט איר וויסן, האָבן מיר די מיידעלעך געלערנט זאָקג- מאכערײ. מיר האָבן געהאט אן אייגענעם זאָקןיווארשטאט.

-- ווען איר װאָלט מיך גענומען ארבעטן אין יענעם קינדערהיים, אז איך זאָל די יעסוימים לערנען מײַן מעלאָכע -- װאָלט איך זיך אויך ניט אָפּגעזאָגט, -- האָט געענטפערט מאריע, נאָר װײַל זי האָט שעלמיש געשמייכלט דערבײ, איז ניט צו וויסן געווען, צי מיינט זי עס ערנסט, צי אין א שפּאס.

-- כ'האָב אָבער מוירע, אז דעמלט האָט איר נאָך אליין קנאפּ געקענט די מעלאָכע, -- האָט געלאכט גריגאָרי איליטש.

מיט טויבען האָט ער לאנג געשמועסט.

גריגאָרי איליטש איז אלעמען געפעלן געװאָרן. צום גליק, האָט זיך ארויסגעוויזן, אז ער איז פּונקט דער הײפּעך פון דעם, וי זיי האָבן געטראכט וועגן אים. ער איז ניט קיין גײַציקער, ביז גאָר א ליבלעכער, א צוגעלאָזענער און אפילע א לעבנסלוסטיקער. גריגאָרי איליטשן זײַי נען אויך אלע געסט, אָן אן אויסנאם, זייער געפעלן געװאָרן.

באם יאָמטעװדיקן טיש איז ער געזעסן צװישן טויבען און מאריען.

באם טיש איז געווען לעבעדיק, פריילעך. מע האָט הויך גערעדט, געשפּאסט, געלאכט. מע האָט געהויבן בעכערס, געטרונקען לעכאים, געװוּנטשן גליק דער יונגער פּאָר.

,א מין שיינער און רײַכער טיש עס איז אף אונדזער כאסענע, און װאָס פאר א טײַערע און ליבע געסט עס זײַנען געקומען אונדז מעקאבל פּאָנעם זײַן, -- האָט געטראכט לוציע, און פונעם װויסטן אמאָל איז ארױסגעשװוּמען פאר אירע אויגן איר שוועסטערס, איר מערעס, כא- סענע. די באָבע כאסיע האָט באצײַטנס אויסגעביטן בא די היישעריקן עטלעכע בייגל אף צו" קערקעס, אפילע איר, לוציען, ניט געגעבן קיין צוקערקע, באוויזן זיי בלויז און באהאלטן אין שאפקעלע.

-- אף א כאסענע-מאָלצײַט דארפן זײַן װאָס מער זיסע מײַכאָלים באם טיש. וועסטו שוין אף דער כאסענע נעמען מער מיט א צוקערקע. גוט?

אף יענער שטילער און אָרעמער כאסענע זײַנען געקומען מאריקס צוויי כאוויירים, ביז הײַנט געדענקט זי זיי --- דארע, װי מאריק, און פריילעכע אויך, װי מאריק, כעוורע. אף דער כאסענע זײַנען נאָך געקומען דער פעטער טראָפים און די מומע מאריע. מער קיין געסט זײַנען ניט געווען. די מומע מאריע האָט געבראכט א פולן פּאָלומעסעק מיט געפּרעגלטע פיש. די כאסענע אליין געדענקט ניט לוציע, מאכמעס זי איז דעמלט פרי אנשלאָפן געװאָרן. די באָבע כאסיע האָט איר אפן אנדערן טאָג דערציילט:

-- זיצנדיק באם טיש ביסטו אנשלאָפן געװאָרן. אז איך האָב זיך באטאָג געבעטן בא דיר, װי בא א גאזלען: ,לייג זיך איצט שלאָפן, שלאָף זיך אויס -- ועסטו ניט װעלן שלאָפן אף דער כאסענע", האָסטו דאָך מיך ניט געפאָלגט, האָסט נאָר געװאָלט זיך ארומדרייען אונטער די הענט.

אינדערפרי, געדענקט זי, אז זי האָט זיך אופגעכאפּט, און קיינער פון די געסט איז שויך

: = 64 -/ יב 8 9 8 : א : יז = א א / 6 :יש א = 8 0: :

ניט געווען, אפילע מערע מיט מאריקן אויך ניט, דער טיש איז שוין געווען ניט קיין יאָמטעװו- דיקער, נאָר װי שטענדיק א װאָכעדיקער, אַ פארשפּרייטער, װי שטענדיק מיטן אלטן, פאר- לאטעטן טישטעך, אָן א מינדסטן סימען פון די כאסענע-געריכטן האָט זי זיך דעמלט ביטער צעוויינט.

-- שא, ויין ניט, --האָט געזאָגט די באָבעשי --כ'האָב פונדײַנעטוועגן אראָפּגעטראָגן אין קעלער עטלעכע שטיקלעך פיש און באהאלטן א פּאָר צוקערקעס. -- די באָבע כאסיע איז אראָפּ אין קעלער, געבראכט דעם אָנגעשטשערבעטן טעלער מיט עטלעכע שטיקלעך פיש, פון שאפקעלע דערלאנגט צוויי צוקערקעס.

לאכנדיק, האָט די באָבעשי דעמלט דערציילט, אז אירע בייגל האָבן שטארק אויסגענומען בא מאריקס כאוויירים,

-- כאָלילע, קיין כיסאָרן אף מאריעס פיש האָבן זיי אויך ניט געפונען, נאָר איך דערצייל דיר וועגן מײַנע בייגל. אָט אזוי, וי זיי זײַנען שטענדיק הונגעריק, אזוי האָבן זיי אויך טאָמיד ארבעט איבערן קאָפּ. אפילע פון דער כאסענע זײַנען זיי אויך אינגיכן אוועק.

-- נו, מיר דארפן שוין גיין, -- האָבן זיי געזאָגט ביידע מיטאמאָל,

-- אויב מע דארף ---דארף מען, --האָט מאריק זיך דאפקע ניט באליידיקט.

-- ווען זיי זײַנען אוועק, זאָג איך מאריקן, -- האָט דערציילט די באָבעשי, -- עפּעס װײַזט זיך מיר אויס, אז מײַנע בייגל האָבן בא זיי אויסגענומען,

-- װאָס-זשע, זי ווייסן ניט, װאָס גוט איז?! -- האָט ער געלאכט.

-- אויב אזוי, -- זאָג איך אים, -- עפשער װעסטו מיר געבן צו וויסן, װוּ זיי האלטן סטאנ- ציע, װועל איך זיי ברענגען מײַנע בייגל, און װײַל עס געפעלט זיי מײַן סכוירע, קענען זי ווערן מײַנע אָפּטאָווע קוינים, װעל איך פארשפּאָרן ארומגיין מיטן קויש פון איין דאָרף אין א :צווייטן, פארהאנדלען װוּ איין בייגל, װוּ צוויי,

-- די זאך באשטייט דערין, -- לאכט מאריק, אז ס'א פארגעניגן, --אז אָפּטאָםס װעלן זיי אײַער סכוירע ניט קענען אײַנקויפן, מאכמעס זיי זײַנען אזעלכע אָרעמעלײַט, װוי איר, באָבעשי.

לוציע פּינטלט מיט די אויגן, טוט פונדערלײַכט א טרייסל דעם קאָפּ, וי זי זאָל װעלן עס זאָל נעלעם ווערן יענער אָנגעשטשערבעטער טעלער מיט די עטלעכע בייגל, צו וועלכע עס האָבן זיך הונגעריק געצויגן דארע ייַנגלשע הענט, און אין דער רעגע האָט זי דערהערט גרי- גאָרי איליטשס פריילעך קאָל;

-- כאוויירים פרויען, א מינהעג איז א מינהעג, און אויווער זײַן אים טוג ניט. שוין א היפּש ביסל צײַט, אז איך זיץ און ווארט, אז עמעצער פון אײַך זאָל זיך דערמאָנען, אז מיר האָבן א כאסענע, און אז ס'איז פאראן אזא װאָרט , ביטער", װאָס האָט אף א כאסענע זייער א פײַנעם סינאָנים, -- ס'הייסט, אן אנדער װאָרט, װאָס האָט דעם זעלבן באדײַט, און איר 'שװײַגט. בייטער!-- האָט יונג א געשריי געטאָן גריגאָרי איליטש, קוקנדיק אף לוציען און יאקאָוון.

יאקאָוו האָט ארומגענומען און א קוש געטאָן לוציען.

יאקאָוו האָט גוט געזען, אז לוציע רירט זיך ניט צו צום עסן, טראָגט צו דעם בעכער צו די ליפּן און שטעלט אים צוריק אוועק, אז זי איז זייער בלייך, פארן גאנצן אָװנט קיין שמייכל ניט געטאָן. קוקנדיק אף איר, האָט זיך אים ניט געװאָלט שפּאסן, אָבער ער האָט געװוּסט, אז איר געפעלן זײַנע וויצן, דעריבער האָט ער, סטארענדיק זיך באהאלטן זײַן אומרו, װוי װײַט מעגלעך אופגעלייגט געזאָגט:

-- א דאנק אײַך, גריגאָרי איליטש. איך בין שוין געװען גוט בארויגעז אף אונדזערע ליבע געסט, אגעוו, אף אײַך אויך. פארװאָס האָט איר ארופגעלייגט די גאנצע שולד נאָר אף די פרויען -- ווייס איך ניט. איך האָב שוין געמיינט, טײַערע געסט, אז איר האָט פּאָשעט קיין ראכמאָנעס ניט אף מיר און אף לוציען, דעריבער האָב איך זיך שוין געקליבן בעטן זי, אז זי זאָל אליין א געשריי טאָן ,ביטער", האָב איך מוירע געהאט, אז זי װעט ניט װעלן. נאָר אן אויסוועג האָב איך געפונען. כ'האָב איר באשטימט זאָגן אפן אויער: ,גרייט זיך צו, לוציע, באלד װעל איך א געשריי טאָן ,ביטער", און אזוי װוי איך ווייס, אז שטענדיק, וי נאָר זי דער- הערט, אז איך קלײַב זיך עפּעס טאָן, זאָגט זי גלײַך: ,איך װעל אליין", װעט זי, אזויארום, טאקע א געשריי טאָן אליין: , בי-טערן"

אלע האָבן געלאכט, און גריגאָרי איליטש האָט װידער א געשריי געטאָן:

-- ביטער!

און װוידער אמאָל... און נאָכאמאָל...

דערנאָך האָט מען, אלץ נאָך זיצנדיק באם טיש, געזונגען. דער ערשטער האָט אָנגעהױיבן

37

זינגען גריגאָרי איליטש. געזונגען האָט ער שטיל, הארציק, געזונגען אן אומעטיקן ניגן אָן ווערטער.

יאקאָוו האָט זיך אָנגעבויגן צו לוציען:

-- די ליד הייבט זיך אָן מיט אזעלכע װערטער:

,איך גיי ארויס אפן גאנעקל דאָס שטעטעלע באקוקן.."

-- ס'איז זייער א שיינע פאָלקסליד. ,כ'האָב זי אויך זייער ליב. כ'וועל דיך אויך אויס- לערנען די ליד, אויב דו װעסט וועלן,

טויבע האָט די ערשטע אונטערגעכאפּט דעם ניגן, צי מע האָט די דאָזיקע ליד געזונגען אויך בא זיי אין לאָמזשע, צי מע האָט געזונגען בא זיי אנדערע, מיט עפּעס ענלעכע אף דער, נאָר געזונגען האָט זי מיט הארץ, טרערן האָבן זיך געפילט אין איר קאָל און געבלישטשעט אין די אויגן,

מע האָט געזונגען לאנג. געזונגען האָט מען אלטע און נײַע לידער, רוסישע, ייִדישע און אוקראינישע. לידער אומעטיקע און פריילעכע --אלערליי.

דערנאָך האָט מען אָפּגערוקט צו די ווענט די טישן מיט די בענק, אײַנגעשלאָסן דעם פּא- טעפאָן, און דער אוילעם איז אוועק א טאנץ. געטאנצט האָט מען פּאָרלעכװײַס און אלע איניי- נעם, אין א קרײַז, האלטנדיק זיך פאר די הענט. גריגאָרי איליטש און יאקאָוו האָבן מיט אלע- מען געטאנצט די גאנצע צײַט, ניט געטאנצט האָט בלויז איין לוציע. פריַער האָט זי זיך אָפּגע- זוכט ארבעט אין קיך, דערנאָך ארײַן אין צימער און זיך געזעצט אין א ווינקל.

יאקאָוו האָט צונויפגעפירט קאטיעס און טויבעס הענט, וועלכע ער האָט, טאנצנדיק אינעם קרײַז, געהאלטן, איבערגעלאָזט דעם טאנץ אינמיטן, צוגעגאנגען צו לוציען, זיך געזעצט לעבן איַר, ארופגעלייגט די האנט אפן ווענטל פונעם שטול, אף וועלכן זי איז געזעסן אָנגעשפּארט, און געזאָגט:

-- קום טאנצן, לוציע.

-- דו ווייסט, יאקאָוו, -- האָט זי אומעטיק געזאָגט, ---אפילע טאנצן קען איך דאָך אויך ניט...

ער האָט געזאָגט:

-- מײַן מאמע האָט געהאט א קלוגן פעטער, בערע האָט ער געהייסן, ער האָט ליב געהאט בא אזא געלעגנהײַט זאָגן;: טאנצן דארף מען ניט קענען, מע דארף --װעלן.

לוציע איז אופגעשטאנען, אויסגעשטרעקט יאקאָוון ביידע שיינע הענט אירע און געזאָגט:

-- אויב אזוי, לאָמיר טאנצן. טאנצן וויל איך...

16

יאקאָוו טראכט:

מע זאָגט --יאָרן פליִען גיך... און א טײַנע דערבײַ האָט מען צו די יאָרן.. אָבער װאָס זײַנען זיי שולדיק, --- װויל ער געפינען א זכוס אין די לויפער, --- שולדיק זײַנען גאָר די טעג -- זיי פליען, אז ס'איז מאמעש מעסוקן... זיי פליִען אזוי לאנג און אזוי ברייט, ביז עס קלײַבט זיך אָן א קײַמעלאָן, װאָס לייגט זיך צונויף אין א יאָר. װאָס זשע זאָל טאָן דאָס יאָר! בלײַבן שטיין! עס באװײַזט זיך אפילע ניט ארומקוקן, װי עס טרײַבט אים שוין אונטער אין האלדז- אוזינאקן א נײַער טאָג. האָט ער אן אנדער בריירע? ער גייט אוועק. און אויב גיין -- איז בעסער גיין גיך.

יאקאָוו איז זיכער, אז די טעג פליַען איצט באזונדערס שנעל. ניט זײַנע --זייערע טעג, זײַנע און לוציעס. װײַל װי קען ער אצינד אונטערשיידן זײַן טאָג פון אירן? זייערע טעג האָבן זיך צונויפגעגאָסן איניינעם, אויסגעפורעמט זיך אין גליקלעכע, פריידיקע טעג, װאָס האָבן צוויי מאָל שטארקערע פליגל.

אלץ איז גוט אין זייער געמיינזאמען לעבן. גוט, ביז די מינדסטע קלײניקײַטן, וועגן אזא לעבן האָט ער געטרוימט, געװאָלט עס זאָל זײַן אזא. לוציע איז מיט אים. אן איבערגעגעבענע, א באשיידענע און זייער א שיינע. א שיינע -- מיט יענער קלוגער, טיפער און איידעלער שיינ- קײַט, וועלכע די נאטור טיילט פאנאנדער ניט אזוי גערן און ניט אָפט. װאָס מער ער דער- קענט זי -- געפינט ער אין איר נײַע מײַלעס. זי איז גוואלדיק אן ארבעטזאמע, אן אומדערמיד-

38

לעכע. און א פיילקע. װי זי האָט זיך עס פאר א קורצער צײַט אויסגעלערנט קאָכן, באקן, און מיט א מין פארגעניגן, מיט א מין פרייד זי האָרעװעט.

-- װוּ האָסטו זיך אויסגעלערנט קאָכן געפילטע פיש, פּונקט אזוי װי מײַן מאמע?-- האָט צר זי אנומלטן גצפרצנט, ווען זי האָט א שײַגענדיקע דערלאננט צום טיש זייער געשמאקע, געפילטע, גאָלד-קאָליריקע שטיקלעך קארפּ, ארומגעלייגטע פון אלע זײַטן מיט דינע, אָנגעשני- טענע רייפעלעך צוגעפּריַעטע מערן און בורעקעס.

-- טויבע האָט מיך אויסגעלערנט,

-- ווען?

-- הײַנט, בייסן ווארמעס-איבערײַס.

--- וווּ?

-- אין צעך,

-- װוּ זשע האָט איר גענומען פיש אין צעך?

-- מיר האָבן ניט געהאט קיין שום פיש, דו וייסט, וויאזוי זי האָט מיך געלערנט? זי האָט מיר פּאָשעט דערציילט וויאזוי מע קאָכט געפילטע פיש. װאָס און װיאזוי מע דארף טאָן, לויט דער ריי. און איך האָב פארגעדענקט. ווייסט, װאָס טויבע האָט מיר געזאָגט! זי האָט מיר געזאָגט, אז וויבאלד איך אינטערעסיר זיך מיט קאָכן, און װיל גרינטלעך דערלערנען די קונסט פון קולינאריע, איז דער ערשטער סימען, אז איך האָב דיך ליד,

-- אויב אזוי, -- האָט ער געזאָגט, -- האָט דײַן פארלאנג באהערשן די דאָזיקע קונסט נאָך א סימען --- אז איך האָב דיך ליב,

טויבע האָט טאקע אָנגערופן צוויי סימאָנים, נאָר דעם צװייטן סימען האָט לוציע זיף געשעמט זאָגן יאקאָוון. טויבע האָט געזאָגט: ,ס'א סימען, אז איר װעט האָבן א גרויסע מי- שפּאָכע -- זונעלעך און טעכטערלעך װעלן זיך אויסזעצן בא אײַער טיש.."

יאקאָוו ארבעט איצט פּלײַסיק און א סאך. עמעס, א מאָל טוט זיך א קלער, אז פרלער פלעגט ער מער אופמערקזאמקײַט צוטיילן לוציען -- מערער שמועסן מיט איר, אָפטער גיין שפּאצירן -- מיט איין װאָרט -- געהאט מערער צײַט פאר איר. עפשער, אָבער טראכטן טראכט ער וועגן איר ניט װייניקער, וי פריער. אין געדאנק כאפּט ער איצט אויך אָפט ארײַן א שמועס מיט איר, און וער רעדט ליב האָבף ער אײַלט שטענדיק אהיים, ער ויל זי װאָס גיכער זען, פּונקט אזוי װי פריער, און בענקען בענקט ער נאָך איר, װי ער האָט געבענקט, אָבער דאָס בענקען איז אים איצט ניט אזוי שווער. אשטייגער, ווען ער זיצט גאנץ שפּעט אין זײַןך קאבינעטל --א קליין צימערל באנאנד מִיט זײיער גרויסן צימער, װאָס די שכיינים האָבן לעצטנס צאפרײַט /פאר אים --און ער פארבענקט זיך נאָך איר, קען ער פּראָסט אן עפן טאָן די טיר, בלײַבן שטיין אף דער שװעל אפילע, און מיט די אויגן א שאר טאָן אין דער טונקלקײַט פון צימער--ער זעט זי ניט, אָבער ער וייסט, אז זי איז דאָ, אז זי האָט זיך צונויפגעדרייט, װי אין א קנײַלעכל, זיך אײַנגענורעט אין דער װײיכקײַט פונעם געלעגער און שלאָפט. און די צעפּ אירע, וועלכע זי לייגט אויס אף באנאכט, װי א גאָלדענע קרוין אפן קאָפּ, דאכטן זיך אין דער פינצטערניש טינקעלער. זי אָטעמט שטיל און לײַכט. עס איז אים גענוג שטיין אזוי א װײַלע, און וויסן, אז זי איז נאָענט, באנאנד, זי איז לעבן אים, מיט אים אונטער איין דאך.

אנומלטן האָט אים אָפּגעשטעלט אינמיטן פונעם רוישיקן ועסטיביול א דאָצענט פון זייער קאטעדרע, װיקטאָר לװאָװיטש, א גײַציקער, א בייזװויליקער מענטש. דאכט זיך, דער איינציקער פון דער קאטעדרע, מיט וועמען יאקאָוו געפינט קיינמאָל ניט װעגן װאָס כאָטשבי א װאָרט אויסריידן, און געזאָגט:

-- זײַט איר, הייסט עס, שוין אויך מאקריוו געווען מיט אײַער פרײַהײַט! איך גראטוליך אײַך. -- די ליפּן האָט װיקטאָר לװאָװיטש דערבײַ צעצויגן אין א געקינצלטן שמייכל, אין דער צײַט, ווען די אויגן זײַנע האָבן געקוקט בייז און שטעכיק. יאקאָוו האָט באשטימט צוּי ווארטן און ניט טייקעף באדאנקען פאר דער באגריסונג. ווארטן איז אויסגעקומען ניט לאנג, דער דאָצענט האָט גלײַך געזאָגט:

-- מע דארף זיך מעשאער זײַן, אז אין פּראט פון מאטעמאטיק איז אײַער אויסדער- וויילטע ניט סאָפיע קאָוואלעווסקע. און װאָס אָנבאלאנגט די אספּעקטן פון אנדערע ויסנ- שאפטן, וי אויך אין הינזיכט פון ליטעראטור און קונסט, איז זי גאנץ הינטערשטעליק, וי ביכלאל שיינע פרויען.

יאקאָוו האָט געזאָגט:

-- איך פארשטיי, אז די דאָזיקע יעדיעס זאמלט איר ניט אויס נײַגעריקײַט, נאָר אויס- שליסלעך אין די אינטערעסן פון אײַער וויסנשאפטלעכער טעטיקײַט. אויב אזוי, בין איך גע-

9

צװװווּנגען אײַך ענטפערן גענוי, װי װײַט מעגלעך --אױסשעפּלעך. לאָמיר עפשער אָפּגײן אין א זײַט?

אין א זײַט איז יאקאָוו אפּגעגאנגען אליין. ווען ער איז געבליבן שטיין לעבן פענצטער, בא דער וואנט, האָט ער שוין דערזען װיקטאָר לװאָוויטשעס פּלײיצע, אין צווייטן עק קאָריי דאָר. געגאנגען איז ער גיך, באשעפטיקט, דעם גרויסן, שװערן קאָפּ ארײַנגעצוגן אין די דארע, סטארטשענדיקע אקסלען.

;ער אײַלט, -- האָט וועגן אים א טראכט געטאָן יאקאָוו, -- ער זוכט נאָך עמעצן, װועמען אָפּגעבן מאזלטאָוו".

װאָס זשע, אייגנטלעך, װאָלט ער אים געענטפערט, ווען ער בלײַבט שטיין אצינד מיט װיקטאָר לװאָװיטשן אָט-אָידאָ, באנאנד? -- ער װאָלט שוין געפונען, װאָס אים זאָגן. אָבער װאָס זאָל ער זיך אליין דערוף ענטפערן?

סאַפיע קאָוואלעווסקע... פארשטייט זיך, אָליע פראגינע, מיט וועלכער ער האָט זיך גע- לערנט ניט בלויז אף איין פאקולטעט, אָדער אף איין קורס -- אין איין גרופּע, איז אויך ניט סאַפיע קאָוואלעווסקע. אָבער געווען איז זי בעפיירעש זייער א פּייַקע סטודענטקע, געוויס איינע פון די פײייַקסטע. זי איז דאפקע געפעלן געווען יאקאָוון, און בייזע סטודענטישע צינ- גער האָבן געטײַנעט, אז זי איז מעסוקן פארליבט אין אים. א סימען האָבן זיי געהאט: וי נאָר זי פלעגט דערזען יאקאָוון ---אלציינס, איינעם אליין, צי אן ארומגערינגלטן מיט א כעוורע יסטודענטן, צי סטודענטקעס, אף אן איבערײַס צװישן די לעקציעס, בייס לאבאַראטאָרישע ארבעטן, פאר די לעקציעס, צי נאָך די לעקציעס -- פלעגט זי גלײַך װי פון אונטער דער ערד אויסוואקסן. און קעדיי מע זאָל ניט מיינען, אז צוגעגאנגען איז זי גלאט אזוי, פלעגט זי טאָ- מיד, צוקומענדיק, פארגעבן עפּעס א פראגע, אָדער גיך אין איר נאָטיץ-ביכל אָנשרײַבן עפּעס א פאָרמול, אן אופגאבע: ,, איך פארשטיי ניט", קוקנדיק דערבײַ בלויז אף יאקאָוון. בלויז יא- יקאָװס ענטפערס פלעגט זי ערנסט און אופמערקזאם אויסהערן, נאָר אוב עמעץ אנדערש יפלעגט אַנהייבן אַנשטאָט יאקאַװן, ---אומיסטן, װיסנדיק איר קאװאָנע, --דערקלערן איר די אופגאבע, וועלכע זי אליין האָט געוויס פונלאנג געלייזט, אויב זי האָט זי געװאָלט לייזן, צי זיך פּרוּוון ענטפערן אף אירער א פראגע, וועלכע איז פאר איר קיין פראגע ניט געװעףן פלעגט זי אפילע זיך ניט מאכן, אז זי הערט, זי פלעגט פּאָשעט א שמייכל טאָן און אָפּגין אין א זײַט.

עס קלינגט עפשער פּאראדאָקסאל, אָבער גראָד מאטעמאטיק, װאָס איז געווען, און װאָס איז, און װאָס װעט זײַן קאָלזמאן ער אליין װועט זײַן, דער יעסאָד, דער זין, דער טאָך פון זײַן לעבן, און בעליסאָפעק פון אירן, אָליע פראגינעס לעבן אויך --איז געװאָרן די מעכיצע צװישן זיי. עמעס, געווען איז עס בלויז זײַן מעכיצע. זײַן מעכיצע, וועלכע ער האָט אריבער- שפּאנען ניט געװאָלט. זי האָט די דאָזיקע מעכיצע ניט געזען. עפשער פּונקט פארקערט, זײַן ליבע צו מאטעמאטיק איז געווען א טייל פון דער צוציונגס-קראפט, װאָס האָט זי גע- שטויסן צו אים. ס'איז אים אויסגעקומען מאָדנע, עפּעס אומנאטירלעך, צי אפילע פּריקרע, מיט אזא שיין מיידל, וי אָליע, שמועסן וועגן ערנסטע מאטעמאטישע פּראָבלעמען, כקירען איבער די ביז גאָר קאָמפּליצירטע טעאָריעס אינעם דאָזיקן געביט, פּרוּװון זיך, און טאקע לייזן אויך, איניינעם אופגאבעס. װאָס זשע, ער האָט דען ניט ליב געהאט מיט זײַנע כאוויירים שאָענװײַס פירן וויקוכים וועגן מאטעמאטיק, טיילן זיך מיט זײַנע פּלענער, מיט זײַנע ספייקעס, באװײַזן געלייזטע, צי זיך פּרוּוון צוזאמען לייזן אופגאבעס? נאָך א מין ליב געהאט! אָבער מיט כעוורע, ניט מיט אָליען, כאָטש זי האָט ניט װייניקער פון זיי אלעמען, און פון יעדערן באזונדער, באנומען, ארײַנגעדרונגען, פארשטאנען און אפילע געקענט עפּעס װויכטיקס אונטערזאָגן אויך. אָבֿער ער האָט עס ניט געװאָלט, צי ניט געדארפט. ,אָט האָט איר אײַך דעם ענטפער, כאַ- שעווער װיקטאָר לװאָװויטש, אף אײַער פראגע ועגן סאָפיע קאָוואלעװוסקע.--יאקאָוו האָט עס אפילע א זאָג געטאָן אף א קאָל. ער האָט אָבער געװוּסט, אז קיינמאָל װעט ער וועגן דעם מיטן גײַציקן דאָצענט זיך ניט טיילן. ניט ענטפערן אזוי. דאָס האָט ער געענטפערט זיך אליין אף יענעמס פראגע. ,און װאָס אָנבאלאנגט קולטור ביכלאל,--װי איר האָט זיך אויסגע- דריקט, -- זאָרגט זיך ניט, ביטע, מײַן פרוי איז א בעעמעס גײַסטיק-רײַכער מענטש, מיט דער דאָזיקער רײַכקײַט, וועלכע מע קען ניט דעראָבערן, אגעוו, אָן שום הויכשולן, איז זי געקומען אינעם לעבן. ווען איר וייסט, װי זי האָט ליב די נאטור, װי זי פארשטייט און פילט מוזיק, װי טיף זי באנעמט די קונסט פון מאָלערײַ --די מינדסטע שאטירונגען פון פארבן, די שפּיל פון שאָטן און ליכט דערגייען צו איר, װי צו אן עכטער קינסטלערן, און װאָס איז װוערט איר אופריכטיקער, פריידיקער איראס-האשאָמאים פאר אלעם דערהויבענעם און שיינעם? אָט דאָס װאָלט ער אים געזאָגט.

0

דערבײַ האָט יאקאָוו א טראכט געטאָן -- דאָס ערשטע מאָל--אז מע װעט דארפן א רעד שאָן מיט לוציען, עפשער טאקע ברענגען איר לערנביכער פאר די שילער פון אָװנטישולן צוהעלפן איר, פארשטייט זיך, אז זי זאָל באקומען קענטענישן, וועלכע זײַנען נייטיק אין לעבן. מיט אירע פיייקייטן, מיט איר ארבעטזאמקײַט, װעט איר זײַן ניט שווער זיך צוגרייטן און אָפּנעבן עקסטערן די מאטורע-עקזאמענעס. און דערנאַך --ער האָט א שמייכל געטאָן, --אז זי װעט װעלן גיין לערנען אפן פיזישימאטעמאטישן פאקולטעט --װועט ער איר זאָגן: ,מיטן גרעסטן פארגעניגן". צװישן אים מיט לוציען װעט מאטעמאטיק קיין מעכיצע ניט װערן. קיין מעכיצע קען ביכלאל צװוישן זי ניט זײַן.

ער האָט אליין אפילע ניט באמערקט, אז זײַן גליק האָט אינעם פריידיקן און אײַליקן לעבנס-גאנג, װי פארטויבט, װי פארוקט ערגעץ אין א וינקל פון זײַן מויעך, צי פון זײַן הארצן א סאך פונעם פרלערדיקן לעבן, װאָס האָט ביז איצט פארנומען, אויב ניט דעם אױבנאָן, איז א גאנץ אָנגעזעען אָרט, און געלאָזט אים בלויז די מעגלעכקײַט ליב האָבן, טראכטן וועגן זײַן ליבע, און ארבעטן -- סײַ ,צוליב זיך", סײַ לייענען לעקציעס,

ס'הייסט ער האָט איצט אויך געטראכט וועגן דער מאמען, עס האָט אים באומרויקט איר קרענק, ער האָט געטראכט וועגן דער שװעסטער מיט איר געזינד, וועגן מערען, געגאנגען צו איר, וי פריער, אינעם קינדערהיים, דערציילט זײַנע קאָלעגן דעם קינדס כאָכמעס, גערן צום וויפלטן מאָל אין לוציעס אָנװעזנהײַט געכאפּט היספּײַלעס פון מערעס קלוגע אײַנפאלן, אָבער ניט אָפּגעבנדיק זיך קיין דיזיוועכעשבן אין דעם, אליין ניט באגרליפנדיק עפשער, זײַ- נען די אלע געפילן זײַנע דורכגעגאנגען װי דורך דעם געפיל פון זײַן ליבע צו לוציען, און אליין פאר זיך זײַנען די געפילן געװאָרן, װי אָפּנעטעמפּט, װי פארצויגן מיט א הײַטל, װי דורכגעזיפּט דורך א געדיכטער רעשעטע, װוּ אפן דעק איז געבליבן מערער, װי ס'װואָלט געדארפט בלײַבן;

װאָס אַנבאלאנגט דער מאמען, האָט זי עס אפּאָנעם ניט געפילט, װײַל בריוו און געלט פלעגן פון אים אָנקומען אָפט, וי פריער, זײַנע בריוו זײַנען איצט אויך געװוען פולע מיט זאָרג און גוטע װוּנטשן. און אויב אפילע די מאמע האָט אופגעכאפּט אן ענדערונג אינעם זונס באציונג צו איר, האָט זי גוט פארשטאנען די סיבע דערפון, און עס האָט זי געפרייט איר זונס גליק.

בא לוציען האָט זיך צונויפגעגאָסן איניינעם איר ליבע צו יאקאָװן און צו מערען. אָט די גרויסע ליבע האָט מיט גליק אָנגעפילט איר נעשאָמע, פארשטעלנדיק מיט זיך אלץ ארום -- אויסער יאקאָווס ליבע צו איר. די דאָזיקע ליבע זײַנע איז געווען מיט איר די גאנצע צײַט. באמערקנדיק אין גאס אן ייִנגלשן אופמערקזאמען בליק אין איר זײַט, פלעגט זי װערן ניט צופרידן, ס'יפלעגט זיך איר דאכטן, אז שוין מיט דעם אליין זינדיקט זי -- בלויז ער האָט רעכט קוקן אף איר מיט ברייט צעעפנטע, אָדער עטװאָס צוגעמאכטע אויגן. די גאנצע צײַט האָט זיך איר געװאָלט ריידן וועגן אים, ניט װאָס דערציילן גלאט אין דער װועלט ארלין מײי- סעס -- פּראָסט דערמאָנען זײַן נאָמען. נאָר זי האָט וועגן אים ניט גערעדט. געשוויגן. ערשטנס, װאָלט זי געקענט ריידן וועגן אים בלויז מיט אזא גליקלעכער פרוי, וי זי איז, און, צווייטנס, האָט זי ביכלאל ניט געװוּסט, װיָאזוי פארפירט מען א געשפּרעך מיט עמעצן וועגן איר יאקאָוון. נאָר טראכטן וועגן אים -- האָט זי די גאנצע צײַט געטראכט, און זיכער איז זי געווען, אז אין די דאָזיקע מינוטן טראכט יאקאָוו אויך וועגן איר. זי האָט ניט געװוּסט, װאָס ער טראכט, גע- װוּסט בלויז, אז ער טראכט וועגן איר מיט ליבע.

פריַער האָט זי געמיינט, אז שטארקער, וי זי האָט אים ליב, איז ביכלאל ניט מעגלעך ליב האָבן. ערשט, זי האָט געהאט א טאָעס. װאָס מער זי זעט אים, װאָס מער זי דערקענט אים, װאָס מער זיי זײַנען איניינעם --אלץ שטארקער האָט זי אים ליב, אלץ טײַערער װערט ער איר, אלץ נייטיקער דארף זי אים האָבן.

װאָס עלטער זי ווערט, -- טראכט לוציע, -- פארשטייט זי בעסער א מין גרויסע כאכאָמע איר באָבע כאסיע איז געווען. ניט פארשטייענדיק קינדװײַז דעם טיפן זין פון אירע רייד, האָט זי זיי דאָך פארגעדענקט אפן גאנצן לעבן --דאָס פארגעדענקטע פון דער קינדהײַט בלײַבט אפן גאנצן לעבן סײַ אינעם מויעך, סײַ אינעם הארצן, ---אלצדינג, װאָס די באָבע כאסיע פלעגט אין איר ארײַנרײדן. אָנשטאָט מײַסעלעך, צי לידעלעך, וועלכע זײַנען אזוי נייטיק פאר די קליינע קינדער -- לוציע ווייסט עס לויט מערען --און פאר וועלכע די נאטור אליין האָט גע- לאָזט אָרט אין די קינדערשע מויכעס, האָבן אין לוציעס זיקאָרן פון יענער װײַט זיך אײַנגע- קארבט דער באָבע כאסיעס גלײַכװערטלעך, עמעסע מײַסעס, און געהערטע פון עמעצן גע- ישיכטעס.

41

לוציע דערמאָנט זיך, אז אָפּט פלעגט די באָבע כאסיע, אָנהײבנדיק דערציילן א געשיכטע; װאָס פלעגט האָבן עפּעס גאָר א גליקלעכן אָנהײב, זאָגן דערבלי:

,זאָרג ניט, לוצעניו, דו װועסט נאָך זײַן א גליקלעכע, װעסט דערמאַנען מײַנע װערטער. זאָלסט וויסן, אז דעם מענטשנס לעבן װערט צעטיילט אף צוויי כאלאָקים: ווען מע איז נאָך א קינד, און ווען מע װערט שוֹין א דערוואקסענער מענטש. דער, װער עס לעבט קינדװײַז רײַך, שיין, מיט אלע פארגעניגנס---מאטערט זיך דערנאָך, די צווייטע העלפט פון זײַן לעבן. און פארקערט: װער עס האָט אזעלכע וויסטע און ביטערע קינדער-יאָרן, װי דו, װעט דערנאָך זײַן גליקלעך. לוציע איז דערפון געווען זייער צופרידן. זי האָט בלויז געװאָלט, אז די באָבע כאסיע זאָל איר זאָגן, ווען װעט זיך שוין ענדיקן איר קינדהײַט און אָנהױבן זיך דאָס גליקלעכע לעבן אירס. דאָס האָט כאסיע אליין ניט געװוּסט,

לוציע פארשטייט איצט, אז די באָבע כאסיע פלעגט אזוי אקשאָנעסדיק און אָפט ריידן וועגן די צוויי קלוימערשטיקע פּעריאָדן אינעם מענטשנס לעבן, נאָר צוליב דעם, קעדיי דער- פרייען לוציען, אליין ניט גלייבנדיק אינעם דאָזיקן סימען. לוציע איז זיכער, אז צוגעטראכּט האָט די דאָזיקע געשיכטע אויך א גוטער און קלוגער מענטש, װאָס האָט געװאָלט, אז אין די הערצער פון אָרעמע קינדער זאָל לעבן א האָפענונג, װאָס הייסט ,,כ'וועל זײַן גליקלעך". אין איר, אין לוציעס לעבן, זײַנען יענע גוטע װוערטער געװאָרן בעעמעס נעוייִשע.

וי שטענדיק האָט לוציע אויך הײַנט זיך אופגעכאפּט פרי, דערזען, אז די שפּארונע צװוישן דעם דיל און דער טיר, װאָס פירט אין יאקאָווס קאבינעטל, איז װי פארצויגן מיט א גאָלדענעם פּאַסיקל שלין, און מיט האנאָע א טראכט געטאָן: אָ, הײַנט איז דאָך זונטיק... הײַנט װעלן זי גיין צו מערען. זי װעט אפגיך אָפּטאָן די שטוביקע ארבעטן -- עפּעס-װאָס פארנייען, אױיספּרעסן, געבן א ראם צו --און פארטיק. זי איז פרײי. זי האָט ליב דעם זונטיקדיקן טאָג. אײַלן דארף מען ניט --ניט אף דער ארבעט, ניט בייס דער ארבעט, ניט צוריק אהיים. זי קאָן א גאנצן טאָג זיך פארנעמען מיט װאָס זי װויל: אשטייגער, נעמען א ביכל, זיך פארקלײַבן אין פאָטעל און לייענען, דערנאָך קען זי זיך ארומדרייען איבער דער שטוב און ראמען, צוקלײַבן, עס זאָל זײַן בא זיי אין שטוב שיין און ציכטיק, אָפּשטײין בא דער פּליטע קען זי אויך הײַנט לענגער, וי שטענדיק. זי װיל אז דאָס עסן זאָל בא זיי זײַן געשמאק און צו דער צײַט, זי וויל, אז די העמדלעך זאָלן אף יאקאָוון זינגען, זײַן גארניטער זאָל זײַן פײַן אויסגעפּרעסט, און די אייגענע מאלבושים אויך ניט פארגעסן --אָפּגעבן זיי אויך דעם געהעריקן קאָװעד. זי האָט ליב די שטוביקע ארבעט און פארשטייט ניט יענע פרויען, װאָס באדויערן, װאָס די שטוביארבעט פארנעמט אזויפיל צײַט.

דערבײַ הייסט לוציע דעם זונטיק ניט פארײַסן די נאָז, ער איז בא איר ניט קיין מעיוכעס, זי האָט אים טאקע ליב, נאָר דער מאָנטיק איז איר אויך צום הארצן. מאָנטיק קומט זי אין איר צווייטער היים, אין צעך, אין בריגאדע, װוּ זי איז נעכטן א גאנצן טאָג ניט געווען.

דעם דינסטיק האָט זי אוואדע ליב --דינסטיק גייט זי מיט יאקאָוון אײינצײַטיק אף דער ארבעט. ער האָט די ערשטע צוויי לעקציעס. אויב זיי גייען ארויס פון שטוב באצײַטנס, פירט ער זי נאָך א ביסל דורך. דעם מיטװאָך האָט זי ליב דערפאר, װאָס ער באצייכנט די מיט פון דער װאָך. דאָנערשטיק איז בא יאקאָוון ניטאָ קיין לעקציעס, האָט ער די מעגלעכקײַט א גאנצן טאָג ארבעטן , צוליב זיך"---װוי ער רופט זײַן וויסנשאפטלעכע ארבעט--דערפאר האָט זי ליב דעם דאָנערשטיק. פרײַטיק ענדיקן זיי קימאט איינצײַטיק די ארבעט, און ער ווארט אָפט אף איר, וי פריַער, באם פאבריק-טויער. שאבעס איז אויך א גוטער טאָג --ערעוו זונטיק -- איז לוציען געפעלן איר אייגענע כאָכמע, און זי טוט א שמייכל.

דעם שאבעס האָט זי ליב אויך דערפאר, װײַל אלע שאבעס איז בא זי אין צעך א , פינפ- מינוטיקע באראטונג". דאָס ערשטע מאָל האָט זי טאקע געמיינט, אז די פארזאמלונג װעט דויערן פינף מינוט. ס'איז געווען איר ערשטע פארזאמלונג אינעם לעבן. זי האָט זיך דעמלט זייער פארװוּנדערט, װאָס געדויערט האָט זי עפשער א שאָ צײַט. פארװוּנדערט איז זי געווען און צופרידן, װאָס די פארזאמלונג האָט זיך ניט געענדיקט פאר די געציילטע פינף מינוט, װײַל ס'איז איר זייער געפעלן געווען זיצן דאָרט און הערן, װאָס מע רעדט. אלע רעדנער זײַנען איר געפעלן געווען, כאָטש זי האָט געהערט, אז זיי זײַנען ניט מאסקים אָפט איינער מיטן אנדערן, דערווידערן, אמפּערן זיך. אף יענער פארזאמלונג איז זי געזעסן, װי א גאסט, צי װי א זײַטיקער מענטש. צו איר, װאָס האָט געארבעט דעם צווייטן טאָג, האָט נאָך יענע פארזאמ- לונג קיין שײַכעס ניט געהאט, מאכמעס אף די , פינפמינוטיקע באראטונגען" פירט מען אונטער דעם סאכאקל פאר א װאָך ארבעט.

איצט איז עפּעס אנדערש. איצט גייט איר אין לעבן וויסן, ויַאזוי האָט זי געארבעט, װל- אזוי האָבן געארבעט די כאווערטעס אירע. וויפל עלעקטרע האָבן זיי אײַנגעשפּאָרט, וויפל

42

רויווארג, וויפל מאָל אין מעשעך פון דער װאָך האָבן זיי אליין רעמאָנטירט זייערע מאשינען, וויפל מאָל גערופן דעם מעכאניקער, וויפל צײַט געשטאנען ליידיק, וויפל אויסגעארבעט זאָקן פון דער העכסטער קוואליטעט, וויפל בראק.

אָפט פארנעמט זייער בריגאדע דאָס ערשטע אָרט. דעמלט איז בא איר און בא דער גאנ- צער בריגאדע אן עמעסער יאָמטעו. מע פארשרײַבט זײיערע פאמיליעס אפן רויטן טאָװל.

וי נאָר דער שעף פון צעך מעלדעט, וועלכע בּריגאדע איז ארויס אין די פאָרגעשריטע- נע, הייבן אָן טאקע גלײַך, די מיטגלידער פון יענער בריגאדע, זיך אליין אפּלאָדירן. זי, לוציע, האָט זיך אויסגעלערנט הויך, עפשער העכער פון אלעמען, אפּלאָדירן. ווען זי האָט דערציילט יאקאָוון וועגן די אפּלאָדיסמענטן, האָט ער זיך צעלאכט:

-- שטעלסט זיך פאָר, ווען די ארטיסטן אף דער בינע װאָלטן זיך אליין אפּלאָדירט? נאָכן ספּעקטאקל װאָלטן די צושויער געזעסן אין זאל מיט צונויפגעלייגטע הענט, און די אקטיאָרן װאָלטן ארויס אף דער בינע און אָנגעהױבן זיך אליין אפּלאָדירן... -- און װידער געלאכט.

זי האָט זיך אפילע באליידיקט:

-- אין צעך זיצט דאָ קיינער ניט מיט קיין צונויפגעלייגטע הענט, אלע האָרעװען גוט. פּאָשעט, איין בריגאדע גליקט אָפּ, די ארבעט גייט איר בעסער, זײַנען אנדערע, פארשטייט זיך, דערוף א ביסל מעקאנע. און די בריגאדע איז צופרידן. איך בין אויך מעקאנע יענע, װאָס גייען ארויס אין די פאָרגעשריטענע. אין זין פון אפּלאָדירן ביסטו, קען זײַן, גערעכט. זיך אליין טויג טאקע ניט אפּלאָדירן. ווייסטו װאָס, יאקאָוו. זאָל הייסן, אז ניט מיר אפּלאָדירן זיך אליין, מיר פּאטשן פּאָשעט, וי קינדער, פאר פרייד מיט די הענט--װען בא אונדז איז דער בעסטער סאכאקל פאר דער װאָך ארבעט, -- האָט זי געפונען א פּשאָרע, ניט אָפּזאָגנדיק זיך פונעם אפּ- לאָדירן.

אָט אזוי, טראכטנדיק, האָט זי צוגעגרייט דעם פרישטיק. ניט געײַלט האָבן זי אָפּגעגעסן, און יאקאָוו איז גלײַך אוועק צו זײַן ,סטאנאָק", װי ער רופט זײַן שרײַבטיש. זי האָט איבער- געוואשן דאָס געפעס, זיך אָפּגעפארטיקט מיט אנדערע ארבעטן, צונויפגעלייגט אין טאש די מאטאָנעס, װאָס זיי האָבן געקויפט פאר מערען: א שאכטל פארביקע בלײַערס, אן אלבאָם, א באמאָלט בלעכן פּושקעלע מיט צוקערקעס, און ארײַן צו יאקאָוון אין קאבינעטל:

-- יאקאָוו, איך בין שוין גרייט. ווען דו װעסט װעלן, קענען מיר גיין.

-- ווייסטו װאָס, לוציע, -- האָט ער אומגעריכט, פאר איר איז עס יעדנפאלס געווען אומ- געריכט, געזאָגט: גי עפשער הײַנט אָן מיר. איך װעל דערװײַל אן ארבעט טאָן, עפּעס באקומט זיך בא מיר ניט. דערפאר אָבער, אז דו װעסט קומען --א פּאָר שאָ דארף דאָך געדויערן דער גאנג -- װעט שוין דער גאנצער טאָג, איניינעם מיטן פארנאכט -- זײַן אונדזערער. נאָר אונד- זערער. ווילסט אזוי?

זי האָט בעפיירעש ניט געװאָלט אזוי, זי האָט געװאָלט גיין מיט אים איניינעם, אָבער קיין מוט ניט געהאט זאָגן אים וועגן דעם. האָט זי ביכלאל אף זײַן פראגע ניט געענטפערט. זיך געזעגנט און אוועק,

ביטערע געדאנקען האָבן זי באגלייט דעם גאנצן וועג, געגאנגען מיט איר באנאנד אָנ- שטאָט יאקאָוון. וויפל זי האָט זיי ניט געטריבן פֿון זיך, האָבן זיי איין מאָל ניין, זיך ניט גע- װאָלט אָפּטשעפּען.

מערע האָט גלײַך בא איר געפרעגט:

-- ווו איז דער טאטע?

-- דאָנערשטיק איז ער געווען בא דיר?--- האָט לוציע געענטפערט מיט א פראגע.

-- נו איז װאָס! -- האָט מערע ניט פארשטאנען, װאָס פאר א שײַכעס האָט דעם טאטנס קומען צו איר צוריק מיט עטלעכע טעג צום הײַנטיקן באזוך.

לוציע האָט פלינק ארויסגענומען פון טאש די מאטאָנעס. געגעבן מערען דעם אלבאם, דאָס פּושקעלע מיט צוקערקעס, און געעפנט דאָס שאכטל מיט בלײַערס. פארשײידנקאָליריקע זײַנען זיי געלעגן ענג צוגעטוליעט איינער צום אנדערן. פון איין זײַט זײַנען זי געווען האלב-קײַלעכי- קע, פון דער צווייטער -- האָבן ארויסגעקוקט פון צװישן גלײַך און אקוראט פארשניצטן האַלץ אלערליי שטיפטיקלעך: בלויע, רויטע, גרינע, בלאָווע...

-- זעסט, וי שיין דער טאטע האָט דיר פארשניצט די בלײַערס? איך קען אזוי ניט. האָט געזאָגט לוציע, -- בא מיר צעברעכט זיך שטענדיק דאָס הערצעלע פונעם בלײַער, װי נאָר איך הייב אים אָן פארשניצן.

דאָס איז שׁוֹין פאר מערען ביכלאל געווען א נײַס:

-- פארװאָס זשע לערנסטו זיך ניט אויס, אז דו קענסט ניט?

43

לוציע האָט לאנג שפּאצירט מיט מערען. זי האָט װידער געקראָגן ראכמאָנעס אפן קינד, צי עפשער גאָר אויך אף זיך אליין? צי בלויז אף זיך? זי װאָלט װעלן וויסן דעם ריינעם עמעס, פארװאָס איז ער הײַנט ניט געגאנגען מיט איר? צי װײַל ער בענקט ניט נאָכן קינד, ס'איז אים אלציינס יאָ זײַן מיט איר, צי ניט זײַן מיט איר, יאָ זען זי, צי ניט זען זי. צי ער קען זיך גרינג באגיין אָן דעם אלעמען, צי ער האָט טאקע געמוזט ארבעטן, טאקע ניט געקענט גיין?

יאקאָוו האָט שוין, קענטיק, ארויסגעקוקט אף איר, ער איז געשטאנען באם פענצטער--װײַל אנדערש --װאָס האָט ער ניט געזען בא זיי אין הויף? -- און װי נאָר ער האָט זי דערזען, האָט ער אופגעלייגט זיך צעשמייכלט, א מאך געטאָן מיט דער האנט, װי ער זאָל איר הייסן גיכער גיין, און אוועק עפענען איר די טיר.

א רעגע ביז דעם האָט זי אפילע ניט געװוּסט, אז זי װעט אים באלד זאָגן:

-- יאקאָוו, פארװואָס האָסטו געזאָגט: ,דער גאנצער טאָג װעט זײַן אונדזערער"? און ווען מיר װאָלטן געווען אָט די צוויי שאָ איניינעם, און ניט באזונדער, און דו װאָלסט איצטער די צוויי שאָ געזעסן בא דײַן ,סטאנאָק", און ערשט דערנאָך װאָלטן מיר ביידע אוועק שפּאצירן, װאָלטן מיר סײַװי די זעלביקע צײַט געווען צוזאמען. דו זאָגסט דאָך, אז ס'איז אפילע פאראן אזא געזעץ אין מאטעמאטיק: די סומע, דער סאכאקל װעט זיך ניט בײַטן, װי מע זאָל ניט ענדערן דעם סיידער פון ציפערן, וועלכע מע לייגט צונויף.

פונעם מאטעמאטישן דענקען אירן איז ער געװאָרן מאָלע גדולע:

-- אוי, ביסטו בא מיר א כאכאָמע... אוי, ביסטו בא מיר א מאזיק... אָבער הער מיט קאָפּ: אין מײַנע סטודענטישע יאָרן בין איך געווען א שטאנגיסט, געהויבן אזעלכע שװוערע אײַזערנע שטעקנס, אף וועלכע מע טוט אָן בא ביידע זײַטן שווערע, אײַזערנע רייפן. זאָג איך דיר, װי א געוועזענער שטאנגיסט: אופהייבן הונדערט קילאָגראם, לאָמיר זאָגן פאר פיר מאָל, צו פינף און צוואנציק קילאָגראם, איז גאָר ניט אלציינס, װי געבן א רײַס ארויס אף אופגעהויבענע, א ביסל ציטערנדיקע, וי אָנגעבױגענע סטרונעס, זייער אָנגעשטרענגטע הענט, אלע הונדערט קילאָגראם מיטאמאָל,

-- ביסט עפשער גערעכט, יאקאָוו, -- האָט זי געזאָגט,

זי האָט זייער געװאָלט, אז גערעכט זאָל ער זײַן, און ניט זי.

ל}

נאָך פריער, וי זי אליין, האָט עס באמערקט טויבע.

איינמאָל נאָך דער ארבעט האָט זי דעריאָגט לוציען אין גאס.

-- הערסטו, טאָכטער, כ'וויל דיך עפּעס פרעגן. פארװאָס האָסטו אופגעהערט שמייכלען? ס'איז בא דיר אזא מאָלעטאמעדיקער שמייכל, פון דײַן ליבן שמייכל װערט גרינגער אף דער נעשאַמע, אפילע ווען אף דער נעשאָמע איז ניט אזוי פייגלדיק. און װאָס זײַנען ווערט דײַנע כיין:גריבעלעך...

הערנדיק די גוטע װוערטער, האָט זיך לוציע שיר ניט צעוויינט, און גענומען שטאמלען:

-- װאָס עפּעס האָב איך אופגעהערט שמייכלען?! כ'מיין, און פריִער האָב איך דען די גאנ- צע צײַט געשמייכלט? ניין, כ'האָב געװאָלט זאָגן..

טויבע האָט פארשטאנען, אז בעסער לאָזן זי צורו, װײַל מיטן פרעגן װעט זי איר אלציינס ניט העלפן, ביפראט, אז לוציע קלײַבט זיך פאר איר ניט אויסגיסן איר ביטער הארץ.

האָט זי זיך אָפּגעשטעלט און געזאָגט:

-- גי בעסער אליין... געזונטערהייט... איך קען דיר בעמיילע ניט נאָכלױפן.

זי איז געבליבן שטיין, און לוציע איז אוועק װײַטער.

אָפּגײענדיק א ביסל, האָט זי זיך אומגעקוקט און געזען, אז טויבע שטייט נאָך אלץ אף יענעם אָרט, װוּ זי האָט זיך אָפּגעשטעלט, װי זי װאָלט טאקע זיך געמוזט אָפּרוען נאָך דעם, װוי זי איז א שטיקל ועג נאָכגעלאָפן לוציען. אפילע פונדערװײַטנס האָט לוציע געזען אז טויבע איז באצאָרנט, באטריבט. כאָטש דאָס פּאָנעם אירס, װער שמועסט דעם אויסדרוק פונעם פּאַנעם, די אויגן, האָט לוציע פון אזא מעהאלעך ניט געקענט זען. דערקענט האָט זי טויבעס צושטאנד לוט איר שטיין, לוט דעם, װי זי האלט דעם קאָפּ, װי מאכטלאָז זי האָט די הענט אראַפּגעלאָזט.

44

א ביסל פון דעם ראכמאָנעס, װאָס לוציע האָט לעצטנס אף זיך, האָט זי גלײַך באטיילט אויך טויבען, און עס האָט זיך איר פארװאָלט מיט עפּעס טרייסטן די אומגליקלעכע פרוי-- ניט שטילן איר ווייטעק, ניט לינדערן איר אומרו נאָך די פארלוירענע קינדער אירע, נאָך דער פארברענטער היים -- דאָס האָט לוציע ניט געקענט. ניט בעקויעך געווען -- זי האָט בלויז גע- װאָלט געבן איר צו פארשטיין, אז מיט איר, מיט לוציען, האָט גאָר קיין שלעכטס ניט פּאסירט. שמייכלען, ווען עס שמייכלט זיך ניט -- אזוינס װעט לוציע זיך ניט פארגינען, ס'וועט הייסן, אז זי קרימט מיט דער נעשאָמע, אָבער א מאך טאָן פרײַנטלעך מיט דער האנט---דאָס יאַ. לוציע האָט זיך אָפּנעשטעלט, און, איבערצײיגנדיק זיך, אז טויבע זעט זי, אָנגעהױבן פאָכן צו איר מיט דער האנט. אין איינעם בלויז זײַט איר גערעכט, מומע טויבע-- האָט לוציע אין גע- דאנק זיך געווענדעט צו דער לאָמזשער פרוי -- כ'האָב לעצננס פארלוירן מײַן רו... איך קען זיך קיין אָרט ניט געפינען... איך קען ניט שלאָפן. און אז איך װער שוין אנדרעמלט -- וויין איך פון שלאָף, װאָס װעט נאָך װײַטער זײַן --ווייס איך ניט.. דערװײַל מאטערט מיך מײַן מוירע... טאָמער... טאָמער כאָלילע...

לוציע האָט די טעג געלייענט זייער אן אינטערעסאנט ארטיקל אינעם זשורנאל ,ארום דער וועלט" וועגן א ווילדן שייוועט אין דאָרעם אמעריקע. די מענטשן פון יענעם שייוועט זײַנען ביז ערשט ניט לאנג געווען קאניבאלן. אָבער ווען פון א גרויסער מאסע זײַנען זיי געבליבן בלויז א קליין הײַפל, ווען זיי האָבן שוין געהאט אופגעגעסן קימאט אלע זייערע קרויווים און פרײינט, האָבן זיי זיך באטראכט, און געװאָרן אויס מענטשנפרעסער. דער געלערנטער, וועל- כער האָט זיך אײַנגעשטעלט פאָרן צו זיי, האָט אפילע געשריבן אין זײַן ארטיקל: , װײַל אנ- דערש, טײַערע לייענער און לייענערנס, װאָלט איך זיך ניט אומגעקערט אין מײַן טײַערן, נעפּלדיקן לאָנדאָן, און איר װאָלט מײַן ארטיקל ניט געלייענט". לוציען איז שטארק געפעלן געווען, װאָס אזא גרויסער געלערנטער און אף אן עמעס א דרייסטער מענטש פון װײַטן לאָנ- דאָן ווענדעט זיך צו איר אויך אין זײַן ארטיקל. צו איר, צו זײַן לייענערן. פון יענעם ארטיקל האָט זי זיך דערװוּסט, אז בא זיי, בא די אָפּגעשטאנענע מענטשן, קאָן מען גלײַך, לויטן אויס- דרוק פון זייערע פּענעמער, ,איבערלייענען די גאמע פון זייערע איבערלעבונגען". (לוציע האָט ליב שיינע אויסדרוקן, און װי נאָר זי געפינט אזעלכע אין די איבערגעלייענטע ביכער, פאר- געדענקט זי זײי. יאקאָוו װוּנדערט זיך אָפּט, ווען זי דערציילט אים איבער א דערציילונג, אן ארטיקל אזוי, וי זי װאָלט גאנצע שטעלן אויסלערנען אף אױסװייניק -- װאָרט אין װאָרט, וי זי האָט געלייענט. ער דערקענט גלײַך אזעלכע אויסדרוקן.).

-- אוי, ביסטו בא מיר א כאכאָמע, --זאָגט ער איר אין אזעלכע פאלן און נעמט זי ארום, -- אף אייניקע מײַנע אספּיראנטן געזאָגט געװאָרן -- אין דער צײַט, וען בא אן עכטן ענגלענדער, אן אינטעלעקטואל -- יאקאָוו האָט איר דערקלערט, אז אן אינטעלעקטואל הייסט א הויך-קולטורעלער, אלזײַטיק אנטוויקלטער מענטש -- וועט מען קיינמאָל לויטן אויסדרוק פון פּאָנעם אין דער קלענסטער מאָס זיך ניט אָנשטױסן וועגן זײַן ,גאמע פון געפילן".

אזויארום, האָט לוציע נאָך א באװײַז, אז זי איז אן אָפּגעשטאנענע. טויבע האָט לוט איר פּאָנעם דערזען, אז ס'איז בא איר ניט רויַק אף דער נעשאָמע, אז עפּעס פּײַניקט זי...

עפשער האָט באמערקט ניט בלויז טױיבע? עפשער זעען עס אלע אירע כאסענע-געסט, און ביכלאל אלע אירע באקענטע פונעם צעך, פון דער פאבריק! פּראָסט, טויבע האָט בא איר גע- פרעגט. אלע קענען דאָך ניט פרעגן. און עס טוט לוציען, װי א ברי דער געדאנק: פארװאָס זשע זעט יאקאָוו ניט, װאָס עס קומט מיט איר פאָר! ער האָט געמוזט דערזען פריַער פון אנ- דערע. איבער א סאך טײַמיִם, און אויך אפילע דערפאר, װאָס זיי זײַנען ביידע צוזאמען מערער צײַט, וי זי איז מיט טויבען, אשטייגער. די דאָזיקע באשולדיקונג האָט זי גלײַך פארענטפערט, אראָפּגענומען פון יאקאָוון: װי שלעכט עס זאָל איר ניט זײַן אפן הארצן, װי ביטער עס זאָל איר ניט זײַן אף דער נעשאָמע--דערזעט זי נאָר יאקאָוון -- פארגעסט זי אין אלע צאָרעס, און עס כאפּט זי ארום דאָס גרעסטע גליק, די גרעסטע פרייד, וועלכע א מענטש קען ארי- בערטראָגן. זעט זי אים ניט-- לעשט זיך וי אויס די פרייד און עס כאפּט זי װידער ארום די מוירע... פאר װועמען האָט זי מױירע? ניט פאר וועמען ---זי האָט מוירע, אז יאקאָוון גייט ניט אָן מערע... איר מערע... זייער מערע, װי זי האָט שוין געמיינט, צי עפשער זיך אלינגערעדט.. וועלכע זשע קאָנקרעטע רייד יאקאָווס צי מײַסים האָבן אופגעוועקט די דאָזיקע מוירע, וועלכע האָט באם אָנהייב פון זייער ליבע, געלעבט אין איר הארצן, אָבער אדאנק יאקאָװן איז זי דערנאָך ניט װאָס אנשלאָפן געװאָרן -- זי איז נעלעם געװאָרן, אנטרונען, פארשװוּנדן -- ער האָט צעווייעט אירע ספייקעס, ער מיט זײַן ליבע צו זיי ביידן, צו איר און צו מערען, מיט זײַן עמעסדיקער, מיט זײַן גרויסער ליבע און זאָרג. װאָס זשע פאָרט האָט איצטער פּאסירט? ס'האָט, אייגנטלעך, גאָרנישט ניט פּאסירט, נאָר טאקע אָט דער גאָרניט האָט וייס איך וו

49

אויסגעזוכט די מוירע, געבראכט װידער די צעווייעטע שרעק אירע און באפוילן: נא, לוציע, טראָג זיך מיט איר ארום. פון װאָס זשע לייגט זיך צונויף דער גאָרניט? פון דעם, װאָס יאקאָװו זאָגט ניט קיין איינציק װאָרט אפילע וועגן דעם, אז ס'איז שוין צײַט צונעמען דאָס קינד פונעם קינדערהיים, ברענגען מערען אין זײיער שיינער שטוב, עס זאָל זײַן אזוי װי זי, לוציע, האָט געטרוימט, װי ער האָט איר פיל מאָל צוגעזאָגט. אפילע ניט װאָס צוגעזאָגט, גערעדט קלאָר און דײַטלעך:

-- מערען װעלן מיר גלײַך צונעמען פונעם קינדערהיים. פאר די קינדער פון די מיטאר- בעטער פון אונדזער אינסטיטוט איז פאראן, זאָגט מען, א גוטער קינדערגאָרטן, ער געפינט זיך נאָענט פונעם אינסטיטוט, און װײַט פון אונדזער שטוב. כ'מיין, אז ס'איז ניט קעדײַ פירן אזוי װײַט דאָס קינד--- ס'מאכן זיך ווינטער גרויסע פרעסט, הארבסט-צײַט -- רעגנס. מיר װעלן זיך סטארען געפינען נעענטער צו דער שטוב א קינדערגאָרטן. א גוטן, געוויינלעך.

אזעלכע רייד האָט לוציע געהערט פון אים פריער, ווען זיי זײַנען נאָך ניט געווען איניי- נעם. אָפּטער פון אלץ פלעגט ער אָנהייבן ריידן וועגן מערען, באגלייטנדיק לוציען אהיים. איצט האָט ער אזוי װי פארגעסן אין דעם. ריידן רעדט ער אויך איצט וועגן מערען אָפט און מיט ליבע. גייט צו איר אין קינדערהיים, אמאָל -- מיט לוציען, אמאָל -- אליין. אָבער מער גאָרניט. עס קימערט, אפּאָנעם ניט יאקאָוון, װאָס זי איז דאָרטן מיט קינדער, װעמעס מאמעס אָדער שטאטעס קענען דערװײַל ניט נעמען דאָס קינד צו זיך איבער פארשיידענע סיבעס, װער רעדט שוין פון יענע קינדער, וועלכע האָבן ניט װער עס זאָל זיי נעמען, קינדער אלפּיינעס געראי טעוועטע פונעם פאשיסטישן פײַער. יאקאָוו קומט צו מערען, שפּילט זיך מיט איר פריילעך און לאנג, טראָגט זי אפט ארום אף די הענט, און דערנאָך לאָזט ער זי רויק אראָפּ אף דער ערד, טוט איר א זאָג:

-- נו, לויף צו די קינדער, -- און טוט זי א קוש דערבל, -- כ'וועל אינגיכן װידער קומען.

מערע לויפט אוועק א צופרידענע צו די קינדער, טוט זיך גלײַך ארײַן אין דער שפּיל, וי זי װאָלט די שפּיל אפילע ניט איבערגעריסן. מערע איז צופרידן -- זי האָט ערשט געזען דעם טאטן. איז זי דאָך א קינד, זי פארשטייט קנאפּ, זי פארשטייט אפילע ניט, אז איר לעבן קען זײַן אנדערש, אָבער יאקאָוו דארף, יאקאָוו מוז פארשטיין, אז עפּעס איז דאָ קרום. לאָזט זיך אויס, אז ער פארשטייט אויך ניט, און נאָכן באזוך צו מערען קומט ער רויק אין זייער שיינער און געראמער דירע.

ניט װאָס לוציע וואגט אים ניט זאָגן, צי דערמאָנען, אז ער האָט דאָך ניט איין מאָל גע- שרוימט אף א קאָל, מאמעש געװאָלט װאָס גיכער דערלעבן די צײַט, װען מערע װעט שין זײַן מיט זײי, און ניט אינעם קינדערהיים מיט יעסוימים, צי האלבע יעסוימים. זיך פאָרגעשטעלט, אין א שפּאס געװיינלעך, אז ווען ער װעט קומען פונעם אינסטיטוט אהיים, װעט ער גלײַך אָנהױבן זוכן זײַנע פּאפּירן, וועלכע מערע וועט, אזוי װי מוישעלע, געבן א שלעפּ אראָפּ פונעם טיש און ערגעץ פארשטעקן. אָבער א מין פרייד עס װעט זײַן דערנאָך, װוען עס װעלן זיך אָפּזוכן די פארשריבענע זײַנע בייגעלעך פּאפּיר, צעקנייטשטע, צעפליקטע, אָבער פאָרט אזעל- כע, אז נאָך גרויסע מאטערנישן װעט ער קענען פאנאנדערקלײַבן, װאָס ער האָט דאָרט אָני געשריבן. לוציע פלעגט דערווידערן, איבערצײַגן יאקאָוון, אז מערע װעט אזוי ניט טאָן, אז זי איז דאָך ניט קיין צעפּעסטעט קינד. דערוף פלעגט ער זאָגן אנערעך אזוי:

-- א קינד בלײַבט א קינד. אזוי קען זײַן. מע דארף פּאַשעט באהאלטן אין טישקעסטל נייטי- קע פּאפּירן, און ניט לאָזן זיי אויבנוף, -- פלעגט ער לאכן. איצט רעדט ער ביכלאל ניט ועגן דעם.. און לוציע שװײַגט אויך. נאָר לוציעס שװײַגן האָט בלויז איין קאָנקרעטע סיבע: זי וויל, ער זאָל אליין, אליין, אָן איר ביטע, נעמען דאָס קינד אהיים. ער זאָל אליין דערפילן, אז ער 'דארף זי האָבן דאָ, בא זיי אין שִטוב, אז אים איז װייניק זײַן מיט איר א שאָ, צי צוויי, צי מער, אז אים איז נייטיק זען, ווען זי לייגט זיך שלאָפן, װיאזוי זי שלאָפט די נאכט, און װי זי כאפּט זיך אוף --- א שמייכלענדיקע, א פריילעכע, א פּלאפּלענדיקע, צי כאָלילע, אן אומע- טיקע, א וויינענדיקע... לוציע דארף אז ניט זי, נאָר זײַן הארץ זאָל עס אים אונטערזאָגן. ניט זי דארף אים בעטן וועגן דעם, זי קאָן אים ניט בעטן, זי קאָן עס ניט טאָן דערפאר, װײַל זי איז זיכער, אז אָפּזאָגן װעט ער איר ניט, -- אין דעם איז זי זיכער, -- ער קאָן איר ניט אָפּזאָגן. און אויב אזוי װעט אויסקומען, אז מערע װועט זײַן בא יאקאָוון אן אָנגעװאָרפענע, אן אויסגע- בעטענע, אן איבעריקע, וועלכע איז טאקע ניט אין קינדערהיים, נאָר מיט זיי איז זי, װײַל לוי ציע וויל. אזוי, און ער איז ניט קעגן. אזוינס דארף לוציע ניט.

לוציע ווייסט ניט, װאָס זאָל זי טאָן? ווען זי איז זיכער, אז ער האָט פּראָסט און פּאָשעט ניט קיין טראכט געטאָן וועגן נעמען דאָס קינד א היים, װאָלט זי אים בעפיירעש אונטערגע- יזאָגט, אָט װי יענע סטודענטקע, וועלכע ער האָט איר אײינמאָל באוויזן אין גאס, װאָס האָט א

= 46

טעווע אונטערזאָגן דעם ענטפער יעדערן, װער עס דרייט אומבאהאָלפן אין די הענט דעם בי- לעט בייס א סעסיע. אָבער אויב יאקאָוו האָט ניט פארגעסן, אויב די סיבע איז גאָר אן אנדערע, דער הײפּעך פונעם פארגעסן?

זי קען ניט כיטרעווען, איר איז טויזנט מאָל גרינגער זאָגן, װאָס זי טראכט, קיין סוידעס האָט זי קיינמאָל אין לעבן ניט געהאט, דעריבער אויך ניט געהאט װאָס צו לייקענען, ניט געהאט צוליב װאָס, טראכטנדיק איינס זאָגן גאָר עפּעס אנדערש. זײַן פאלש, ,שפּילן טעאטער", וי די באָבע כאסיע פלעגט פּאסקענען אזא פירעכץ, האָט זי קיינמאָל ניט געדארפט. אָבער איצטיקס מאָל האָט זי ניט געקענט זיך באגיין אָן א שטיקעלע שפּיל, און װוי זי איז ניט געווען בארויגעז אף זיך אליין דערפאר, ניט צופרידן מיט זיך, ארײַנגעזאָגט זיך א פײַנעם כיילעק מוסער -- דאָך עפּעס אנדערש האָט זי צוטראכטן ניט געקענט.

זי האָט ארויסגענומען פון שאפע דאָס שאכטל מיט דער ליאלקע, דאָס שאכטל צוריק אוועקגעשטעלט אין שאפע, די ליאלקע אנידערגעזעצט אף דער קאנאפּע, אין.ווינקל, אזוי אז וי נאָר יאקאָוו האָט געעפנט די טיר, האָט ער גלײַך דערזען, װער עס זיצט בא זיי אין. צימער אױיבנאָן, -- װוי ער האָט אליין געזאָגט,

-- זע נאָר, װער עס זיצט בא אונדז אױבנאָן, -- האָט ער פריילעך געזאָגט, --- לוציע דו האָסט בא איר ניט געפרעגט, עפשער איז זי בארויגעז אף דיר, װאָס דו האָסט זי אזוי לאנג געהאלטן פארשפּארט אין שאפע?

-- ניין, כ'האָב ניט געפרעגט, -- האָט זי שטיל געענטפערט.

ער איז פארלוירן געבליבן שטיין אינמיטן צימער, איז זי צוגעגאנגען .צו אים, ער האָט זי ארומגענומען, צוגעפירט צו דער קאנאפּע און אליין זיך געזעצט לעבן איר. זי איז צוגע- פאלן צו זײַן, אקסל און געבליבן אזוי זיצן, װי א פארגליווערטע. זי האָט זיך געטוליעט צו אים, אָבער זיך געטוליעט אומעטיק, -- יאקאָוו האָט עס דערפילט, -- און אליין איז זי מיט עפּעס, װאָס לאָזט זיך גלײַך ניט באגרײַפן, ניט אזא, װי שטענדיק. און אט אזא .וי זי איז איצט - האָט ער פארשטאנען --האָט זי ניט געקענט גלאט אזוי ארויסנעמען פון שאפע די ליאלקע, זיך אייסעקן מיט איר. מיט עפּעס איז עס דאָך ענלעך אף א שפּיל, און לוט איר שטימונג איז ניט קענטיק, אז א שפּיל זאָל איר ליגן אין קאָפּ. יאקאָוו איז בעטעווע א פריילעכער מענטש. :א וויצלער, אויך איצט, באומרויקנדיק זיך וועגן לוציען, האָט ער .דאָך גאָר ניט אומעטיק א טראכט געטאָן: אוב פילאָסאָפיש באטראכטן די געשיכטע מיט דער ליאלקע, האָט זי ניט נאָר :די פולע רעכט זיך שפּילן מיט איר, עס קומט פון מײַן לוציען א כויוו די אלע ליאלקעס, מיט ווועלכע זי האָט זיך קינדװײַס ניט געשפּילט,

-- װאָס האָסטו זיך הײַנט דערמאָנט אין דער ליאלקע?--האָט ער בא איר געפרעגט, בערשטנדיק זיך בײיסמײַסע די באקן, מיט די וייכע גאָלדענע האָר פון איר צאָפּ, וועלכע זײַנען געבליבן ניט קיין פארפּלאָכטענע באם סאָף, איבערגעכאפּטע מיט א סטענגע.

-- וויאזוי האָב איך : זיך געקענט דערמאָנען, אז איך האָב אין דער ליאלקע קיינמאָל ניט יפארגעסן?--- ער האָט געפילט איר ווארעמען אָטעם, װײַל גערעדט האָט זי, ניט אָפּטוליענדיק :דאָס מויל פון זײַן אקסל,

-- װאָס עפּעס קומט דער ליאלקע אזא קאָװעד?

-- און דו, יאקאָוו... דו האָסט דען פארגעסן?..

-- שטעל זיך פאָר, -- האָט ער שמייכלענדיק געענטפערט. זי האָט ניט געזען זײַן שמייכל, זי האָט אים געפילט אין קאָל,

אין דער װײַלע האָט זיך אים דערמאָנט יענער װײַטער פארנאכט, וען לוציע האָט אים :דערציילט וועגן מערען, עס האָט אים אפסנײ א ברי געטאָן זײַן שולד קעגן איר, ווען ער האָט דעמלט ניט מיט זײַן קאָל איבערגעפרעגט: ,א קינד!". עס איז גלײַך אופגעשװוּמען אין זיקאָרן ייענער שיינער זוניקער אינדערפרי, ווען ער האָט א גליקלעכער געבראכט די דאָזיקע ליאלקע, .געװאָלט אװעקטראָגן דאָס שפּילעכל מערען אינעם קינדערהיים, און לוציע האָט בעישעװװט געזאָגט: , אן אוויירע, אזא טײַער שפּילעכל, די קינדער װעלן גלײַך צעברעכן די ליאלקע".. און װוי גערן ער איז מאסקים געווען: ,ביסט גערעכט, טײַערע, זאָל טאקע בעסער די ליאלקע :ווארטן אפן קינד אינדערהיים".

און וי אין יענעם װײַטיפארגאנגענעם אָװנט, האָט ער זיך אויך איצט א כאפּ געטאָן: -- לאָמיר שוין גיין אין קינדערהיים און צונעמען מערען. אָט באלד... די רעגע... פאר- שטייסט... ניין, איך פארשטיי אליין ניט פארװאָס האָבן מיר עס שוין לאנג ניט געטאָן?.. װאָס !האָסטו מיר ניט געזאָגט: , יאקאָוו, װאָס ווארטסטו? פארװאָס נעמסטו ניט אָפּ דאָס קינד אהיים? :און פריילעך: מײַן מאַמע האָט דאָך דיר וויפל מאָל געשריבן, אז אין די ווירטשאפטלעכע און

47

ביכלאל שטוביקע איניאָנים, זאָלסטו זיך ניט פארלאָזן אף מיר. און אפילע קיין אייצעס זאָלסטו בא מיר ניט פרעגן, װײַל פון מײַנע אייצעס װועט לײַדן אונדזער ווירטשאפט, אונדזער גאנצער לעבנסישטייגער. זע זשע זאָלסט פאָלגן מײַן מאמע.

דורך טרערן, װאָס האָבן געבלישטשעט אין אירע אויגן, האָט זי געקוקט אף יאקאָװון און געשמייכלט.

18

א שטיין איז אראָפּ פונעם הארצן ניט בלויז בא די ארבעטערנס פון איר בריגאדע, נאָר אויך בא פיל מענטשן פון זייער צעך און אפילע פון אנדערע צעכן אויך, ווען אין א שיינעם טאָג האָבן זיי װידער דערזען לוציען א מונטערע, אן אופגעלייגט-שמייכלענדיקע, אזא, װי זי זײַנען געװוינט געווען זי זען, און דעריקער אזא, וי זיי האָבן געװאָלט און געדארפט, אז זי זאָל זײַן.

מאריע האָט נאָך פונדערװײַטנס, באגריסנדיק זיך מיט איר, געפרעגט:

-- ס'האָט גערעגנט, צי א ווינט האָט צעווייעט?

-- װאָס פרעגסטו? -- האָט לוציע אויך פונדערװײַטנס צו איר געשר;ען.

-- די כמארע, װאָס איז געהאנגען אף דיר, פרעג איך, האָט צעווייעט א ווינט, צי עס האָט גערעגנט?

-- איך האָב אליין צעווייעט, -- האָט געענטפערט לוציע, שוין צוקומענדיק נאָענט צו מא- ריען, גייענדיק באנאנד דורכן פאבריק-הויף אין צעך, האָט לוציע בעכיפּאָזנדיק דערציילט מאריען וועגן אירע איבערלעבונגען פאר דער לעצטער צײַט.

מאריע איז געווען ביז גאָר ניט צופרידן מיט איר כאװערטע:

-- אליין אָנגעװײעט, אליין צעווייעט. זעסטו, אז ס'איז עפּעס ניט אזוי -- דארף מען זאָגן -- א צונג האָסטו, איך ווייס, -- און ניט זיצן און ווארטן ביז ער װעט זיך אָנשטױסן, װאָס דו ווילסט פון אים. הערסטו, לוציע, ער האָט דיך טאקע אף אן עמעס ליב, -- איז מאריע געװאָרן ניט אזוי שטרענג, --- אויב ער האָט, דערזעענדיק אף דער קאנאפּע די ליאלקע פארשטאנען, װאָס דו האָסט דערבלי אין זינען... איך, צום בײַשפּיל, אף זײַן אָרט, װאָלט ארויס ניט וויסנדיק, גלייב מיר... ווען דו זעצסט מיר אוועק אף דער קאנאפּע אפילע צען ליאלקעס מיטאמאָל..

לוציע האָט פולשטענדיק זיך בארויַקט. מערע איז נארטירלעך ארײַן אין זייער לעבן און ניט זי אליין, לוציע, און ניט יאקאָוו, האָבן זיך שוין ניט געקענט פארשטעלן, וויאזוי האָבן זי געקענט זײַן אָן איר. ס'האָט זיך אליין פון זיך באקומען, אז זייער פאמיליען-לעבן איז װי צעטיילט געװאָרן אף צוויי צײַט-אָפּשניטן: ,ווען מערע איז נאָך ניט געווען מיט אונדז" און ,פונזינט מערע איז אינדערהיים."

מערען איז גראָד ניט לײַכט אָנגעקומען זיך צוגעוווינען צו איר נײַעם לעבן, כאָטש אלץ איז איר דאָ געפעלן געװוען: די שפּילעכלעך -- איבערהויפּט די גרויסע, בלויאויגיקע ליאלקע, װאָס זאָגט ,, מאמע".

סע זײַנען איר צום הארצן געווען די יינגעלעך און מיידעלעך פונעם הויף, מיט וועלכע זי האָט זיך ערשט ניט לאנג באקענט אוֹן זיך שוין גוט באפרײַנדעט, ביז גאָר אינטערעסאנט איז איר געווען אינעם קינדערגאָרטן: איר איז געפעלן געװוען, װי די מאמע אירע קוקט ארויס דורכן פענצטער אין הויף און טוט זי שטיל א רוף א היים: ,מערעלע". ס'איז איר ליב געווען, דערזעענדיק דעם טאטן ארלינקומען אין הויף, איבערלאָזן אינמיטן אפילע די אינטערעסאנטסטע שפּיל, לאָזן זיך לויפן אים אנטקעגן מיט ברייט-צעשפּרײטע הענט, און קעדיי אלע זאָלן ויסן צוֹ וועמען זי לויפט, שרײַען דערבלי הויך: , טאטע!"

איינמאָל, גאָר אומגעריכט סײַ פאר יאקאָוון, סײַ פאר לוציען, האָט מערע געזאָגט:

-- לאָמיר גיין צוגאסט אין מײַן קינדערהיים,

יאקאָוו האָט גאָרנישט ניט געזאָגט, האָט לוציע אויך אָפּגעשויגן.

מערע אָבער האָט ניט געטראכט זיך אָפּזאָגן פון איר פארלאנג:

-- טאטע, -- האָט זי געזאָגט, -- דו הערסט, לאָמיר גיין צוגאסט אין מײַן קינדערהיים.

מע האָט באשטימט גיין צוגאסט אין קינדערהיים דעם נאָענטסטן זונטיק.

אפן זונטיק האָט יעדערער פון זיי געווארט אף זײַן אויפן. מערע האָט זיך ניט געקענט דערווארטן אפן זונטיק. יאקאָוו האָט א זאָג געטאָן לוציען, אז ער זעט ניט קיין נױטװענדיקײַט אויספילן יעדן קאפּריז מערעס, ס'הייסט, לעבן מיטן קינדס סייכל, ביפראט, אז קיין פארגעניגן

3-0 18

פונעם וויזיט װועט קיינער פון זיי, גיכער פון אלץ, ניט האָבן. ניט מערע, און ניט די קינדער, צו וועלכע זי קלײַבט זיך צוגאסט. בא די קינדער קאָן עס בלויז ארויסרופן א געפיל פון קינע, זאָל זײַן אפילע פון א ניט קיין באגרײַפטער, ניט קיין באװוּסטזיניקער. װאָס ס'איז שײַעך מע- רען, איז ניט קעדײַ איר אָנשױלעך באװײַזן אף וויפל ס'איז בעסער אינדערהיים, איידער אינעם קינדערהויז. סײַ פאר אונדז, סײַ פאר איר איז ניט נייטיק דער דאָזיקער אויספיר, זאָל בא איר בעסער זײַן דער געפיל, אז איר ארט לעבן האָט זיך פּאָשעט געענדערט, אָן אנאלאָגיעס, וועל- כע דער באזוך קען ארויסרופן. זאָל בא איר בלײַבן אפן גאנצן לעבן א גוטע דערמאָנונג וועגן יענער צײַט.

לוציע האָט אויך געפילט, אז ס'איז ניט קעדײַ גיין אינעם קינדערהיים, כאָטש די סיבע האָט זי ניט געקענט אזוי קלאָר אויסדריקן, װי יאקאָוו, דעריבער, הערנדיק זײַנע רייד איז זי געווען אנציקט און פארכידעשט, ויָאזוי האָט ער געקענט אזוי פּינקטלעך איבערגעבן אלץ, וועגן װאָס זי האָט אויך געטראכט,

מערען האָט יאקאָוו געזאָגט:

-- זאָלסט וויסן, מערע, אז צוגאסט גייט מען דעמלט, ווען מע לאדט אײַן. דיך האָט מען אין קינדערהיים ניט אײַנגעלאדן -- הייסט עס, אז דו וועסט זײַן ניט קיין געבעטענער גאסט. ניט שטענדיק איז מען מיט אן אומגעבעטענעם גאסט צופרידן.

-- אוי, טאטע, װאָס רעדסטו? מע איז שטענדיק צופרידן מיט אן אומגעבעטענעם גאסט, געדענקסט, וויפל מאָל פלעגסטו קומען צו מיר, ווען כ'פלעג דיך אויך ניט אײַנלאדן, און די מאמע ניט אײַנלאדן, און ווען איר פלעגט קומען --פלעג איך שטענדיק זײַן צופרידן, איך ווייס דאָך.

יאקאָוו האָט, שמייכלענדיק, א קוק געטאָן אף לוציען, מערע האָט איבערגעכאפּט דעם דאָזיקן בליק זײַנעם, פארשטייענדיק אים, וי א סימען, אז זי האָט פולשטענדיק איבערצײַגט די עלטערן, אז אן אומגעבעטענער גאסט איז אפילע אָנגעלײיגטער פון אן אײַנגעלאדענעם, און א צופרידענע ארויסגעלאָפן אין הויף,

-- יאקאָוו, -- האָט לוציע מיט א געפאלענער שטים געפרעגט, --אָבער דו ביסט ניט קעגן דעם, אז מיר זאָלן פונדעסטוועגן גיין אינעם קינדערהיים? דו ביסט אינגאנצן גערעכט, איך פארשטיי... אָבער דאָך...

-- איך בין ניט קעגן... איך בין ניט פאר און ניט קעגן... איך האלט זיך אָפּ. געקוקט האָט ער אף לוציען מיט פארליבטע אויגן, -- טו וי דו ווילסט, -- האָט ער געזאָגט, -- איך מעג זיך אף דיר פארלאָזן. דו ביסט בא מיר א כאכאָמע...

זונטיק אינדערפרי, בייסן גרייטן זיך גיין צוגאסט אינעם קינדערהיים, זײַנען אופגעקומען כלוקעדייעס צװוישן לוציען און מערען. יאקאָוו האָט געארבעט אין שכיינעסדיקן צימער, האָבן זיי, וי שטענדיק אין אזעלכע פאלן, גערעדט שטיל, קעדיי ניט שטערן זײַן ארבעט. איצט האָבן זיי זיך געקריגט אויך שטילערהייט. מערע האָט געװאָלט זיך פארפּוצן אין דער נײַער, װײַסער זײַדענער פאטשיילע, מיטן גרויסן, רויטן, סאמעטענעם באנט, מיטן לאקירטן רויטן פּאסיקל אףת דער טאליע, אָנטאָן די װײַסע, גלאנציקע שיכלעך, --ארופשלעפּן אף זיך די מאטאָנע, װאָס זי האָט ניט לאנג באקומען דורך דער פּאָטשט פון דער באָבעשי בוניע, מיטנעמען די גרויסע ליאלקע מיט איר גאנצן גארדעראָב, כוץ דעם נעמען אויך אלע שאכטלעך, װאָס זי, מערע, פארמאָגט, מיט קאָלירטע בלײַערס, אָנגעגרײט אלע אלבאָמען, נײַע און מיט געמעלן, און א גרויסע, מיט אָנגעצייכנטע רויטע און בלויע פּאסן, פּילקע. לוציע האָט לאנג און געדולדיק אָפּ- גערעדט מערען דערפון, נאָר מערע האָט זיך געהאלטן שטאָל און אײַזן--זי װויל נאָר אזוי.

יאקאָוו האָט דערפילט, אז ניט גלאטיק גייט צו די צוגרייטונג צום וויזיט, כאָטש וועגן זײיערע מאכלויקעס האָט ער ניט געהערט. ער האָט געעפנט די טיר פון זײַן צימער און דער- זען, אז קיין טאָעס האָט ער ניט געהאט,

לוציע איז אָפּהענטיק געזעסן אף דער קאנאפּע, און מערע, װי א סאָלדאט אף דער וואך, איז געשטאנען לעבן איר טישל מיט די שפּילעכלעך, אף וועלכן עס זײַנען איצט אין א גרויסער אומאָרדענונג אָנגעװאָרפן געווען אלע אירע אלבאָמען, שאכטלעך מיט בלײַערס, די ליאלקע, דאָס קעסטל מיט די ליאלקע-מאלבושים, און פונויבן, אפן גאנצן האָב און גוטס האָט זיך גע- הויכט די פּילקע.

-- עפּעס איז בא אײַך צו שטיל, מײַנע טײַערע, -- האָט ער געזאָגט און זיך געזעצט אף דער קאנאפּע, מיט איין האנט ארומגענומען לוציען, אויסגעשטרעקט די צווייטע האנט מערען, א װוּנק טוענדיק דערבײַ צו איר: ,קום אהער, אָט האָב איך פונדײַנעטוועגן אויך א האנט".. -- מערע האָט זיך ניט גערירט פון אָרט.--װאָס האָסטו עפּעס געמאכט אן אויסשטעלונג פון דײַן פּארמעגן?! צי עפשער קלײַבסטו זיך, גייענדיק צוגאסט, מיטנעמען דאָס אלץ מיט זיך!

49

וועסט עס אליין טראָגן, צי די מאמע דארף דיר העלפן? צי עפשער װועט עס דער מאמען אויך זײַן שווער, דעמלט װעל איך זיך אויך אײַנשפּאנען? הא?

יאקאָוו האָט גערעדט ניט בייז, אָבער מערע האָט דערפילט, אז ער איז ניט צופרידן. זי האָט געשוויגן. לוציע האָט געזאָגט:

-- טאָמער איז װײיניק אָט דער באגאזש, וויל זי זיך נאָך אױיספּוצן אין דער נײַער װײַ-י סער פאטשיילע, מיט די שיכלעך, װאָס די באָבעשי האָט איר געשענקט,

-- קלײַב דיר אויס, מערע, איינס פון די צוויי: אָדער פאָלג די מאמע, און דעמלט װעט זי מיט דיר גיין, אָדער טו, װי דו ווילסט -- פארפּוץ זיך, װי דו װוילסט, נעם מיט, װאָס דו ווילסט -- און גיי אליין,

מערע האָט אויסגעקליבן דאָס ערשטע.

לוציען האָט א טיאָכקע געטאָן דאָס הארץ, ווען, צוקומענדיק צום קינדערהיים, האָט זי דערזען, װי דער געקינצלט-צונויפגעשמאָלצענער פון מעטאלענע דרענגלעך, דרײַעקלעך און קײַלעכלעך פּארקן, איז געדיכט באקלעפּט מיט קינדערשע נײַגעריקע פּענעמלעך, װאָס קוקן ארויס אינדרויסן. זי האָט זיך פאַָרגעשטעלט די צײַט, ווען זי פלעגט גיין אהער צו מערען, און מערע האָט פּונקט אזוי, וי אָט די קינדער, וועלכע שטייען איצט באם פּלױט, ארויסגעקוקט אף איר. כאָטש אָט די צײַט איז שוין געווען א גוטע, אויב פארגלײַכן זי מיט אנדערע צײַטן.. א גוטע, אָבער װי קומט זי צו דער װאָס איז איצט! איצט ווארט אף זיי אינדערהיים יאקאָוו, איצט גייט מערע באנאנד מיט איר, זאָל זײַן, אז גיין גייט זי אן אָנגעדרודלטע, א ניטצופרי- דענע, אָבער זי קוקט מער ניט ארויס דורכן פּלױט אף איר, און דעריקערשט -- מערע באגלייט זי ניט מיט די אויגן, פרעגנדיק שטום: ,ווען װועסטו ווידער קומען?" מערע װעט מיט איר איניינעם שפּעטער א ביסל אוועקגיין פונדאנען, אוועקגיין אין זייער ליכטיקער און גליקלע- כער היים,

באם פּלױט האָט לוציע גלײַך דערזען אייניקע נײַיַנקע קינדער. אנדערע האָט זי געקענט נאָך פון יענער צײַט, ווען מערע איז דאָ געווען. די קינדער האָבן גלײַך דערקענט סײַ מערען, סײַ לוציען, פארשעמט געשמייכלט צו זיי, און עמעץ האָט א געשריי געטאָן אין הויף:

-- מערע מיט דער מאמען זײַנען געקומען,

אין הויף האָט מערע זיך גלײַך געלאָזט לויפן צו די קינדער, און לוציע האָט געזאָגט:

-- כ'וועל גיין זיך זען מיט מאלקע מאָיסײיעוונע, מיט ראָזע גריגאָריעװונען און מיט טא- ניעטשקען (אזוי. האָבן די קינדער היימיש גערופן די יונגע קעכנע),

מאלקע מאָיסייעוונע האָט זיך דערפרייט מיט לוציען, פאנאנדערגעפרעגט זי וועגן איר לעבן, וועגן דער ארבעט, אָבער דעריקערשט האָט זי אינטערעסירט מערע,

-- אלץ איז בא אונדז גוט, -- האָט לוציע געזאָגט, ---אָבער מערע בענקט נאָכן קינדער- הויז, נאָך די דערציִערנס, נאָך די קינדער. אלץ, װאָס עס קומט איצט פאָר ארום איר, -- אין שטוב, אין קינדערגאָרטן, אין הויף -- פארגלײַכט זי מיטן קינדערהיים, און אלע מאָל קומט אויס בא איר, אז אין קינדערהיים איז בעסער. שטענדיק הערט מען פון איר: , און בא אונדז אין קינדערהיים..." האקלאל, זי האָט א מוסטער.

מאלקע מאָיסײעװונע האָט דערוף געענטפערט:

-- מיר סטארען זיך, פארשטייט זיך, אז די קינדער זאָל בא אונדז זײַן גוט, אָבער א קינד דארף וואקסן ניט אין קיין קינדערהיים, נאָר אין שטוב בא זײַנע עלטערן.

געמיטלעך שמועסנדיק, זײַנען זיי ארויס אין הויף און דערזען, אז מערע, עפּעס אזוי װי א פארלוירענע, שטייט איינע אליין בא דער זײַט, און די קינדער ארום און ארום שפּילן זיך -- אייניקע שפּילן אין פּילקע, אנדערע ---זיצן אף א באנק און הערן מיט גרויס אינטערעס, װאָס א מיידעלע דערציילט זיי, װײַטער א ביסל -- גייט א שפּיל אין קלאסן, אינעם ארומגעגרײַזעטן װאָליער מיט װײַסן זאמד פורעמען מיידעלעך , באבקעס".

-- קינדער, -- האָט מאלקע מאָיסײיעוונע געזאָגט הויך און שטרענג, -- אזוי באגייט מען זיך מיט א גאסט? געלאָזט זי שטיין אינמיטן הויף, ניט גענומען זי אין אײַער שפּיל... װאָס הייסט עס?

-- װײַל זי איז א בארימערן, -- האָט געזאָגט דאָס מיידעלע, וועלכע האָט דערציילט קלע- נערע קינדער א מײַסע, ---מיר האָבן זיך דערפרייט מיט איר. פּאָליע, -- זי האָט אָנגעװיזן אף א מיידעלע, װאָס איז געזעסן לעבן איר אף דער באנק, -- האָט איר גלײַך געשענקט איר גע- שליפן גלעזל, דורך וועלכן מע זעט אלץ ארום אין פארשיידענע קאָלירן, סלאווע האָט איר ארױיסגעטראָגן אירע שטיקעלעך געקווייטלטן צײַג, וועלכע עס האָט איר געהאט געשענקט די נייטערקע, װאָס האָט אונדז גענייט די פאָרהאנגלעך. און מערע שטייט און בארימט זיך: ,בא אונדז אין קינדערגאָרטן... בא אונדז אין הויף... איך האָב א גרויסע ליאלקע, װאָס מאכט צו די

0

אויגן, ווען מע לייגט זי שלאָפן... מײַן ליאלקע עפנט די אויגן, ווען מע זעצט זי אוף... מליַן ליאלקע קען ריידן.. מיר האָבן אויך מיט װאָס זיך בארימען, נאָר מיר בארימען זיך ניט.

מאלקע מאָיסייעוונע האָט געזאָגט:

-- ביסט גערעכט, מאניע. ס'איז ניט שיין זיך בארימען. און מערע איז קיינמאָל קיין בא- רימערן ניט געווען. ס'זײַנען פאראן ליאלקעס, װאָס מאכן צו און עפענען די אויגן, װאָס זאָגן ,מאמע". זי האָט אלַך פּאַשעט דערציילט, אז זי האָט אזא ליאלקע, און אײַך האָט זיך אויס- געוויזן, אז זי בארימט זיך.

די פּילקע האָט זיך נאָך א ביסל א קײַקל געטאָן און געבליבן ליגן אף דער ערד, קיין נײַע ,באבקעס" זײַנען ניט צוגעקומען, א מיידעלע איז געבליבן שטיין אף איין פיסל אינמיטן פונעם אָנגעצײיכנטן אף דער ערד קלאס, דערנאָך ניט דרייסט אראָפּגעלאָזט אויך דאָס צווייטע פיסל,

-- אנו, -- האָט מאלקע מאָיסײיעװונע זיך געװוענדעט צו א ייַנגעלע, לעבן וועמעס פיס עס איז געבליבן ליגן די פּילקע, -- לאָמיר זען, װי דו קענסט ווארפן די פּילקע, וויטיע, און וי מערע קען כאפּן..

צי וויטיע האָט ניט גוט א װאָרף געטאָן, צי מערע האָט ניט פלינק אונטערגעשטעלט די הענט -- די פּילקע איז געבליבן ליגן ניט װײַט פון איר. א מיידעלע איז צוגעלאָפן צו מערען, גענומען זי פאר א האנט און געזאָגט:

-- קום שפּילן אין קלאסן,

אינגיכן זײַנען לוציע מיט מערען אוועק אהיים.

דעם גאנצן וועג צוריק האָבן זיי, װי אהינגייענדיק, געשוויגן,

אין שטוב איז לוציע ארײַן אליין, מערע איז געבליבן אין הויף מיט די קינדער.

יאקאָוו האָט געזאָגט:

-- איך סו א קוק אין פענצטער -- עמעס, ניט דאָס ערשטע מאָל זינט איר זײַט אוועק, כ'האָב אף אײַך שוין לאנג ארויסגעקוקט -- ערשט איך זע, מײַן פּאָרל גייט, אָבער לויטן גאנג האָט זיך מיר אויסגעוויזן, אז עפּעס גייט איר ניט איבעריק פריילעך..

-- טאקע ניט פריילעך, -- האָט געזאָגט לוציע, און דערציילט יאקאָװן, פון װאָס עס בא- שטייט דער ,ניט איבעריק פריילעך,"

-- דאָס טוג ניט, -- האָט יאקאָוו געזאָגט פארקלערט, --עס טאָר בעשומויפן בא איר ניט בלײַבן קיין שלעכטע דערמאָנונג וועגן קינדערהיים. ס'איז נייטיק, ס'איז זייער וויכטיק, אז דעם קינדערהיים זאָל זי דערמאָנען בלויז צו גוטן, דערמאָנען אזוי, װי ער איז ווערט צו דערמאַנט ווערן, און ניט בלויז איצט, אפילע אין דער טיפער עלטער -- שטעלסט זיך פאָר אונדזער מערע אן אלטיטשקע!?-- זאָל די דערמאָנונג אירע וועגן דעם קינדערהיים, וועגן איר דעמלטיקן לעבן זײַן א ליכטיקע, א ווארעמע, א פריידיקע. זאָרג ניט, מיר װעלן עפּעס צוטראכטן... מע וועט מוזן, װײַזט אויס, ווידער גיין אהין מיט א וויזיט.

19

די געשיכטע האָט זיך אָנגעהױבן פון א צופעליקײַט, פון א קלײיניקײַט, קען מען זאָגן.

אין גאָרקיך פון פאבריק, בייסן ווארמעס-איבערײַס, האָט לוציע לאנגזאם זיך גערוקט נאָך די עטלעכע מענטשן, װאָס זײַנען געשטאנען פאר איר, מיט טעצלעך אין די הענט, און ניט באמערקט אפילע, וי זי איז שטיין געבליבן באם פענצטערל, דורך וועלכן א יונגע פרוי, אין א װײַסן פארטעך מיט א װײַס טיכעלע אפן קאָפּ, האָט מײַסע זשאָנגליאָר דערלאנגט טעלער מיט פארשיידענע מײַכאָלים -- ערשטע און צווייטע געריכטן, גלעזער טיי, קאווע. לוציע האָט אפילע ניט גלײַך פארשטאנען, װאָס פרעגט בא איר די קעכנע, און אפּאָנעם ניט דאָס ערשטע מאָל, מאכמעס עס האָבן איר אזוי װי געקלונגען אין די אויערן עטלעכע מאָל איינע און די זעלבע װערטער:

-- איז װאָס זשע פארלאנגט איר: באָרשטש אָדער זופּ! קאָטלעטן, צי א געקאָכט שטיקל פלייש? טיי, צי קאװוע?

-- גיט מיר, ביטע, קאָטלעטן און א גלאָז טיי.

מיטן טעצל אין די הענט איז זי שטיין געבליבן אינמיטן עס-צימער, פּונקט װי עמעצער װאָלט איר געבן צוהאלטן דאָס טעצל, האלט זי עס טאקע, ביז מע װעט עס בא איר נעמען פון די הענט,

װער ווייסט, וויפל זי װאָלט אזוי געשטאנען, ווען טויבע טוט זי ניט קיין רוף:

-- לוציע, קום אהער, -- האָט זי געזאָגט, -- זעץ זיך לעבן מיר. אָט איז א פרײַ בענקל. זי האָט צוגענומען פונעם בענקל איר בלאָוו װאָלן קאָפּטל, אופגעהאנגען עס אפן ווענטל פון איר שטול, און קריטיש באטראכט לוציעס ווארמעס:

-- זע, װאָס האָסטו ניט גענומען קיין באָרשטש? גיי שוין און נעם זיך א טעלער באָרשטש, גיי צו צו דער קעכנע און זאָג איר: ,כ'האָב ערשט גענומען בא אײַך קאָטלעטן און פארגעסן נעמען דאָס ערשטע געריכט". ס'איז ניט קיין באַרשטש -- ס'איז װײַן.

-- קיין באָרשטש וויל איך ניט, -- האָט געזאָגט לוציע.

-- דו ווייסט, װאָס דו ווילסט... גי נעם אומיסטן א לעפל און פארזוך מײַן באָרשטש, וועסטו דעמלט האָבן א סימען, צי דו ווילסט, צי דו ווילסט ניט.

לוציע האָט א שאָקל געטאָן מיטן קאָפּ אף ,ניין", ניט אופהערנדיק טראכטן, אז הײַנט װעט זי דאָס ערשטע מאָל אין לעבן ארויסטרעטן אף א פארזאמלונג. זי װעט לייענען א פאָרטראָג און איר פאָרטראָג װעלן הערן אלע קאָמיוגיסטן פון פאבריק, פיל פון די יונגע ארבעטער און ארבעטערנס, װאָס גרייטן זיך ערשט אין קאָמיוג, און דעריקערשט -- עלטערע ארבעטער, וועלכע באזוכן אָפט זייערע קאָמיוגישע פארזאמלונגען.

מיט עטלעכע טעג צוריק איז צו לוציען צוגעגאנגען דער סעקרעטאר פונעם קאָמיוגישן קעמערל פון פאבריק, די כיינעוודיקע און שטילע ראָכעלע קאדאָמסקע, און געזאָגט:

-- עפשער װאָלסטו זיך אונטערגענומען אף דער קומענדיקער קאָמיוגישער פארזאמלונג איבערלייענען א פאָרטראָג וועגן דער סטאכאנאָווישער באוועגונג? א פאָרטראָג אף א מינוט פינף און צוואנציק, דרײַסיק?! מאטעריאלן װעט דיר אונטערקלײַבן אונדזער ביבליאַטעקערן בערטע איליניטשנע, דו װעסט זיי דורכארבעטן, װי עס געהער צו זײַן, און טאָמער װועסטו עפּעס ניט קענען באהערשן, האָסטו אינדערהיים, װי איך האָב געהערט, גאָר ניט קיין שלעכטן קאָנסולטאנט. נו, װאָס װעסטו זאָגן? -- האָט ראָכל געפרעגט.

-- מאסקים, -- האָט לוציע מיט איין װאָרט געענטפערט אף אירע ביידע פראגעס.

אינדערהיים האָט לוציע, ארויסלייגנדיק פונעם קוישל פּראָדוקטן, וועלכע זי האָט אײַנגע- קויפט, גייענדיק פון דער ארבעט, אוועקגעלייגט אפן טיש א היפּש פּעקל, אקוראט א פארי וויקלטס אין װײַסן פּאפּיר, אן ארומגעבונדנס מיט א שטריקל. זי האָט פאנאנדערגעבונדן דאָס שטריקל, פאנאנדערגעוויקלט דאָס פּאפּיר, און ווען יאקאָוו האָט גענומען בלעטערן די עטלעכע קלענערע און גרעסערע בראָשורן, וועלכע זײַנען געווען אינעם פּעקל (וועגן אלעקסיי סטאכא- נאָוון, וועגן פּיאָטער קריװאָנאָסן, וועגן מאר;ע דעמטשענקאָ, װעגן ניקיטע איזאָטאָװן און וועגן יעװודאָקיע און מאריַע װינאָגראדאָווס) האָט לוציע געזאָגט:

-- אונדזער סעקרעטאר פון קאָמיוגישן קעמערל--ראַכעלע קאדאָמסקע, --כ'האָב דיר דערציילט וועגן איר, דו געדענקסט? -- האָט מיר פאָרגעלייגט, אז כ'זאָל אף דער קומענדיקער קאָמיוגישער פארזאמלונג פון פאבריק איבערלייענען א פאָרטראָג: ,די קוואלן פון דער סטא- כאנאָווישער באוועגונג בא אונדז אין לאנד". ,נישקאַשע, -- האָט געזאָגט מײַן קאָמיוגישער

92

סעקרעטאר, -- דו האָסט אינדערהיים א גוטן קאָנסולטאנט, זאָל ער דיר העלפן זיך צוגרייטן צום פאָרטראָג",

-- נו, וויבאלד אזוי, דארף עס הייסן, אז סײַ דו, סײַ איך האָבן באקומען איין קאָמיוגישע פארגעבונג? מיר װעלן זיך ספּראווען מיט דער דאָזיקער פארגעבונג. הא, וי מיינסטו! -- האָט ער געלאכט,

אין מעשעך פון העכער א װאָך צײַט, ווען לוציע פלעגט פֿארענדיקן די שטוביקע ארבעטן, יאקאָוו פלעגט אוועקגיין אין זײַן צימערל , אן ארבעט טאָן", מערע פלעגט זיך לייגן שלאָפן, פלעגט לוציע צורוקן דעם טאָרשער צו א װײַטערן ווינקל פון טיש, פארשטעלן די שײַן פו" נעם לאָמפּ פון מערעס זײַט מיט ביכער און צײַטונגען און זיך זעצן גרייטן דעם פאָרטראָג. וויפל פרייד, וויפל עמעסן גענוס עס האָט איר פארשאפן די ארבעט גופע. ערשטנס, איז דאָס לעבן פון די דאָזיקע בארימטע מענטשן זייער אינטערעסאנט. עס גלייבט זיך אפילע ניט, אז געוויינלעכע מענטשישע הענט קענען אזויפיל אופּטאָן. גויװוער זײַן אזעלכע שװעריקײַטן אופהייבן און פירן נאָך זיך אזויפיל מאסן מענטשן. עס האָט איר אויך האנאָע געטאָן, ווען זי פלעגט זיך פאָרשטעלן, וי זי שטייט אף דער בינע, באם שמאָלן, הויכן טישל, און דער גאנצער זאל מיט מענטשן קוקט אף איר, אלע הערן, וי זי דערציילט אָט דאָס אלץ, װאָס זי פארשרײַבט אזוי פלײַסיק אינעם שילערשן העפט, וועלכן זי האָט ספּעציַעל צוליב דעם פאָר- טראָג געקויפט. עפשער װעט איר עמעצער אפילע נאָכן פאַרטראָג אירן זאָגן, אז אים איז געווען זייער אינטערעסאנט הערן, וועגן װאָס זי האָט דערציילט. זי אליין זאָגט דאָך שטענ" דיק, ווען עמעצנס אן ארויסטרעטונג אף א פארזאמלונג געפעלט איר. זי האָט איבערגע- לייענט און פארנאָטירט אלע בראָשורן, אלץ האָט זי פארשטאנען, גאָרנישט ניט געדארפט פרעגן בא יאקאָוון. ער האָט אפילע א שפּאס געטאָן:

-- לוציע, פארגעס ניט זאָגן דײַן ראָכעלע קאדאָמסקע, אז זי זאָל פון מײַנעטװעגן אויס- זוכן אן אנדער פארגעבונג, מאכמעס די דאָזיקע האָסטו אויסגעפילט אליין,

אין עטלעכע טעג ארום האָט לוציע געזאָגט:

-- יאקאָוו, אז דו װעסט פארענדיקן דײַן ארבעט, און װועסט װעלן אויסהערן מײַן פאָר- טראָג -- זאָלסטו מיר זאָגן,

-- איך, זאָג דיר שוין --- איך װויל אויסהערן דײַן פאָרטראָג. = זי האָט זיך אײַנגעמאָסטעט באם טיש, געעפנט דעם העפט -- גרייט לייענען. יאקאָוו האָט זײַן בענקל צוגערוקט צו אירן, זיך אָנגעבױיגן, ארײַנקוקנדיק אין העפט,

-- ניין, -- האָט זי געזאָגט, -- דו זעץ זיך אנטקעגן מיר און הער. איך װעל אליין לייענען,

אזוי װי לוציע האָט געהאט אן עמעסן פארגעניגן, ווען זי האָט געגרייט איר פאָרטראָג, אזוי האָט אויך יאקאָוו געהאט ניט קיין קלענערן פארגעניגן, הערנדיק דעם פאָרטראָג. ער האָט געטראכט וועגן דעם, וי טיף און וי קלוג זי האָט באנומען דעם מאטעריאל. און דעם פאָרטראָג האָט זי בעפיירעש געשריבן מיט אייגענע וװוערטער, ניט איבערגעשריבן פון די בראָשורן, װי עס מאכט זיך בא אנדערע פאַרטרעגער. די אויספירן, װאָס זי מאכט -- האָט ער א טראכט געטאָן, זײַנען א ביסל קינדערש, א ביסל נאיוו, עס פעלט זיי די פילאָסאָפישע או- פאסונג פונעם מאטעריאל, אָבער דער פאָרטראָג איז א פאָרטראָג, וועלכן עס מעג אָנשטײן אויסהערן ניט בלויז דער יוגנט פון דער היגער טריקאָטאזש-פאבריק,

-- יאקאָוו, נו, װיאזוי? װאָס װעסטו זאָגן? -- האָט זי געפרעגט און פארמאכט דעם העפט.

ער האָט צוגערוקט דעם העפט צו זיך,

-- װוייסטו װאָס, לוציע? פּרוּוו לייענען דעם פאָרטראָג, ניט ארײַנקוקנדיק אין העפט. דערצייל מיר אלץ, װאָס דו האָסט פארגעדענקט פון דעם, װאָס דו האָסט פארשריבן. איך ווייס, אז דעם פאָרטראָג האָסטו געשריבן מיט דײַנע װערטער. כ'האָב א לייען געטאָן דעם מאטעריאל. נו, הייב אָן. װאָס קוקסטו אף מיר אזוי דערשראָקן? דו דערציילסט דאָך אויסגע- צייכנט גאנצע ביכער. האָסט מיר אזוי גוט דערציילט לעוו טאָלסטאַָיס אנא קארענינא, בערגעלסאָנס ,נאָך אלעמען"..

-- ס'איז דאָך ניט איינס און דאָס זעלבע... איין זאך איז דערציילן דעם אינהאלט פון א ביכל, און גאָר עפּעס אנדערש איז א פאָרטראָג.

-- פארשטייט זיך, אז ס'איז ניט איינס און דאָס זעלבע... נאָר דו פאָלג מיך -- פּרוּוו זיך...

זי האָט צוגעמאכט די אויגן, אָנגעהױבן זיך פאָרשטעלן, אין וועלכן סיידער, װאָס און וועגן וועמען זי האָט געשריבן, זיך בוילעט דערמאָנט וועלכע געפילן, געדאנקען, פארגלליכונ- גען, עס האָבן דערװועקט אין איר הארצן יעדער איינער פון די װוּנדערלעכע מענטשן, און זי האָט מיט הארץ, מיט געפיל, אָט אזוי װוי זי דערציילט יאקאָוון וועגן איבערגעלייענטע קינסט-

23

לערישע װערק, דערציילט אים מיט אלע אײינצלהײַטן, וועלכע זי האָט פארגעדענקט, ועגן די דאָזיקע ארבעטער-מענטשן.

-- אויסגעצייכנט!-- האָט געזאָגט יאקאָוו, ווען זי האָט פארענדיקט איר פאָרטראָג, און דו האָסט געזאָגט: ,איך װעל ניט קענען". איך האָב פארשטאנען, אז דו װעסט קענען. און נאָך וויַאזוי קענען. קומט אויס, אז איך ווייס בעסער, פון דיר, װאָס דו קענסט... זעסט...

אף דער ארבעט איז לוציע געקומען אן אױסגעפּוצטע. יאקאָוו האָט איר געייצעט:

-- דער הײַנטיקער טאָג איז דאָך בא אונדז ניט קיין געוויינלעכער מיטװאָך.. כ'װאָלט דיר געראטן אָנטאָן דאָס בלויע קרעפּדעשינענע קלייד.

אין צעך, דערזעענדיק זי א יאָמטעװדיק-אױסגעפּוצטע, האָבן זיך דערהערט מיטאמאָל עטלעכע שטימען:

-- גײיסט הײַנט ערגעץ נאָך דער ארבעט? ס'הענגט דאָך א מעלדונג, אז הײַנט לייענסטו א פאָרטראָג אף דער קאָמיוגישער פארזאמלונג..

מאריע האָט געזאָגט:

-- צוליב דעם טאקע האָט זי זיך אָנגעטאָן יאָמטעװדיק. מע דארף קענען אמאָל זיך אָנ- שטויסן, ניט גלײַך פרעגן... -- און פריילעך א װוּנק געטאָן צו לוציען.

ארבעטנדיק, האָט לוציע די גאנצע צײַט געווארט אף דער פארזאמלונג מיט הארץיצי- טערניש, אפילע מיט מוירע. זי האָט זיך נערווירט, ניט געקענט געפינען זיך קיין אָרט. װאָס קומט מיט איר פאָר האָט זי ניט געקענט פארשטיין. צום פאָרטראָג האָט זי זיך צוגעגרייט גוט. אויב יאקאָװו זאָגט -- גוט, איז גוט. גלאט אין דער וועלט ארײַן װעט ער אזוינס ניט זאָגן. אייניקע יונגע ארבעטער און ארבעטערנס שמייכלען צו איר הײַנט באזונדערס ליב, וי וועלנ- דיק זי דערמונטערן מיט זייערע פרײַנטלעכע בליקן און שמייכלען. אנדערע זאָגן איר גוט- ברודעריש:--- האלט זיך, האָב קיין מוירע ניט... זייער מעכאניקער האָט איר צוגעזאָגט אפּלאָ- דירן, אז די װוענט װעלן ציטערן... און זי האָט מוירע, זי איז ניט רויַק... טאָמער װעט זײַן ניט אזוי...

טויבע האָט געזאָגט:

-- פארשפּאָרסט גיין נאָכן לעפל... ס'איז שוין נאָכן באָרשטש... און װאָס האָסטו צו דײַנע קאָטלעטן? די קאָטלעטן זײַנען אויך זייער געשמאקע... האָסט פארגעסן אין זיי, צי װאָס? און ביכלאל געפעלסטו מיר הײַנט ניט... ווידער איז עפּעס ניט אזוי אינדערהיים?

-- ניין, מומע טויבע, -- האָט לוציע געזאָגט, -- אינדערהיים איז בא אונדז גוט, װאָס בע- סער קען ניט זײַן. איר שטעלט זיך פאָר, װי גליקלעך איך בין, ווען כ'זע װי יאקאָוו נעמט מערען אף די הענט, און זעצט זיך מיט איר איניינעם צום שרײַבטיש זיך גרייטן צו די לעק- ציעס, צי טאָן זײַן ארבעט, זײַנע ארטיקלען שרײַבן. ער טוט זיך זײַנס, און זי זיצט שטילער- הייט בא אים אף די הענט. לעבן זײַנע ביכער ליגט איר אלבאָם, אין וועלכן זי מאָלט שטי- בעלעך, װאָס דורך די ווענט זעט מען א טיש, א וואזאָנע, בענקלעך, װי איבערגעקערטע צי- פערן , פיר". זיצט ארויסגעשטעקט די צונג, סאָפּעט אונטער צוביסלעך, רײַסט אים אפילע אמאָל אָפּ פון דער ארבעט: ,טאטע, װאָס האָב איך אָנגעמאָלט? אנו, טרעף". און ער טרעפט, צי ער טרעפט ניט, נאָר עס שטערט אים ניט. ,עס ארבעט זיך מיר בעסער, ווען זי זיצט אזוי מיט מיר, -- זאָגט ער און לאָזט מיר ניט צונעמען זי אין צווייטן צימער. אנומלטן האָט מען מערען אין קינדערגאָרטן געמאכט אן אײַנשפּריצונג קעגן מאָזלען. ס'איז זייער א שװערע אײַנשפּריצונג, קימאט אלע קינדער האָבן באקומען דערפון היץ --אָבער מאכן די אײַנשפּרי- צונג האָט מען אומבאדינגט געדארפט, װײַל מאָזלען איז נאָך ערגער --- איז ער א גאנצע נאכט אָפּגעזעסן מיטן קינד אף די הענט. מיך האָט ער ניט געלאָזט. ,גיי שלאָפן, לוציע, -- האָט ער אין איין קאָל געטײַנעט, -- טו מיר צוליב..." און אליין א גאנצע נאכט קיין אויג ניט צוגע- מאכט,

-- איז דאָך טאקע גוט, -- האָט געזאָגט טויבע, -- װאָס זשע גייסטו ארום, װי אין אוילאָם האטויע?

-- מומע טויבע, איך לייען דאָך הײַנט א פאַרטראָג אף דער קאָמיוגישער פארזאמלונג. ס'איז מײַן ערשטער פאָרטראָג אין לעבן, האָב איך מוירע, אז ס'זאָל עפּעס זײַן ניט אזוי..

טויבע האָט דערפון קיין לאנגע שיִעס ניט געמאכט:

-- יעדער אָנהייב איז שװער, --האָט זי געזאָגט, -- דײַן צווייטער פאָרטראָג װעט זײַן בעסער... איך וויל מיט דיר ריידן גאָר וועגן עפּעס אנדערש... כ'האָב זיך שוין לאנג געקליבן עס טאָן... ס'איז א ביסל וויכטיקער, װי דער הײַנטיקער פאָרטראָג דײַנער. און הער אוף זוכן אומזיסטע יעסורים... אגעוו, פאר װאָס דו זאָלסט זיך ניט נעמען, טוסטו אָפּ די ארבעט גוט. מיין איך, אז דײַן פאָרטראָג װעסטו אויך מיט גאָטס הילף איבערלייענען ניט ערגער, װי אנ-

54

דערע. דו זאָג מיר בעסער, ווען קלײַבסטו זיך אין א גוטער שאָ װערן א מאמע? מע דארף עס איבערקומען, און אָפּלײגן אין דער לאנגער באנק דאָס טראָגן, מיטן האָבן..

-- איך בין שוין באלד זעקס יאָר א מאמע, און יאקאָוו --א טאטע, מערע איז דאָך אונד- זער קינד... װאָס זשע, איך ווייס ניט..,

-- א מאָשל.., װאָס ווייס איך ניט? דו ווייסט ניט.. דו האָסט ליב דאָס קינד, און יאקאָװו האָט עס ליב --ער האָט דיך ליב, און װאָס דיר איז ליב --- איז אים אויך ליב --אָבער פון קיין עמעסער מוטערלעכער ליבע ווייסטו ניט, װי שטארק דו זאָלסט ניט ליב האָבן מערען. אָט די בעעמעס אופריכטיקע ליבע דײַנע צום קינד איז סליווי ניט ענלעך אף יענער גוואל- דאָװונער ליבע, װאָס וואקסט אָן אין דער מוטערס הארץ, אונטער וועלכן זי טראָגט דאָס קינד...

-- אוי, טויבעניו, -- האָט לוציע געזאָגט, -- לאָמיר שוין גיין, דער איבערײַס װעט זיך באלד ענדיקן..,

20

ווען עס פאלן זוימען אף א גינסטיקן באָדן, טרינקען זיי פון דער ערדס אומויסשעפּלעכע קעלערס די מילדסטע און שטארקסטע געטראנקען, און דער זאפט-געטראנק צעשפּארט די איידעלע זוימען-הײַטלעך, ווערן די זוימען פולע, דורכזיכטיקע, און אויס דאנקבארקײַט דער בארעמהארציקער ערד קלאמערן זי זיך אין איר אײַן מיט זייערע אמאָל דינע, װי פעדעמ- לעך, אמאָל שווערע און פעסטע, װי שטריק (ס'איז געװוענדט אין די זוימען) װאָרצלען, און ערשט דערנאָך הייבן אָן שפּראָצונגען זיך רײַסן אינדערהייך, צו דער זון, מיט אלע קויכעס צעשפּארן די ערד, און אויב אף זייער וועג צו דער זון ליגט א שטיין, מאכט אויך ניט אויס, זיי בויערן דורך דעם שטיין, די איידעלע, ווייכע, דינע שטענגעלעך, און דערנאָך שוין קומען זיי צוהילף די זוניקע שטראלן, די רעגנס מיט די וינטן, און די זוימען וואקסן -- צעוואקסן זיך אין ביימער, אין קוסטעס, אין זאנגען, אין קווייטן, אין גראָזן -- ס'איז װוידער געווענדט אין די זוימען...

און ווינטער..,

קינדער קײַקלען צונויף א שניי-קנויל, װי א קליינע פּילקע די גרייס, דערנאָך קײַקלען זיי, קײַקלען די פּילקע אף א פארשנייטן מעהאלעך, ווערט זי גרעסער. דער קנויל נעמט ארוף אף זיך דעם שניי, װאָס ליגט אף זײַן וועג, און די קינדער שטעלן זיך ניט אָפּ, קײַקלען דעם שניייקן קנויל װײַטער און װײַטער, און ער נעמט אלץ ארוף אף זיך דעם שניי און װערט אלץ גרעסער, ביז עס קלעקן שוין ניט די קינדערשע קויכעס א ריר טאָן דעם שניייקנויל פון אָרט,

עפּעס ענלעכס איז פארגעקומען מיט לוציען נאָך דעם, װי טויבע האָט איר װײַבעריש- פּראָסט, אָן קיין שום זײַטיקע געדאנקען געגעבן צו פארשטיין, אז דער עמעסער, דער הער- לעכער מוטערלעכער געפיל ווארט ערשט אף איר, אז דער דאָזיקער געפיל דרעמלט דער- װײַל אין איר הארץ, נאָך ניט קיין אופגעװעקטער, אז מע דארף אים ערשט אופוועקן, און טאָן װעט עס קענען בלויז דאָס קינד, װאָס זי, לוציע, װעט טראָגן אונטערן הארצן. לוציע פארשטייט ניט, צי קען מען ליב האָבן א קינד שטארקער, װי זי האָט ליב מערען? האָבן דען מאמעס, װאָס האָבן געבוירן זייערע קינדער, שטארקער ליב די קינדער זײערע, װי זי - מערען? ציטערן איבער זיי שטארקער, װי זי איבער מערעלען! זאָרגט עמעץ מער איבער זייערע קינדער, וי זי? עפּעס איז דאָ אזוי און ניט אזוי..

אָבער קאָנקרעט---װאָס איז דאָ אזוי, און װאָס--ניט אזוי? װאָס שײַעך איר אליין, לוציען, איז טויבע ניט גערעכט. זי האָט ניט מוירע פאר קיין שום געבורט-ווייען, זי וויל שטארק האָבן א קינד. גלײַך נאָך דער כאסענע האָט זי אָנגעהױבן טרוימען וועגן דעם. װאָס זשע קומט אויס לויט טויבעס מיינונג? אז װען זי װעט האָבן א קינד, װעט זי אופהערן ליב האָבן מערען! טויבע מיינט אפּאָנעם, אז עס װעט בא איר ניט סטײַען קיין ליבע פאר צויי קינדער? װאָס הייסט, זי װעט מאכן אן אונטערשייד צװישן די קינדער? מערע איז דאָך אויך איר אייגן קינד, זי איז געוואקסן אף אירע הענט, אף אירע קינדערשע און שוואכע הענט, איינס דאָס אנדערע האָבן זיי דערהאלטן באם לעבן אין יענע פינצטערע צײַטן ---איז זיך איצט מעיאשעוו טויבע און דערציילט איר א מײַסע: אן אייגן קינד, ניט קיין אייגן קינד... לוציע איז זיכער, װי זיכער זי איז, אז ‏ אצינד איז טאָג, אז קיינמאָל, בעשומויפן ניט, װעט זי ניט ליב

פפ

האָבן דאָס קינד, װאָס זי װעט ברענגען אף דער װועלט, שטארקער, וי זי האָט ליב מערען. זי װעט ניט ליב האָבן שטארקער, אָבער יאקאָװ? די דאָזיקע מוירע האָט אפּאָנעם ערגעץ טיף, אומבאגרײַפלעך אפילע, געטליעט אין איר, טויבע האָט די מוירע צעבלאָזן אין איר נעשאָמע, און די מוירע האָט זיך צעפלאקערט אין א פײַער. טויבע האָט בלויז אופגעוועקט די מוירע, און די מוירע האָט זיך באזעצט אין איר, אין לוציעס, אומרויִקן הארצן.

וי יענער שנײייַקער קנויל, װאָס, קײַקלענדיק זיך, װוערט ארומגעקלעפּט מיט שניי און ווערט אלץ גרעסער און שװוערער, אזוי האָבן אויך אין לוציעס דימיען זיך צעוואקסן די אויס- געדאכטע, ניט קיין בעשאָלעמדיקע אומשטענדן פון זייער װײַטערדיקן לעבן. פארשטייט זיך, אין יאקאָוון איז זי זיכער, װוי אין זיך אליין. ער האָט ליב מערען, און װעט זי ניט אופהערן ליב האָבן. אָבער, אויב טויבע איז כאָטש אין עפּעס גערעכט, קען עפשער זײַן, אז װען ער וועט דערפילן די ליבע פון א טאטן -- אויב די נאטור באשענקט מיט א באזונדער מוטער- לעכער ליבע א מאמע, באשענקט זי מיט דער זעלבער ליבע א טאטן אויך געוויס -- צו זײַן אייגן קינד, די ליבע, װאָס א מענטש באקומט בעיערושע פון די פארגאנגענע דויר-דוירעס טאטעס, װעט מערע פאר אים דעמלט װערן א קינד, װאָס ער דערציט, צו וועלכן ער באציט זיך גוט, װוי אן איבערגעגעבענער טאטע דארף זיך באציען צו א קינד. אָבער אינדערעמעסן װעט ער מערען ליב האָבן בלויז אף אזויפיל, אף וויפל זי, לוציע, האָט ליב מערען. נאָר ליב האָבן װעט ער זי שוין ניט מיטן גאנצן הארצן. מיטן גאנצן הארצן װעט ער ליב האָבן זייער קינד,

װאָס זשע טוט מען? וויאזוי געפינט מען אן, אויסוועג? װער װעט איר קאָנען געבן אן אייצע, אז זיך אליין איז זי ניט בעקויעך אויסייצענען עפּעס רעכטס? קומט אויס, אז די באָ- בע כאסיע איז ווידעראמאָל גערעכט, ווען זי פלעגט זאָגן: אבי געזונטערהייט, איז אלץ אין לעבן גאמזו לעטויווע...

וויפל יעסורים זי האָט עס געהאט ביז אהער, װאָס זי װערט ניט שוואנגער. מיט א מין אומרו, מיט וויפל האָפענונג זי האָט געווארט אפן גליקלעכן טאָג, ווען זי װעט קענען יאקאָוון אָנזאָגן, אז זי איז פארגאנגען אין טראָגן. װיאזוי װעט זי עס אים זאָגן, מיט וועלכע ווערטער װעט זי עס אויסדריקן, ווען, בא וועלכע אומשטענדן האָט זי נאָך דערװײַל ניט געװוּסט. ,אָבער די ווערטער דארפן זײַן ניט קיין געוויינלעכע"-- האָט זי געטראכט. זי װעט דאָס אלץ באשטימען דעמלט, ווען די מאזלדיקע שאָ װעט קומען, אָבער וויפל זי האָט ניט געווארט אף דער דאָזיקער גוטער שאָ---איז דאָס ווארטן געווען אומזיסט, און לוציע פלעגט אלע מאָל, מיט טרערן אין קאָל און טאקע אין די אויגן אויך, זאָגן יאקאָוון:

-- ווידער גאָרניט..,

-- נארעלע, -- פלעגט ער איר ניט איין מאָל ענטפערן, --װאָס װיינסטו? װאָס ערגערסטו זיך אומזיסט? װײיניק מישפּאָכעס! זײַנען פאראן, בא וועלכע דאָס קינד װוערט געבוירן אין צוויי יאָר ארום נאָך דער כאסענע, אין דרײַ, צי אין פינף יאָר ארום. כ'האָב דאָך דיר דערציילט, אז מײַן מאמע, לעמאַשל, האָט מיך געהאט אין צוויי יאָר ארום נאָך דער כאסענע. כאסענע געהאט האַט זי אינעם 1909 יאָר, און איך בין געקומען אף גאָטס וועלט אינעם 1911... דעריי קערשט איז וויכטיק, װאָס געקומען בין איך צו דער צײַט, אָט אזוי װי אהער אין שטאָט - אײינצײַטיק קימאט מיט דיר. אונדזער סאָניע האָט געהאט מוישעלען אין דרל יאָר ארום נאָך דער כאסענע. פארשטייט זיך, עס זײַנען דאָ אזעלכע גליקלעכע מישפּאָכעס, װען מע װערט טאטע-מאמע צום יאָר, צי אפילע פריער... נו, איז װאָס? טײַערע מײַנע, זײַ זיכער, אָט אזוי וי איך בין זיכער, -- אונדזערע קינדער װועלן אלע קומען אף דער וועלט, זי מוזן קומען, װײַל זיי װעלן זײַן קינדער פון אונדזער גרויסער ליבע.

איצט קומט גאָר אויס, אז ס'איז גוט, װאָס זי איז ניט געװאָרן שוואנגער. אָבער עס איז דאָך אזאָכנװײ צו דער דאָזיקער גוטסקײַט... װוּ זשע איז דער אויסוועג פון איר לאגע? װאָס זאָל זי טאָן? זי הייבט עס ניט אָן צו וויסן...

אין עטלעכע טעג ארום, האָט זי אומגעריכט פאר זיך אליין, אינמיטן באנאכט, דערפילנ- דיק, אז יאקאָוו שלאָפּט ניט, געזאָגט אים שטיל-שטיל:

-- יאקאָוו, וועסט ניט זײַן אף מיר בארויגעז, אוב כ'וועל דיר עפּעס זאָגן?

-- ניין, פארשטייט זיך, אז כ'װועל ניט זײַן אף דיר בארויגעז. --האָט ער געזאָגט.-- װווי קען איך זײַן אף דיר בארויגעז? פארװאָס?

-- זאָגסט מיר צו?! --האָט זי געפרעגט שעפּטשענדיק. -- הער מיך אויס.

ער איז שוין אינגאנצן געװאָרן וואכנדיק, און זי האָט געפילט ניט בלויז דעם שמייכל זײַנעם, נאָר אפילע די ווארעמקײַט, די ליבע, מיט וועלכער ער קוקט אף איר אין דער שטאָק" -פינצטערניש פונעם צימער.

56

-- און טאָמער קלײַבסטו זיך מיר זאָגן, אז דו האָסט מיך ניט ליב? װאָס זשע, זאָל איך דעמלט אויך ניט זײַן אף דיר בארויגעז?

-- אוי, יאקאָוו, ווען דו ווייסט, ויַאזוי איך האָב דיך ליב... װוי טײַער דו ביסט מיר... נאָר קיין קינד וויל איך ניט... דערװײַל..,

-- װאָס? -- ער האָט אראָפּגעװאָרפן די קאָלדרע, און זיך געגעבן א זעץ אוף אפן גע" לעגער. -- װאָס האָסטו געזאָגט? װאָס? זאָג נאָכאמאָל...

לוציע האָט פארטײַעט דעם אָטעם, זיך צוגערוקט, וי װײַט מעגלעך צו דער וואנט, װי זוכנדיק אין דער קאלטער וואנט אן אָנשפּאר, װײַל אנדערש װאָלט זי געקענט אראָפּפאלן אין א טיפן אָפּגרונט,

-- פארװאָס שװײַגסטו? פארװאָס שװײַגסטו, פרעג איך בא דיר,--ער האָט גערעדט הייך און בייז, אפילע ניט טראכטנדיק, אז ער קען אופוועקן מערען, און דעריקערשט, -- לו- ציע האָט אפילע ניט געװוּסט, אז אזויפיל בײיזקײַט קען זײַן אין זײַן קאָל, -- נו, זאָג נאָכא- מאָל, װאָס האָסטו ערשט געזאָגט... עפשער האָסטו גערעדט פון שלאָף! צי עפשער האָט זיך מיר געכאָלעמט... א װוילדער כאָלעם...

-- דערװײַל... -- האָט יאקאָוו דערהערט איר ציטערדיקע שטים, אזא נעבעכדיקע און אומבאהאָלפענע, אֹז עס האָט אים ארומגעכאפּט א גרויסער ראכמאַנעס אף איר. ער האָט אופגעהויבן די קאָלדרע, אײַנגעדעקט לוציען, זיך ווידער אנידערגעלייגט, און געזאָגט, אָטע- מענדיק איר גלײַך אין נאקן:

-- בארויִק זיך, בארויק זיך, מײַן טײַערע... און לאָמיר מער דערפון ניט ריידן.. דער" װוײַַל...

-- ביסט ניט בארויגעז אף מיר, יאקאָװ? -- זי האָט זיך אויסגעקערעוװועט צו אים מיטן פּאָנעם.

-- איך בין ניט בארויגעז אף דיר. נאָר איצטער -- שלאָף. מיר דארפן שוין אינגיכן אופשטיין.

ניט זי און ניט יאקאָוו זײַנען שוין די נאכט מער ניט געשלאָפן. ביידע האָבן זיי געמאכט דעם אָנשטעל, אז זיי שלאָפן --זיך געסטארעט אָטעמען שטיל, רויַק, גלײַכמעסיק, פילנדיק דערבײַ, אז ביידע ווייסן זיי דעם עמעס, ביידע מאכן זיי דעם אָנשטעל... דערװײַל...

זייער א שווערע רעטעניש האָט לוציע פארגעבן יאקאָוון. אז ס'איז ניט גלאט אזוי קיין קאפּריז ---איז ער זיכער געווען, אז זי האָט ניט פּאָשעט פון דער העלער הויט געזאָגט בא- נאכט די שרעקלעכע װערטער--האָט ער געװוּסט, ער האָט פארשטאנען, אז הינטער דעם שוידערלעכן טאָך פונעם מעשונע-מאָדנעם פארלאנג אירן איז פארבאָרגן עפּעס א סאָד, צי אן אײַנרײידעניש, צי א מוירע. אָבער װאָס, האָט ער ניט געװוּסט,

זײַענדיק געטרײַ זײַן נעטיע צו שפּאסן, האָט ער געזאָגט צו זיך אליין;

-- אזוי װי דו ביסט פון שטענדיק אָן א קנאפּער בעריע טרעפן רעטענישן, רעכן, אז דאָס האָסטו באקומען, צי דו האָסט זיך אליין גענומען, אן אופגאבע, זייער א שווערע, ביז גאָר א קאָמפּליצירטע אופגאבע. מיט אָן א שיר איקסן, איגרעקן, זעטן.. אן אופגאבע, ווּ צויי געגעבענע זײַנען באװוּסט, צוויי פון אָן א שיר אומבאװוּסטע... די באװוּסטע געגעבענע זײַ- נען: דו האָסט ליב דײַן װײַב, און דײַן װײַב האָט דיך ליב... און דאָס איבעריקע ---זײַ א בע- ריע -- דערגיי דעם סאָד, וויַאזוי האָט זי געקענט מיטאמאָל זיך אָפּזאָגן פון דעם, פון װאָס זי האָט אזוי געטרוימט, צו װאָס זי האָט זיך אזוי געצויגן, און װאָס שטעלט מיט זיך, אייגנט- לעך, פאָר דעם יעסאָד פון יעדער מישפּאָכע--זי וויל ניט קיין קינד.. זי, וועמען די נאטור אליין האָט באשאפן זײַן א מאמע... אויב דאָס קינד אירס ---אונדזער קינד --װעט יארשענען כאָטש אין דער קלענסטער מאָס איר שײנקײַט, איר גוטסקײַט, איר כאָכמע און ארבעטספייי- קײַט, ארבעטזאמקײַט --װעט אויסוואקסן א שיינער מענטש, און מע טאָר דאָס לעבן ניט מאכן אָרעמער מיט אזא מענטשן. זי האָט דאָך נאָך ערשט ניט לאנג, מיט אן אופריכטיקן צאפּל, װי א שולדיקע, געקוקט אף אים מיט אירע טײַערע צוויי אויגן און געשעפּטשעט: ,ווי- דער גאָרניט..." און בארויקן פלעגט זי זיך ניט גיך, ער פלעגט דארפן זייער לאנג דערציילן איר עמעסע און אויסגעטראכטע געשיכטעס וועגן פאמיליעס, װוּ דאָס קינד איז געבוירן ניט אינגיכן נאָך דער כאסענע... און מיטאמאָל... נא דיר גאָר אזוינס... ער האָט געמוזט דערגיין דעם סאָד איבער א סאך. טײַמים, נאָר איבערהויפט דערפאר --אין דעם האָט ער ניט גע- צווייפלט -- װײַל אף דעם דאָזיקן סאָד ליגט א שװוערער שטיין, װאָס דריקט איר הארץ, װאָס ציט, װי א שווערע מאסע, די הענט אירע אף אראָפּ, װאָס לאָזט זי ניט אָטעמען פרײַ, װאָס פארשטערט איר דאָס גליק און דאָס לעבן, װאָס מאטערט זי, יאקאָוו ווייסט, אז קאָלזמאן ער

57

װעט ניט אנטפּלעקן די סיבע פון דער דאָזיקער סוידעספולער פארוואנדלונג לוציעס, װעט ער אויך ניט קענען פרײַ אָטעמען,

די דאָזיקע אופגאבע האָט יאקאָוו אף פּאפּיר ניט פארשריבן, װי ער טוט געוויינלעך מיט אופגאבעס. די דאָזיקע האָט ער געפּרוּװט לייזן אין קאָפּ,

אין די ערשטע קלאסן האָט מען אים געלערנט אן אופגאבע אָנהייבן לייזן פונעם סאָף. אזוי װעט ער איצט אויך טאָן. װאָס זשע, הייסט עס, פרעגט זיך אין דער אופגאבע? פארװאָס..- אאוו. עפשער האָט געהאט א געוויסע ווירקונג אפן דאָזיקן בארבארישן באשלוס לוציעס דער אומגליק, װאָס האָט געטראָפן מיט איר שװעסטער? אָבער צוריק גערעדט, האָט זי דען געהאט פארגעסן וועגן דעם, און ערשט איצט זיך דערמאָנט! ס'א נארישקײַט אזוי מיינען. שוין זעקס יאַר, װי דער ווייטעק גייט איר נאָך פוסטריט, לאָזט ניט פארגעסן וועגן זיך-- ריידן רעדט זי ניט דערפון, בלויז איין מאָל דערציילט אים און-- אוֹיס, --- און װאָס ס'איז שײַעך טראכטן, טראכט זי מיסטאמע, ווען עס טוט זיך א טראכט, אָבער געדענקען געדענקט זי -- מערע איז א שטענדיקע, אן עמעסע דערמאָנונג. און ער קומט צום אויספיר, אז די דאָ- זיקע האשאָרע קען מען געוויס אָפּווארפן. װאָס נאָך האָט געקענט צווינגען לוציען זאָגן אים דעמלט, באנאכט, יענע ביטערע װערטער? עפשער האָט געטראָפן אן אומגליק, מיט אן ארבע- טערן פון זייער פאבריק, מיט א קימפּעטאָרן? װײַזט אויס, אז ס'איז אויך ניט דאָס. לוציע דערציילט אים שטענדיק וועגן אלץ, װאָס עס קומט פאָר אף דער פאבריק --סײַ וועגן פריי- דיקן, סײַ וועגן אומאָנגענעמלעכקײַטן. אף וויפל ער ווייסט, איז דער טראגישער פינאל אין אנאלאָגישע פאלן ניט קיין פּלוצעמדיקער --- זי װאָלט אים געוויס דערציילט, מיסטאמע אליין געלאָפן אינעם געבורט-הויז, עפּעס געגרייט פאר דער קימפּעטאָרן, און געוויס געבעטן אים, יאקאָוון, זיך דערוויסן, צי האָט עמעץ פון זײַנע קאָלעגן א באקענטן פּראָפּעסאָר, װי ס'איז שוין ניט איין מאָל געווען, צום בײַשפּיל, ווען דער עלעקטראָמאָנטיאָר זייערער האָט באקומען אן ערנסטע טראוומע, און דערנאָך, ווען איר כאװוערטעס מוטער האָט געהאט א שװערע הארץיאטאקע, און מע האָט מוירע געהאט פאר איר לעבן. נאָר לאָמיר זאָגן, אז דערװוּסט האָט זי זיך װעגן דער קימפּעטאָרן שפּעט, װען העלפן האָט מען שוין ניט געקאָנט --אין דאָך לוציע ניט קיין קליינמוטיקע, ניט קיין פּאכדן, ניט קיין היסטערישע פרוי, וועלכע מעסט צו צו זיך יעדער געשעענעם אומגליק, וועגן וועלכן זי דערהערט. זי איז א דרייסטע, זי האָט א שטארקן כאראקטער און דערצו איז זי נאָך א כאכאָמע. פאלט אָפּ די דאָזיקע האשאָרע אויך.

װוּ זשע נעמט מען א דריטע האשאָרע? זי מוז דאָך זײַן... אהא, פאראן א דריטע אויך. עפשער איז זי פּאַשעט מיד, זי האָרעװעט אף דער פאבריק, האָרעװעט אינדערהיים, לאָזט קיינמאָל ניט, אז ער, יאקאָוו, זאָל איר צוהעלפן אין דער באלעבאטישקײַט. , אוי, מע דארף ניט, איך װעל אליין"--- הערט ער אלעמאָל, װי נאָר ער וויל צונעמען די טעלער פון טיש, אויסוואשן א גלאָז, צי צוגיין אין קלייט. עפשער האָט זי בוילעט זיך געגעבן א שטעל פאָר וויפל ארבעט, זאָרג, אומרו, שלאָפּלאָזע נעכט עס האָט א מאמע פון א פּיצל קינד, און וויפל זי אליין האָט געהאט אויסצושטיין פון מערען --און זי איז נאָך פּאָשעט ניט גרייט אָנהייבן אלץ פון אָנהײב... דערװײַל... די דאָזיקע האשאָרע לאָזט ער איבער, װײַל עפּעס אנדערש קען ער ניט צוטראכטן. כאָטש די ספייקעס זײַנען צו נישטיק, צו קליין און דעריקערשט װײַט פון קלוג, קעדיי עס זאָל אָנגענומען ווערן אזא וויכטיקער באשלוס,

אינגיכן אַבער איז אויסגעקומען אָפּווארפן די דאָזיקע האשאָרע אויך. לוציע אליין האָט אים געצװוּנגען דערצו.

אנומלטן, אומקערנדיק זיך אהיים, איז מערע אים פארלאָפן אין הויף דעם װועג, און שטארק א צופרידענע, א שײַנענדיקע, מאמעש א גליקלעכע, אָנגעזאָגט אים:

-- טאטע, זאָלסט ארייַנגיין אין שטוב אף די שפּיצפינגער, און מיט דער טיר זאָלסטו ניט קלאפּן, דו זאָלסט זי צומאכן פּאמעלעך, שטיל-שטיל... שוריק איז בא אונדז.. ער שלאָפט איצט, האָט די מאמע מיר געהייסן גיין דערװײַל אין דרויסן זיך שפּילן, װײַל איך קען אים אופוועקן,

-- און ער איז שוריק? -- האָט ער געפרעגט.

-- מאשעס ברודערל. מאשע! -- האָט מערע א רוף געטאָן.

-- װאָס? -- האָט זיך אָפּגערופן א בלאָנדהאָריק מיידעלע, װאָס האָט זיך געשפּילט אין זאמד. -- מערע האָט געלאָזט הענגען איר פראגע אינדערלופטן,

-- איר ברודערל, -- האָט זי געזאָגט יאקאָוון.

-- װי זשע קומט צו אונדז שוריק?--האָט ער געפרעגט און גענומען מערען אף די הענט.

8

-- בא זײַן מאמען, בא דער מומע דוניע, טוט וויי א צאָן, אז זי קען שוין מער ניט ארי- בערטראָגן, האָט זי אונדז ארײַנגעטראָגן שוריקן און אליין אוועק צום דאָקטער,

אף די שפּיצפינגער, מיט מערען אף די הענט, איז יאקאָוו ארײַן אין שטוב, ער האָט אזוי שטיל געעפנט און פארמאכט די טיר, אז לוציע האָט גאָר ניט געהערט, ווען ער איז ארײַן, דערזען האָט זי אים שוין דאן, ווען ער איז, מיט מערען אף די הענט, שטיין געליבן לעבן דער קאנאפּע, װוּ זי איז געזעסן און געוויגט שוריקן אין שויס. צי עס האָט זיך איר אויסגעוויזן, אז ער כאפּט זיך אוף, צי עס האָט זיך איר פּראָסט פארװאָלט נעמען דאָס פּיצל אף די הענט, צוטוליען דאָס גופעלע צו זיך, אָנרירן מיט די ליפּן זײַן ווארעם שטערנדל, און גאָר-גאָר לײַכט א בלאָז טאָן אף די דינינקע הערעלעך זײַנע, אז זיי זאָלן זיך געבן א באוועג אף זײַן ווייכן מויעכל... דערזעענדיק יאקאָוון מיט מערען אף די הענט, האָט זי זיך פארויטלט, פארלוירן, אוועקגעלייגט דאָס קינד אפן קישן, גענומען מערען בא יאקאָװון פון די הענט, אראָפּגעלאָזט זי אפן דיל, און פארשעמט געזאָגט:

-- כ'האָב נאָך ניט דערווארעמט דאָס עסן... כ'האָב מוירע געהאט, אז ער זאָל זיך ניט אופכאפּן... יעװדאָקיַע האָט געזאָגט, אז זי װעט באלד קומען, און װוי אין וואסער ארלין.

מערע האָט געזאָגט:

-- אויב די מומע דוניע איז אין וואסער ארײַן און װעט מער ניט קומען--װעלן מיר שוריקן נעמען צו זיך.

לוציע האָט זיך געמאכט ניט הערנדיק, יאקאָוו האָט געזאָגט:

-- נו, און װאָס װעט אף דעם זאָגן שוריקס טאטע? האָסט א טראכט געטאָן?

וי זי װאָלט װעגן דעם טאקע טראכטן, און אפילע שוין האָבן צוגעטראכט, האָט זי געענטפערט:

-- מיר װעלן אים לאָזן מאשען,

אזויארום האָט זײַן דריטע האשאָרע זיך אויך א וואקל געטאָן, נאָר נאָך ניט אומגעפאלן,

אינגיכן נאָך לוציעס אכטונג געבן אף שוריקן, אין אן אָפּרויטאָג, איז לוציע ארויס מיט מערען אין הויף. מיט זיך האָט לוציע אין א קליין קוישעלע מיטגענומען שפּיזלען און עט- לעכע קנײַלעכלעך װײַסע װאָל--זי האָט געשטריקט מערען א װאָלענע פאטשיילע. אין א שטיקל צײַט ארום האָט יאקאָוו ארויסגעקוקט אין הויף--װוּ זײַנען זיי ערגעץ אזוי לאנג, װאָס טוען זיי -- דערזען מערען --זי האָט געשפּילט אין ,קלאסן". לוציע איז געזעסן אף א באנק, אונטער אן אקאציע-בוים. איר קוישעלע מיט די שפּיזלען, מיט די קנײַלעכלעך װאָל, מיט דער אָנגעהױבענער ארבעט, איז פארגעסן געלעגן לעבן איר, און זי האָט מיט איין האנט געוויגט א וויגל, מיט דער צווייטער, אנגעבויגענערהייט, זיך געייסעקט אונטערן צעראטענעם דעכל פונעם וויגל, פונוואנען ס'האָט זיך געהערט א קינדערש געוויין.

יאקאָוו איז אָפּגעגאנגען פונעם פענצטער,

ווען לוציע מיט מערען האָבן זיך אומגעקערט אהיים, האָט יאקאָוו געפרעגט:

-- האָסט גענומען שעפטום איבער שוריקן?

לוציע האָט געזאָגט:

-- ס'איז ניט שוריק, ס'איז בראָניעטשקע. כײַקע ליפּאקס טעכטערל, ס'איז אונדזערע א שכיינע פונעם ערשטן שטאָק. כײַקע האָט מיך געבעטן, אז כ'זאָל א קוק טאָן נאָך איר קינד, סײַװי זיץ איך אין הויף, און זי דארף דרינגענד אָפּטאָן עפּעס א שטיקל ארבעט אין שטוב. כ'האָב איר דען געקענט אָפּזאָגן?

21

אין אָט די אלע טועכצן אירע האָט לוציע געזוכט בלויז איינס: שטילן די בענקעניש נאָכן ניט געבוירענעם קינד, נאָך איר אייגן קינד, װאָס זי װאָלט אזוי װעלן. מיט אזויפיל צארטקײַט באָדט זי דאָס פרעמדע קינד, וויגט עס אין וויגל, טוליעט צו זיך. אָבער די בענקע- ניש בלײַבט, די בענקעניש װערט װאָס אמאָל טיפער, צעוואקסט זיך און לאָזט זי ניט רוען. וי גליקלעך זי װאָלט געווען -- טראכט לוציע -- ווען ס'ווערט בא זיי געבוירן א קינד.. זי שטעלט זיך פאָר: אין שטוב בא זיי איז שטיל, געמיטלעך, יעדערער פארנעמט זיך, אפדער- נאכט, מיט זײַן ארבעט. מיטאמאָל דערטראָגט זיך פון וויגל דעם קינדס געוויין. זי ווארפט אוועק אלע ארבעטן און לאָזט זיך הענדום"פּענדום לויפן.. ניין, בעסער אזוי: יאקאָו, א

59

פארלוירענער, מיטן ויינענדיקן קינד אף די הענט, גייט ארײַן אין קיך, װוּ זי פּאָרעט זיך בא דער פּליטע, און זאָגט:'

-- נעם אים, ער וויל שוין מיסטאמע עסן...

זי נעמט גלײַך דאָס קינד פון זײַנע הענט, לויפט ארײַן אין צימער, און בעט אים:

-- קערעווע זיך אָפּ, יאקאָו. -- און אלין װעט זי צוטוליען דאָס קינד צו דער אנטבלויזטער ברוסט, דערפילן זײַנע וייכע ליפּעלעך, זײַנע בעקעלעך, קוקן, וי ער פארמאכט פון טײַנעג די אויגן, זויגנדיק איר פולע ברוסט. זי װעט מיטן כאלאטל פאר- שטעלן זיך די ברוסט, און קוקן א שײַנענדיקע אף איר יאקאָוון, וועלכער װעט ניט אָפּגײן פון זיי. עס מאָלט זיך איר נאָך א בילד: אינמיטן נאכט כאפּט זי זיך אוף, און פילט מאמעש א באדערפעניש אױסציען די האנט, אָנטאפּן אינדערפינצטער, לעבן בעט דאָס לאָזע-וויגל, װוּ זייער קינד װעט אָט-אָט אופכאפּן זיך, אויב זי װעט עס ניט געבן א ויג צו... און באָדן וויל זי איר אייגן קינד, לייגן עס אין די פּעלישקעס אין א מולטער מיט ווארעמער וואסער, אָנשפּארן זײַן קעפּל אין צונויפגעלייגטע, וי א װײַס קישעלע, פּעלישקע, און זאָגן: ,יאקאָו, האלט צו זײַן קעפּל", און אליין פאנאנדערנעמען דעם וויקלישנור, די פּעלישקעס, דאָס קינד זאָל גללַך אָנהייבן ארבעטן מיט די פיסלעך און מיט די הענטלעך, פּאטשן מיט זיי, װי מיט װײַסע, איידעלע וועסלעלעך איבער דער וואסער, און זי װעט אָנגעבױגענערהייט שטיין, זייער פאָרזיכטיק גיסן אף זײַן גופל די ווארעמע וואסער פון דער מולטער. מערען װעט זי אָנזאָגן, פּונקט װוי איצט, ווען זי נעמט זי אמאָל מיט באָדן דער ארבעטערנס קינד: , פאָרזיכטיק, מערע, זע די וואסער זאָל אים ניט טרעפן אין מויל". פאר יאקאָוון װעט זי אויך בייסן באָדן אָפּזוכן ארבעט: ,, יאקאָוו, גיב אכטונג, עס זאָל זיך ניט טרעפן, כאָלילע, מיטן הענטל אין אויג ארלין,." אוי, בענקט זי נאָך א קינד.. אוי, כאלעשט זי האָבן א קינד, אז דאָס כײַעס גייט איר אויס,

אויסערלעך האָט זייער לעבן זיך קימאט ניט געענדערט. יאקאָוו לייענט אינטערעסאנט, מיט באגײַסטערונג, װי שטענדיק, זײַנע לעקציעס, לוציע ארבעט גוט, אָנגעשטרענגט, ביפראט, אז איר בריגאדע איז געװאָרן א סטאכאנאָווישע, און זי, װי אלע מיטגלידער פון דער ברי- גאדע, א סטאכאנאָווקע. אלע אינדערפרִי גייט מערע גערן אפילע מיט אומגעדולד, אינעם קינדערגאָרטן. אמאָל פירט זי אָפּ לוציע, אמאָל --יאקאָוו, און אין די טעג, ווען זיי גייען אײנצײַטיק אף דער ארבעט -- ביידע איניינעם. אָבער סײַ יאקאָו, סײַ לוציע האָבן געפילט, אז אין זייער לעבן האָט זיך פיל געענדערט, און געענדערט, צום באדויערן, ניט צום בעסטן. די שטוב פירט לוציע, וי זי איז געװוינט, באלעבאטיש: זי קאָכט, זי באקט, זי וואשט, זי ראמט, און אלץ טוט זי מיטן גרעסטן פארגעניגן -- די ארבעט איז איר ליב -- ניט ארויסװוײַזג- דיק דערבײַ קיין מינדסטן סימען פון מידקײַט, פארהאַרעװעטקײַט, פארקערט, אלעמאָל, בא א געלעגנהײַט, גיט זי צו דערפילן יאקאָוון, װי ליב עס איז איר די שטוביקע ארבעט, װי אָנגעלײגט עס זײַנען בא איר די דאָזיקע פליכטן אירע. אָבער יאקאָוו כאפּט אוף ניט זעלטן איר צעשטרייטן בליק, א געווענדעטן אָדער אין די טיפענישן פון איר אייגענער נעשאָמע, אָדער -- אין אן אומבאגרײַפלעכער װײַט, װוּהין, װײַזט אויס, זי איינע קען ארײַנקוקן. פונ- זינט ער קען זי-- האָט זי אזוי קיינמאָל ניט געקוקט אף דער װעלט און אף אים אויך, און אליין איז זי עפּעס װי שטילער געװאָרן, בלאסער, צײיטנװײַז טרעפט, אז זי גייט ארום איבער דער שטוב װי א שולדיקע, א פארלוירענע, א געהאָרכזאמע. ער סטארעט זיך ניט קוקן אף איר אין אזעלכע מינוטן, אָבער אפילע ניט קוקנדיק, פילט ער עס, יאקאָוו.

ער האָט אויך ווילנדיק, צי ניט װילנדיק, געענדערט זײַן ארט לעבן. צו די לעקציעס גיט ער זיך א גרייט צו, מײַדנדיק זײַן ארבעטס-צימערל, טאקע דאָ, אינעם גרויסן צימער, באם עס-טיש. ער האָט אופגעהערט שאָענװײַז זיצן בא זײַן שרײַבטיש. ערשטנס, מאכמעס עס האָבן זיך אים טאקע אראָפּגעלאָזט די הענט, און אין קאָפּ קריכן נאָכאנאנד געדאנקען װײַטע פון עכט-מאטעמאטישע פּראָבלעמען, און, צווייטנס, האָט ער ניט געװאָלט איבערלאָזן לוציען אויג-אף-אויג מיט אירע אומרויקע מאכשאָװעס --אין דעם האָט ער ניט געצווייפלט--ער האָט געפילט, אז ער דארף איצט זײַן לעבן איר,

לוציען האָט סײַ געשראָקן, סײַ געכידעשט זײַן ,פּוסטעפּאסעװען". זי האָט אים אזוי טאקע געזאָגט:

-- יאקאָוו, עפּעס פּוסטעפּאסעװעסטו די לעצטע צײַט. פילסט זיך עפשער ניט גוט!

-- איך פיל זיך גוט. און באם שרײַבטיש זיץ איך איצט ניט, װײַל איך זאמל קויכעס צוליב א גרעסערער ארבעט,

-- האָסט דען שוין פארענדיקט די אָנגעהױבענע? די פאראלגעמיינערונג פון אן אלטער טעאָרעם. האָסט מיר ניט געזאָגט.

60

-- אָט דאָס האָב איך דאָך אינזינען יענע טעאָרעם.

יאקאָוו האָט געפילט: לוציע פארשטייט, אז עפּעס איז דאָ ניט אזוי, אז ער באהאלט פון איר די עמעסע סיבע פון זײַן איגנאָרירן דעם שרײַבטיש. זי מאכט דעם אָנשטעל בלויז, אז זי גלייבט אים. גלייבט שװײַגנדיק. זי איז ביכלאל לעצטנס געװאָרן א שװײַגערן. און דערי- בער האָט שוין יאקאָוו אָנגעהױבן ריידן סײַ פאר איר, סײַ פאר זיך. עמעס, זײַנע רייד האָבן געהאט א גאנץ בוילעט-אױסגעשפּראָכענע טענדענץ, נאָר דאָ האָט ער שוין טאקע גאָרנישט ניט געקענט העלפן,

ער האָט איר דערציילט:

-- הערסטו, לוציע, הײַנט אינדערפרי, װי נאָר איר זײַט ארויס פון שטוב, דו מיט מע- רעז, האָב איך ניט געװאָלט זײַן דאָ איינער אליין און אוועק אין אינסטיטוט,

-- בא דיר איז דאָך געווען די צווייטע פּאָר. װאָס זשע האָסטו דאָרט געהאט צו טאָן אזוי פרי?

-- ארבעט, װי דו ווייסט, קען מען שטענדיק געפינען. הער װײַטער: כ'בין געגאנגען, געגאנגען און פארבלאָנדזשעט אף דער פראנקאַ-גאס..

-- אָהאָ, -- האָט זיך געכידעשט לוציע, -- האָסט געמאכט דעם עמעסן קרײַז. די באָבע כאסיע האָט געהאט א ווערטל, װאָס קען אָנגעמאָסטן זײַן צו דעם געגעבענעם פאל: ,,מיט דער רעכטער האנט דערלאנגען דעם לינקן אויער".

-- זאָגסט דאָך אליין, אז כ'האָב געהאט א שלאל מיט פרײַער צײַט ביז די לעקציעס, האָב איך דעריבער געזוכט און טאקע געפונען פאר זיך א שטיקל ארבעט -- געמאכט דעם היפּשן קרײַז. אגעוו, דארפסטו וויסן, אז איך גיי איצט אָפטלעך אף דער ארבעט מיט אָט דעם װעג - ס'איז בעפיירעש זייער א שיינער וועג. מאָרגן גייען מיר דאָך מיט דיר איניינעם אף דער ארבעט. איז אָט, אויב דו װעסט װעלן לאָמיר ארויסגיין פון שטוב א ביסל פריער און אויך אזוי גיין. יאָ, גיי איך מיר, הייסט עס, אף דער פראנקאָיגאס, און כאפּ א קוק אף א גרויסאר- טיקן מויער, װוּ בא א פענצטער פונעם צווייטן שטאָק, שטייען צוויי פרויען אין װײַפע כא- לאטן, מיט װײַסע טיכעלעך אף די קעפּ, און יעדערע פון זיי האלט אין די הענט א לענגעכיק װײַס פּעקעלע, פון וועלכן עס קוקט ארויס א פּיצינק פּענעמל. די פרויען דרייען די פּעקלעך + אין די הענט, װי בארימענדיק זיך מיט זיי, און אפן טראָטואר שטייען עטלעכע מענטשן מיט פאריסענע קעפּ, מיט אויסגעגלאָצטע אויגן, און כידעשדיק צעעפנטע מײַלער,

איך האָב זיך אויך אָפּגעשטעלט אונטערן פענצטער --- דו װייסט דאָך, איך האָב זיך געזוכט ארבעט, פאריסן דעם קאָפּ און אָנגעקוקט די דרעמלענדיקע, פארפּענטעטע כעוורע- לײַט, און מיטאמאָל דערהער איך א צופרידענעם קאָל:

-- יאקאָוו מאָיסייעװיטש, א גוטמאָרגן!

איך טו א קוק -- ס'איז מײַן סטודענטל, א באָכערל פון א יאָר צוואנציק.

-- װאָס טוט איר דאָ, -- פרעג איך אים, -- פארװאָס זײַט איר ניט אף די לעקציעס!

-- איך בין הײַנט פארטאָג געװאָרן א טאטע פון א זון, -- זאָגט ער מיר שטאָלץ, מיט א געפיל פון זעלבסטווירדע, און באװײַזט אף איינעם פוֹן די צוויי פּעקלעך,

-- איר האָט דאָך, --- זאָג איך אים גאנץ נארישעוואטע, -- ערשט צוריק מיט א כױידעש זיך דעמאָביליזירט, װאָס זשע, איר האָט כאסענע געהאט, זײַענדיק אין ארמיי!

-- ניין, -- זאָגט ער, און כאפּט אלע מאָל א קוק אין פענצטער, -- די כאסענע האָבן מיר געפּראװעט נאָך איידער איך בין אוועק אין ארמיי. מיר האָבן זיך ביידע ליב נאָך פון דער שול.

װײַזט אויס, דער באָכער האָט פארשטאנען, אז איך פיר זײַן כעשבן, און דער כעשבן גייט זיך בא מיר ניט צונויף, האָט ער מיך בארויַקט:

-- זײַט ניט כוישעד מײיַן װײַב, יאקאָוו מאָיסייעװיטש, -- האָט ער קלוימערשט סאָליד גע- זאָגט, אָבער די איראָניע האָב איך געפילט, ---כ'האָב פאראיאָרן באקומען אף צען טעג אור- לויב. אזוי אז אלץ איז אין אַרדענונג.

-- נו, אויב אין אָרדענונג, -- האָב איך געזאָגט, -- איז גוט.

-- יאָ, -- האָט יאקאָוו דערהערט לוציעס שטים, -- אויב אין אָרדענונג -- איז גוט. מאשי- נעל האָט זי איבערגעכאזערט זײַנע ווערטער, ניט מער.

און װידעראמאָל, נאָך א רעגע שװײַגן:

-- אויב אין אָרדענונג -- איז גוט.

ער האָט געקוקט אף איר. זי איז געזעסן באנאנד א נאָענטע, א ליבע, און אײנצײַטיק אן אָפּגעשײדטע, א פארטאַנענע אין מאָרעשכױירעדיקע געדאנקען, װילנלאָז געהאלטן די הענט אראָפּגעלאָזט און געקוקט ניט צו וויסן װוּהין -- צי אין די טיפענישן פון דער אייגענער

81

אומרויַקער נעשאָמע, צי עפשער געװאָלט א בליק טאָן אין זײַנער! א פּאָר מאָל האָט זי אפילע א שאָקל געטאָן מיטן קאָפּ אף ,ניין", װי זי װאָלט געפירט מיט זיך אליין א וויקועך, און זיך אליין דערװוידערט. ער האָט לאנג געשוויגן, געזען זי, װי דורך א נעפּל און אומגעריכט, א מע- װווּלװעלער, אזוי װוי איבערגעלייענט --און דער נעפּל האָט אים ניט געשטערט, -- אין אירע אויגן דעם ענטפער אף זײַן פראגע, צי די לייזונג פון דער שווערער אופגאבע, װאָס טאקע זי האָט געפּאָדערט פוֹן אים: , לייז די אופגאבע, זײַ אזוי גוט...* וויפל האָט ער זיך אָנגעמאטערט און לייזן ניט געקענט, און מיטאמאָל --װי עס טרעפט ניט זעלטן אין לעבן--אומגעריכט, דאכט זיך, געפונען דעם ענטפער.

-- הער אויס, לוציע, טײַערע מײַנע,--נאָר ארויסגעבראכט האָט ער די דאָזיקע ליבע ווערטער מיט יענער שטים, מיט וועלכער ער האָט גאָר לאנג, וי אין אן אנדער לעבן, ארויס- געהויכט: ,א קינד?" א שטים, וועלכע ער אליין קען ניט הערן, אזוי איז זי אים פרעמד, אזוי איז זי אים ווילד ---זײַ זיך מאטריעך, און קום אראָפּ צו מיר, ס'הייסט, קער זיך אום צו מיר פון יענער װײַט, װוּהין עס האָבן דיך לעצטנס און איצט אויך, פארטראָגן --די געדאנקען דײַנע, װי איך פארשטיי -- און ענטפער מיר אף א פּאָשעטער פראגע, וועלכע לאָזט מיך ניט צורו, און אף וועלכער איך אליין קען ניט געפינען קיין ענטפער: װי מיינסטו, אז מע װעט מיר אין א שיינעם טאָג באװײַזן דורכן פענצטער פונעם געבורט-הויז אף דער פראנקאָיגאס אונדזער נעפעשל, וועלכן דו װעסט געבוירן, װעל איך אופהערן ליב האָבן מײַן מאמע?

-- דײַן מאמע? -- האָט זי איבערגעפרעגט פארכידעשט, נאָך אלץ, קענטיק, בלײַבנדיק אין יענער װײַט..,

-- און זיך אויך בעסויכעם! -- זײַן קאָל איז געווען בייז.

-- זיך אויך בעסויכעם?-- האָט זי שטיל זיך געכידעשט.

-- יאָ, יאָ, סײַ זיך, סײַ דיך, סײַ סאָניען מיט מוישעלען, --ער האָט געשאָטן מיט ווער-י טער, מיט פראגן, בייז, אקשאָנעסדיק, גיך-גיך, װי ער זאָל ניט לאָזן איר קיין צײַט און קיין אָרט מעכאניש איבערכאזערן זײַנע רייד, -- און מײַן ארבעט, און מײַנע לעקציעס און די זוֹן, און די ליכטיקע שײַן, און דאָס לעבן ביכלאל? הא, װאָס שװײַגסטו?

-- װאָס שרײַסטו אזוי?-- האָט זי געפרעגט מיט א געפאלענער שטים.

-- דו ענטפער מיר פריַער, װאָס איך פרעג דיך, דערנאָך װעל איך דיר זאָגן פארװאָס איך שרײַ.

זי האָט געשוויגן.

ער האָט געזאָגט:

-- הייסט עס, אלץ און אלעמען װעל איך ליב האָבן, װי כ'האָב ליב געהאט. אזוי דארף איך פארשטיין דײַן שװײַגן? דער גאנצער צאָרן װעט זיך אױסלאָזן בלויז צו מערען?

זי האָט שטאר געקוקט אף אים --א בלאסע, א ציטערנדיקע, א פארלוירענע און א דער- שראַקענע. , פונוואנען האָט ער זיך עס דערװוּסט?-- האָט זי פיבערדיק געטראכט, -- צי דען האָב איך אף א קאָל געזאָגט דאָס, וועגן װאָס איך האָב אפילע מוירע געהאט צו טראכטן. און עפשער האָב איך דאָס געזאָגט פון שלאָף... כאָטש ביז אהער, דאכט זיך, האָב איך פון שלאָף ניט גערעדט... און כוץ דעם בין איך דאָך איצט ניט געשלאָפן, און קיין היץ האָב איך ניט געהאט, אז איך זאָל ריידן פון היץ. פונוואנען זשע האָט ער זיך דערװוּסט? און זי קומט צום אויספיר: , סײַדן דערפאר, װײַל מיר ביידע זײַנען, װי איין מענטש".

קוקנדיק אף איר, האָט ער שוין ניט געצווייפלט, אז געטראָפן האָט ער אין סאמע פּינטל, און ס'איז אים מיטאמאָל געװאָרן גרינג אפן הארצן, ער האָט זי ארומגענומען, צוגעדריקט צו זיך, און קושנדיק איר אָנגעבױגענעם קאָפּ גערעדט:

-- און איך בין עס די גאנצע צײַט זיכער געווען און אפילע זיך ניט איין מאָל בארימט פאר אנדערע אויך, אז מײַן װײַב איז א כאכאָמע. אז זי איז בא מיר א שיינע זעען אלע אָן מײַנע דערקלערונגען, אָן מײַן בארימערײַ. ערשט נא דיר --א כאכאָמע, און זיך אזוי נאריש געמאכט. נאָר ניט געזאָרגט. װי פלעגט אין אזעלכע פאלן זאָגן דײַן באָבע כאסיע? מע קען זיך א מאָל מאכן נאריש, אָבער מע דארף זיך דערנאָך קענען פאריכטן.

ער האָט זיך צו איר אָנגעבויגן, א קוק געטאָן אין איר לויטער פּאָנעם און פונעם גאנצן הארצן זיך צעלאכט. זי האָט א װײַלע געפּינטלט מיט די אויגן, קוקנדיק אף אים, און ניט דרייסט א שמייכל געטאָן. אין דער װײַלע איז מערע ארײַנגעלאָפּן אין שטוב, דערזען, אז דער טאטע לאכט, האָט זי גלײַך פארשטאנען, אז גלאט אזוי װעט ער ניט לאכן, מיסטאמע שטעקט דערין א פריילעכע געשיכטע, װועלכע מע װועט איר באלד אויך דערציילן, און ביז װאָסיװען

5 062

דערװײַל אליין פריילעך זיך צעלאכט. דער אייגענער געלעכטער האָט בא איר ארויסגערופן א פארלאנג נאָך שטארקער לאכן, האָט זי געלאכט, געלאכט געשמאק, מיט פארגעניגן, פּאַשעט געקײַכט פון געלעכטער,

ביפראט, אז לאכן איז זי בא זיי שטענדיק א באלן,

22

סאָפּקאָלסאָף האָט זיך געשטעלט אן עמעסער וינטער. געקומען איז ער אומגעריכט. אין אָװנט האָבן נאָך אָן אופהער געקלאפּט אין די שויבן גרויסע, װי ארבעס, טראָפּנדלעך, און גאנצפרי, ווען לוציע האָט א קוק געטאָן אינדרויסן -- האָט שוין דער שניי איבערגעפארבט אין װײַסן דעם ארום. אלע דעכער, וועלכע זי האָט געזען דורכן פענצטער, זײַנען געווען פאר- שפּרײט מיט שניי -- אפילע פונדערװײַטנס האָט זי געפילט, װי גרינג, װי פּוכקע און ווייך ער איז. דער שניי האָט באפּוצט אלע ביימער אין הויף, וי ערעוו נײַײיאָר באפּוצט מען מיט וואטע די פײַערלעכע יאָדלעס אין פיל הײַזער. שניי איז געווען אף אלע סטעזשקעס אינעם הויף, אינעם סעדל, שניי האָט פארשאָטן דעם גרינעם װאָליער מיטן װײַסן זאמד... און שנייען האָבן נאָך אלץ געשאָטן און געשאָטן, אָן אן אופהער געפאלן פונויבן. נאָר פאלן פון דער אומגע- הייערער הייך זייערער האָבן זיי זיך ניט געײלט. לוציע האָט א פארגאפטע געקוקט, וי זי ווימלען לעבן דעם פענצטער, און עס קען זיך דאכטן -- מע דארף בלויז א קאפּל פארזשמורען די אויגן צוליב דעם -- אז ס'האָט עמעצער פונדרויסן פארהאנגען די שויבן אירע מיט א פאָר- האנג פון זייער שיינעם און דינעם, דורכזיכטיקן האפט, און א װינט הוידעט אים אום, און דערפאר וויגט ער זיך די גאנצע צײַט פאר די אויגן.

א סאך מאָל האָט זי שוין געהאט באשטימט בא זיך און יאקאָוו האָט זי אויך ניט איין מאָל געבעטן וועגן דעם -- לאָזן צורו די אלטע, ביטערע דערמאָנונגען, ניט ארױיסשלעפּן זי בא יעדער געלעגנהײַט אֹף דער ליכטיקער שײין, זיי זאָלן טאקע גוואלדיק-װײַטע, אָבער אל- ציינס שוידערלעכע, אפילע דורך דער װײַטעניש זייערער --אלע מאָל ניט קלעמען באם הארצן, אָבער װאָס זאָל זי טאָן, אז זי קען ניט, זי וויל ניט און זי טאָר אפילע ניט פארגעסן דעם אָנהײיב פון איר לעבן, װי זי קען ניט ארוף אפן דריטן שטאָק פון זייער דירע, מײַדנדיק די טרעפּ פון די ערשטע צוויי שטאָקן.

און אויך איצט, װען עס קישעפט זי די שײינקײַט פונעם װינטערדיקן גאנצפרי, דערמאָ- נען זיך איר די ווינטערס פון איר קינדהײַט, מיט זייער בײַסיקער קעלט, מיט דער אויסגאנג- לאָזער פינצטערניש אין שטוב -- דער טאָג קומט שפּעט, די נאכט פאלט צו פרי, און אפילע זייער בלאסער אכטער לעמפּל האָט אויך אָן גאז ניט געװאָלט ברענען, וויפל זאָלסט ניט אלינ- דרייען דעם קנויט..,

-- יאקאָוו, -- זאָגט אים לוציע אפן אויער, כאָטש ס'איז איר א ראכמאָנעס אים וועקן, ער איז נעכטן שפּעט געזעסן, אָבער אופוועקן דארף זי אים פאָרט -- שוֹין צײַט אופשטיין-- וועט זי אים, וועקנדיק, דאָך זאָגן עפּעס גוטס --יאקאָוו, טוֹ א קוק אינדרויסן ---אן עמעסער ווינטער. הייב אוף דעם קאָפּ, װועסטו זען א קישעפדיקע שיינקטיט.

יאקאָוו קוקט אין פענצטער און שמייכלט צום פּראָסטיקן דרויסן.

-- מערע, -- שרײַט ער פריילעך, -- אנו, שטיי נאָר אוף, און טו א קוק, וי שיין מע האָט אונדז אױסגעפּוצט דעם דרויסן..

דערנאָך איז אוועק דער ווינטער. נאָכן װינטער איז געקומען דער פרילינג. געקומען, קעדיי די שנייען פארוואנדלען אין וואסערן, אָנפּאָיען מיט די וואסערן די ערד, ביז די טיפע טיפענישן, אויסבלויען, אויסלויטערן דעם הימל, און פארשפּרייטן מיט גרינע טעפּיכער די ערד, און ווען נאָכן פרילינג איז געקומען דער געבענטשטער זומער, האָט לוציע אין איינעם פון די ערשטע זומערדיקע טעג דערפילט דעם ערעוו מאזלטאָו. ניט לויט די אביקע װײַבערשע סימאָנים, האָט זי אים דערפילט, די סימאָנים האָבן נאָך איר לײַב ניט בארירט, זיי זײַנען נאָך געווען ערגעץ אפן וועג צו איר, אָבער דער פאָרגעפיל איז שוין געווען, דער גוטער פאָרגע- פיל. ער האָט איר אפילע געגעבן אָנצוהערן: ,קענסט שוין גיין און דערפרייען דײַן יאקאָװון זי האָט אים אָבער ניט געפאָלגט, דעם פאָרגעפיל, און ווען זי האָט זיך שוין אפילע דערווארט אף די סימאָנים, האָט זי נאָך אלץ אָפּגעלײגט אף שפּעטער דאָס אָנזאָגן אים די בסורע. אָפּגע-

3

לייגט, מאכמעס זי האָט געהערט פון פרויען, אז א סימען קען אמאָל פארפירן, צי, װאָס מע נעמט אמאָל אָן פאר א סימען --איז קיין סימען ניט,

טעג זײַנען געגאנגען, זי האָט שוין מער ניט געצווייפלט אינעם גליקלעכן ,ערעוו מאזל- טאָוו", געװאָלט אז יאקאָװו זאָל אליין דערקענען אף איר, נאָר ער האָט צי ניט דערקענט, צי עפשער מוירע געהאט א פרעג טאָן, טאָמער האָט אים זײַן גליק פארבלענדט, און דעמלט װאָלט זײַן פרעגן פארשאפן איר צאָרעס. , די סימאָנים, -- האָט זי געטראכט, --- זײַנען סימאָנים, אָבער מע דארף גיין צום דאָקטער, אין דער פרויען-קאָנסולטאציע, הערן, װאָס װעט איר זאָגן דער דאָקטער, און ערשט דערנאָך -- װעט זי דערציילן יאקאָוון".

אזוי האָבן זיך צונויפגעלייגט די אומשטענדן, אז זי האָט פון טאָג אף טאָג אָפּגעלײגט דעם גאנג אין קאָנסולטאציע, און שאבעס, דעם 21-טן יון, האָט אן עלטערע דאָקטערן, שפּיגלענדיק זיך אין איר פּאצ;יענטקע --לוציע האָט עס געפילט ---געזאָגט:

-- איר זײַט שוואנגער שוין זעקס װאָכן,

אהיים איז לוציע ניט געגאנגען, זי איז געפלויגן, װי ס'װאָלטן איר אויסגעוואקסן פליגל. וויי, וויי, וויפל זי האָט געווארט אף דער דאָזיקער גליקלעכער מינוט... ווארטנדיק, וויפל בי- טערע געדאנקען איבערגעקלערט... זי פארשטייט, אז איצט הייבט זיך ערשט אָן דאָס עמעסע ווארטן, װי עס האָבן געווארט, װי עס ווארטן און װי עס װעלן ווארטן אלע טאטע-מאמעס אף דער גאָרער וועלט. לוציע האָט א טראכט געטאָן, אז הײַנט קען זי ניט ארײַן אין שטוב װאָ- כעדיק, אזוי װי אלע טאָג, און אָנזאָגן פּאָשעט און פּראָסט: ,דו ווייסט, יאקאָוו, שוין זעקס װאָכן, װי איך בין שוואנגער"-- עס טויג עפּעס ניט. דעם דאָזיקן טאָג דארפן זיי ביידע, זי און יאקאָוו, פארגעדענקען אפן גאנצן לעבן, און די בסורע דארף זי אים אָנזאָגן פײַערלעך... ווען, װוּ און ויאזוי--- דאָס װעט זי ערשט צוטראכטן. מאָרגן איז דאָך א רוטאָג.

דעריבער האָט זי גוואלדיק דערפרייט זיך ווען, ארײַנקומענדיק אין הויף, האָט זי נאָך פונדערװײַטנס, איידער זי האָט דערזען מערען, דערהערט איר פריידיקן אויסגעשריי:

-- מאמע, דעם טאטנס אינסטיטוט פאָרט מאָרגן אין וואלד, אין דער גרינער פּושטשע. אויב דו װעסט װעלן, זאָגט דער טאטע, װעלן מיר אויך פאָרן. מאמע, זאָג מיר, דו ווילסט, אז מיר זאָלן פאָרן?

-- מיטן גרעסטן פארגעניגן, -- האָט זי פריילעך געזאָגט, און אין דער זעלבער װײַלע האָט זי שוין געװוּסט װוּ און ווען זי װעט אים אָנזאָגן די פריידיקע נײַס. די וערטער, מיט וועלכע זי װעט עס אים זאָגן, װעט זי, װי בלומען, מאָרגן אינעם וואלד געפינען.

גרויס מי און אָנשטרענגונג האָט איר געקאָסט בלײַבן ביז מאָרגן אויג-אף-אויג מיט אזא גרויסער, מיט אזא געגארטער פרייד אירער, ניט צעטיילן זי מיט יאקאָוון, פון װאָס די צעטייל- טע פרייד װאָלט געװאָרן נאָך גרעסער, נאָך שענער, נאָך טיפער. עטלעכע מאָל איז זי שוין גרייט געווען דערפרייען יאקאָוון: ,װוייסט...?, אָבער אויב זי האָט באשטימט, אז מאָרגן, אין וואלד, װעט זי אים אָנזאָגן וועגן דעם ,ערעוו מאזלטאָװ? -- טויג ניט אוער זײַן דעם אייגע- נעם באשלוס.

פארטאָג האָט אין צווייטן צימער זיך צעקלונגען דער טעלעפאָן. יאקאָוו איז אופגעשפּרונ- גען פונעם געלעגער, זאָגנדיק:

-- מיסטאמע האָט די טעלעפאָניסטקע, װי עס מאכט זיך איבערהױיפּט פארטאָג, װידער א טאָעס געהאט. שלאָף, לוציע, שלאָף.

קיין טאָעס האָט די טעלעפאָניסטקע איצטיקס מאָל ניט געהאט, מאכמעס יאקאָוו האָט ניט אופגעהאנגען דאָס טרײַבל. וועגן עפּעס האָט ער געפרעגט, צי גערעדט. לוציע האָט ניט גע- הערט וועגן װאָס ס'איז געגאנגען א רייד, נאָר ווען זי איז ארײַן אין זײַן קאבינעטל, האָט ער נערוועז--- װאָס ס'איז, אגעוו, ניט כארקטעריסטיש פאר אים ---געזוכט עפּעס אינעם מיטלסטן שופלאָד פונעם שרײַבטיש, צעווארפנדיק אין אומאָרדענונג זײַנע קסאוויאדן. דערבײַ איז ער געווען סײַ צעשטרייט, סײַ אָנגעשטרענגט, און ניט גלײַך באמערקט, אז זי איז ארײַן אין צימער.

-- יאקאָוו, װאָס האָט זיך געטראָפן?

-- מע רופט מיך דרינגענד ארויס אין ראיקאָם פון פּארטיי (גערופן האָט מען אים אינעם שטאָטישן מיליטער-קאָמיסאריאט). איך זוך מײַן פּאספּאָרט און מײַן מיליטערישן בילעט.

-- װאָס זשע זוכסטו זיי אינעם שרײַבטיש? זיי זײַנען אינעם גרינעם בײַטל, װוּ איך האלט אונדזערע דאָקומענטן.

ער האָט זיך שנעל אָנגעטאָן. זי האָט אים געבראכט די צוויי דינינקע ביכעלעך -- איינס -- אין א ברוין טעוועלע, דאָס צווייטע -- אין א גרינעם, -- און געזאָגט:

-- יאקאָוו, איך װעל גיין מיט דיר. גוט?

4--0 64

-- בעשומויפן ניט... מערע קען זיך אופכאפּן.. זי װעט מיינען, אז מיר זײַנען אוועקגע- פאָרן אין דער גרינער פּושטשע און זי איבערגעלאָזט אינדערהיים אליין. -- לוציע האָט געזען, אז יאקאָוו שפּאסט איבערגוואלד,

-- וועל איך דיך כאָטש א ביסל באגלייטן..

-- מע דארף מיך ניט באגלייטן.. װעסט מיך בעסער ארויסגיין באגעגענען....-- ער האָט זי צוגעטוליעט צו זיך און געגלעט איר קאָפּ.

זי האָט דערפילט, אז זיי צעשיידן זיך אף לאנג, אז אין קיין שום גרינער פּושטשע ועלן זיי ניט פאָרן, און קיין שום אויסערגעוויינלעכע ווערטער אף אָנזאָגן אים וועגן איר שוואנ- גערשאפט וװועלן שוין ניט זײַן, האָט זי אים געזאָגט פּראָסט און פּאָשעט, װי עס האָבן אָנגע- זאָגט זייערע מענער אלע פארגאנגענע דוירעס װײַבער:

-- יאקאָוו, איך בין שוואנגער... שוין זעקס װאָכן... נעכטן בין איך געווען אין קאָנסולטא- ציע... כ'האָב געװאָלט דיר וועגן דעם זאָגן מאָרגן, ס'הייסט שוין הײַנט, אין וואלד..

דאָס ערשטע מאָל האָט זי דערזען טרערן אין זײַנע אויגן.

ער איז אוועק,

אין עטלעכע שאָ ארום האָט זיך צעקלונגען דער טעלעפאָן.

-- לוציע, -- האָט זי דערהערט יאקאָווס קאָל, -- דו הערסט, לוציע, כ'האָב זיך ארלינגע- כאפּט אין א צימער, װוּ סאיז קיינער ניטאָ, כוץ מיר.. מע האָט א הער ארויסגערופן נאָך אייניקע מײַנע קאָלעגן, אנדערע כאוויירים אויך, מיט וועלכע כ'בין מער אָדער װייניקער בא- קענט... הער מיך מיט קאָפּ; אינאָװנט, אָדער גיכער פון אלץ באנאכט, װעט קומען נאָך אײַך א מאשין און אָפּפירן אײַך אפן װאָקזאל, אף דער מײַרעװ-גרענעץ איז ניט אינגאנצן רויַק. דעם מארשרוט פונעם צוג, מיט וועלכן איר װעט פאָרן, װעל איך זיך דערוויסן. און דעמלט וועל איך דיר גלײַך אָנשרליבן א בריוו ,צום אופאָדערן", און ווען איך װעל האָבן אן אדרעס, על איך דיר אים שיקן. הער װײַטער: פארפּאקעווע אין אונדזערע צוויי קליינע טשעמאָדאנען-- אינעם שווארצן לעדערנעם און געלן דערמאנטינענעם -- דײַנע און מערעס זאכן -- דעריקער נעם ווינטע